▶ 00:00 Inleiding: de Context van Romeinen 9 ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag allemaal. Hartelijk bedankt voor de uitnodiging dat wij hier mochten komen; ik heb mijn vrouw en mijn schoonmoeder meegenomen. Ik mag met jullie gaan delen om, als ik het heel simpel zeg, te vertellen hoe geweldig groot onze God is. Ik heb het als titel meegegeven: "Klei in de hand van de pottenbakker". We hebben er zojuist inderdaad al een lied over gezongen. Het is een heel bekend Bijbels beeld en ik wil jullie graag meenemen naar Romeinen 9.

Voordat ik daar wat meer over ga vertellen en voordat we dan inspringen bij vers 11, wil ik eerst eventjes kort inzoomen op waar het nu eigenlijk over gaat. Je begrijpt dat er acht hoofdstukken aan dat Romeinen 9 vooraf zijn gegaan. Wat is dan zoal de aanleiding van wat Paulus naar voren brengt? Wel, als je de eerste drie verzen leest — laat ik zelf ook even mijn Bijbel erbij pakken. Oké, ik sta toch niet in beeld, nee. In Romeinen 9, want het is het handigste natuurlijk altijd om zelf ook je Bijbeltje bij je te hebben. Ik kom jullie heel erg tegemoet door het allemaal af te beelden in een PowerPoint. Trouwens, ik zal dat meteen ook eventjes erbij zeggen: als ik straks de Bijbeltekst vermeld, dan is dat heel erg sterk een letterlijke vertaling. Het komt dus niet direct overeen met de NBG of de Statenvertaling, maar dat zul je vanzelf wel zien als je meeleest en vergelijkt.

Als je de eerste drie verzen leest, dan beschrijft Paulus hoe hij de pijn voelt. Hij zegt: "Ik heb een voortdurend hartzeer over mijn volk dat haar Messias verwerpt." En dan zegt hij ook, dat lees je dan in vers 5, dat juist voor hen, dat volk Israël, de Messias, de Christus bestemd is. En nu verwerpt uitgerekend dat volk waarvoor die Messias bestemd is, Hem. Trouwens, niet alleen die Messias is voor hen bestemd. Paulus somt dan eventjes een aantal zegeningen op die allemaal aan Israël, boven alle andere natiën, gegeven zijn. Hij noemt naast de Messias nog zeven andere kenmerken, giften, genadegaven geloof ik dat hij dat noemt. Hij spreekt erover: hunner zijn de verbonden. Let op, de verbonden: niet alleen het oude verbond, ook het nieuwe verbond is voor hen bestemd. De wetgeving is van hen, de eredienst, de beloften, de vaderen.

God heeft zo'n geweldig plan met uitgerekend dat volk om via dat volk de hele wereld te gaan zegenen. Want God heeft weliswaar de hele wereld op het oog, maar Hij doet dat via dat volk. En dan is het des te pijnlijker voor Paulus als Israëliet. Hij spreekt over "mijn broeders naar het vlees", gewoon naar het lichaam gesproken. Het was gewoon zijn familie, zijn volk. Des te pijnlijker was het voor Paulus om eraan herinnerd te worden — en hij werd daar dagelijks aan herinnerd — dat zijn volk juist de Christus verwerpt, die hijzelf al had leren kennen. Terwijl hij ooit in het verleden zelf net zo vijandig was; sterker nog, hij was nog vijandiger dan zijn volk nu nog steeds is.

Waarom is dat? Op die vraag gaat hij dan in. Wat Paulus naar voren brengt in dit hoofdstuk, en eigenlijk gaat het nog verder want Romeinen 10 en 11 horen erbij, die drie hoofdstukken zijn één blok, gaat allemaal in op de vragen die hij hier in Romeinen 9 al neerlegt. Op een magistrale manier laat Paulus zien, met name dan in Romeinen 9, dat God een plan heeft. Dat is ook tevens het antwoord dat Paulus geeft: waarom is het zo dat Israël, het volk in het grote geheel, nu haar Messias verwerpt? Hij gaat dan heel diep en ook heel hoog, het zijn enorme perspectieven. De Bijbel gaat open en als een rabbi opent hij de Schriften. Het is geweldig wat hij dan laat zien, maar wat hij naar voren brengt — en dat is de clou feitelijk ook van Romeinen 9 — is dat God een voornemen heeft, een plan. Hij kiest uit en dat blijkt dan volkomen los van elke menselijke prestatie te staan. Nou, dat zo eventjes kortweg over Romeinen 9.

▶ 05:35 Gods Uitverkiezend Voornemen: Jakob en Ezau ↑ hoofdstukken

En dan stel ik voor dat we beginnen te lezen bij vers 11. Gewoon zinsdeel voor zinsdeel, en zo gaan we een stuk of tien verzen door. In Romeinen 9 vers 11 begint Paulus zijn uitleg over de kinderen van Isaak en Rebekka: Jakob en Ezau. Want toen de kinderen nog niet geboren waren en dus ook nog geen goed of kwaad hadden verricht – het heeft dus helemaal niets te maken met prestaties, dat geldt in het negatieve, maar ook in het positieve; ze hadden geen goed gedaan en ze hadden geen kwaad gedaan, daar stond het helemaal los van – toen de kinderen nog niet geboren waren, staat er in een tussenzin (maar feitelijk is dat nu juist waar hij over gaat uitweiden): opdat het naar uitverkiezend voornemen van God zou blijven, niet vanuit werken, maar vanuit Degene die roept.

Dat wil zeggen dat God al uitspraken had gedaan en Zijn plan al bekend had gemaakt. Isaak en Rebekka waren daar al van op de hoogte voordat die jongens geboren waren en dus ook voordat ze nog iets hadden gedaan. Waarom, zegt Paulus? Wel, God heeft een voornemen, een plan. Want dat is wat een voornemen is: Hij heeft een concept. Dat hoeft Hij niet bekend te maken, maar Hij had het wel bekendgemaakt. En Hij maakt in dat plan ook een keuze. Dat is eigenlijk wat uitverkiezing ook betekent. Je hebt daar moeilijke woorden voor; we hebben al eens gehoord van predestinatie, of in het Engels 'predestination', letterlijk voorbestemming. God bestemt van tevoren.

Denk maar aan wat een architect doet: die heeft een bepaald stuk grond waar een huis op wordt neergezet, en dan heb je een bepaald bestemmingsplan. Dan is dat stuk grond voorbestemd om daar iets op neer te zetten. Dat is voorbestemming. Uitkiezen is nog weer wat anders. Bij uitverkiezen spreek je over een gezelschap waaruit sommigen, of één iemand, wordt uitgekozen. God kiest uit, de één wel en de ander niet. In dit geval gaat het over Jakob, die God heeft uitgekozen. Dan moet je eigenlijk altijd de vraag stellen: waartoe dan? Uitverkoren waarvan? God heeft een plan en in dat plan heeft Hij het ene uitgekozen voor de ene taak en het andere voor de andere taak. Dat is wat Paulus wil benadrukken. God heeft, voordat die kinderen geboren waren, al een plan en daarin heeft Hij een keuze gemaakt. Het gaat over de God die daarin een plan heeft, die roept en die uitkiest. Dat staat dus helemaal los van werken of van wat de mens presteert. Goed of kwaad doet niet ter zake.

Toen de kinderen nog niet geboren waren en nog goed noch kwaad hadden verricht, opdat het naar uitverkiezend voornemen van God zou blijven – niet vanuit werken, maar vanuit Degene die roept – werd tot Rebekka gesproken (je leest dat in Genesis 25) dat de grotere slaaf zal zijn van de mindere. In Genesis 25 lees je dat in het Hebreeuws heel letterlijk: de oudere zou de jongste dienstbaar zijn als een slaaf. Dat is heel eigenaardig. Als God een keuze maakt, blijkt het heel vaak juist de tweede te zijn. In het boek Genesis is dat standaard het verhaal. Isaak was zelf ook een tweede. Bij Jakob en Ezau zie je het een generatie verder opnieuw, en daarna is het telkens weer de tweede, zoals bij Efraïm in plaats van Manasse. Maar de oudere zou de jongere dienstbaar zijn, of zoals hier staat: de grotere zou slaaf zijn van de mindere. Dat had God van tevoren dus al gezegd.

Zoals ook geschreven staat in Maleachi 1 vers 3 – ik zet het er even bij, zodat u het kunt nalezen of aantekeningen kunt maken – en daar gaat Paulus weer citeren: 'Jakob heb Ik lief, Ezau echter haat Ik.' Oei, nu wordt het een beetje moeilijk hoor. Want dit gaat verder, zou je zeggen, dan alleen maar uitkiezen. Hier staat: 'Jakob heb Ik lief.' Oké, daar heb je geen moeite mee. Maar je struikelt als bijbellezer waarschijnlijk over de mededeling: 'Ezau echter haat Ik.' Ik wil daar even een paar aantekeningen bij maken die goed zijn om te bedenken als je dat leest. In de eerste plaats betekent haten hier: op de tweede plaats stellen. Dat Hebreeuwse woord voor haten is sj'na. Degenen die wat Hebreeuws kennen, weten dat sj'na direct verwant is aan het woord sj'nei, het woord voor 'twee' of 'tweede'. Dat is mooi: het betekent dat haten in de Bijbel niet per definitie betekent dat je ergens een gruwelijke hekel aan hebt. Nee, het betekent: op de tweede plaats stellen.

Er zijn hele interessante voorbeelden van. Je leest bijvoorbeeld over Lea. Jakob had twee vrouwen – dat was al een complex verhaal – en dan staat er dat de één geliefd was en de ander gehaat. Maar als je dat in het verband leest, blijkt het helemaal niet zo te zijn dat hij een hekel aan haar had. Nee, de vrouw van zijn voorkeur was Rachel; zij was de geliefde en die andere was de 'niet-beminde'. Zo wordt dat woord ook heel vaak vertaald in ons Oude Testament: 'niet bemind'. Maar er staat letterlijk in het Hebreeuws 'gehaat'. Je moet daar dus niet de betekenis aan toekennen die wij daar tegenwoordig aan geven. Soms is dat lastig, maar de Bijbel is nu eenmaal niet in het Nederlands geschreven, dus dat soort dingen moet je meewegen.

Nog een aantekening: Paulus zegt dat God voor de geboorte van Jakob en Ezau al had gezegd dat de oudste de jongste dienstbaar zou zijn. Hoe is het in de loop der eeuwen gegaan? Het nageslacht van Ezau, het volk Edom, kreeg ook een eigen gebied. En die hebben er inderdaad ook wel een potje van gemaakt hoor. Het is zelfs zo erg dat God die hele landstreek heeft omgekeerd. Daarover lees je in Maleachi, en naar aanleiding van de verwoesting van Edom staat er dan geschreven: 'Ezau haat Ik.' Daar komt ook inderdaad wel weer die betekenis bij van: daar gaan Mijn oordelen over. Die dingen wil ik er even bij betrekken. Maar even terug naar het verhaal: Paulus brengt naar voren dat God een plan heeft. Punt. Voordat de mens in het spel komt of ook maar iets gedaan heeft, staat Gods plan daar volledig los van.

Nu zou je de vraag kunnen stellen – en dat is het mooie aan hoe Paulus de Romeinenbrief opzet, want hij betoogt heel logisch – hoe dat dan zit. Telkens wanneer hij iets neerzet, voert hij in zijn betoog een denkbeeldige tegenstander op, een opponent die hem dan vragen stelt.

▶ 15:06 Is Er Onrechtvaardigheid bij God? ↑ hoofdstukken

Wat zullen wij dan zeggen? Hij voelt als het ware de vraag al opkomen: "Ja hallo, als dat zo is... er is toch geen onrechtvaardigheid bij God?" Je zou die gedachte kunnen hebben. Als God zo Zijn plan uitwerkt en van tevoren al aan Jakob en Ezau hun rol toebedeelt, dan ligt die vraag zo voor de hand. Paulus stelt hem hier ook gewoon: is dat niet onbillig? Is dat niet onrechtvaardig van God om dat zo al toe te bedelen aan de mens?

Het is typisch voor Paulus in de Romeinenbrief dat je dit iedere keer weer terugvindt; hij gaat dan zelf antwoord geven op de vraag die is opgeworpen. In de NBG51-vertaling staat er dan: "Volstrekt niet!" Of als je een Statenvertaling meeleest, dan staat er: "Dat zij verre!" Er staat eigenlijk letterlijk zoiets als: "Moge dat niet gebeuren!" Laat die gedachte dus niet bij je opkomen dat God daarin niet rechtvaardig zou zijn.

Zijn antwoord komt in wat hij in het vervolg gaat geven op twee punten neer. Punt A: God is God. Dat betekent dat Hij de Schepper is, Hij is de Almachtige, Hij is de Alwetende en wij zijn maar schepseltjes. Hij is ons geen verantwoording schuldig. Dat is eigenlijk vooral Romeinen 9: God is God en Hij is ons geen verantwoording schuldig. Als je dan nog verder leest – dat is niet het onderwerp van vandaag, want zo ver komen we nu helemaal niet – dan wordt het nog grootser. Paulus bouwt het echt geweldig op.

Wat blijkt namelijk? God is wel degelijk ook rechtvaardig. Niet alleen maar in de zin van: Hij doet wat recht is en waar Hij recht op heeft, en Hij hoeft helemaal geen verantwoording af te leggen. Dat is één. Maar ten tweede: God is écht rechtvaardig. En dat bedoel ik in de meest letterlijke zin van het woord: vaardig om recht te doen. Dat betekent toch rechtvaardig? Hij is geoefend, als ik het zo mag zeggen. Hij weet als geen ander recht te doen en dat betekent hier ook: Hij zet alles recht. Dat is wat rechtvaardig ook betekent: recht doen, maar ook rechtzetten. En in het Nederlands zie je dat ook heel mooi: alles weer terechtbrengen. Ook dat zit allemaal in die rechtvaardigheid van God.

Is God onrechtvaardig? Nee, dat zij verre! Moge dat niet in je hoofd opkomen. Integendeel, God is rechtvaardig. Maar goed, dan kom je inmiddels in Romeinen 11 uit, waar hij naar voren brengt en uitlegt dat God de hele schepping op het oog heeft en alles ook weer terechtbrengt. Op Zijn tijd en op Zijn wijze. Ja, dan heb je pas echt een God die rechtvaardig is.

Goed, we lezen even verder, want we moeten bij die pottenbakker natuurlijk uitkomen. Dat duurt nog eventjes, maar Paulus maakt ook nog wel eens gebruik van een lange aanloop en ik doe dat dan ook maar. Paulus doet echt Bijbelstudie; hij gaat gewoon voorbeelden geven uit de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament. Hij zegt: "Want tot Mozes..." – en je kunt dat nalezen in Exodus 33 – "...zegt Hij: Ik zal Mij ontfermen over wie Ik Mij ook maar zou ontfermen." Zo van: dat gaat jullie helemaal niets aan, Ik doe dat over wie Ik wil en bovendien op het moment dat Ik dat bepaal. "En Ik zal medelijden hebben met wie Ik ook maar medelijden zou hebben." Dat is aan Mij.

Paulus maakt zijn punt hier in vers 15: God bepaalt dat. Of Hij iets doet, wanneer Hij iets doet, hoe Hij iets doet, waar Hij iets doet en met wie Hij iets doet. Kortom, Hij is degene die volkomen, zoals dat in het Oud-Nederlands gezegd wordt, vrijmachtig daarin is. Zie je hier de conclusie die Paulus trekt? "Dus dan is het niet van degene die wil, noch van degene die rent." Als je een NBG-vertaling hebt, dan lees je dat het niet gaat om degene die wil of degene die loopt, maar in de grondtekst staat letterlijk: "degene die rent". Ik heb daar een meningsverschil over met mijn vrouw... die doet niet liever dan rennen en ik... nou ja, is een geintje.

Het hangt helemaal niet af van degene die rent. Ik snap trouwens niet waarom de NBG-vertaling dat hier niet ook zo heeft weergegeven, want dan krijg je zelfs in het Nederlands nog een mooie rijm: "Het hangt niet af van degene die wil of rent, maar van God die Zich ontfermt." Dat klinkt nog wel beter. Wat Paulus zegt is: het hangt er dus helemaal niet vanaf of een mens nou iets wil of niet. Wij geven daar heel erg hoog van op, zeker ook als je een christelijke of een evangelische achtergrond hebt. Dat heeft hele oude papieren. Eeuwen geleden had je een grote strijd in Nederland tussen de Arminianen en de Gomerianen. Ik zie weinig mensen nu zeggen: "Oh ja." Dat ging dan allemaal over de vrije wil van de mens. Heeft een mens eigenlijk wel iets te willen? En bovendien, áls een mens iets wil, komt dat dan uit hemzelf voort?

Romeinen 9 speelt daarin een grote rol. Paulus zegt hier: dus dan is het niet van degene die wil. Dat heeft er helemaal niets mee te maken dat God Jakob uitkoos. Dat was niet omdat Jakob dat wilde, ook niet omdat Jakob zo braaf was. Sterker nog, als je puur met je menselijke bril naar zulke geschiedenissen kijkt, dan gaat je sympathie eigenlijk zelfs nog naar de ander uit. Het hangt helemaal niet af van degene die wil en ook niet van degene die rent of zo verschrikkelijk zijn best doet. Ik moet er altijd om lachen als we het toch over Jakob en Ezau hebben: je hebt die geschiedenis dat Jakob zo verschrikkelijk zijn best doet om dat eerstgeboorterecht te verwerven. Hij zet alles in het werk, hij rent. Dat had hij helemaal niet hoeven doen! Hij had die soep ook gewoon kunnen houden – dat rode daar, weet u wel – want God had het namelijk toch al beloofd.

Het hangt er dus helemaal niet van af of een mens wil of sterk wil, of dat hij daar zo verschrikkelijk zijn best voor doet – degene die rent – maar van de ontfermende God. God ontfermt zich, en daar is een mens van afhankelijk. Dat is een waarheid die als een rode draad door al de boeken van de Bijbel heen loopt vanaf het begin. In de Psalmen, juist van de week lazen we dat nog aan tafel voor in Psalm 122: "Als de HEERE het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de bouwlieden daaraan." En als de HEERE... Nou, help me even. "Als je het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de zwoegende bouwlieden daaraan." Hij gaat nog verder, maar ik kom er nu even niet op. Ik versta je niet, hoor. Er is ook een liedje van. Ja, maar die citeerde ik nu weer niet; in dat liedje citeren ze juist hetzelfde Bijbelgedeelte.

Nou ja, maakt niet uit. In ieder geval, of je bladert even door en dan kom je in het boek Spreuken, en daar staat: "De zegen van de HEERE maakt rijk en zwoegen voegt er helemaal niets aan toe." Dat soort waarheden. Daarover heeft Paulus het hier. Het is niet degene die wil, noch degene die rent. In vers 11 lazen we al: "voordat ze goed of kwaad hadden gedaan." Hij had ook gezegd: "het is niet vanuit werken." En hier zegt hij: "het is niet van degene die wil of degene die rent." Iedere keer die waarheid: het hangt van God af dat Hij Zich ontfermt over Zijn werkstukken. Want, Paulus gaat verder.

▶ 25:28 Het Voorbeeld van Farao: Gods Macht Demonstreren ↑ hoofdstukken

Hij verklaart zich weer nader. Want de Schrift – en dat staat in Exodus 9 – zegt tot Farao... We gaan weer eventjes inzoomen op die geschiedenis van Mozes. Dat is boeiend; die moet u even goed vasthouden, want wat u ziet, is dat Paulus daarop voortborduurt. De geschiedenis van Farao en dat het volk Israël uit Egypte geleid werd. Hoe begint dat? Paulus zegt dan in vers 17: "Want de Schrift zegt tot Farao: Hiertoe verwek Ik uit jou, zodat Ik in jou, Farao, Mijn kunnen zou tonen." Of: "dat Ik Mijn macht zou tonen."

In het Grieks staat daar een woordje, dat is dunamis. Wij herkennen ons woordje 'dynamiet' daarin, en ook 'dynamiek'. Maar het woord betekent eigenlijk gewoon 'in staat zijn tot'. Kijk, had God Farao nodig? Of God iets nodig heeft, weet ik niet, maar God gebruikt Farao om Zich te meten. Kijk, als ik heel goed kan schaken en ik wil demonstreren dat ik een goede schaker ben, dan heb ik een tegenstander nodig die daar ook goed in is. Als ik ga schaken met iemand die er geen bal van kan en ik win daarvan, dan zeg je: "Ja, dat is niet moeilijk." Dan toon je niet je kwaliteit. Om je kwaliteiten te tonen, om je te meten, heb je een contrast nodig. Nou, als God Zijn kunnen wil tonen en laten zien hoe sterk Hij is, Zijn macht, Zijn vermogen en Zijn kracht, dan heeft Hij een tegenstander nodig.

En dan zegt Paulus hier: God heeft die Farao daartoe opgewekt. Dat was de machtigste man in die dagen op aarde, vergis u niet. Een gigantisch wereldrijk en hij stond aan de top. Denk aan Egypte, aan de piramide; aan de top had je de Farao. Dat was de machtigste man. En als hij 'nee' zei, nou, dan zei er echt iemand 'nee'. Hij kon dat ook verhinderen. Juist Farao koos God uit... God koos ook Farao uit. Waarom? Om via hem te demonstreren waartoe God in staat is. "Zodat Ik in jou..."

God had dat trouwens van tevoren al gezegd. U leest dat in het begin van het boek Exodus, als Mozes geroepen wordt. Dan wordt er al tegen Mozes gezegd: "Jij gaat naar Farao toe." Dat wilde Mozes weliswaar niet, maar: "Jij gaat naar Farao toe en jij gaat vertellen: laat Mijn volk gaan." Maar God had tegen Mozes al gezegd: "Farao zal het niet doen." Maar God zou de druk opvoeren. U kent het, de geschiedenis van die plagen. Iedere keer leest u: Farao verhardde zijn hart. En dan leest u na vijf plagen, bij de zesde plaag, dat het moment is aangebroken dat Farao eindelijk gebroken is, dat hij onder de druk van die vreselijke plagen bezwijkt.

En dan leest u: God verhardde zijn hart. Eerst was het zo dat Farao daar zelf toe in staat was, maar op het moment dat hij niet langer kon, leest u: God verhardde of versterkte zijn hart, zodat hij 'nee' kon blijven zeggen. Ja, een hele sterke tegenstander. En er staat nog bij waarom God dat deed. Hij zegt: "Om Mijn kunnen te tonen, zodat Mijn naam verkondigd zou worden in heel de aarde."

Nu zijn we ongeveer 3500 jaar verder en nog steeds is dit het voorbeeld bij uitstek waarin God in de geschiedenis, in de volkerenwereld van die dagen, gedemonstreerd heeft hoe sterk en krachtig Hij is. Namelijk door de wijze waarop Hij een heel volk heeft uitgeleid uit dat machtige wereldrijk, ondanks dat die Farao 'nee' zei. God heeft Zijn kracht, Zijn kunnen gedemonstreerd en zo het volk uiteindelijk in het beloofde land gebracht.

Vergis u niet: de legermachten en de natiën hebben daarvan gesidderd. Later leest u dat – het is dan inmiddels veertig jaar verder – als de Israëlieten het beloofde land gaan verkennen. Dan leest u dat al die mensen dat gehoord hadden. Dat was gewoon bekend nieuws: wat de God van Israël kon en waartoe Hij in staat was. En ze sidderden daarom ook voor de God van Israël. Nou, "zodat Mijn naam verkondigd zou worden in heel de aarde." En wij hebben het er nu nog steeds over. Het is gewoon wereldgeschiedenis. Het mag dan onderdrukt worden en men wil er niet van weten, maar het zijn gewoon bekende feiten uit de historie.

Dus, zegt Paulus – weer die conclusie: Dus dan ontfermt Hij Zich over wie Hij wil en Hij verhardt wie Hij wil. Hij ontfermt Zich over de één, maar bij gelegenheid van bijvoorbeeld Farao verhardt Hij hem ook. Ik hoop dat bij u nu net dezelfde vraag opkomt waar Paulus eigenlijk ook naartoe wil. Want u wordt steeds kleiner, maar u denkt: "Hé, wacht even, wat is hier aan de hand?" God ontfermt Zich over wie Hij wil, maar Hij verhardt Farao. Waarom? Nou ja, dat doelt dus op waar hij het zojuist over had: God had Farao ingezet om Zijn kunnen te demonstreren via een weerbarstige en weerspannige Farao die 'nee' bleef zeggen. Die zó machtig is, opdat via die figuur Zijn naam verkondigd zou worden over heel de aarde en dat dat bekend zou worden. Daartoe ontfermt Hij Zich over de één, maar verhardt Hij de ander, namelijk wie Hij wil.

▶ 32:53 Het Verschil Tussen Gods Wil en Gods Bedoeling ↑ hoofdstukken

Nou, en nu komt weer die denkbeeldige opponent, de discussieerder. Die zegt: "Hè, wacht eens even." Maar jij, zegt Paulus dan, jij zal nu tot mij zeggen: "Waarom verwijt Hij dan nog? Als dat zo is..." Als je dit gewoon aandachtig meeleest, dan had je de vraag eigenlijk min of meer zelf kunnen invullen, toch? Farao was hier, hij speelde zijn rol, hij was hiervoor ingezet. En nu komt de vraag: maar wat valt er dan eigenlijk nog te verwijten aan het adres van Farao? Wat verwijt Hij dan? Wat heeft Farao dan misdaan als hij gewoon gedaan heeft waarvoor hij op het programma stond? Want de vraag gaat nu verder: "Wie heeft Zijn bedoeling dan weerstaan?" Wie heeft Gods bedoeling weerstaan?

Nu moeten we even goed pas op de plaats maken, want geheid dat je dit in je bijbelvertaling op een manier leest die niet klopt. Daar moet ik ook even attent op maken, want als je een NBG-vertaling hebt of een Statenvertaling — meer vertalingen heb ik niet geraadpleegd — dan lees je: "Wie heeft Zijn wil weerstaan?" Klopt dat wat ik nu zeg? "Wie heeft Zijn wil weerstaan?" Maar dat is niet het woord dat hier gebruikt wordt. Het woord voor "wil" — ik zal de Griekse woorden er nu even niet bij halen, dat doet er even niet toe — maar het woord voor "wil" is een heel ander Grieks woord. Er staat hier een ander woord en dat betekent eigenlijk... het Griekse woord is boulema en dat betekent bedoeling, of de intentie, of zoals het meestal vertaald wordt: raad, Gods raad.

Dat is heel grappig, maar in Efeze 1 vers 11 — makkelijk te onthouden, drie eentjes achter elkaar — staat dat God in het al werkt naar de raad, boulema, van Zijn wil. Het zijn twee verschillende woorden. Hij werkt naar de raad, de bedoeling, de intentie van Zijn wil. Kijk, het woord "wil" klopt hier niet, want Farao weerstond Gods wil heel duidelijk. God had Mozes eropuit gestuurd en gezegd: "Jij gaat naar Farao toe en jij gaat vertellen: laat Mijn volk gaan." Bij herhaling, iedere keer opnieuw, klonk dat: "Laat Mijn volk gaan." Weerstond Farao Gods wil? Jazeker, wis en waarachtig! God had Zijn wil geopenbaard: "Dat wil Ik dat jij doet." Weerstond Farao dat? Ja, zeker.

Maar dat is ook niet wat Paulus zegt. Paulus zegt: Farao weerstond weliswaar Gods wil, maar niet Gods bedoeling. En dat klopt. Gods bedoeling, Gods raad, Gods intentie. Kijk, Zijn wil had Hij bekendgemaakt: "Laat Mijn volk gaan." Maar wat Gods — ik noem het maar even zo, zo spreken wij erover — wat Gods verborgen agenda was, wat Hij op het oog had, wat Zijn bedoeling was, Zijn intentie... dat wist Farao niet. Weet je wie dat wel wist? Mozes. Die wist dat wel.

Het enige wat Farao wist — en dat is feitelijk het enige wat God de mens voorstelt, of het eerste wat Hij de mens voorstelt — dat is Gods wil. Als je niet bereid bent naar Gods wil te luisteren, dan heb je met Zijn intentie helemaal niets te maken. Zijn raad en Zijn plannen maakte Hij ook aan Zijn vrienden bekend. Maar het geweldige hiervan is dat nooit iemand, zelfs Farao niet, die Gods volk onderdrukte en zo overduidelijk keer op keer Gods wil weerstond, toch niet ontkwam aan Gods bedoeling. Integendeel, hij vervulde wat Gods bedoeling was.

En dat betekent... ik noemde een van de eerste zinnen die ik hier vanmiddag zei: "Ik wil graag met jullie delen en vertellen hoe groot God is." Als er iets is wat dit onderwerp onderstreept, dan is het wel deze waarheid. Nooit heeft iemand Gods bedoeling weerstaan. Nooit. Dat kan niet. God heeft met alles een bedoeling en vervult dat ook altijd. Er staan hele krasse teksten in de Bijbel die sommige mensen het liefst eruit zouden willen strepen of uit zouden willen scheuren, maar eentje daarvan wil ik je niet onthouden: Spreuken 16 vers 4. Ik heb hem nu niet op mijn dia staan, maar schrijf het eens op: Spreuken 16 vers 4. Daar staat dat de Here — of jawel, de Here — alles heeft gemaakt voor Zijn doel. Let op: "De Here heeft alles gemaakt voor Zijn doel." En dan denk je: "Oei, alles? Nou ja, bij wijze van spreken..." Nee, zegt Salomo erachteraan: "Zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad."

God heeft een bedoeling met alles. Zelfs dus met een goddeloze Farao, een antisemiet. Want vergeet niet: dat was een enorme antisemitische uitbarsting in die episode in de geschiedenis van Egypte. Dat volk werd onderdrukt en vervolgd, er gebeurden afschuwelijke dingen. En God had daar een bedoeling mee. Ik wil niet eens zeggen dat het Gods doel was, maar God heeft er wel een bedoeling mee. Met alles. En daar is nooit aan te ontkomen. Dus: Farao weerstond Gods wil... maar niet Zijn bedoeling.

▶ 40:06 Klei in de Hand van de Pottenbakker ↑ hoofdstukken

En nou gaan we nog even verder, want nu komen we eindelijk bij die uitspraken over die pottenbakker. Want dan gaat Paulus daarop reageren. Jij zal nou zeggen: "Ja, maar wat heeft God nou aan te merken als Farao dan toch heeft gedaan wat Zijn bedoeling was? Want hij heeft toch niet Gods bedoeling weerstaan?" Nou, dan zegt Paulus: "Sterker nog, sterker nog, o mens!" Feitelijk wat Paulus doet, is bevestigen dat inderdaad nooit iemand Gods bedoeling heeft weerstaan. Nooit. En nou zegt hij: "Ik ga er zelfs nog een schepje bovenop doen. Het is nog sterker dan dat. Het is nog sterker."

En nu komt de vraag: "Wie ben jij dat je God tegenspreekt?" Nou, ook dat is wel opmerkelijk. Nu komt een hele heftige vraag en nu gaat Paulus daar antwoord op geven. Hij bevestigt gewoon de conclusie: inderdaad, niemand heeft Gods bedoeling weerstaan. Maar nou gaat hij zeggen: "Ik ga nog een stapje verder. Ik doe er nog een schepje bovenop. Jij hebt niet eens het recht om God tegen te spreken. Wie ben jij eigenlijk?" Het is in de vorm van een vraag; het is een tegenvraag. De kritische mens krijgt een vraag terug: "Wie denk jij nou wel dat je bent, dat je deze vraag kan stellen? Wie ben jij?"

Waar doet je dat aan denken? Mij doet dit heel erg denken aan het boek Job, waar je ook zevenendertig hoofdstukken lang allemaal kritische mensen hoort. De vrienden van Job, waarom dat nou gebeurde... hele betogen worden daar opgebouwd. En uiteindelijk, dan pas eindelijk in hoofdstuk 38, neemt God het woord. En het opmerkelijke is, een of twee hoofdstukken lang gaat God spreken, maar geeft God antwoord? Nee. Nou ja, Hij geeft antwoord door wedervragen te stellen. Men zegt wel eens dat dat een typisch Joodse manier is. Ik heb het verhaaltje wel eens gehoord dat aan een rabbijn gevraagd wordt: "Waarom antwoordt u altijd met een tegenvraag?" En die rabbijn zei toen: "Ja, waarom zou ik dat niet doen?" Nou, hier is het dus ook een tegenvraag, zoals God dat toen ook doet.

Dan gaat God aan Job vragen: "Wie denk jij nou dat je bent? Kan jij wat Ik kan? Weet jij wat Ik weet? Heb jij het vermogen dat Ik heb?" En dan gaat Hij vragen stellen over de schepping en over de sterrenhemel en over de wateren en de zeeën en de dierenwereld, et cetera. Met andere woorden: als Job daar geen zinnig woord over kan zeggen, wie denkt hij dan wel te zijn — of al die vrienden — dat ze God eventjes ter verantwoording zouden kunnen roepen met: "Waar bent U eigenlijk mee bezig?" Dus het is niet zozeer een antwoord, het is meer een vraag van niet: wie denkt God wel dat Hij is? Nee, wie denkt de mens dat hij zich zo’n vraag meent te kunnen veroorloven?

En nou komen we op het beeld van dat boetseersel, en dat is een schitterend beeld. Dat zet de mens nou precies op zijn plaats. Want Paulus stelt de vraag: "Wie ben jij? Wie ben jij dat jij God zou tegenspreken in dezen?" En eigenlijk beantwoordt hij die vraag dan zelf: "Wie ben jij? Nou, weet je wat je bent? Gewoon een stuk klei." Dat is wat hij zegt. Het geboetseerde zal toch niet tegen de boetseerder zeggen: "Waarom maak jij mij zo?" Dat is toch krankzinnig?

Als God... kijk, wij zeggen dat wel hè: God is de Schepper van alle dingen. Hij is de grote Creator. Ik heb mezelf niet bedacht, ik heb mezelf niet gemaakt. Er is geen enkele creatuur, van klein tot groot, of het is het ontwerp van God. Gemaakt door God en Hij heeft een plan. En dus staan wij in dezelfde relatie tot God als klei in relatie tot een pottenbakker. Hij maakt, en een pottenbakker hoeft zich niet te verantwoorden naar dat klei. Hij maakt dat gewoon. En ja, dat zet je inderdaad op je plek hoor.

Men zegt wel eens een keertje van... ja, ik vind dat wel een leuke tegenwerping, dat men dan zegt: "Ja, als het zo in elkaar steekt dat God de Schepper is, maar ben ik dan eigenlijk niet gewoon een robot?" Maar Paulus zegt nog veel sterker: we zijn geen robots. Want voor robots... nou, dat moet je maar eens een keertje vragen aan mensen; er zitten hier mensen die erg veel weten van IT enzovoort. Die doen dingen soms die de designer, de ontwerper helemaal niet in gedachten heeft. Maar nee, een mens is geen robot. Een mens is gewoon klei, gewoon een stukje aarde.

Oké, en God blaast daarin. En Hij maakt vaten. Wij zijn boetseersel. En Hij vormt, Hij formeert. En Paulus gaat verder in vers 21: "Of heeft de pottenbakker dan niet de autoriteit over het leem?" Zoals het in de NBG-vertaling staat. Heeft die niet een vrije beschikking? Moet die gaan zeggen waar hij mee bezig is? Hij hoeft zich toch niet te verantwoorden? Dat is toch absurd? Heeft de pottenbakker niet de autoriteit over het leem om uit hetzelfde kneedsel — uit dezelfde klomp staat er geloof ik in de meeste vertalingen, hetzelfde stuk klei — het ene voorwerp te maken tot eer en het andere tot oneer? Of zonder eer, gewoon voor alledaags gebruik.

Ja, een pottenbakker die maakt een mooie beker bijvoorbeeld, maar een ander maakt hij voor het restaurant, voor de sier, om een plek van eer te krijgen om in het oog te staan. De ene pot eet je uit en een ander potje zet je weer onder het bed. Dat is de pottenbakker. Hij maakt gewoon. En hij doet dat niet willekeurig. Nee, geen enkele pottenbakker. Als jij een echte pottenbakker bent, dan heb je daar je ideeën, je hebt je plannen daarover. En als je daarin vaardig bent, dan maak je echt iets. Maar je hebt geen verantwoording af te leggen naar dat stuk klei natuurlijk.

Nou, dat is de verhouding. En daar word je heel erg klein van. Daar word je echt zo klein van. Want dat betekent dat Hij de grote Schepper is van alles. En Hij heeft een plan met elk schepsel en Hij gaat Zijn weg. Hij ging Zijn weg met Mozes die Hij riep voor zijn rol, maar Hij heeft ook een Farao gemaakt. Dat was niet erg eervol, maar bedenk wel: ook die Farao is een creatie van Gods hand, werk van Zijn handen. En daarvan zegt de Bijbel op allerlei plaatsen — ik citeerde zojuist die Psalm — dat Hij nooit laat varen de werken van Zijn handen.

En met een Ezau heeft Hij een ander plan dan met een Jakob. Maar ook met Ezau heeft Hij een plan. Dat is nou niet het onderwerp, maar het gaat mij er eventjes om: het ene is misschien eervoller dan het andere, maar met elke creatie heeft Hij een plan, Hij heeft een concept en Hij gaat Zijn weg. En Hij gaat ook elk vat... dat is eigenlijk wel een mooi beeld zoals de Bijbel het gebruikt. Hij is de Pottenbakker, wij zijn een stuk klei, en we zijn eigenlijk ook een leeg vat, bestemd ook om gevuld te worden. Nou, dat gaat Hij ook doen. Hij gaat ons vullen op Zijn tijd, op Zijn wijze. Nou, in werkelijkheid gaat Paulus hier natuurlijk nog veel verder, maar het ging mij eventjes om dat beeld van die pottenbakker.

▶ 50:23 Conclusies: Gods Werk Eindigt in een Lofzang ↑ hoofdstukken

Het wordt tijd om nu onze conclusies te trekken. In de eerste plaats dit, want dat hebben we tot dusver wel gezien: als je wilt weten waar het nu eigenlijk over ging, dan is dat: God is de Schepper van alles en met elke creatie heeft Hij een bedoeling. Wat je ook niet mag vergeten, is dat een mens Gods wil kan weerstaan, maar dat houdt nooit stand. Gods raad? Nooit. Gods bedoeling? Nooit. Van Hem kom je nooit los; Hij vervult altijd Zijn plan met jou, dat kan niet anders.

Ik herinner mij dat ik wel eens een keertje op een markt een evangelisatiefolder in mijn handen gedrukt kreeg. Daar stond een tekst op, als ik me niet vergis was het een vraag: "Heeft God een plan met jouw leven?" Als je dat foldertje dan uitvouwde, dan kwam het erop neer dat God wel een plan heeft, maar dat jij daarmee moet instemmen, want anders gaat dat plan dus niet door. Maar dat kan natuurlijk niet. Als God een plan heeft, dan vervult Hij dat gegarandeerd. En dat vind ik een hele blijde tijding. God heeft een plan met elk mens. Hij heeft elk werk van Zijn handen lief. Dat is logisch, Hij heeft het zelf gemaakt en zelf bedacht, maar Hij brengt het ook tot vervulling. Nooit kan Zijn bedoeling, Zijn 'geheime agenda' om het zo te zeggen, weerstaan worden.

Wat je ook nooit mag vergeten: Hij is God en Hij is geen verantwoording schuldig. Het woord God betekent 'degene die alles een plek geeft'. In het Grieks betekent het woord Theos eigenlijk: degene die alles plaatst. Hij zet alles op zijn plek, en ook op zijn tijd; precies op die plaats waar Hij het hebben wil. Hij timet, Hij heeft een plan. Ja, dat maakt Hem God. Laat Hem ook God zijn.

Wat je ook niet mag vergeten, is dat Gods werk nog steeds in uitvoering is. Zijn werk is nog niet af. We hebben misschien wel eens het idee dat God ooit de schepping heeft geschapen en dat het af is. Nee, dat scheppingswerk gaat door en Zijn scheppingswerk is nog lang niet af. In Genesis lees je dat Hij op de zevende dag staakte, maar dat is een ander verhaal. Zijn schepping zelf gaat door. Hij formeert als een pottenbakker en daar liggen nog hele wereldtijdperken voor ons waarin God als de Pottenbakker, als de Schepper, de dingen formeert en neerzet. Daarom is het zo belangrijk om je dit te realiseren: het betekent dat je ook nog niet je oordeel kunt geven over Gods werken.

Net zo goed als wanneer een auteur een boek schrijft: dan moet je het boek niet al gaan recenseren als je alleen nog maar drie hoofdstukken hebt gelezen. Wacht even, eerst moet het werk af zijn en dan pas mag je er je oordeel over geven. Welke artiest je ook neemt, of het nu om een muziekstuk of een schilderij gaat: eerst moet het af zijn. En Gods werk is nog in uitvoering. Elk oordeel dat wij menen ons nu te kunnen veroorloven naar de Schepper toe, is gewoon een vooroordeel; het is te vroeg gesproken. Zijn werk is nog in uitvoering. Under construction, lees je dan wel eens. Dat is het verhaal, en dat betekent dat je pas op de plaats moet maken.

Al deze dingen zijn zo elementair, maar wat je vooral moet weten: Gods werk is nog niet af. Maar reken maar dat als het eenmaal af zal zijn, het zo adembenemend groots en heerlijk is. En dat is het geweldige: daar ontbreekt ook helemaal niemand. Ook een Farao niet, een Ezau niet, noem maar op. Hij formeert. We zongen zojuist in het lied: "Maak ons als klei in de hand van de Pottenbakker; neem mij, kneed mij." Ook als het wel eens pijn doet. God doet wel eens pijn, ja, maar dat is allemaal Zijn kneedwerk en Hij maakt geen fout.

Het punt is: aan het eind rijmt het, net als bij een dichter. Dat is met Gods werk ook zo. Aan het eind zal het zo volmaakt goddelijk zijn — wat mag je immers anders van God verwachten? — zo volmaakt dat elk schepsel Hem zal loven. De Bijbel spreekt daar zo vaak over. Heel de geschiedenis, al Gods handelen, eindigt in één groot concept van een halleluja. Elke knie gaat buigen en elke tong zal belijden dat Jezus Heer is en dat God werkelijk een Vader is. In Romeinen 11 gaat Paulus daarop door en zegt aan het eind: "God heeft allen onder de ongehoorzaamheid besloten — gewoon heel de mensheid — om Zich over allen te ontfermen." En dan barst hij uit in een lofzang: "Wie heeft God ooit raad gegeven?" Want uit Hem — dat is het laatste — door Hem en tot Hem zijn alle dingen. Hem zij de heerlijkheid tot in de aeonen. Amen.