▶ 00:00 Introductie: Terugblik op Paulus en de Verbonden ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant, vrienden, een hele goede middag. Bedankt voor de ontvangst en voor het welkomstwoord. U ziet het: we gaan ons voor de vierde keer bezighouden met dit overkoepelende thema 'Paulus en de verbonden'. Overigens moet ik me even excuseren. U zult ongetwijfeld denken dat ik wat nazaal en verkouden klink. Dat klopt, want dat ben ik sinds gisteren ook, maar ik hoop me er enigszins fatsoenlijk doorheen te slaan. Ik heb daar wel vertrouwen in, eerlijk gezegd.

Wat dat onderwerp betreft: het is inmiddels de eerste keer dat we elkaar hier weer in een nieuw jaar treffen. Wij wensen elkaar geen 'beste wensen', maar wij vertellen elkaar een 'goed bericht'. Toch? Dat is het allermooiste wat je kunt doen en daar heb je ook werkelijk wat aan. Vorig jaar hebben we ons drie keer beziggehouden met wat Paulus te zeggen heeft over de verbonden in de brieven die hij ondertekend heeft met zijn naam. Ik zeg dat er even bij omdat de Hebreeënbrief daarbij uitdrukkelijk buiten beschouwing gelaten wordt. Daarin wordt weliswaar vaak over verbonden gesproken, maar dat doen we in deze serie niet.

De eerste keer, om dat even in herinnering te roepen, zijn we begonnen met Romeinen 9. We hebben de volgorde aangehouden waarin de verbonden in de brieven genoemd worden; dat lijkt me de meest handige manier. In Romeinen 9 vers 4 en 5 geeft Paulus een opsomming van alle voorrechten en zegeningen die aan de Israëlieten zijn gegeven. Een van die voorrechten is 'de verbonden'. Zo wordt dat daar gezegd: aan de Israëlieten zijn de verbonden gegeven. Dan denk je in de eerste plaats aan het oude verbond, maar ook aan het nieuwe verbond. Het is dus niet zo dat het oude verbond voor Israël was en het nieuwe verbond voor de kerk is, of iets dergelijks wat er in de theologie vaak van wordt gemaakt. Nee, de verbonden zijn voor de Israëlieten. Als er één volk is dat daar speciaal bij genoemd kan worden, dan zijn dat de Israëlieten. Zij hebben een verbondsrelatie met God – in het verleden en in de toekomst als volk ook weer – zoals geen enkel ander volk dat kent. Je zou kunnen zeggen dat alle volkeren betrokken zijn in het verbond dat God ooit sloot met Noach, waarbij Hij de regenboog als teken gaf. Dat klopt, maar dat geldt voor álle volkeren. Als er één speciaal volk is waarmee verbonden zijn gesloten, dan zijn dat de Israëlieten. Dat was Romeinen 9.

De tweede keer hebben we ons een hele bijeenkomst beziggehouden met Romeinen 11. Daar lees je over de volheid van de natiën die zal ingaan en dat gans Israël gered zal worden. Er staat ook dat de Verlosser uit Sion zal komen en: "Dit is mijn verbond met hen, wanneer Ik hun zonden wegneem." Dat is het nieuwe verbond, dat kun je niet missen. Met dat gedeelte hebben we ons toen beziggehouden.

De vorige keer, de derde bijeenkomst, hielden we ons specifiek bezig met het nieuwe verbond. Dat is een item dat Paulus heel vaak in zijn brieven noemt. Hij refereert daarmee aan de profeet Jeremia, die al aankondigde dat er ooit een nieuw verbond gesloten zou worden ter vervanging van het oude verbond dat God met het volk Israël sloot bij de berg Sinaï. Paulus spreekt daarover in 1 Korinthe 11, waar hij spreekt over de beker van het nieuwe verbond en de betekenis daarvan. Met name 2 Korinthe 3 is daarbij een belangrijk hoofdstuk geweest. In mijn Bijbel staat daar ook gewoon boven: 'Het oude en het nieuwe verbond'. Daar heeft Paulus het in dat hele hoofdstuk over en dat hebben we dus ook bestudeerd. We zijn dat vers voor vers nagegaan. Paulus zegt dus nogal wat over de verbonden.

Een van de dingen die daarbij naar voren kwamen – met name ook de laatste keer – is de relatie die de gemeente, de ecclesia, heeft. Dat 'uitroepsel' dat God zich vandaag, in onze dagen, verzamelt, heeft een nog veel intimere relatie tot haar Heer. Wij hebben een relatie die geen verbondsrelatie is zoals een man en een vrouw dat hebben in hun huwelijk. Nee, het is een relatie van één lichaam: hoofd en lichaam. Dat is van een nog hogere orde. Dus hoe groot het voorrecht ook is dat Israël ten deel zal vallen in dat nieuwe verbond, het voorrecht dat de gemeente ten deel valt overtreft dat nog – ik zou haast zeggen: oneindig. Wij maken deel uit van de Christus. Dat is zo ontzagwekkend groot. Hij het Hoofd, wij de leden, het lichaam; maar samen heet dat ook gewoon 'de Christus'. Daarmee hebben we de hoogste positie in gans het heelal. Dat is het lotsdeel dat wij zullen ontvangen: alles wat aan de Christus toekomt. Wij delen daarin, wij zijn daarin het complement, de aanvulling van het Hoofd.

▶ 06:25 De Context van de Galatenbrief: de Drang tot Judaïseren ↑ hoofdstukken

Vanmiddag neem ik u mee naar de Galatenbrief. Daarin wordt over verbonden gesproken, en wel in Galaten 4. In die passage schrijft Paulus over Hagar en Sara en beschrijft hij een gelijkenis of een allegorie – ik kom daar straks nog even op terug. Hij laat zien hoe een geschiedenis uit het Oude Testament, die zich in zijn dagen tweeduizend jaar eerder afspeelde (voor ons dus vierduizend jaar geleden), een dubbele bodem heeft. Er ligt een diepere betekenis in verscholen en daarover spreekt Paulus. Hagar en Sara is een bekende geschiedenis, maar er zit nog zoveel meer in; dat is wat Paulus ons verklapt.

Ik begin in vers 21, maar ik moet eerst iets vermelden over de achtergrond van de Galatenbrief. Ik ga er gemakshalve vanuit dat u een klein beetje weet wat die achtergrond is, maar zo niet, dan wil ik dat in enkele zinnen gezegd hebben. Onder de Galaten waar Paulus gepredikt had, waren na zijn vertrek mensen binnengekomen die de gemeenten gingen judaïseren. Dat is het woord dat Paulus ook gebruikt: verjoodsen. Zij wilden de gelovigen onder de wet stellen en dat betekent dat zij de besnijdenis gingen promoten. Ik zal u vertellen: zij kwamen met sterke argumenten en waren echt beslagen ten ijs gekomen. Het waren geen kinderachtige verzinsels. Men zei bijvoorbeeld: "Wij zijn zonen van Abraham en wij delen in de zegen van Abraham. Als wij nou kinderen van Abraham zijn, dan zouden wij toch ook besneden moeten worden? Dat was toch wat God had gezegd tegen Abraham?" Dat is wat zij beweerden en vandaar dat zij de besnijdenis promootten.

Ik moet erbij zeggen dat zij dit niet deden omdat zij beweerden dat je anders niet gered kon worden. Die kwestie was immers allang beslist. In Handelingen 15 lezen we over de vergadering die ooit in Jeruzalem was gehouden met Paulus en de twaalf apostelen. Toen was al vastgelegd en afgesproken dat de natiën vrij zijn van de wet en dat een mens niet gered wordt door wetsbetrachting. Die kwestie was eigenlijk al lang beslist, maar er deed een subtielere opvatting haar intrede. Die mensen in Galatië hadden het niet over behoudenis, maar over rechtvaardiging. Ze zeiden: "Je kunt weliswaar gered zijn door geloof en puur door genade, maar als je rechtvaardig wilt leven en wandelen, dan ben je aangewezen op de wet." Als je wilde weten hoe je moest wandelen – niet om gered te worden, maar om rechtvaardig voor God te zijn – dan zou je volgens hen de dingen moeten doen die God gevraagd had in de wet van Mozes.

Vandaar dus die focus op de besnijdenis, maar ze promootten ook de Joodse hoogtijden. Je leest dat in hoofdstuk 4 vers 10, waar Paulus verzucht: "Dagen, maanden, vaste tijden en jaren neemt gij waar." Al die hoogtijden die God had ingesteld, met in het bijzonder natuurlijk de sabbat, moesten volgens hen onderhouden worden. Paulus had echter gepredikt: "Jullie zijn vrij en jullie mogen, net als Abraham honderden jaren vóór de wet, leven vanuit de belofte, de inmiddels vervulde belofte." Maar deze judaïserende predikers in Galatië zeiden: "Nee, om rechtvaardig te zijn moet je de besnijdenis onderhouden, evenals de Joodse hoogtijden en de koosjer-wetgeving in verband met eten en drinken." Zij wilden de natiën judaïseren, wat letterlijk verjoodsen betekent.

Wat destijds in Galatië door deze predikers werd beweerd, is iets waar Paulus erg fel over is. Verbaasd vraagt hij: "Wie heeft jullie betoverd?" Hij zegt zelfs dat wat daar gepredikt wordt, geen evangelie is. Hij gaat er, zoals wij zouden zeggen, met gestrekt been in. De boodschap die daar gepreekt wordt, wijkt af van het evangelie en is daarmee 'anathema'. In feite legt hij een vloek op die boodschap. Want het is genade, of het is geen genade. Een beetje genade bestaat niet.

Nu zegt Paulus dit: "Zeg mij nu, jullie die onder de wet willen zijn..." Hij had in het voorgaande al uitgelegd waarom dat buiten de orde is en Bijbelse argumenten gegeven waarom dat niet klopt. Nu gaat hij dat illustreren aan de hand van een geschiedenis uit de wet, dat wil zeggen: uit de boeken van Mozes, en meer specifiek uit het boek Genesis. Hij had in Galaten 3 bijvoorbeeld al verteld dat Abraham in vrijheid leefde en dat het nog honderden jaren zou duren voordat de wet aan het volk Israël gegeven werd bij de Sinaï. Dat betekent dat Abraham, Isaak en Jakob niet onder de wet leefden. Die wet is 430 jaar later gekomen nadat de belofte aan Abraham was gedaan, maar die werd er slechts bijgevoegd met een beperkte houdbaarheid: totdat het beloofde Zaad van Abraham zou komen. Nu wij in die tijd leven, zijn wij niet meer onder de wet, zoals Paulus in Galaten 3 uitlegt.

Nadat hij dit beargumenteerd had, doet hij nu iets anders en gaat hij opnieuw naar de wet toe. Hij zegt: "Zeg mij, jullie die onder de wet willen zijn..." terwijl ze dat nooit waren. Hij praat immers niet tegen Joden die onder de wet stonden, maar tegen mensen uit de natiën die nooit onder de wet hadden gestaan. Dat zij nu als gelovigen onder de wet werden geplaatst, was absurd. Hij vraagt: "Luisteren jullie niet naar de wet?" Dat is interessant, want 'de wet' is hier de vertaling van het Griekse woord 'nomos'. Maar als je het vanuit het Hebreeuws beluistert, is dat 'Torah'. Torah heeft te maken met het werkwoord 'onderwijzen'; de wet is dus eigenlijk een onderwijzing.

Paulus zegt in feite: "Jullie willen leven onder de wet, maar daarmee demonstreren jullie dat jullie niet luisteren naar de onderwijzing van de wet. Die wet is namelijk helemaal niet aan jullie gegeven. Niet om gered te worden – dat is überhaupt nooit het geval geweest – maar ook niet om rechtvaardig te leven of te zijn. Dat is helemaal niet aan de orde." Hij gaat dat nu illustreren aan de hand van een geschiedenis uit de wet, de boeken van Mozes. Het begrip 'de wet' kan, afhankelijk van de context, diverse toepassingen hebben. Het kan slaan op alleen de Mozaïsche wetgeving bij de Sinaï, maar het kan ook slaan op álle boeken van Mozes, en dat is in dit geval de betekenis. Het gaat hier dus duidelijk over het boek Genesis, wat ook wel blijkt uit het vervolg.

▶ 16:08 Abrahams Twee Zonen: Menselijk Bedenksel Versus Gods Belofte ↑ hoofdstukken

Want er staat geschreven... Nou, en dan weet je net dat Abraham twee zonen had. Aha, het gaat dus over de geschiedenis van Abraham. Waar vind je die? Bij Abraham in het boek Genesis. Abraham had twee zonen. Het is heel boeiend zoals Paulus dit nu ook aan de kaak stelt, want die predikers — ik zei u al in Galatië — die beroemden zich erop dat zij zonen of kinderen van Abraham waren. "Wij zijn," zei hij ervan zichzelf, "ik ben een zoon van Abraham." "Ja," zegt Paulus nu, "maar hoe was het ook alweer? Abraham had twee zonen. Over welke zoon heb je het?" Want Abraham had twee zonen: één van het dienstmeisje. Zo staat het er letterlijk; inderdaad was dat een slavin, maar Paulus noemt haar eigenlijk een dienstmeisje. U weet, deze weergave is een nogal letterlijke vertaling, dus daarom noem ik het ook gewoon zo.

Hij had twee zonen. Ja, later heeft hij trouwens nog meer zonen gekregen. We weten natuurlijk allemaal dat hij zeven zonen had — of negen in de Urker vertaling? Bij Ketura heeft hij heel veel andere zonen gekregen, vijf andere dacht ik, maar goed, dat was later. Nou ja, dat is trouwens nogal de vraag; bij Ketura heeft hij in ieder geval nog een aantal andere zonen gekregen. Maar daarover heeft hij het hier natuurlijk niet. Hij heeft het hier over de geschiedenis van Hagar en Sarah. Er staat: Abraham had twee zonen. Over die geschiedenis gaat het.

Eén van het dienstmeisje; zij had de naam Hagar. Het is interessant dat zij uit Egypte kwam, wat ik typologisch ook wel interessant vind. Egypte staat in de Bijbel altijd voor het land waar Israël zoveel jaren onder slavernij had gebukt gestaan en geleden heeft. Daar kwam Hagar vandaan. Je leest dat al in Genesis 12, dat Abram daar in Egypte was en daar ook slavinnen verkreeg. Afijn, dat was de afkomst van dat meisje dat een zoon kreeg. Maar hij had er ook één vanuit de vrije vrouw. De vrouw die dus niet in dienst was, maar zijn eigen vrouw en in vrijheid was: de vrije vrouw.

Maar, zegt hij dan, die vanuit het dienstmeisje is naar het vlees verwekt — of naar vlees verwekt. Ja, dat is duidelijk. Wat bedoelt hij daarmee? Nou, dat was eigenlijk een typisch menselijke constructie zoals dat ging. Je leest dat ook in Genesis 16. Laten we er even naartoe gaan. Dan lees je in Genesis 16 vers 1: "Sarai nu, de vrouw van Abram, schonk hem geen kinderen. En zij, Sarai, had een Egyptische slavin van wie de naam was Hagar. En Sarai zei tot Abram: Zie toch, Yahweh heeft mij niet vergund te baren. Ga toch tot mijn slavin." Sarai was sowieso een onvruchtbare vrouw en inmiddels had ze ook een hoge leeftijd bereikt. Nu doet zij dus de suggestie aan Abraham: "Ga nu maar tot onze slavin, heb gemeenschap met haar. Want ja, God heeft het mij niet vergund om te baren. Misschien zal ik uit haar gebouwd worden." Dat wil zeggen: het kind wat zij dan ter wereld zou brengen, zou dan op haar naam komen te staan. Of eigenlijk zou dat de vervulling zijn van Gods belofte. Dat "misschien" vind ik in dit geval ook al veelzeggend, want daar zit de onzekerheid al in. Het is typisch een menselijk bedenksel. Zij stelt vast: "Ik ben niet meer in staat om een kind te krijgen; Yahweh heeft het mij niet vergund. Dus doen we het op deze manier maar." Menselijk bedacht.

En Abram luisterde naar Sarai. God had weliswaar beloofd, maar nu heeft hij, door frustratie aan Sarai's kant, gedacht: "Nou, daar zit eigenlijk wel wat in." Misschien moeten we — dat is eigenlijk de gedachte — God een handje helpen. Toch? Het lag niet voor de hand. Als God aan Abraham nageslacht belooft, dan is het eigenlijk een vreemd verhaal dat hij daarvoor een slavin zou moeten nemen om die belofte vervuld te zien krijgen, en niet bij zijn eigen vrouw. Dat is dus wat Paulus bedoelt met "die vanuit het dienstmeisje is naar vlees verwekt". Niet zozeer het vlees, maar gewoon naar vlees. Het is de typische mens in al zijn zwakheid, het vlees in zijn lichamelijke bestaan en in zijn eigen bedenksels, die dat zo bedacht en gerealiseerd heeft.

Hij heeft het dus over die twee zonen. Die ene is naar vlees verwekt, maar die uit de vrije vrouw, Sarah, die is door belofte verkregen. Paulus kijkt nu terug op deze geschiedenis en stelt vast dat Abraham twee soorten zonen had. Niet alleen twee zonen, maar eigenlijk ook twee soorten: de één van een slavin en de ander uit vrijheid. De één naar het vlees en de ander door belofte. Het zou wel mooi zijn — ik heb er geen apart diaatje van gemaakt — om alle contrasten in dit slotgedeelte van Galaten 4 eens een keertje onder elkaar te zetten: Hagar tegenover Sarah, vlees tegenover belofte, vlees tegenover geest, aards tegenover hemels... nou ja, meer van dat soort contrasten.

Maar die vanuit de vrije vrouw is door belofte. In Genesis 17 lees je dit, een hoofdstuk later dus. Dat is ook het hoofdstuk waar je leest dat het teken van de besnijdenis aan Abraham gegeven wordt, als embleem van nieuw leven. Dan staat er in vers 17 van Genesis 17: "Toen wierp Abraham zich op zijn aangezicht en hij lachte." God had juist zijn belofte, die Hij al veel eerder had gedaan, herhaald en nu ook gezegd dat er aan hem een kind, een zoon geboren zou worden. Abraham lachte en zei bij zichzelf: "Zal dan aan een honderdjarige een kind geboren worden? En zal Sarah, een negentigjarige, baren?" God had gezegd: over een jaar zal Sarah zwanger zijn. In Abrahams woorden klinkt natuurlijk het ongeloof door. Abraham zei eigenlijk altijd: "Ach, mocht Ismaël voor Uw aangezicht leven!" Laat Ismaël het zijn. Die jongen was inmiddels ook dertien of veertien jaar oud en hij zal ongetwijfeld aan hem verknocht zijn geraakt. Hij doet aan God het voorstel: "Laat de belofte dan vervuld worden door Ismaël. Och, mocht Ismaël voor Uw aangezicht leven."

Nu moet ik erbij zeggen dat Ismaël nog een geweldige belofte meekrijgt, hoor. Ook als hij later weggestuurd wordt, worden er desondanks geweldige dingen over hem gezegd, maar dat is nu even niet het onderwerp. Want als het gaat om de belofte die God had gedaan, zegt God: "Nee, niet Ismaël." God zei: "Nee, maar uw vrouw Sarah zal u een zoon baren en jij zult hem Isaac noemen." Yitzchak, dat betekent dus ook lachen. Waar het lachen aanvankelijk het lachen van ongeloof was — een beetje zoals dat van spot, van 'dat kan toch niet, dat zal toch niet zo zijn' — uiteindelijk wordt het het lachen van 'bij God zijn alle dingen mogelijk'.

God verwekt ook leven uit de dood. Abraham was daar het embleem van, en Sarah ook. Hun beide lichamen waren in die zin verstorven. God zegt: "Jij bent impotent, maar Ik ga opstanding in jouw lichaam realiseren." Dat is een prachtige typologie die je daarin ook in de seksualiteit ziet doorkomen. God verwekt nieuw leven door opstanding. "En door Sarah, uw vrouw Sarah, zal een zoon baren. En je zult hem de naam Yitzchak, dus Isaac geven." Oftewel: lachen, vreugde. Alle menselijke onmogelijkheden, bezwaren en argumenten worden zo van tafel geveegd. Die blijken niet ter zake te zijn, want God zegt: "Ik ga het zó doen." En dat is geen kwestie van menselijk vermogen. Het is juist zo dat God begint daar waar de mens aan het eind is. Ons plafond is Zijn vloer. Waar wij helemaal aan het einde gekomen zijn, dat is Zijn startpunt. Daarmee zet Hij natuurlijk ook het vlees buiten werking. Feitelijk is dat ook wat gesymboliseerd wordt in die besnijdenis, want daar wordt gewoon een mes in het vlees gezet.

Om vervolgens de vrucht te openbaren – dat zijn die andere verzen in Genesis 17: "En gij zult hem de naam Isaak noemen en Ik zal mijn verbond met hem oprichten tot een eeuwig verbond voor zijn nageslacht." Niet dat van Ismaël. Dus volstrekt helder. De ene is naar het vlees, of in overeenstemming met het vlees verwekt. De andere door belofte. God had het beloofd.

Dus het komt erop neer dat aan Abraham helemaal geen opdracht werd gegeven. Het was niet zo van: "Jij zult een vader van vele volkeren worden", maar dat betekende niet: "Jij móet een vader van vele volkeren worden." Want Abraham kon dat namelijk niet; hij was impotent. Wat trouwens ook letterlijk betekent: onvermogend. De potentie is eigenlijk het vermogen. Hij was niet in staat tot.

Nou, God belooft aan Abraham. En er was helemaal geen opdracht; het wordt alleen aangezegd: "Je vrouw Sara zal over een jaar zwanger zijn." Ik heb trouwens een prachtig voorbeeld ook van hoe het woord "gij zult" niet per se de betekenis heeft van "je moet", maar "je zult" als een aanzegging, als een belofte. "Je zult een vader van vele volkeren zijn."

Nou, en dan zegt Paulus, als hij dan even kort deze geschiedenis heeft neergezet over die twee zonen... Hij veronderstelt kennelijk als bekend, ook dat het bekend was daar in Galatië. Per slot van rekening: die mensen predikten de wet, dus ja, zij waren vertrouwd met de besnijdenis en alle achtergronden daarvan. Nou, dan zegt Paulus dit:

▶ 29:03 De Allegorie: de Zinnenbeeldige Betekenis van de Bijbelse Geschiedenis ↑ hoofdstukken

Deze dingen — Hagar, Sara, Ismaël en Izaäk — zijn zinnenbeeldig. In het Grieks staat hier het woordje allegoreō, een woord dat wij allemaal kennen en dat in ons taalgebruik is overgenomen als allegorie. In dat woord zit het woordje 'alle' en dat betekent 'anders'. Denk maar aan ons woordje allochtoon; dat is iemand uit een ander land, terwijl een autochtoon uit hetzelfde land komt. Er zijn heel wat woorden waar dit in zit, maar het betekent dus 'anders'. Het gedeelte 'goreō' heeft te maken met het woordje agora, wat plein betekent, en vandaar ook de gedachte van openbaar spreken. Een allegorie is dus eigenlijk iets wat anders gesproken of anders gezegd is; vandaar ook de termen zinnenbeeldig of een metafoor.

Wanneer Paulus hier spreekt, is dat een allegorie. Ik moet er trouwens wel bijzeggen dat sommige mensen beweren dat je de Bijbel als een allegorie moet lezen, bijvoorbeeld de geschiedenis van Adam en Eva of die van Hagar en Sara. Men bedoelt dan vaak dat de zinnenbeeldige betekenis de letterlijke betekenis vervangt. Men zegt dan: het is niet echt gebeurd, het heeft niet historisch waarachtig plaatsgevonden; nee, het is alleen maar een verhaal met een bepaalde strekking. Maar dat is niet hoe een Bijbelse allegorie werkt. Een allegorie wil juist zeggen dat een geschiedenis werkelijk heeft plaatsgevonden, maar dat daar een diepere laag onder zit. Wij zouden elders zeggen dat het een 'type' van iets is, dus typologisch. Deze geschiedenis is typologisch, en hoewel Paulus het woordje type elders wel gebruikt, doet hij dat hier niet. Hij gebruikt hier het woordje allegoreō en dat betekent dus zinnenbeeldig.

Als u een NBG51-vertaling heeft, dan staat er: 'hierin is een diepere zin gelegen'. Dat is helemaal niet kwalijk vertaald. De Statenvertaling zegt: 'deze dingen hebben een andere beduiding'. Eigenlijk is dat een vertaling die er misschien nog wel het dichtst bij zit. Het heeft dus een diepere laag; er is meer mee gezegd dan alleen de oppervlakkige letterlijke betekenis van de geschiedenis. Paulus vraagt zich af waarom hij dit moet zeggen. Waarom zijn deze dingen zinnebeeldig of metaforisch? Omdat er een dubbele bodem in zit.

De Galaten hebben zich nu laten misleiden op een uiterst kwalijke wijze door die predikers die hen onder de wet willen stellen. Paulus zegt tegen hen: 'Jullie willen onder de wet staan? Luister dan ook eens naar die wet! Luister naar de diepere laag en de diepere betekenis van diezelfde wet waar jullie zo prat op gaan.' Hij heeft het dan over die twee verbonden, over de zoon van de slavin, het dienstmeisje, en de zoon van de vrije vrouw.

▶ 33:06 Twee Verbonden: het Sinaï-verbond Baart tot Slavernij ↑ hoofdstukken

Paulus zegt: dit zijn twee verbonden. Niet wat de NBG-vertaling zegt, 'twee bedelingen'. Dat staat er namelijk niet. De Statenvertaling heeft het hier correct: dit zijn twee verbonden. Aha, nu zijn we dan toch weer bij ons onderwerp, want daar ging het over: Paulus en de verbonden. Hij spreekt weliswaar feitelijk maar één keer expliciet over 'verbonden' in de Galatenbrief, en dat is hier, maar inhoudelijk gaat het er natuurlijk voortdurend over.

Hij legt uit dat Hagar en Sara zinnenbeeldig, metaforisch of allegorisch twee verbonden uitbeelden. Hier zie je trouwens ook weer dat dit niet het idee is van 'het verbond' dat zo in de mond bestorven ligt van veel calvinistische denkers. Het is niet 'het verbond', nee, het zijn twee verbonden. En hoezo dan twee verbonden? De inleiding was al duidelijk, maar Paulus gaat het nu ook expliciet maken. Dat is boeiend hoor.

Hij zegt: de ene is van de berg Sinaï. Je hebt dus twee verbonden en een van die verbonden is die van de berg Sinaï. En dan zegt hij erbij — en vergis u niet — dat dit het verbond is dat tot slavernij baart. Reken maar dat Paulus hier op de gevoelige tenen trapte van die lieden daar in Galatië. Paulus wist donders goed waar hij het over had, want hij had deze brief ingeleid met de vaststelling dat er nooit iemand zo’n ijveraar voor de wet is geweest als hijzelf. Hij had het in het jodendom verder gebracht dan velen van zijn tijdgenoten; hij was een fanaat. En juist hij, die zich zo in dat jodendom had geoefend en daarin groot was geworden, zegt nu tegen mensen uit de natiën die zich ten onrechte wilden laten judaïseren: "Ik zal je eens wat vertellen: die berg Sinaï, het verbond dat daar gesloten werd, is een verbond dat tot slavernij verwekt of geboren doet worden. Het brengt slaven voort; het baart tot slavernij."

Het is een beetje in dezelfde orde als wat we de vorige keer lazen in 2 Korinthiërs 3, waar Paulus spreekt over de letter — en dan heeft hij het over de letters die in de stenen gegrift zijn — en zegt: de letter doodt. Hij heeft het daar dus over die stenen tafelen. Ik heb onlangs nog een hele discussie gehad op internet, een flinke confrontatie over de uitleg van de Galatenbrief. Men beweerde dat Paulus het eigenlijk helemaal niet heeft over het Mozaïsche verbond, het verbond dat bij de berg Sinaï gesloten is, maar dat hij het zou hebben over Joodse overleveringen die later door de farizeeën zijn bedacht als toevoegingen aan de wet van Mozes. Waarom zegt men dit? Men wil daarmee aangeven: "Wij moeten niets hebben van al die latere toevoegingen, maar de wet van Mozes onderhouden we wel." En dan beweert men dus dat Paulus het in de Galatenbrief helemaal niet heeft over de berg Sinaï en over het verbond dat daar gesloten werd. Dat is zo'n kromme uitleg; op elke bladzijde wordt dat tegengesproken.

Ik vind dit werkelijk formidabel: Paulus zegt hier gewoon over de berg Sinaï dat het verbond dat daar gesloten werd, baart tot slavernij. En dat is Hagar. Dat wil zeggen: Hagar is daar het zinnenbeeld van, een metafoor of allegorie van dat verbond dat bij de berg Sinaï gesloten werd. Hoezo? Dat lees je eigenlijk al in Exodus 19. Het is echt naar het vlees. Exodus 20 is het hoofdstuk van de wetgeving, van de Tien Woorden, die vanmorgen in alle kerken op Urk weer zijn voorgelezen: "Gij zult de sabbatdag heiligen", enzovoorts. Dat doet men dan op de zondag, wat overigens een hele vreemde vorm van judaïseren is. In Galatië werd nog echt gepleit voor de wet van Mozes, maar later in de kerkgeschiedenis is er een andere vorm van judaïseren gekomen waarbij men die hele wet van Mozes zelfs veranderd heeft: de sabbat werd de zondag en de besnijdenis werd de doop. Priesterlijke gewaden werden weer op een andere manier ingevuld, maar in feite is het allemaal judaïsering. Alle rituelen in de kerk — bij de rooms-katholieken, maar ook bij de protestanten in mindere mate — qua hoogtijden en gewoonten, worden uiteindelijk teruggevoerd naar de wet van Mozes. Men staat dus gewoon weer onder de wet. Dat betekent dat de hele boodschap van Paulus in de Galatenbrief hoogst actueel is en daar net zo goed betrekking op heeft.

Nog even dit: bij die berg Sinaï had Israël vlak voor de wetgeving plechtig en unaniem verklaard — ik lees het voor uit Exodus 19 vers 8: "En het hele volk antwoordde eenparig: Alles wat Yahweh gesproken heeft, dat zullen wij doen." Dat is een belofte, een gelofte zo u wilt. Alleen is het geen belofte van Gód, maar een belofte die de méns doet. De mens doet de gelofte: "Alles wat God zegt, dat gaan wij doen." Het hele volk heeft dat plechtig verklaard en beloofd: "Dat zullen wij doen." Nou, dit is slavernij. Dit is vlees. Dit is niet wat Israël honderden jaren vanaf Abraham gedaan had. Zij hadden de belofte van God gekregen en daar moesten ze het mee doen. Maar nu staan ze bij de berg Sinaï en nu zeggen zij: "Het is niet meer de belofte van God, nee, nu gaan wij zelf een gelofte doen aan God." En dat is tricky, dat is slavernij. Dat is ook de dood, want de letter doodt zodra je het van het vlees verwacht. En Paulus zegt er nog bij...

▶ 40:45 Een Geografisch Detail: de Ware Locatie van de Berg Sinaï in Arabië ↑ hoofdstukken

Hagar nu is de berg Sinaï in Arabië. Ja, dat is een mooie hoor. Want het woord Arabië komt in het Nieuwe Testament slechts twee keer voor, en wel twee keer in de Galatenbrief. Eerst had Paulus al over deze locatie gesproken, over Arabië. Weet u wat? Paulus was daar zelf ooit geweest. Net nadat hij geroepen was op de weg naar Damascus, lees je dat hij niet te rade is gegaan met vlees en bloed, maar hij zegt: ik ben linea recta naar Arabië gegaan. Want de Heer had hem namelijk nog een heleboel te vertellen en hij is daar rechtstreeks onderwezen door Christus zelf. Dat is prachtig.

Dat betekent dus dat Israël ooit bij de berg Sinaï in Arabië was en daar een godsopenbaring kreeg, maar Paulus heeft daar eveneens een godsopenbaring gekregen en is daar in Arabië geïnstrueerd en onderwezen. Je leest in ieder geval dat hij naar Arabië ging en vervolgens weer naar Damascus terugkeerde. Galaten 1 vers 17 zegt: "Ik ben naar Damascus teruggekeerd." En toen ben ik na verloop van drie jaren naar Jeruzalem gegaan. Dat betekent dus dat hij wellicht ook nog enige tijd in Damascus heeft gepredikt. Laten we dat op een half jaar houden, dan is hij tweeënhalf jaar in Arabië geweest. In ieder geval was het maximaal drie jaar, want na verloop van drie jaar ging hij weer opnieuw naar Jeruzalem.

Daar had hij trouwens moeite mee en dan gaat hij ook uitleggen: ik ging niet naar Jeruzalem om door Petrus of iemand anders onderwezen te worden. Nee, in Jeruzalem heb ik geen van de apostelen gezien, behalve Jacobus, de broeder des Heren, en Petrus. Ik ben vijftien dagen bij hem geweest om hem mijn verhaal te vertellen, dus niet om onderwezen te worden door Petrus. Nee, ik was daar omdat ik aan Petrus mijn verhaal kon doen. Dit om maar aan te geven dat zijn hele bediening helemaal losstaat van Jeruzalem; hij is rechtstreeks door de Heer zelf gekozen en onderwezen.

Nu trouwens nog iets, maar dat kan ik alleen maar heel kort even aanstippen. Ik kan niet anders dan daar nog even op wijzen, want dit is op zich toch wel een spectaculaire mededeling dat Paulus hier zegt dat de berg Sinaï in Arabië ligt. Dat is namelijk anders dan gewoonlijk wordt aangewezen. Ik weet niet of u ooit wel eens een keertje een reis hebt gemaakt naar het Katharinaklooster op het schiereiland. Hoe wordt het ook alweer genoemd? De Sinaï-woestijn, op het schiereiland Sinaï. Daar ligt het Katharinaklooster en dit wordt alom aangewezen als dé locatie waar de Sinaï lag en waar het volk de wet heeft gekregen.

Maar er is een heel andere plek aan te wijzen en die is, als u het mij vraagt, veel overtuigender. Dat is dat de berg Sinaï hier ergens in Arabië heeft gelegen. In ieder geval niet op dat schiereiland, want dat is geen Arabië. Arabië ligt aan de overkant. Het volk is dan ook echt door de Rode Zee getrokken, niet door die moerassen wat men alom beweert. Nee, echt door de Rode Zee, de Schelfzee. Tegenwoordig ligt daar Nuweiba. Kent u dat? Daar zijn ze doorgetrokken en vervolgens zijn ze een paar dagreizen verder hier aangekomen. Dat kan nooit veel verder geweest zijn dan hier. Het is een heel boeiend onderwerp waar dat precies is geweest, want er zijn allerlei andere aanwijzingen dat dat inderdaad klopt, ook in verband met de hele beschrijving in het boek Exodus.

U begrijpt dat als ik me daarop ga richten of als we daar uitgebreid op ingaan, dat ons een beetje te ver van ons onderwerp afvoert. Maar het feit dat Paulus zegt dat de berg Sinaï in Arabië ligt, is archeologisch gezien een hele sensationele en spectaculaire mededeling waar alom zomaar aan voorbijgegaan wordt. De traditionele locatie komt naar mijn overtuiging absoluut niet in aanmerking als de berg Sinaï of de plaats waar het verbond met Israël gesloten zou zijn. Daarvoor moet je dus echt aan de overkant wezen. Genoeg hierover. Ik lees even verder, want Paulus vervolgt: Hagar nu is de berg Sinaï in Arabië.

▶ 46:20 Hagar als Beeld van het Huidige, Slaafse Jeruzalem ↑ hoofdstukken

Het staat op één lijn met het huidige Jeruzalem, want, zegt hij, dat is in slavernij met haar kinderen. Kijk, dan zie je dus ook hoe typologie werkt. Ik vind trouwens nog iets opmerkelijk: het loutere feit dat Paulus dit zo naar voren brengt. Deze typologie van die geschiedenis van Hagar en Sara, en dat hij dan vertelt dat Hagar staat voor de berg Sinaï die slaven voortbrengt... Het feit dat hij dat zo uitlegt, is veelzeggend.

Sterker nog, Paulus legt het niet alleen maar zo uit; er ligt stilzwijgend zelfs een verwijt in: "Zeg mij, jullie die onder de wet willen zijn, luisteren jullie niet naar de wet?" Met andere woorden: jullie hadden dit eigenlijk zelf kunnen bedenken, want het staat er toch al geschreven. Feitelijk zegt hij daarmee: kijken jullie niet, of luisteren jullie niet typologisch naar die Schrift? Men zegt wel eens over typologie: "Nee, dat is maar niks, daar mag je je eigenlijk niet mee bezighouden." Of: "Paulus doet het wel, maar dat wil niet zeggen dat wij dat ook mogen doen." Nee, het feit dat Paulus hier de Galaten feitelijk kwalijk neemt dat zij zelf deze conclusie niet hadden getrokken, daarin ligt besloten dat typologie niet alleen iets is wat Paulus mocht doen. Hij veronderstelt zelfs dat wij het ook zouden doen; dat we de Schrift ook zo typologisch zouden lezen — of, zo u wilt, allegorisch. Er zit een diepere laag in; het is niet zomaar oppervlakkig. Alles heeft een diepere zin en betekenis.

En zo legt Paulus dat ook uit in verband met Hagar. Hij zegt dat Hagar op één lijn staat met — zo noemt hij het eigenlijk ook letterlijk in het Grieks — het huidige Jeruzalem. Hagar is een type van het huidige Jeruzalem. Hoezo? Nou, dat is ook in slavernij met haar kinderen, die immers dat verbond op de berg Sinaï conserveren. Die willen dat bewaren en daaraan vasthouden, terwijl God had gezegd dat dit verbond vervangen zou worden. Dat is een oud verbond en dat is er totdat het zaad gekomen is; dan is het voorbij. Maar het huidige Jeruzalem wil daaraan vasthouden, en feitelijk is zij nog steeds in slavernij, net als ooit Hagar en haar zoon. Het huidige Jeruzalem, als embleem van het jodendom en het centrum van het judaïsme, staat er op één lijn mee.

Kijk, hier even een wat schematische voorstelling. Hagar, daarvan zegt Paulus dat dit eigenlijk de Sinaï is. Op de tijdlijn zie je dat het verbond met Abraham werd gesloten, en 430 jaar later — Paulus noemt dat in Galaten 3 vers 16 zo — werd het Sinaï-verbond gesloten. Dat was een verbond van slavernij; men werd in een verzekerde bewaring gesteld, onder voogdij. Waarom dat zo was, doet nu even niet ter zake, het was gewoon zo. En dan heb je het nieuwe verbond. Het oude verbond zou door dit verbond vervangen worden. Maar het mooie is: dit nieuwe verbond is eigenlijk de vervulling van het verbond met Abraham. Dat was onvoorwaardelijk, en dit nieuwe verbond ook weer.

Ik heb het op de dia expres uitgebeeld door een stippellijntje. Dat verbond bij de Sinaï, waarvan die judaïsten zeiden dat het álles was — als je rechtvaardig wilde leven, dan moest je bij de Sinaï wezen... Nee, zegt Paulus, dat verbond bij de Sinaï is maar een tijdelijke onderbreking geweest. Vergis u niet: van Adam tot Mozes, een periode van 2500 jaar, leefde de mens helemaal niet onder de wet. Toen heeft God er één volk uitgepikt en aan hen heeft Hij de wet gegeven. Maar dat was ook voor een zekere tijd. Het was niet universeel; het was niet zo dat die wet aan alle volken werd gegeven. Nee, aan één volk, en voor een bepaalde tijd, namelijk totdat het zaad zou komen. En dan is het voorbij. Dat oude verbond is dus een tijdelijke aangelegenheid. Het is op een bepaald punt destijds gekomen en het zou op een bepaald punt ook weer vervangen worden, namelijk door het nieuwe verbond.

Paulus zegt: dat staat gewoon allemaal in jullie eigen Schriften, dus dat verzin ik niet. Hier illustreert hij dat, en die illustratie is zo mooi omdat hij zegt: "Kijk, Hagar, dat is de Sinaï." Laten we ze op een rijtje zetten: Hagar werd moeder na de belofte aan Abraham. God had Abraham een belofte gedaan, en vervolgens kwam de menselijke constructie dat Hagar die belofte moest gaan vervullen. Nou, precies zoals je dat had: de belofte aan Abraham en vervolgens het Sinaï-verbond. Ze werd na de belofte aan Abraham moeder, maar vóór het beloofde zaad. Zie je? Eerst had je het verbond met Abraham en toen kreeg je het Sinaï-verbond, zoals je eerst de belofte aan Abraham had en vervolgens die constructie van Hagar en Ismaël. Uiteindelijk zou het beloofde zaad komen. Dit was Hagar en dit is Sara.

Precies zoals het is gegaan in de geschiedenis die je in Genesis leest, zo is het ook in de heilsgeschiedenis: Abraham, Sinaï-verbond, nieuw verbond. En hier wordt dat gemarkeerd door het zaad, het beloofde zaad: Christus. Want Hij is het zaad. Maar als Hij komt, dan wordt alles anders. Paulus zegt er ook nog bij dat dit naar het vlees was. Het was slavernij en bovendien: de zoon van Hagar vervolgde de zoon van de belofte. Zo is het in de dagen van Paulus sindsdien ook geweest. Zij die naar het vlees religie bedrijven, kunnen niets met de prediking van de belofte van Abraham; met het feit dat alles vrij is, genade en puur om niet. Dat zijn de vergelijkingen die Paulus maakt. Hij heeft dus eerst gesproken over Hagar en gezegd dat zij op één lijn staat met het huidige Jeruzalem — de stad, het jodendom, de tempeldienst enzovoorts. Hij zegt dat het in slavernij is. Ze zijn heel druk doende, het zijn ijveraars, maar het is allemaal vlees. Wat Paulus spreekt is de genade van God. Niet dat een mens iets moet doen, maar God heeft alles gedaan: het is volbracht! Nou, dat was Hagar.

▶ 54:02 Sarah en het Opwaartse Jeruzalem: de Vrije Vrouw als Onze Moeder ↑ hoofdstukken

Maar het opwaartse Jeruzalem, dat is vrij, en dat is onze moeder. Nou moet ik daar even iets bijzeggen, want ook hier is een toelichting nodig. De standaard uitleg of vertaling stelt vaak dat hier het 'hemelse Jeruzalem' wordt bedoeld. Hoe staat dat eigenlijk in de Statenvertaling? 'Het Jeruzalem dat boven is, dat is ons aller moeder.' Nou, dat 'aller' staat er in de grondtekst niet, maar dat maakt niet zoveel uit. Het gaat mij vooral even om dat 'Jeruzalem dat boven is'.

Hier staat een voorzetsel, en dat voorzetsel is ano (of anoo). Dat drukt beweging uit. Je hebt ook een woord voor iets wat boven is en ergens op rust, dat is epi. Maar ano is een voorzetsel dat beweging uitdrukt, zoals wij bijvoorbeeld zeggen: 'neerwaarts' of 'opwaarts'. Dat betekent dat het naar beneden gaat of naar boven gaat. Dit is dat voorzetsel; het betekent dus letterlijk opwaarts of omhoog.

Ik zal u een voorbeeld geven uit Johannes 11, de geschiedenis van de Heer Jezus bij het graf van Lazarus. In Johannes 11 vers 41 staat dat Jezus de ogen opwaarts sloeg en sprak. Hier wordt het vertaald met opwaarts, en dat klopt precies. Er staat hetzelfde woordje. Dat wil zeggen: Hij sloeg Zijn ogen naar boven. Het is dus het opwaartse Jeruzalem. Je kunt het ook iets vrijer weergeven: het Jeruzalem dat naar boven gericht is.

Het gaat hier dus niet over het Jeruzalem dat vanuit de hemel neerdaalt, zoals je in Openbaring 21 leest. Dat is een heel andere gedachte. De tegenstelling in Galaten 4 vers 25 is het Jeruzalem dat nu is — het tegenwoordige Jeruzalem — tegenover het opwaartse Jeruzalem; het Jeruzalem dat opwaarts gericht is. Dat is een bijzondere en interessante tegenstelling, want het suggereert dat het Jeruzalem van nu in contrast staat met het opwaartse Jeruzalem. Dat betekent dus dat dit kennelijk het Jeruzalem van straks is. Als je de tekst niet zou hebben, zou je zeggen: de tegenstelling is Jeruzalem nu en Jeruzalem straks. Maar Paulus noemt het het Jeruzalem dat opwaarts gericht is.

In feite is dat hetzelfde, want het Jeruzalem van straks is de stad die God gaat herstellen en die dan opwaarts gericht zal zijn. Zij zal inderdaad naar boven kijken en het allemaal van Hem verwachten. Dat opwaartse Jeruzalem is dus de stad die de ogen naar boven richt. In feite was dat in de dagen van Paulus ook al het geval bij een overblijfsel, maar straks zal de stad als geheel de Heer kennen, Hem dienen, opwaarts gericht zijn en het van Hem verwachten. Welnu, over dat opwaartse Jeruzalem zegt Paulus: dat is vrij. Dat is de vrije vrouw. Je hebt aan de ene kant de vrouw Hagar, de slavin, en je hebt aan de andere kant het opwaartse Jeruzalem, dat naar boven gericht is. Dat is vrij, en dat is natuurlijk Sarah. Niet Hagar, maar Sarah is onze moeder.

Feitelijk is het zo dat het in deze brief en in dit hoofdstuk niet gaat om wie je vader is, maar om wie je moeder is. Want Ismaël en Izaäk waren beide zonen van Abraham. Het grote verschil is echter de moeder: de één had Hagar als moeder, een slavin in slavernij, en de ander werd geboren uit, maar ook opgevoed door Sarah. De belofte. Dat wat God doet. Dat wat opwaarts gericht is. Hagar moest aan de gang, beroepsmatig zelfs, want zij was een slavin. Sarah niet; zij was vrij en hoefde niet te werken. Zij had alleen de belofte van God gekregen: 'Je zal moeder worden.' Sarah zou kunnen zeggen: 'Maar dat kan ik helemaal niet?' Nee, dat hoeft ook helemaal niet. Dat gaat God allemaal voor haar regelen. Kijk, dat is makkelijk, hè? Dat is het, en dat is geweldig. Dat is de belofte die Sarah had.

Paulus zegt nu: je hebt het Jeruzalem van nu, dat is Hagar, dat is slavernij. En je hebt het Jeruzalem dat opwaarts kijkt. Dat is natuurlijk het Israël, het Jeruzalem van straks; het Jeruzalem dat omhoog kijkt. Dat is vooral de gedachte. Die stad wordt getypeerd door de vrije vrouw, door Sarah. En Sarah is onze moeder. Niet Hagar. Wij worden geboren uit Sarah — dat is nieuw leven, genade — en we worden daar vervolgens ook door opgevoed.

Nu kom ik een beetje in de problemen met de tijd, want ik zie hoe laat het is. Hoeveel verzen hebben we nog te gaan? Nou ja, wat maakt het ook uit, want ik kom hier nog vaker. U bent in 2018 niet zomaar van me af, hoor! Maar ik zit me nu ter plekke af te vragen hoe ik dit het beste even kan afronden. Dit vers wilde ik er nog graag bij betrekken, maar ik kan niet het hele resterende gedeelte meer bespreken. Dan zou ik het teveel moeten afraffelen en dat doe ik liever niet. Zo gaan we niet om met de Schrift, hè? Maar onthoud dit: Paulus stelt dat het opwaartse Jeruzalem, uitgebeeld door Sarah, de vrije vrouw is en daarmee onze moeder. En dat gaat hij vervolgens motiveren, want er staat geschreven...

▶ 01:01:27 Jesaja 54: de Vreugde en Toekomstige Vrucht van de Onvruchtbare ↑ hoofdstukken

Dat is in Jesaja 54, vers 1 en verder. Kijk het maar na. Trouwens, nu ga ik even een open deur intrappen: dat is na Jesaja 53. Maar voor de kenners onder ons die weten: ah, Jesaja 53. Dat is het hoofdstuk waarin Israël de belijdenis op de lippen neemt dat ze hun Messias hebben verworpen. Wij achtten hem als een door God geslagene, maar om onze overtredingen werd hij doorboord. Dat is Jesaja 53. Israël zal die woorden eenmaal op de lippen nemen en belijden.

Pal daarop krijg je Jesaja 54, want er staat: "Wees blij, onvruchtbare, die niet voortbrengt." Wat een onvruchtbare natuurlijk is. Dat is hier in beeld ook Sara, die niet in staat was te baren, die verstorven was. Deze vrije vrouw is een type van Israël dat alsnog vrucht zal dragen. Nu niet, maar straks wel. Dat wordt in Jesaja 54 ook aangekondigd: dat Israël, de onvruchtbare natie, alsnog vrucht zal voortbrengen.

"Wees blij, onvruchtbare, die niet voortbrengt. Barst uit en roep!" Het is een kreet slaken hier van vreugde en gejuich. "Jij die geen barensweeën hebt." Met andere woorden: jij hebt nooit een kind voortgebracht, maar geen zorg. Breek uit in gejuich, want jij was dan weliswaar de onvruchtbare en je bracht geen vrucht en nieuw leven voort, maar je zult het doen terwijl je dat nooit gekend hebt. "Want velen," zo vervolgt Jesaja 54 dan, "zijn de kinderen van de eenzame, meer dan van haar die de man heeft."

Ik hoop dat u er nog een beetje bij bent, maar wat hier geprofeteerd wordt, is dit: Jesaja profeteert hier tot Israël, dat in een huwelijksrelatie met God stond. Ze hadden de man, maar ze waren onvruchtbaar; ze stonden onder het oude verbond. Jesaja sprak dit allemaal uit tijdens het oude verbond. Hij zegt: jullie zijn nu onvruchtbaar, maar straks, als jullie de belijdenis van Jesaja 53 in de mond zullen hebben genomen, dan zullen jullie in gejuich uitbreken. Dan zullen jullie vrucht voortbrengen en nieuw leven. Dan zullen jullie ook met recht opwaarts gericht zijn. Een Jeruzalem dat opwaarts gericht is en zo ook de vervulling van de belofte krijgt die jullie is gedaan. Dat spreekt dus ook van de zegeningen van het komende vrederijk.

▶ 01:04:47 Kinderen van de Belofte: Verdrijf het Juk van Religieuze Slavernij ↑ hoofdstukken

Nou, Paulus zegt dan: "Jullie nu, broeders, zijn evenals Izaäk kinderen van de belofte." Met andere woorden: net zoals Izaäk ooit een kind was van de belofte, zo zijn jullie dat ook. Niet in slavernij, maar volstrekt vrij, ook deel uitmakend van het beloofde zaad. Wij zijn Izaäk; wij maken deel uit van het zaad van Abraham.

Maar nu pak ik het er toch nog eventjes bij. Vijf minuten meer of minder... we hebben de tijd, per slot van rekening. Ik zal het dan toch enigszins snel doen. Maar net zoals destijds hij die naar het vlees verwekt was – Ismaël – hem die naar de geest verwekt was, vervolgde, zo is het ook nu. Ja, wat lees je van Ismaël? Wat deed hij ook alweer? Je leest van Hagar en Ismaël dat op het moment dat Izaäk gespeend wordt, Ismaël hem bespotte. En Hagar ook. En dat wordt dan hier "vervolging" genoemd. Vervolging hoeft helemaal niet altijd gepaard te gaan met bloed en moord enzovoorts. Het kan ook gewoon de tegenstand zijn, de afwijzing of de spot die je van godsdienstige zijde krijgt.

Nou, Paulus zegt: zoals het toen was met Hagar en Sara, met Ismaël en Izaäk, zo is het ook nu. En Paulus wist waar hij het over had, want zijn hele leven heeft hij dat zo ondervonden. Hij heeft altijd de tegenstand en de hete adem in zijn nek gevoeld van dat jodendom, van dat huidige Jeruzalem en van de godsdienstigheid en de orthodoxie die zijn boodschap afwezen. Dus zoals het toen was, zo is het volgens hem nu nog steeds.

Maar wat zegt de Schrift? Weet je wat je daarmee moet doen? Hij zegt: "Wat zegt de Schrift? Drijf het dienstmeisje en haar zoon uit." Weg ermee. Zo was het. Oké, ze krijgt een zegen mee en Ismaël ook, dat is waar. Maar waarom? "Drijf het dienstmeisje uit en haar zoon." De hint voor die Galatiërs is duidelijk: verwijder dat zuurdeeg van de judaïseerders. Al die mensen die de wet prediken: weg ermee! Dat is een vervloekte boodschap, daar moet je afstand van nemen. "Drijf uit die slavin en haar zoon, want de zoon van het dienstmeisje zal absoluut geen lotbezit, geen erfenis ontvangen met de zoon van de vrije vrouw."

Uitgesloten! Het is het een of het ander. Het is wet óf genade, niet een mix daarvan. Die twee horen niet in één tent; weg ermee. Het is een scheiding, het één kan niet met het ander. De slavernij en de vrijheid dulden elkaar niet. Daarom zegt Paulus – dat is dan de conclusie –: "Broeders, wij zijn geen kinderen van een dienstmeisje of, zo u wilt, een slavin, maar van de vrije vrouw." Van Sara dus. Zij is onze moeder.

En wij worden niet alleen door genade verwekt en behouden, maar wij leven ook uit genade, en niet door verplichte rituelen. Van: "je moet eerst dit doen om bij onze kerk of onze club te horen", of "je moet eerst wel gedoopt worden". Allemaal rituelen, ongeacht wat. Dat is allemaal judaïsering in een verdunde vorm, maar niettemin is het allemaal slavernij; het zijn religieuze lasten. Broeders, we zijn geen kinderen van een dienstmeisje, maar van de vrije vrouw. En dan zegt Paulus: "Voor vrijheid maakt Christus ons vrij. Staat dan vast en wordt niet weer met een juk van slavernij vastgezet."

Wees daar zuinig op. Je bent vrij in Hem en je mag leven voor Hem, zonder de last van judaïsering en van geboden – van "dat mag niet" en "dat moet wel" – en van rituelen en al dat soort lasten. Wij zijn daar vrij van; weg ermee! Zo mogen we leven. En dat is precies waartoe Christus ons ook heeft vrijgemaakt. Dat lijkt me wel een aardig punt om hier een uitroepteken te zetten. En daarmee dus ook een punt.