▶ 00:00 Inleiding: Bijbelse Terminologie over Paulus en de Verbonden ↑ hoofdstukken

Goed, vrienden. Dan gaan we nu van start met de eigenlijke Bijbelstudie, nummer één in de serie. Ik weet nog niet precies hoeveel, maar ik veronderstel in ieder geval dat er een aantal bijeenkomsten met dit onderwerp gemoeid zullen zijn, want er is heel veel over te zeggen: over Paulus en de verbonden.

Wat ik vanmorgen – of eigenlijk vanmiddag – vooral wil doen, is wat inleidende zaken over dit onderwerp naar voren brengen. De opzet van deze serie is dat we willen gaan onderzoeken wat de "apostel van de natiën" over "de verbonden" heeft geschreven. Dat is Paulus bij uitstek; zijn naam heeft daar ook alles mee van doen. Wat heeft hij over de verbonden geschreven? Ik heb er overigens expres niet "het verbond" neergezet, want dat verraadt eigenlijk al iets – en dat is meteen een schot voor de boeg wat betreft de gereformeerde theologie.

De gereformeerden spreken namelijk altijd over "het verbond". Ik kan dat zeggen, want ik heb die roots, zoals meer mensen hier die wortels hebben. Je kunt dan altijd veel verwarring veroorzaken door alleen al de vraag te stellen: "Welk verbond bedoel je eigenlijk?" Want ja, je suggereert daarmee alsof er maar één verbond zou zijn. Men spreekt ook wel over het "genadeverbond", maar ik heb gezocht en ik vind dat niet zo terug in de Bijbel. Dat klinkt misschien een beetje akelig, want strikt genomen begrijp ik best wat ermee bedoeld wordt – daar zullen we het ook nog over hebben – maar men spreekt ook over het "werkverbond".

Ik zie sommige mensen een beetje knikken, zo van: "Hé, dat heb ik ooit op catechisatie meegekregen." Het werkverbond, het genadeverbond... Maar het nadeel van al dat soort terminologie is dat ze niet direct in de Schrift zijn terug te vinden. En ik ben zo biblicistisch – dat wil zeggen: uitsluitend gericht op de Bijbel – dat ik, wanneer je Bijbels wilt denken, ook de Bijbelse terminologie maximaal wil gebruiken, zodat we gezonde termen, "gezonde woorden" gebruiken. Dat is trouwens ook een Bijbelse term: gezonde woorden.

Wat heeft Paulus daarover gemeld? Hij noemt het woord in zijn brieven negen keer. Daarbij komt de vraag aan de orde over welke verbonden Paulus zoal spreekt. Dat zijn inderdaad diverse verbonden, zoals we vanzelf in de loop van de serie zullen bezien. Ik wil het gaan bespreken in de volgorde van de brieven zoals we die in het Nieuwe Testament vinden. We beginnen dus bij Romeinen, en gaan dan naar 1 en 2 Korinthe, de Galatenbrief en de Efezebrief. Daarbij blijft het ook, want in de navolgende brieven vind je de term dan niet meer terug.

▶ 03:01 De Afbakening van de Studie: Waarom de Hebreeënbrief Buiten Beschouwing Blijft ↑ hoofdstukken

Dan moet ik er trouwens even bij zeggen, voor de goede orde, dat ik de Hebreeënbrief buiten beschouwing laat. Dat zou echt een studie apart zijn. Want juist in die brief komt verreweg het meeste het woord 'verbond' voor en vind je ook de meest uitgebreide uiteenzetting over de verbonden en speciaal het nieuwe verbond. Maar die laat ik buiten beschouwing en daar heb ik een paar argumenten voor.

In de eerste plaats ontbreekt de naam van Paulus in die brief. Dus strikt genomen is het ook niet echt een Paulinische brief. Paulus heeft niet voor niets zijn naam er niet onder gezet. Ik denk inderdaad — maar dat hebben we volgens mij bij een andere gelegenheid wel eens een keertje overwogen — dat Paulus deze brief wel geschreven heeft. In de oorspronkelijke manuscripten, dat is heel interessant, staat de Hebreeënbrief ook inderdaad tussen de brieven van Paulus. Dat is heel eigenaardig. En trouwens, er zijn ook intern, dat wil zeggen in de brief zelf, genoeg aanwijzingen dat hij deze brief wel geschreven heeft. Maar eigenaardig genoeg ontbreekt zijn naam.

Dus ik reken hem even niet tot de Paulinische brieven. We hebben het eigenlijk over dertien brieven en de veertiende brief, dat zou dan de Hebreeënbrief zijn. Dus ook vanuit dat oogpunt weet je eigenlijk ook al dat die Hebreeënbrief er wel bij hoort. Maar goed, we houden het bij de dertien. Dat is ook weer het getal van Paulus. Ja, zo is de cirkel weer rond. De dertiende apostel bedoel ik. En dan hebben we het niet over waar ik afgelopen vrijdag het een en ander over las op Facebook: vrijdag de dertiende. Maar dat is weer een ander verhaal. Hoewel.

Daar komt trouwens nog iets bij. Dat is dat we ons bezighouden met wat de apostel van de natiën in die hoedanigheid heeft geschreven over de verbonden. En dan hoort de Hebreeënbrief daar ook niet bij, want ik zal u een geheimpje verklappen: de Hebreeënbrief is geschreven aan Hebreeën en dat zijn dus juist niet de mensen die bij de natiën gerekend worden. Nee, strikt genomen niet; ze worden daarvan apart gehouden. Het is Israël en de natiën, de Hebreeën.

Dit zijn de drie argumenten waarom ik de Hebreeënbrief in deze serie buiten beschouwing laat. Wellicht dat we dit bij een andere gelegenheid nog eens een keertje veel uitgebreider gaan bezien. Wat we daarbij vooral ook willen doen, heeft ook een heel specifiek nut.

▶ 05:46 Heeft de Ecclesia Deel aan het Oude of Nieuwe Verbond? ↑ hoofdstukken

Namelijk om ons de vraag te stellen: wat heeft de Ecclesia – en daarmee bedoel ik het lichaam van Christus zoals Paulus daarover spreekt – nou te maken met die verbonden? Heeft ze er überhaupt iets mee te maken? Daarbij denk ik dan met name aan twee verbonden: het Sinaï-verbond en het nieuwe verbond. Zojuist heeft Lub al wat gelezen uit 2 Korinthe 3, wat voor de rest van vandaag niet meer naar voren komt, maar de volgende keren ongetwijfeld wel. Want 2 Korinthe 3 is bij uitstek het hoofdstuk waarin Paulus het oude en het nieuwe verbond tegenover elkaar plaatst. En ook Galaten 3 en 4, waarin Paulus dat allemaal uitgebreid uiteenzet; hoe dat nou zit met die verbonden die God gesloten heeft in het verleden, eerst met Abraham en later ook met het hele volk van Israël bij de berg Sinaï.

Staat de gemeente in onze dagen, de Ecclesia, onder dat verbond? Wat heeft ze ermee van doen? Ik hoef niet eens zo ver weg te gaan, maar in heel Urk zal vanmorgen op heel wat plaatsen vanaf de kansel Exodus 20 hebben geklonken: "Ik ben de Heer uw God, die u uit het huis van Egypte geleid heeft, uit het diensthuis." Daarbij worden de woorden van dat oude verbond, het Sinaï-verbond – eigenlijk het handvest van dat oude verbond – altijd weer voorgehouden aan de gemeente. Daarmee wordt dus de suggestie gewekt dat er een directe link zou zijn. U hoort natuurlijk al hoe ik daar tussen de regels door afstand van neem, maar goed, dat komt allemaal nog aan de orde.

De andere vraag, en die is ook heel boeiend en belangwekkend voor het hele verstaan van de Schrift: wat hebben we van doen met het nieuwe verbond? Staat de gemeente onder het nieuwe verbond? Heeft God een nieuw verbond gesloten met de gemeente? Ja of nee? Ik ga geen enquête houden over hoe u daarin staat en ik vraag u niet om uw vingers op te steken. We houden ons nog even heel clean en gaan eerst eens inventariseren wat er zoal over te melden is. Dat zal aan de orde komen in Romeinen 11, 1 Korinthe 11 en 2 Korinthe 3.

Kortom, dat zijn eigenlijk de vragen waar je direct op stuit. En die vragen die opkomen als je de Schrift onderzoekt, die vragen om een antwoord. Ik wil dat graag met u eens zo bezien. We gaan zo de Schriften langs en beluisteren wat Paulus, als apostel van de natiën, daarover te melden heeft. Laat ik eerst nog eventjes iets naar voren brengen.

▶ 09:08 De Fundamentele Kenmerken van een Bijbels Verbond ↑ hoofdstukken

En als gewoon inleidend: wat verstaan we überhaupt onder een verbond in de Schrift? Laat ik daar eerst even mee beginnen. Ik kan me voorstellen dat als u deze regel zo leest, dat wellicht een beetje op verzet stuit, want het klinkt wel heel erg administratief. Een verbond is een contract, maar dat is toch echt wat een verbond is. Of een overeenkomst, een officieel verdrag. In de Schrift is een verbond dat altijd, en feitelijk is dat bij ons ook het geval. Als er een verbond gesloten wordt, dan is dat, als je het even heel formeel bekijkt, een contract. Normaal gesproken is dat een contract waarbij wederzijdse partijen betrokken zijn – want bij een contract zijn uiteraard minimaal twee partijen betrokken – en waarbij beide partijen zo hun verplichtingen en ook dikwijls rechten hebben. Die worden dan allemaal beschreven en vastgelegd en omschreven, et cetera.

Maar goed, dat hoeft trouwens niet altijd zo te zijn. Dat is juist een van de geweldige dingen die we ook zullen ontdekken over het verbond met Abram en in het verlengde daarvan ook het nieuwe verbond, waarbij de verplichtingen geheel eenzijdig zijn. Volstrekt eenzijdig. Een andere karakteristiek van een verbond in de Schrift is dat het initiatief per definitie bij God ligt. Altijd. Hij is degene die een verbond aangaat. Waarbij trouwens nog eventjes een kwestie apart is – en ik wil dat nu even parkeren, want het doet voor het verhaal niet zo heel veel ter zake – wat precies als een verbond aangemerkt moet worden. Als je je beperkt tot wat de Schrift uitdrukkelijk als een verbond benoemt, dan... Ja, men spreekt bijvoorbeeld ook over het verbond met Adam. Dat wat er met Adam overeengekomen wordt en wat tegen Adam gezegd wordt, heeft in veel opzichten inderdaad het karakter van een verbond, maar bij mijn weten wordt dat nergens een verbond genoemd. Nu weet ik dat sommige mensen, echte Bijbelkenners, denken: "Hé, maar staat er in Hosea 6... nee, staat er in Hosea 12 niet zoiets als een verbond met Adam?" Ja, dat is dus een kwestie apart. Ik beperk me dus, laat ik dat even vooropstellen, tot die verbonden die in de Schrift ook uitdrukkelijk een verbond genoemd worden.

Wat ook heel karakteristiek is voor een verbond in de Bijbel, is dat het altijd bekrachtigd wordt door bloedstorting. Kijk, en daarin zie je – trouwens, dat was bij het voorgaande punt natuurlijk ook al het geval – waarin het verschilt van menselijke verbonden. Een verbond is per definitie ook onder mensen een contract, maar bij verbonden in de Schrift, verbonden die God sluit, is Hij degene die het initiatief neemt. Hij is ook degene die het verbond bekrachtigt door middel van bloedstorting. En vandaar ook dit zegel. Het wordt verzegeld, zoals een brief verzegeld wordt, formeel bekrachtigd. Hoe noemen ze dat ook alweer? Een verbond wordt heel netjes gezegd – help me even... ja, bekrachtigd, maar ook bezegeld. Het heeft nog een mooiere naam. Geratificeerd, dat was het woord dat ik zocht. Ja, een verbond, een contract wordt geratificeerd. Dat wil zeggen: officieel bekrachtigd, maar in de Schrift gebeurt dat met bloedstorting.

Trouwens, als ik dit punt zou willen uiteenzetten of willen toelichten, dan zou ik de Hebreeënbrief er echt bij moeten halen, want in de Hebreeënbrief wordt dat in hoofdstuk 9 zelfs in een heel aantal verzen zo uiteengezet waarom dat zo is. Alleen is het grote probleem dan weer dat als je dat bekijkt in de NBG-vertaling of in de Statenvertaling, er niet gesproken wordt over een verbond, maar over een testament. Terwijl het woord in de Bijbel, gewoon in het Grieks, het woord voor verbond is. Alleen wordt dat discordant op een tweevoudige manier weergegeven. Het Griekse woord voor verbond wordt meestal weergegeven met 'verbond', en soms in de NBG-vertaling met 'testament' en in de Statenvertaling nog vaker met 'testament'. Ik denk dat dat echt een groot misverstand is. God sluit geen testamenten. En de reden daarvoor kunt u zo zelf bedenken. God sterft niet. Laat ik het even netter zeggen: God sterft niet, Hij is onvergankelijk. Dus hoezo een testament van God? Daar zit nog een hele kwestie aan vast waarom men dat dan zo weergeeft, want men zegt: "Ja, maar de dood van een testamentmaker is nodig." Maar er staat niet 'testamentmaker', er wordt gesproken over de dood van een verbondsmaker. Elk verbond in de Schrift wordt bekrachtigd door bloedstorting.

En dan is er nog iets heel bijzonders, en ik denk dat dat trouwens meteen ook al heel veel licht werpt op de vraag die ik zojuist al even onder woorden bracht, namelijk: wat heeft de ekklesia nu te maken met die verbonden? Dat is dit punt: verbonden in de Schrift worden met iemand gesloten, maar ook zijn familie is daar direct bij betrokken. Zijn huis en daarmee ook zijn nageslacht. Altijd. En dan kom ik weer eventjes op dat gereformeerde element. Daar zegt men ook heel dikwijls dat als je verbondsmatig denkt, dat betekent dat je ook denkt in de lijn van de geslachten. God... denkt u maar trouwens aan wat er gezongen wordt als een kind besprenkeld wordt in de calvinistische kerken. Dan wordt altijd – tenminste, dat is ook mijn herinnering – Psalm 105 vers 5 in de berijmde versie gezongen. Dat is: "God bevestigt Zijn verbond van kind tot kind". Zo was die, ja. Ik zocht even de woorden. "Het verbond met Abraham, Zijn vriend, bevestigt Hij van kind tot kind." Ja, en dat is precies ook wat een verbond is. Een verbond gaat dus door de geslachten. Het betreft een familie, een huis, een gezin, maar het gaat daarmee ook door de geslachten. Van kind tot kind tot kind. Voor u en uw nageslacht.

Ga dat maar eens na. Neem het verbond met Noach. Dat is trouwens de eerste keer dat je het woord 'verbond' vindt in de Bijbel, dat is in Genesis 8 en 9. Dan wordt er een verbond gesloten met Noach en zijn nageslacht. En wat dacht u: daar horen u en ik ook bij. Dat kan niet missen, gewoon als afstammelingen van Noach. Want we zijn allemaal afstammelingen van Adam, maar als je nog weer eventjes pakweg zestien eeuwen verder in de geschiedenis gaat, dan kun je weer hetzelfde vaststellen, namelijk: we zijn allemaal afstammelingen van Noach. Nou ja, dat is niet helemaal waar wat ik nu zeg. Bij de slotverrekening: de schoondochters van Noach stamden natuurlijk niet van hem af. Maar u begrijpt wat ik bedoel. Het verbond werd gesloten met hem en zijn nageslacht, kortom: met heel de mensheid.

En ook eigenaardig, dat is ook bijzonder voor de verbonden die ik tegenkom in de Schrift, is dat er een teken aan dat verbond meegegeven wordt. God sluit een verbond, Hij belooft daarbij. Dit is trouwens ook een verbond waarbij ook wel degelijk een bepaling gegeven wordt. Bijvoorbeeld: voor het eerst wordt aan de mens het zwaard gegeven. Er wordt gezegd dat wie des mensen bloed vergiet, diens bloed zal vergoten worden. Daarmee wordt aan de mens het recht verleend. Feitelijk ligt daarin de kiem van de overheid gelegen, aan wie het zwaard is gegeven. Aan de mens wordt het recht gegeven om het zwaard te hanteren tegenover degene die zich vergrijpt aan een ander mens. Maar een andere bepaling is bijvoorbeeld dat vanaf de zondvloed de mens ook het recht wordt gegeven om niet alleen van het kruid te eten – het vegetarische menu, laat ik het zo zeggen – maar dit wordt uitgebreid naar de dieren. Vanaf dan mag de mens ook dieren eten. Dus al die vijftien, zestien eeuwen daarvoor was de mens vegetarisch.

En sommige mensen hoor ik nu denken: "Ah, daarom werden ze zo oud zeker." Nou ja, dat is een verhaal apart. Maar in elk geval, vanaf dat moment wordt, evenals het groene kruid, ook het gedierte des velds als voedsel gegeven aan de mens. Overigens wel met de restrictie – dat is ook eigenaardig – dat hij zich zou onthouden van het bloed. Alleen het bloed, of de ziel met zijn bloed, zou men niet consumeren. En later komt dat dan ook weer terug in het Nieuwe Testament. Dus in die zin heeft dat verbond wel degelijk ook nog met ons te maken. Al was het maar gewoon omdat wij allemaal in de formele zin nakomelingen zijn van Noach.

Afijn, ik maak het punt vooral om daarmee aan te geven dat verbonden niet zomaar met een individu worden gesloten, of met losse individuen zoals wij feitelijk als ekklesia zijn. Wij zijn individuen die niet door bloedbanden aan elkaar verbonden zijn. Nee, wij zijn verbonden met elkaar doordat Hij ons Zijn Geest heeft gegeven en omdat het evangelie daarvoor onze ogen, oren en hart geopend heeft. In die zin zijn wij dus een verzameling individuen, maar wij zijn geen familie in de aardse zin des woords.

Verbonden worden gesloten met iemand en zijn huis. Over dat verbond met Noach gaan we het trouwens in deze serie verder niet meer hebben. Ook dat is trouwens wel een heel mooi onderwerp, evenals die boog en de betekenis die daarin ligt besloten. Nog eentje: het verband met Abraham. Het was ook niet alleen maar een verbond met Abraham; nee, het was een verbond heel uitdrukkelijk met hem en zijn zaad. Zijn nageslacht inderdaad. Met "zijn zaad" heeft nog een hele specifieke betekenis, ook daar komen we nog over te spreken. Maar in ieder geval zou met Abraham en ook heel zijn huis ieder van het mannelijke geslacht besneden worden. En dan hebben we meteen ook het teken daarvan: de besnijdenis.

Nou, u mag er nog eens over nadenken waarom ik dit plaatje erbij heb gedaan, maar dat is het embleem, het teken van de besnijdenis. En vanmiddag was ik halverwege Nieuw-Buinen en Urk. Toen heb ik nog even een wandeling gemaakt met het prachtige weer onder de bomen. Ik liep door een eikenbos en toen kwam ik allemaal van die eikeltjes tegen. Ja, prachtig allemaal. Maar dat is dus het teken van dat verbond dat God gesloten heeft met Abraham, inderdaad met hem en zijn nageslacht. En dit is het teken daarvan.

Dan het verbond bij de Sinaï; ook daarvan geldt het weer. Het is een verbond met dat volk, in feite een familie. Met het huis van Jakob werd dat verbond gesloten en inderdaad ook bekrachtigd met bloedstorting. En God was het die het initiatief nam; het was een contract. Het teken daarvan – dat lees je in Exodus 31 en het wordt heel uitdrukkelijk in die verzen naar voren gebracht – is de sabbat. De sabbat, de zevende dag.

Dan heb je ook nog – dat zal verder in deze serie ook niet zozeer aan de orde komen – het verbond met David. Ik noem het eventjes als illustratie dat de verbonden die in de Bijbel gesloten worden altijd te maken hebben met iemand en zijn huis. Het verbond met David is daar een voorbeeld van. In feite is dat verbond met David niets anders dan het instellen en de vestiging van een dynastie. Een koningshuis, een koninklijke familie. Dat verbond werd gesloten met David en zijn zaad. En wat zou het embleem anders van dat verbond zijn dan de troon? De troon te Sion. Dan zie je trouwens ook dat die troon nu vacant is, dat wil zeggen: leeg. En die troon hoort ook maar op één locatie te staan, en dat is daar inderdaad, die plaats. Dat wordt heel uitdrukkelijk ook in verband met dat verbond gezegd: de troon te Sion. Maar we weten allemaal dat God dat verbond nog ultiem gaat bevestigen en vervullen. Namelijk in de toekomende aion, wanneer een hersteld Israël geregeerd zal worden vanuit Sion en inderdaad door de zoon van David, de echte Davidszoon.

En dan hebben we uiteraard nog het nieuwe verbond. Ook dat wordt weer gesloten met hetzelfde volk als waarmee het oude verbond gesloten is. Ik kom er straks nog even op terug. In feite is dat nieuwe verbond ook weer een voortzetting in zekere zin van dat oude verbond. En ook dat zal als teken de sabbat hebben. Maar terwijl ik het zeg: is daar nog wel wat meer over te melden? Want het eerste teken waar u of jij wellicht aan gedacht zou hebben, is een drinkbeker. De drinkbeker van het nieuwe verbond. Het leven. Dat komt de volgende keer of die keer erop aan de orde: over het teken van dat nieuwe verbond.

Maar het punt is nu eventjes: al die verbonden worden gesloten met iemand, maar feitelijk ook met families of met volkeren. Laten we wel wezen, een volk is ook niets anders dan een familie; een uit de kluiten gewassen familie, zeg maar. Het volk van Israël is bijvoorbeeld het huis van Jakob, dat ooit begon met twaalf zonen, maar dat breidde zich uit in menigte, et cetera. Dus dat zijn de dingen die in het algemeen over verbonden in de Bijbel gezegd kunnen worden.

Nou, dat lijkt me wel een aardig vloertje om voor de rest wat verder te gaan en ons echt te richten op ons onderwerp, namelijk wat Paulus heeft te melden over de verbonden. En dan gaan we, zoals ik al zei, het systematisch aanpakken. We beginnen gewoon bij het begin, bij de eerste brief waar Paulus dat woord bezigt.

▶ 27:10 Romeinen 9: de Verbonden en Zegeningen Behoren Uitsluitend Toe aan Israël ↑ hoofdstukken

En dat is in Romeinen 9. Ik begin te lezen in vers 3; aan het einde van vers 3, want het eerste deel heeft nog wat meer toelichting nodig. Paulus zegt daar: "Ja, ik wenste in het verleden verbannen te zijn van Christus." Hij heeft het over zijn verleden toen hij nog een vijand was van Christus. Toen wenste hij verbannen te zijn van Christus; dat staat echt in de verleden tijd. Dat was ten behoeve van zijn verwanten naar het vlees. Hier begin ik dan ook te lezen: "Mijn verwanten naar het vlees." Ik zeg er alvast even bij dat hij dit zegt in contrast met de natiën, die geen verwanten zijn naar het vlees. Maar hij spreekt nu over zijn verwanten naar het vlees, die Israëlieten zijn.

Wat zegt hij over die Israëlieten? Let op trouwens, "Israëlieten" is feitelijk ook de naam die wordt toegekend aan Jakob die gelovig is. De zegeningen die hij nu allemaal op een rijtje zet in Romeinen 9, dat zijn inderdaad de zegeningen die ze zullen beërven door geloof wanneer Jakob Israël wordt. Israëlieten – u weet het: God zendt een woord aan Jakob en het valt in Israël. Zulke dingen vind je bijvoorbeeld bij Jesaja. Jakob is de naam van degene die in ongeloof zijn eigen werk doet; ik zeg er even bij dat dit feitelijk het oude verbond is. Maar Israël is degene die het niet meer van eigen kracht verwacht; die geslagen is aan de heup en die het helemaal verwacht van God. Wel, dat is Israël.

Aan die Israëlieten zijn een aantal zegeningen gegeven. Die behoren aan hen toe, aan dat huis, aan die familie van Israël. Eerst Jakob, die familie van Israël; daar zijn zegeningen gegeven. Er worden hier zeven genoemd, nou eigenlijk acht – ik kom er straks nog even op terug – maar ze worden hier zo op een rijtje gezet. Van wie het zoonschap is. En ook als deze zegeningen die vervolgens genoemd worden op een of andere manier betrekking hebben op ons uit de natiën, dan is het nog zo dat die zegeningen ooit primair aan Israël gegeven zijn. Als je vraagt: "Van wie is het zoonschap?", dan zegt Paulus dat dit toekomt aan de Israëlieten. Gewoon vanouds en ook naar de beloften is dat zo gegeven. Feitelijk is daarmee ook gezegd dat Israël een erfgenaam is, of zo u wilt: Israëlieten zijn erfgenamen. Daar zitten mitsen en maren aan, want Paulus gaat ook zeggen dat niet alles wat Israël heet, ook Israël is. Dat is de rode draad voor Romeinen 9. Dat is zo, maar dit is het principe: aan Israël zijn zegeningen gegeven. Nummer één is de zoonstelling; aan hen is het zoonschap gegeven. Zij zijn erfgenamen en dat houdt heel veel in, zal ik u vertellen. Ik wil daar nu niet te diep op ingaan, omdat het natuurlijk om die verbonden gaat.

Dan nummer twee: de heerlijkheid. Dan gaat het vooral over de heerlijkheid van God. Vergeet u niet dat die echt onder Israël woonde; heel dikwijls wordt dat ook wel de Sjechina genoemd. Gods heerlijkheid nam bezit van de tabernakel en de wolk, de heerlijkheid des Heren, woonde daar en vestigde zich daar. Ook in de tempel woonde de heerlijkheid van Yahweh. Je leest dat de tempel van Salomo ingewijd werd en dat op een onvoorstelbare, demonstratieve manier Gods heerlijkheid daar bezitnam, zodat iedereen dat zag. Later lees je trouwens in Ezechiël dat de heerlijkheid van Yahweh de tempel verlaten heeft en zich had neergezet op de Olijfberg. Maar in de toekomst komt die heerlijkheid weer terug naar de stad; dat is ook nog de belofte. Maar aan hen behoort die heerlijkheid, de heerlijkheid van God. Dat is heel gewichtig, zal ik u vertellen. Dat is een woordspeling die ik nu gebruik, want in het Grieks is het woord voor heerlijkheid... nee, in het Hebreeuws betekent het eigenlijk ook "zwaargewicht". Zwaargewicht dus, ja.

En nou komt het: aan de Israëlieten behoren het zoonschap, de heerlijkheid en de verbonden. Let op het meervoud: de verbonden. Als je vraagt van wie de verbonden zijn, dan zegt Paulus: "Die zijn van de Israëlieten." Dat zou ons al te denken moeten geven. Dus niet alleen het oude verbond; ja, dat is nogal wiedes, dat weten we allemaal wel te vertellen. God sloot het oude verbond bij de Sinaï met Israël. Maar niet alleen het oude verbond; ook het nieuwe verbond werd met hen gesloten. Voordat ik in 1 Korinthiërs 11 of 2 Korinthiërs 3 uitkom, wil ik meteen al naar die passage toe gaan natuurlijk.

▶ 33:29 Jeremia 31: het Beloofde Nieuwe Verbond met het Huis van Israël ↑ hoofdstukken

Jeremia 31 zal een grote rol spelen in deze serie. Ik wil dat we even scherp hebben wat dat nieuwe verbond is in de oorspronkelijke zin van het woord; dat wil zeggen: zoals het al wordt aangekondigd in de Hebreeuwse Bijbel, in wat wij dan noemen het Oude Testament. Daar heb je dat woord 'testament' weer! Want dat nieuwe verbond is geen uitvinding die we pas in het Nieuwe Testament tegenkomen. Nee, integendeel: God gebruikt Zelf dat woord 'nieuw verbond' bij monde van Jeremia. Laten we daar naartoe gaan, zodat we goed weten waar we het over hebben. We zullen daar trouwens ook meteen in bevestigd zien dat de verbonden inderdaad gegeven zijn aan de Israëlieten. Dat is zo enorm belangrijk voor het hele verstaan van de Schrift.

Eén van de grote problemen – ik durf het rustig zo te zeggen – in de hele theologie van twintig eeuwen is dat de kerk als instituut ervan is uitgegaan dat zij in de plaats van Israël is gekomen. Feitelijk is wat je dan doet diefstal. Je neemt iets van hen af waarvan God zegt dat het aan hen gegeven is. Blijf er met je tengels van af; dat is van hen! De verbonden zijn van hen. Met die hele vervangingstheologie is heel veel mis. Men heeft Israël onteigend en dat wat aan Israël beloofd was, werd geparkeerd. Eigenlijk werd het zo gezegd: al die zegeningen die aan Israël beloofd zijn, zijn overgeheveld op de kerk. De vloeken mochten ze trouwens houden; die hebben ze dan weer niet overgenomen. Dat lijkt een lucratieve deal, maar dat valt vies tegen hoor!

Op het moment dat je dat steelt en je die identiteit eigenlijk valselijk aanmeet – dat je denkt dat je iets bent terwijl je het niet bent – dan ontneem je niet alleen de ander zijn of haar identiteit, maar je denkt zelf ook nog eens een keertje iets te zijn wat je niet bent. Dat geeft een vreselijk rollenspel, zoals dat in de psychologie heet. Dan ga je je voordoen als iets wat je denkt te zijn, maar je bent het helemaal niet. Dat leidt vroeg of laat – meestal vroeg – tot problemen en ook tot een identiteitscrisis. Dat heb je vooral in de laatste eeuw heel sterk in de theologie gehad.

Ineens gebeurden er in het Midden-Oosten zulke bijzondere dingen. Na tweeduizend jaar keerde dat volk weer terug – voor een deel in ongeloof, oké – en werd Jeruzalem weer de hoofdstad van die Joodse staat. Ineens kwam het weer op de kaart te staan. Daar had men nooit mee gerekend. Zou er dan toch iets bijzonders met dat volk aan de hand zijn? Maar dat waren wij toch? Kortom, al die dingen waarvan men dacht dat ze via de kerk werkelijkheid zouden worden, had men zichzelf toegemeten. De kerk zou dat gaan doen; de kerk zou het koninkrijk hier op aarde gaan vestigen en noem maar op. De besnijdenis hadden we ons toegeëigend, alleen van vorm veranderd: in plaats van de besnijdenis is de doop gekomen en in plaats van de sabbat de zondag. Dat is allemaal heel oneigenlijk. Het is diefstal en het zorgt voor een identiteitscrisis. Dat wil zeggen dat wat de gemeente, de Ecclesia, werkelijk is – namelijk het lichaam van Christus – daarmee totaal buiten beeld kwam te staan. Wie we werkelijk zijn en de positie waarin we gesteld zijn... het is onvoorstelbaar, maar doordat men zich een valse identiteit had aangemeten, had men op de echte identiteit totaal geen zicht meer.

Ik zei al: ik wil even inzoomen op die verbonden. Aan Israël zijn die verbonden gegeven en dat staat in Jeremia 31. Ik stel voor dat we daar eerst naartoe gaan. Jeremia 31, vers 31 – makkelijk te onthouden. "Zie, de dagen komen, zegt JAHWEH, dat Ik met het huis van Israël en met het huis van Juda een nieuw verbond sluit." Met het huis van Israël en het huis van Juda, dus de tien en de twee stammen; de twaalf stammen in hun totaliteit. Met wie wordt het nieuwe verbond dus gesloten? Nou, met hetzelfde volk als waarmee ook het oude verbond werd gesloten, want dat was namelijk ook met de twaalf stammen. Dat maakt geen verschil. De verbondspartners zijn in dezen identiek. In beide gevallen hebben we het over het volk van Israël, de Twaalf. Met dat volk wordt een nieuw verbond gesloten. Een verbond wordt altijd officieel gesloten, het is een contract dat wordt bekrachtigd, et cetera. Maar God zegt dat die dagen gaan komen en wat is dat verbond dan? Dat wordt vervolgens toegelicht.

God Zelf is hier bij monde van Jeremia aan het woord: "Niet zoals het verbond dat Ik met hun vaderen sloot ten dage dat Ik hen bij de hand nam om hen te doen uitgaan uit het land Egypte." Aha, dus dat nieuwe verbond komt ter vervanging van het oude verbond dat gesloten werd toen zij uit het land Egypte gingen en God hen bij de hand nam. De gedachte daarbij is inderdaad die van een onmondig kind, wat trouwens in de Galatenbrief nog nader wordt toegelicht – maar ook daar komen we nog over te spreken. Israël was inderdaad onmondig en werd onder een wet gesteld, gedurende de tijd onder een tuchtmeester, een pedagoog. Onmondig als een kind. Dat nieuwe verbond is van een andere orde. Dit was in de tijd dat Israël nog onmondig was en dat nieuwe verbond is anders. Er wordt nog iets gezegd over wat er met dat oude verbond gebeurd is: "Mijn verbond dat zij teniet deden." Wat ook niet anders kon, want het was een last, zegt Petrus ergens in Handelingen 15, een juk dat wij niet dragen konden.

Israël had bij de berg Sinaï heel plechtig gezegd – weet u dat nog, alsof u er zelf bij was? Maar u kunt het lezen in Exodus 19. Al voordat God iets gezegd had, had Israël al een belofte gedaan, een gelofte afgelegd. Tot drie keer toe heeft het volk met één mond gezegd: "Al wat JAHWEH gesproken heeft, dat zullen wij doen." Nou, daarmee nam het volk een last op zich, een verplichting en een gelofte. Al die honderden jaren daarvoor had men geleefd met een belofte van God en nu ging men een gelofte áán God doen. Dat loopt nooit goed af. En inderdaad, het eerste wat er gebeurt als die stenen tafelen van boven komen... u weet wat ermee gebeurde. Voordat Mozes beneden was, waren die stenen tafelen al verbrijzeld. Het verbond was met recht verbroken. Die stenen tafelen waren verbroken. Toen heeft God trouwens een nieuw stel gegeven en dat werd wel veilig bewaard, maar dat is dan weer een beeld van het nieuwe verbond.

"Mijn verbond dat zij teniet deden, hoewel Ik hun bezitter was, zegt JAHWEH." In de Statenvertaling staat dan: "hoewel Ik hen getrouwd had." Eigenlijk staat in het Hebreeuws het woordje ba'al, waar wij natuurlijk wat negatieve gedachten bij hebben, maar dat betekent eigenlijk gewoon 'bezitter'. Het bevat de gedachte van een echtgenoot of – sorry, dat klinkt misschien niet erg feministisch of geëmancipeerd – de man die geacht wordt te zorgen voor zijn vrouw.

En dat is het idee. Zij is geheel voor rekening van hem. Dat wijst vooral op de verantwoordelijkheden die aan de man daarbij toegekend worden.

Maar goed, het gaat er even om. Yahweh zegt: "Jullie waren mijn eigendom en Ik was jullie man." Want eigenlijk zit dat er ook nog achter. Dat hele oude verbond heeft het karakter van een huwelijksverbond. De man, de vrouw... eigenlijk is het een trouwerij.

Dat nieuwe verbond is trouwens ook weer een trouwerij, een bruiloft ook. Ja, mooie onderwerpen trouwens, hè? Iedere keer, bij elke zin die ik nu zo’n beetje zeg, moet ik me in acht nemen om daar niet te diep op in te gaan. Maar dat nieuwe verbond is ook weer een huwelijksverbond.

Hier zie je die gedachte dus ook: dat hoewel Ik hun bezitter was — in de zin van hun heer, hun echtgenoot, hun man; hoewel Ik hen getrouwd had, zegt Yahweh — er nu nog steeds niet echt is gezegd wat nou het meest karakteristiek is van dat nieuwe verbond.

Nou, lees verder met mij, vers 33: "Want dit is het verbond dat Ik zal sluiten met het huis van Israël na deze dagen, zegt Yahweh: Ik geef mijn wet in hun binnenste en op hun hart schrijf Ik die. Ik zal hen tot een God zijn, en zij zullen Mij tot volk zijn."

▶ 44:49 De Eenzijdige Belofte: de Wet Niet Meer als Last, maar als Lust ↑ hoofdstukken

Wat valt op? Het nieuwe verbond! Dat is werkelijk de clou van het nieuwe verbond. Het is een eeuwenverbond dat de aionen doorstaat; het kan niet ongedaan worden gemaakt. Weten we waarom niet? Omdat God enkel belooft. Alle verplichtingen liggen bij God en Hij doet wat Hij belooft. Hij houdt Zich daaraan. De mens was ontrouw – en laten we dat ook op onszelf toepassen – maar Hij niet. Hij blijft getrouw. Hij vervult dat wat Hij belooft en daarom kan dat nieuwe verbond niet tenietgedaan worden. God verwacht niets meer van de mens.

Kijk, in dat oude verbond werd de mens iets opgelegd. Wat in het nieuwe verbond echter gebeurt, is dat die wet niet wordt afgeschaft; dat is de gedachte niet. Nee, die wet krijgt een andere plaats, namelijk in het hart van Israël. Let op: van Israël. "Ik geef mijn wet in hun binnenste", namelijk in het huis van Israël. Het wordt hen niet meer opgelegd, maar het wordt ingelegd. Dat nieuwe verbond is onvoorwaardelijk en de verplichtingen liggen uitsluitend bij de God die belooft. Dat is buitengewoon belangrijk en het verklaart ook het succes van dat nieuwe verbond. Het kan simpelweg niet falen.

Dan begrijp je trouwens ook waarom Paulus daarover spreekt in verband met de gelovigen in Corinthe: dat wij de geest van dat nieuwe verbond ook hebben ontvangen en dat wij in dezelfde relatie staan. Ik zeg niet dat het nieuwe verbond met de gemeente wordt gesloten – helemaal niet, dat staat er niet – maar wij plukken wel de zegeningen van dat nieuwe verbond. Dit is een schot voor de boeg, want dat moet ik allemaal nog laten zien, maar het is wel zo dat diezelfde geest die God straks ook zal geven aan dat volk, ook in ons woont. Diezelfde onvoorwaardelijke verhoudingen karakteriseren ook de verhoudingen die wij nu met Hem mogen hebben. Dat is de overeenkomst; naast de verschillen moet je ook wijzen op de overeenkomsten.

Let ook op: "Ik geef mijn wet in hun binnenste." Dus niet meer opgelegd als last, maar ingelegd als lust. Zo heb ik het in het Nederlands in contrast met elkaar gelegd: niet op de schouders waar ze onder gebukt gingen, maar ingelegd in het hart zodat men niet anders meer wil. Het bijzondere daarvan is – en dat vind ik zo’n geweldige gedachte – dat daarmee de woorden van het oude verbond die als een last werden opgevat en klonken als een last, vervuld zullen worden als belofte.

Ik bedoel dit: als God bijvoorbeeld zegt: "Gij zult de Heer uw God liefhebben" of "Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf", dan was dat een last die men niet kon dragen en waar men onder gebukt ging. Zo klinkt bij de meeste mensen het woord "gij zult" nog steeds. Men luistert met de oren van het oude verbond, namelijk als iets wat men moet doen als verplichting. Maar op het moment dat je het opvat als woorden van belofte – en feitelijk is het dat ook – verandert de zaak. Als God zegt "Gij zult", zoals ik noem maar wat in 1 Petrus staat: "Gij zult heilig zijn", dan is dat een belofte. Er wordt niets gevraagd aan de mens; God zegt dat jullie heilig zullen zijn. Wauw, dat is geweldig! Er wordt niks gevraagd, Hij belooft daarin iets te vervullen. Straks onder het nieuwe verbond worden die woorden, die gedurende dat oude verbond als last klonken en opgevat werden, vervuld als lust en van harte gedaan. In hun binnenste.

Ik heb expres dat plaatje van de ark erbij vermeld. Bij dat tweede stel stenen tafelen, het nieuwe stel, werden ze veilig bewaard. Daar werden ze niet gebroken. Waarom? Omdat ze in die gouden kist werden bewaard, onder het verzoendeksel. Oh mensen, daar zit zo geweldig veel mooie, schitterende typologie in. Maar goed, we moeten bij ons onderwerp blijven. Er staat nog bij: "En zij zullen niet meer eenieder zijn naaste onderwijzen en zeggen tot zijn broeder: ken JAHWEH, omdat zij Mij allen zullen kennen, van de kleinste tot de grootste van hen." Er klinkt wel zeven keer welgeteld: "Ik zal, Ik zal." Er is niet één keer sprake van wat zij moeten doen, zoals bij het oude verbond.

"Want Ik zal hun verdorvenheid vergeven en hun zonden niet meer gedenken." Wat hier beschreven wordt, is wat Israël zal overkomen aan het begin van het Messiaanse Rijk. Heel het volk waarmee dat verbond gesloten zou worden, zal een gelovig volk zijn en allen, van de kleinste tot de grootste, zullen Hem kennen. Ja, dat gaat vervuld worden. De verbonden, het oude maar ook het nieuwe verbond, zijn gegeven aan de Israëlieten. En ook al zet God ze dan op een zijspoor, dat is nooit definitief, want u weet het: God laat nooit varen de werken van Zijn handen. Hij pakt dat weer op. Hij laat het misschien wel eens los voor een pauze, zoals nu bij Paulus, maar Hij pakt de draad weer op en Hij vervult dat. Maar goed, we waren bezig met die opeenvolging of die rij van zegeningen.

▶ 51:36 De Opeenvolging van Privileges en de Voleinding in Christus ↑ hoofdstukken

De wetgeving is ook van hen. Daar hadden we het zojuist al even over; dit is gegeven als een geschenk. En de eredienst? Ook in het nieuwe verbond zal daar weer die eredienst zijn met Jeruzalem als centrum, waarbij alle volken zullen optrekken naar Jeruzalem om onderwezen te worden aangaande het woord van de Heer. Er zal ook weer een tempel, een priester en een offerdienst zijn. Dat is allemaal bedoeld als verwijzing naar en onderwijs over de geweldige betekenissen daarvan. Ik moet eraan denken dat straks Israël heel de volkerenwereld gaat onderwijzen over de betekenissen die ooit al werden gegeven in die tekens van de priesters en de offers. Reken maar dat er dan nog een hoop nieuws vrij zal komen als bij Israël de bedekking van hun aangezicht zal worden weggenomen.

De eredienst is voor hen, de hele liturgie met al zijn formele kenmerken. Ik bedoel ook met de gewaden, met het gezang en met alles wat voorgeschreven is. Ook dat heeft de kerk zich natuurlijk allemaal toegeëigend: de officiële eredienst op de sabbat, met een priesterdienst en de toga’s. Noem maar op. Alles is imitatie van Israël, maar die eredienst is gegeven aan de Israëlieten. Niet aan ons.

En de beloften, wat dacht je daarvan? In de eerste plaats natuurlijk de belofte die onvoorwaardelijk aan de vaderen is gedaan. Aan wie zijn die toegekend? Van wie zijn ze? Van de Israëlieten. Ja, en van wie de vaderen zijn, dan weet je ook meteen waar Paulus vooral op doelt als hij het over die beloften heeft. Van wie ook de vaderen zijn, en dan gaat het uiteraard in de eerste plaats over Abraham, Izaak en Jakob.

Dit zijn de laatste dingen die ik nog even naar voren wil brengen: vanuit wie ook de Christus is. Dat wil zeggen, naar het vlees gezien. Zet ze even op een rij: het zoonschap, de heerlijkheid, de verbonden, de wetgeving, de eredienst, de beloften en de vaderen. Dat zijn er zeven. En dan krijg je de Christus. Dat is Degene, de Opgewekte. Dat zijn mooie typologieën; dat is dan weer de acht. Naar het vlees is Hij uit hen voortgekomen, maar Hij is natuurlijk opgewekt door God. Nu is Hij daarboven gezeten, onttrokken aan het oog, en is Hij de Hogepriester in het heiligdom. Dat is trouwens ook een hoofdonderwerp van de Hebreeënbrief.

Vanuit wie de Christus is, dat wil zeggen vanuit de Israëlieten naar het vlees. En die Christus is boven alles. Er staat dan bij: "God gezegend tot in de aionen." Namelijk de God die Christus boven alles een plaats heeft gegeven. Men gebruikt dit wel eens als argument dat Paulus Christus hier zou benoemen als God, gezegend tot in de aionen, maar dat is niet de gedachte. De Christus is uit de Israëlieten en ook vanuit de vaderen, naar het vlees gesproken. Die Christus is nu gezeten boven alles, boven alles verheven. En dat is reden om God te prijzen en te zegenen tot in de aionen. Niet tot in eeuwigheid, maar tot in de aionen die nog gaan komen. En Paulus bekrachtigt dat met: zo is het, amen. Dat is de waarheid.

Zo wordt er een hele serie van geweldige zegeningen die aan Israël gegeven zijn op een rij gezet. In het midden staan daar de verbonden. Aan wie zijn die verbonden gegeven? Aan Israël. Ik denk dat dat buitengewoon belangrijk is om te verstaan. Het is eigenlijk een startschot voor deze serie. Er zal daarin nog zoveel bevestigd worden, maar we zullen van daaruit ook nog zoveel meer gaan zien over wat de apostel van de natiën over de verbonden te melden heeft. De eerstvolgende keer, dat zal in november zijn bij leven en welzijn, gaan we het hebben over Romeinen 11. Maar dat parkeren we dus even voor over een maand.