▶ 00:00 Inleiding: Terugblik op Israël en het Nieuwe Huwelijksverbond ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede middag allemaal. Het is mij een groot genoegen om vanmiddag weer met u de Bijbel te openen, en dat meen ik. Het gezelschap is wat kleiner dan gewoonlijk, maar wat maakt dat uit? Het Woord wordt er niet minder om, nietwaar? Net voordat ik hiernaartoe ging, kreeg ik van iemand nog een mailtje waarin diegene schreef dat ik hem voorlopig niet meer in de samenkomst zou zien vanwege problemen met de rug en dergelijke. Maar, zo schreef hij: "Niet getreurd, want ik kan het allemaal online volgen en de studies worden geplaatst op het internet." En dat is ook zo. Maar ik moet u zeggen dat ik toch wel blij ben dat er nog een aantal mensen zijn komen opdagen.

Voor de derde keer gaan wij ons vanmiddag bezighouden met de verbonden; dat wil zeggen: Paulus en de verbonden. De eerste keer herinnert u zich wellicht dat we wat inleidende dingen daarover hebben gezegd. We hebben gezien hoe Paulus in Romeinen 9 vertelt dat aan Israël — en dat is een van de voorrechten die aan hen zijn toegekend — de eerdienst, de vaderen en ook de verbonden toekomen. Wat een verbond is, met wie ze zoal gesloten worden en welke verbonden er in de Schrift aan de orde zijn, dat was het onderwerp van de eerste keer.

De vorige keer hebben we ons specifiek beziggehouden met Romeinen 11. Daarin leest u dat Paulus een verborgenheid, een geheimenis vertelt. In Romeinen 11 vers 25 en 26 maakt hij die verborgenheid bekend en zegt hij dat er een gedeeltelijke verharding over Israël is gekomen. Er zijn namelijk wel gelovigen uit Israël — Paulus was er zelf één van — maar het overgrote deel was verhard. Maar nu zegt hij dat die gedeeltelijke verharding over Israël is gekomen met een "totdat". Dat heeft te maken met de volheid van de natiën die zal ingaan.

En aldus zal gans Israël gered worden. Dan zal de Verlosser uit Sion komen. "En dit is mijn verbond met hen," staat er dan, "dat Ik hun zonden geenszins meer zal gedenken." Daarover zijn daar ook nog een aantal andere dingen geschreven en er wordt heel uitdrukkelijk gezegd dat dit nieuwe verbond dat gesloten zal worden, het volk van Israël betreft. Het is een nieuw huwelijksverbond. Feitelijk is dat ook de grote bruiloft van de derde dag. U weet, er was ooit een bruiloft te Kana en dat was op de derde dag. Welnu, daar spreekt dat nieuwe verbond ook van. Het is met recht een huwelijksverbond. De hele viering ervan heeft feitelijk het karakter van een bruiloft waar alle natiën bij uitgenodigd zijn en die dat zullen meebeleven en meemaken.

▶ 03:22 De Korinthebrieven: Wat Is Ons Aandeel in het Nieuwe Verbond? ↑ hoofdstukken

Nu, vanmiddag neem ik u mee naar de Korinthebrieven: 1 Korinthe 11 (gedeeltelijk) en ook 2 Korinthe 3. Opnieuw gaan we ons bezighouden met het nieuwe verbond, maar nu meer specifiek met de vraag wat wij daar nou mee te maken hebben. Want als je aan de ene kant hebt vastgesteld dat de verbonden voor Israël zijn en dat ook het nieuwe verbond met dat volk gesloten zal worden, dan zou je de vraag kunnen opwerpen: wat hebben wij daar dan eigenlijk mee te schaften? Om het even plat te zeggen. Nou, meer dan je zou denken, en dat komt aan de orde in de Korinthebrief; zowel in de eerste als in de tweede brief aan de Korinthiërs.

Laten we eerst maar eens bladeren naar 1 Korinthe 11. Ik doe dat zelf ook even, want het is altijd handig als je het overzicht bij een geopende Bijbel voor je hebt. Ik begin te lezen in vers 23. Ik moet daar nog iets bij zeggen, namelijk dat Paulus gehoord had over de maaltijden die de Korinthiërs gezamenlijk hielden. Zij kwamen namelijk samen om te eten. Misschien is het ook wel even goed om meteen al op te merken dat het avondmaal als kerkelijke praktijk of ritueel in die dagen helemaal niet bestond. Die Korinthiërs kwamen simpelweg samen om te eten. En als er één manier is om uit te drukken dat je bij elkaar hoort en om dat te beleven en te vieren, dan is dat juist wel een maaltijd. Je zit aan één tafel, je eet uit één pot of van één brood, en je drinkt uit één beker of uit één fles. Dat is feitelijk een beleving van de eenheid; niet alleen waarbij je gevoed wordt, maar waarbij je ook de vreugde daarin beleeft. Daar heeft die beker ook alles mee te maken, maar daarover straks meer.

Men kwam samen om zo niet alleen geestelijke dingen te delen, maar om dat ook te vieren. Dat is feitelijk de hele gedachte in 1 Korinthe 11. Maar Paulus spreekt daar dan afkeurend over. Waarom? Hij zegt: "Ik heb gehoord dat er bij jullie verdeeldheid is." Hij spreekt over de wantoestanden tijdens hun maaltijden, want de een was dronken en zat zich te bezatten, terwijl de ander daarentegen hongerig was. Kennelijk namen ze allemaal wat mee bij zulke maaltijden en waren de verhoudingen heel ongelijk. Eigenlijk was het een godspe; wat een viering van eenheid en gemeenschap zou moeten zijn, was in feite een aanfluiting omdat juist de verdeeldheid en de verschillen aan het licht traden.

Wat Paulus echter niet zegt, is dat ze niet meer samen zouden moeten komen om met elkaar de maaltijd te houden. Integendeel, hij spoort aan dat vooral te blijven doen. Hij zegt in vers 33: "Daarom, mijn broeders, als jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar." Dat is het hele idee. Maar hij voegt daar iets aan toe wat hij hen trouwens al eerder had verteld, of wat hij bij deze gelegenheid juist aan hen doorgeeft. Hij zegt niet alleen: "Wat ik aan jullie ook heb overgeleverd", maar hij gebruikt een tijdloze vorm, een zogenaamde aorist: "Zelf ontving ik van de Heer". Hij gaat nu iets vertellen wat de maaltijden die zij gezamenlijk hadden een heel speciaal karakter geeft. Het is niet zomaar eten en drinken; nee, het heeft een diepe, grootse inhoud. Hij doelt op iets wat hij hoogstpersoonlijk van de Heer zelf heeft vernomen.

▶ 08:02 Geen Traditie: Rechtstreeks van de Heer Ontvangen ↑ hoofdstukken

"Want," zegt hij, "zelf ontving ik van de Heer wat ik ook aan jullie overlever." Ik moet hier iets bij zeggen, want als u een NBG-vertaling hebt – in de Statenvertaling blijf ik er even vanaf, dat weet ik niet precies – maar in ieder geval in de NBG-vertaling staat: "Want zelf heb ik bij overlevering van de Here ontvangen wat ik u weder overgegeven heb." Maar dat "weder overgegeven" staat er niet; er staat: "wat ik aan jullie overlever." Gewoon tijdloos, ongeacht wanneer. Als u het mij vraagt: gewoon bij deze gelegenheid.

Hij zegt: "Zelf ontving ik van de Heer." Er staat helemaal niet dat hij het "bij overlevering van de Heer" heeft ontvangen. Dat ziet u ook in deze tekst; hier staan drie lettertjes: APO. Dat is gewoon een voorzetsel dat "vanaf" betekent. De vertaling heeft ervan gemaakt – de NBG-vertaling in dit geval – dat hij het ontvangen heeft bij overlevering van de Heer. Nee, dat zegt hij niet. Hij zegt juist niet dat hij het via overlevering heeft, want zelf ontving hij het van de Heer. De nadruk ligt op de vraag: van wie ontving ik het? Van de Heer. Niet bij overlevering, maar juist rechtstreeks. Dat is een heel groot verschil.

Het idee is dus niet dat Paulus dit van Lukas heeft vernomen. Sommige mensen hebben dat beweerd, dat Paulus het gehoord heeft van Lukas. Dat zou natuurlijk best kunnen. De gebeurtenis waar Paulus vervolgens aan refereert, is de nacht waarin de Heer Jezus werd overgeleverd en Hij met de zijnen de Pascha-maaltijd vierde. Natuurlijk spreken Mattheüs, Markus en Lukas daar allemaal over; zij hebben dat beschreven en opgetekend. Dus dat verhaal heeft ongetwijfeld de ronde gedaan, maar Paulus zegt hier: "Ik heb het zelf van de Heer vernomen." Waarom dat zo belangrijk is, wil ik straks ook laten zien. Het is in ieder geval geen overlevering via mensen, maar hij heeft het van de Heer zelf en dat geeft hij hen nu over. Dat is wat er eigenlijk staat: "Ik lever het jullie over."

Dat is in feite dus een overlevering. Juist in de auto had ik het met mijn broer Dirk nog over de betekenis van het woord "traditie". Ons woord traditie betekent ook overlevering. Je herkent het Engelse woord "trade" er nog in en dat heeft te maken met handelen, iets overdragen aan een ander. Dat is niet per definitie negatief natuurlijk. Ik geef toe, als wij hier "buiten de legerplaats" – op dit industrieterrein op Urk – met elkaar de Bijbel openen, dan hebben we de neiging om te zeggen dat die overlevering allemaal maar niks is: overleveringen van mensen. Dat klopt in de meeste gevallen ook wel. Maar in principe is overleveren iets wat we allemaal doen. In feite is opvoeden ook overleveren. Je draagt je kinderen iets over, je geeft ze iets mee.

Wat je ze meegeeft, dat is de grote vraag. Geef je ze mee wat er staat geschreven of geef je ze mee wat "men" zegt? Of dat "men" nu mainstream is in de wereld of in de godsdienst, dat maakt allemaal niet uit. Het enige wat van waarde is, is wat de Heer zelf gesproken heeft. Trouwens, dat doet Paulus hier dus ook. Hij zegt: "Zelf ontving ik van de Heer en dat lever ik aan jullie over." Kijk, daar kunnen we wat mee. Namelijk dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd... En we weten dat een Joodse dag of een Joodse datum gerekend wordt van avond tot avond. Dat is een bekend fenomeen. Dus de 14e Nisan begon in de avond, gedurende de nacht was het nog steeds de 14e Nisan en de dag die erop volgde was ook de 14e Nisan, tot aan de zonsondergang.

De Heer Jezus werd dus overgeleverd in de nacht van dezelfde datum waarop Hij ook stierf: de veertiende namelijk. En de veertiende was, u weet het, de dag die al van Godswege was vastgelegd. Dat was de datum waarop het lam geslacht moest worden. Op welke datum werd het Pascha-lam geslacht? Op de veertiende. Dat had God zo gefixeerd en zo is het ook gegaan. Op diezelfde datum, net na zonsondergang, heeft de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd de Pascha-maaltijd gevierd. Dat was een maaltijd die specifiek voor Joden, voor Israëlieten was; eigenlijk helemaal niet voor mensen uit de natiën. Voor hen was het een feest ter herinnering aan de uittocht uit Egypte. Het was een ritueel waarbij allerlei dingen gebeurden. Aan die maaltijd, die Joodse inzetting, refereert Paulus hier.

▶ 13:44 Het Brood: de Verborgenheid van de Ecclesia ↑ hoofdstukken

De Heer Jezus nam in de nacht waarin Hij werd overgeleverd een brood. En Hij dankte; zo gaat dat altijd, want voor de maaltijd wordt er gedankt. Er staat ook ergens: 'dankzeggend zegenen'. Wij hebben die twee vaak uit elkaar geknipt: je ontvangt iets, je vraagt een zegen en na afloop dank je ervoor. Maar het Bijbelse fenomeen is: je ontvangt iets, je dankt daarvoor en daarin bestaat de zegen. Iets wordt dankzeggend gezegend. De zegen is juist het feit dat je dankt. En als je dus niet dankt, is het ook geen zegen. Alles waarvoor je dankt, wordt een zegen. Alles. En alles wat je niet verdankt, is dus ook geen zegen. Hoe groot het goed ook is, het is geen zegen op het moment dat je God erbuiten laat en Hem niet dankt. Het is een geweldige gedachte: dankzeggend zegenen.

Geldt dat ook voor de ziekte die ik heb? Dat bedoel ik eigenlijk wel te zeggen. Ja, niet specifiek ziekte alleen, maar wij hebben de neiging om te zeggen dat je God dankt voor alle mooie dingen; de fijne dingen, de lekkere dingen enzovoorts. Maar hoe zit het dan met de negatieve dingen? Zonder al te ver van het onderwerp verwijderd te raken, moet ik daarover zeggen: natuurlijk dank je niet voor iets wat louter negatief is. Dat bestaat niet. Maar je dankt juist voor het feit dat God datgene wat wij als negatief ervaren, ten goede keert. En daar kun je voor danken. Dus, ik zeg het graag altijd zo: je dankt niet voor de minnetjes, maar je dankt voor het feit dat die min in werkelijkheid een plus zal blijken te zijn. En sterker nog, die plus bestaat niet eens zonder die min. Probeer maar eens een plus te tekenen zonder eerst een minnetje te zetten? Dat bestaat niet. In feite is dat negatieve, dat kwade, nodig om het positieve uit te werken. Dat klinkt haast filosofisch, maar er zit zo'n diepe gedachte achter: het goede laat zich niet kennen zonder het kwade. Om even op het punt terug te komen: God danken in en voor alles maakt het tot een zegen, omdat Hij alle dingen ten goede keert.

Hij dankte, Hij brak het en Hij zei: "Dit is mijn lichaam." Overigens moet ik hier nog iets bij zeggen. Ik gaf net even kritiek op de NBG-vertaling en nu ga ik kritiek op de Statenvertaling geven. Dat is trouwens een handschriftenkwestie, want in de Statenvertaling staat erbij: "dat voor u verbroken wordt" of "voor u gebroken wordt". Nou, dat kunt u wel doorkrassen; het staat er niet. Dat is een latere toevoeging. In alle grote handschriften die er van het Nieuwe Testament zijn — de Alexandrinus, de Vaticanus en de Sinaiticus — daar ontbreekt dat. Er staat simpelweg: "Dit is mijn lichaam". Niet: "dat voor u gebroken wordt". Dat lichaam is nooit gebroken. Zelfs het fysieke lichaam van de Heer is nooit gebroken, want geen been van Hem werd verbroken.

Maar bovendien: over welk lichaam heeft de Heer het hier en waarom zegt Paulus dit nu? We komen nu op een punt dat heel belangrijk is. Paulus heeft dit namelijk rechtstreeks van de Heer vernomen: dat de Heer Jezus in die nacht dat brood nam en zei: "Dit is mijn lichaam." Laten we Paulus dit nu zelf even uitleggen. Wat bedoelde de Heer toen Hij dat zei? Dit verwijst naar de Ecclesia. De gemeente, de uitgeroepen gemeente, dat is het lichaam van Christus. Ik kan het laten zien als we even een hoofdstuk terugbladeren naar 1 Korinthe 10. Wat zegt hij daar? "Het brood dat wij breken" — en dat breken heeft geen symbolische betekenis in de zin van een lichaam dat gebroken wordt — nee, het brood breken wij om er gezamenlijk een deel van uit te maken, om ervan te kunnen eten en om het uit te delen. "Het brood dat wij breken, is dat niet de gemeenschap met het lichaam van Christus?" Aha, dus het brood spreekt van het feit dat wij dat met elkaar delen. Dat spreekt van de eenheid, de gemeenschap van of met het lichaam van Christus. Want, hoe bedoelt Paulus dat? Hij zegt in vers 17: "Want wij die velen zijn, zijn één brood en één lichaam, want wij hebben allen deel aan het ene brood."

Wat Paulus hier zegt, is dat ene brood spreekt van het ene lichaam van Christus. Met andere woorden: Paulus heeft iets van de Heer zelf vernomen, er is hem een geheim bekendgemaakt. De Heer heeft tegen Paulus gezegd: "Toen Ik in de nacht dat Ik werd overgeleverd een brood nam en zei: 'Dit is mijn lichaam', toen had Ik het al over de Ecclesia die gevormd zou worden, mijn lichaam." Het was een Israëlitisch feest dat men vierde, men vierde het Pascha, maar in de verborgenheid sprak Hij hierover. Nu begrijp je ook meteen waarom dit aan Paulus is bekendgemaakt en dat de Heer het hem zelf heeft verteld. Want Paulus is de apostel die als enige spreekt over de gemeente als lichaam van Christus. Kijk het maar na: Johannes, Petrus en Jakobus hebben het nooit over het lichaam van Christus. Aan Paulus is die waarheid bekendgemaakt. Maar ook de Heer had daar dus in de nacht dat Hij werd overgeleverd al over gesproken en Paulus zegt: "Ik heb het van de Heer zelf vernomen." Toen Hij zei: "Dit is mijn lichaam", doelde Hij op dat ene brood dat wij samen als één lichaam vormen, hoewel we met velen zijn.

Dus als wij met elkaar maaltijd houden en we delen het brood, dan denken wij daarbij terug aan Hem die ooit in de nacht van Zijn sterven al zei: "Dit is de eenheid die jullie gaan vormen." Voor mij was het een enorme eye-opener dat de Heer dus in de nacht van Zijn sterven al in het verborgene over de gemeente heeft gesproken. Daarom heeft Hij het aan Paulus verteld. Hij dankte, Hij brak het en zei: "Dit is mijn lichaam, ten behoeve van jullie." Kijk, als de Heer zei: "Dit is mijn lichaam", dan kun je dat op twee manieren opvatten. Je kunt denken aan Zijn fysieke lichaam dat in die nacht nog geslacht zou worden — Hij zou sterven aan het kruis en drie dagen later worden opgewekt uit de dood — maar het lichaam van Christus is ook dat lichaam wat wij samen vormen. Dat is juist de geweldige waarheid die Paulus in zijn brieven uiteenzet. Hoe je het lichaam van Christus dus ook opvat, namelijk als het fysieke lichaam dat opgewekt is uit de doden of als het lichaam dat wij samen vormen waarbij Hij het Hoofd is en wij als Ecclesia het lichaam: in beide gevallen spreekt dat brood daarvan.

Het is ten behoeve van jullie, zegt Paulus. En de Heer had ook gezegd: "Doe dit tot mijn gedachtenis." Natuurlijk kun je zeggen dat zij dat toen vierden, maar laat ik het anders zeggen: toen de Heer dat in de nacht van Zijn sterven vierde met de Zijnen, zou je daar nooit de gedachte uit kunnen opmaken dat Hij hiermee een traditie inzette die Zijn volgelingen voortaan altijd moeten doen. Helemaal niet. Hij vierde een bestaand feest, Hij vierde het Pascha. Hij nam een stukje brood en zei: "Denk daarbij aan Mij." De Heer stelde geen nieuwe maaltijd in. Hij vierde een bestaande maaltijd, die altijd op één vaste datum per jaar plaatsvond, en Hij gaf een nieuwe betekenis en een nieuwe inhoud aan zowel het brood als aan de beker. Maar Hij stelde geen nieuwe maaltijd in.

Hij vierde een bestaande Israëlitische maaltijd. Maar waarom zegt Paulus dit nu? Wel, hij zegt: als jullie nu bij elkaar komen om te eten, dan vieren jullie geen ritueel van iets wat je zoveel keer per maand of per jaar, of één keer per jaar moet doen. Helemaal niet.

Maar denk dan eens terug aan die nacht dat de Heer werd overgeleverd en toen Hij zei: "Doe dit tot Mijn gedachtenis", om dus daarbij aan Mij te denken. En Hij feitelijk zegt: de Heer dacht toen al aan jullie, namelijk de gemeente, dat ene lichaam.

Ziet u, wat ik er eigenlijk mee wilt zeggen is: in de nacht van Zijn sterven heeft de Heer al gesproken over dat wat later pas aan Paulus bekendgemaakt werd, namelijk de vorming van het lichaam van Christus, de gemeente, de ekklesia. Een geheimenis, aan Paulus bekendgemaakt.

▶ 24:59 De Drinkbeker: Bloed Dat Spreekt van Opstanding ↑ hoofdstukken

Paulus gaat verder: "Op dezelfde wijze ook de drinkbeker na de avondmaaltijd," terwijl Hij zei: "Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in Mijn bloed." En nu komen we natuurlijk bij ons onderwerp, want we hebben het over Paulus en de verbonden. Je zou nu de vraag kunnen stellen: waarom vertel je dit nu allemaal, André? Die vraag wordt wel vaker gesteld, maar ik moet even de context geven. Er was daar een beker; trouwens, bij die maaltijd gingen er verschillende bekers rond. De Heer zegt nu: "Dit is deze beker, deze drinkbeker gevuld met wijn; het is het nieuwe verbond, het stelt het nieuwe verbond voor in Mijn bloed."

Wat is er nu zo bijzonder aan Zijn bloed? Ik ga even met u naar Hebreeën 13. Zo komt de Hebreeënbrief toch nog aan de orde in verband met onze bespreking. Paulus zegt daar — ja, ik zeg Paulus, dat is geen verspreking — de schrijver van de Hebreeënbrief zegt daar: "De God nu van de vrede, die omhoog bracht vanuit de doden de grote Herder van de schapen in bloed van een aeonisch verbond, de Heer van ons, Jezus." Hier wordt dus gesproken over bloed van een aeonisch verbond. Wat is dat bloed van het aeonische verbond? Wel, dat is het feit dat de grote Herder van de schapen, namelijk onze Heer Jezus, omhoog werd gebracht vanuit de doden.

Het idee bij dat omhoog brengen is dat van een offer. Hetzelfde woord wordt ook elders gebruikt als het gaat om een offer dat opstijgt. Zo weet u ook meteen dat offers spreken van de opstanding, en niet, zoals altijd gezegd wordt, dat offers alleen spreken van het sterven. Dat is niet waar. Een dier werd geslacht; dat spreekt van het sterven van Jezus Christus. Maar het feit dat dit dier dat geslacht was, vervolgens op het altaar eerst verhoogd werd en opsteeg tot God als een lieflijke reuk, dat spreekt niet van de dood, maar van opstanding vanuit de doden. Hij verrees, oprees, omhoog. Dat is voor God de lieflijke reuk.

Waar spreekt dat bloed van het nieuwe verbond, die drinkbeker, dan van? Het spreekt van Zijn bloed. Mensen denken bij bloed meestal meteen aan sterven, maar in de Bijbel is dat niet zo. Het bijzondere van het bloed van Christus is dat Hij stierf, jazeker, maar dat Hij stierf om op te staan uit de dood. Dáár spreekt het bloed van.

De Heer had er nog bij gezegd: "Doe dit zo vaak als jullie die zouden drinken tot Mijn gedachtenis." Het is trouwens nog maar de vraag of dit woorden zijn van Paulus of van de Heer zelf die hij heeft meegekregen, of dat het een conclusie is van Paulus. Hoe dan ook staat er geschreven: "Doe dit zo vaak als jullie die zouden drinken tot Mijn gedachtenis." Met andere woorden: als jullie bij elkaar zijn en een maaltijd hebben, vier dan die eenheid. Doe het niet als een ritueel, maar vier de eenheid die je samen vormt als één lichaam.

Als daar de drinkbeker rondgaat, dan denken wij aan Zijn bloed. Wij kennen immers helemaal geen rituelen; het lichaam van Christus vandaag kent geen rituelen. Wat wij wel kennen zijn vieringen: gezamenlijke maaltijden waarbij we ons bewust zijn van de eenheid die we vormen en van de vreugde die we met elkaar delen. En als we dan de drinkbeker rond laten gaan, dan denken wij aan Zijn bloed. Wat is er zo bijzonder aan Zijn bloed? Aan het feit dat Hij stierf, ja, maar wat meer is: dat Hij werd opgewekt.

Het nieuwe verbond werd daarin feitelijk ingewijd. Het feit dat de Heer Jezus in het verleden stierf en opstond uit de doden, dat is Zijn bloed. Dat is de garantie dat het nieuwe verbond straks met Israël gesloten zal worden, een verbond waarin leven zal heersen en waarin geen veroordeling meer is. Ik kom er straks nog even op terug, we hebben het er al over gehad: als het nieuwe verbond wordt aangekondigd in het boek Jeremia, dan is het niet meer 'jullie moeten' of 'jullie mogen niet'. Het zijn louter beloften van wat God gaat doen. Niets, maar dan ook niets, hangt meer af van de mens; ook straks van Israël niet.

▶ 30:39 Onze Positie: Geen Verbond, maar een Organische Eenheid ↑ hoofdstukken

En nu even de vraag: wat hebben wij met dat nieuwe verbond te maken? Wordt het verbond met ons gesloten? Het antwoord is nee. Het verbond wordt met Israël gesloten. Hebben wij daar dan niks mee te maken? Jawel, wel degelijk. Wij delen straks de zegeningen van het nieuwe verbond met Israël. Dezelfde zegeningen die Israël straks zal krijgen, die hebben wij nu ook al. Vandaag al. Dat komt voort uit het feit dat wij leven uit de belofte. Wij drinken... wij plukken — laat ik het anders zeggen: wij plukken nu al de vruchten. Dezelfde vruchten die Israël straks zal plukken wanneer het nieuwe verbond met hen gesloten gaat worden, plukken wij al in een eerder stadium.

Niet omdat er een verbond met ons gesloten wordt. Feitelijk had Paulus dat al gezegd. Waarom wordt er geen verbond met ons gesloten? Het antwoord is dat verbonden worden gesloten met volkeren, met geslachten, met generaties en met families. Het huis van Jacob maakt daarop geen uitzondering; ook voor hen is dat nieuwe verbond. Maar wij staan niet in een verbondsrelatie; wij staan in een organische relatie tot onze Heer. Wij zijn Zijn lichaam, en dat is zo belangrijk.

Er zijn vele overeenkomsten tussen wat Israël straks zal beleven onder het nieuwe verbond en de zegeningen die wij vandaag al mogen kennen. Er zijn vele overeenkomsten; wij plukken in feite al van dezelfde vruchten, feitelijk van de eerste vruchten. Maar dat is niet omdat de Heer met ons een nieuw verbond gesloten heeft. Wij zijn namelijk Zijn lichaam, en dan is een verbond buiten de orde. Een bruidegom sluit een verbond met de bruid — dat is een hele nauwe eenheid — maar mijn hoofd sluit geen verbond met het lichaam. Dat lichaam bestaat niet eens zonder dat het hoofd er is; die zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Er is geen verbondsrelatie tussen hoofd en lichaam; dat is een organische, onlosmakelijke relatie.

Daarom hebben wij geen nieuw verbond, maar van de zegeningen en de drinkbeker van dat nieuwe verbond drinken wij ook al. Ik hoop dat u dat verschil goed ziet; ik denk dat het van groot belang is. Met het grootste gemak zegt men in de christenheid in het algemeen: "Ja, het nieuwe verbond is met ons gesloten," of: "Wij leven onder het nieuwe verbond." Nee, dat nieuwe verbond wordt straks gesloten. Het is al ingewijd, namelijk in de dood en opstanding. Daar is de grond gelegd voor dat nieuwe verbond. Wij staan op die grond en wij plukken de zegeningen van dat nieuwe verbond, maar het nieuwe verbond zelf wordt in de toekomst gesloten.

▶ 33:56 De Dood Verkondigen: een Viering van de Levende Heer ↑ hoofdstukken

En dan zegt Paulus er nog bij: zo vaak als jullie dit brood zouden eten en de drinkbeker zouden drinken... Dus zo vaak jullie met elkaar eten en dat vieren, het brood eten en de drinkbeker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij zou komen. De dood van de Heer. Eigenlijk zei ik het zojuist verkeerd. De nadruk ligt niet op het feit dat Hij dood was, maar op het feit dat Hij niet meer dood is. Wij verkondigen door dat brood te delen – dan denken wij namelijk aan Zijn lichaam dat wij samen vormen, maar we denken ook aan Zijn lichaam dat verrees uit het graf – de dood van de Heer. De dood van Hem die daaruit is opgestaan. En juist omdat Hij opgestaan is, daarom is Hij ook Heer. Toch?

Ik heb er expres twee teksten bij genomen waar dat heel duidelijk staat. God heeft door de opstanding Jezus tot Heer gemaakt. Dus als wij de dood van de Heer verkondigen, dan verkondigen wij de dood van Hem die nu leeft. Oftewel, we verkondigen Hem die dood geweest is. Dat is het bijzondere van Zijn dood. En omdat Hij dood geweest is, is Hij nu Heer en bovendien kan Hij daarom ook terugkeren. Vandaar ook dat er staat: zo vaak jullie dat maar doen, verkondigen jullie de dood van de Heer totdat Hij zou komen. Alleen omdat Hij is opgestaan uit de dood en Hij niet meer dood is, omdat Hij de dood overwonnen heeft, valt er natuurlijk wat te vieren. En daarom, omdat Hij niet meer dood is, kan Hij ook terugkeren. Als Hij nog steeds dood zou zijn, zou Hij niet meer terug kunnen komen en dan hebben we geen verwachting meer.

Heel veel mensen voor wie het avondmaal een ritueel is – men noemt het een viering, maar als ik kijk naar de herinnering die ik op mijn netvlies heb staan, dan waren dat helemaal geen vieringen. Zoals erover gesproken werd... ik praat nu vanuit mijn calvinistische achtergrond, men had een week van tevoren de voorbereiding op het Heilig Avondmaal. Nou, dat was geen viering hoor, dat kan ik u wel vertellen. Waar moest je dan vooral die week bij stilstaan? Precies, je zonden. Hoezo 'tot Mijn gedachtenis'? Weet je waar vooral aan gedacht werd? Aan je zonden. Waarom je eigenlijk niet deugde en je moest jezelf beproeven of je wel waardig was.

Natuurlijk hebben ze daar wel een tekst voor, want Paulus zegt toch dat je waardig moet eten? Men legt dat dan zo uit: wacht even, alleen als je genoeg je zonden hebt overdacht en daar een punt achter gezet hebt, dan ben je waardig om te eten. Iemand die zich dan goed voorbereidt, die laat het wel uit zijn hoofd om überhaupt nog aan te gaan aan de maaltijd. Als je je grondig genoeg voorbereidt, dan ga je niet aan. Er zijn kerkgemeenschappen waar het inderdaad zo benadrukt wordt en waar inderdaad geen hond aan het avondmaal gaat. In die zin hebben ze nog gelijk ook. Maar dat zijn geen vieringen. Een mens wordt feitelijk helemaal teruggeworpen op zichzelf en het is pure droefheid. Men denkt alleen maar aan sterven, aan de dood die men zelf waardig is.

Terwijl die drinkbeker waar Paulus hierover spreekt, gevuld is met wijn. Dat spreekt van opstandingsleven. Van Hem die dood geweest is en die daarom ook Heer is en die terug gaat keren. Het spreekt van verwachting. Dat is een totaal ander verhaal. Kijk, die vruchten plukken wij, daar drinken we van en dan heffen we met recht het glas. Dan zeggen we als we onder elkaar zijn: L'chaim! Op het leven! Niet op de dood, nee, op het leven! Wat werkelijk leven is, is namelijk dat Hij de dood overwonnen heeft. Daar kom ik graag vroeg mijn bed voor uit. Dat is een heel andere beleving en een heel ander verhaal. Zo spreekt Paulus erover; dat zouden we verkondigen. Een opgewekte Heer en daarom een opgewekt leven. Dat vieren wij en dan heb je alle reden om, zo vaak je maar met elkaar brood eet en de drinkbeker drinkt, daarbij bepaald te worden.

Om nog eventjes terug te komen op de inhoud van die drinkbeker, de voorstelling van het Nieuwe Verbond. Wat dacht u daarvan? Er zit druivensap in... ja, maar dat komt doordat die vruchten zijn geplukt en vervolgens in de wijnpers terechtkomen. U weet: dat is verdrukking. Dat spreekt inderdaad van het kruis. De associatie met bloedstorting ligt dan natuurlijk ook erg voor de hand; dat is niet zo moeilijk. Dat spreekt inderdaad van het kruis. Maar wat gebeurt er met die wijn? Die drinkbeker is niet gevuld met druivensap. Dat is most, hè. Het is gevuld met wijn. En wat is het verschil? Wel, eerst moet dat druivensap gisten. Daar moet alcohol bij komen en dan gaat het in de kelder – een beeld van het graf natuurlijk. Het gaat onder de grond.

Ik heb daar ooit een prachtig verhaal over gehoord van iemand die echt een vinoloog was, een kenner van hoe dat hele proces in zijn werk ging. Hij had het over die eikenhouten vaten. Eikenhout spreekt altijd van een Godsverband. Dat moet je maar aan Abraham vragen, die altijd bij een eikenboom ging wonen. Het heeft trouwens ook nog weer alles te maken met het teken van de besnijdenis, over het wegnemen van de bedekking en wat dan vrijkomt: de vrucht van de eik. Ik zeg het maar heel netjes, hè? Maar goed, dat druivensap komt dus in het graf en vervolgens, na verloop van tijd, komt het uit het graf. Dan is het geestrijk vocht geworden. Geestrijk en verheugend, wat het hart van de mens en van God verheugt. Dat spreekt inderdaad van leven: L'chaim! En dan zeggen we: op het leven!

Die drinkbeker van het Nieuwe Verbond heeft alles te maken met de dood, jawel, maar dan wel de dood die is overwonnen. Feitelijk is dat ook de essentie van het Nieuwe Verbond straks. Als God een Nieuw Verbond zal sluiten op de 'derde dag' en Israël als uit de dood zal opstaan, dan zal dat Nieuwe Verbond met hen worden gesloten. Dat spreekt van Pasen, van opstandingsleven. En die drinkbeker heffen wij nu al op, want wij vieren het feest nu al. Waarom niet? Reden genoeg om te vieren hoor. Het is prachtig als we bij elkaar zijn. Niet als ritueel, maar als we bij elkaar zijn en we eten met elkaar. Doe dat, want je beleeft daardoor de gemeenschap. Maar denk dan vooral ook aan de eenheid die we samen vormen als lichaam en aan de vreugde en het opstandingsleven waar die drinkbeker een embleem van is.

▶ 42:54 Korinthe 3: de Letter Doodt, de Geest Maakt Levend ↑ hoofdstukken

Ja, dan wil ik ook nog even naar 2 Korinthe 3, want ook daar spreekt Paulus over dat nieuwe verbond. Ik ga er soms wat snel doorheen; dat moet u me maar niet kwalijk nemen. Ik herinner me trouwens dat we nog niet zo heel erg lang geleden — misschien twee jaar geleden ofzo — ook over dit hoofdstuk hebben nagedacht. Maar goed, nu gaat het specifiek om dat nieuwe verbond en vooral ook wat wij daar dan mee te maken hebben.

Paulus zegt daar: "Niet dat wij van onszelf bekwaam zijn iets te rekenen als vanuit onszelf, maar onze bekwaamheid is vanuit God." Als ik het zo lees, doet dat meteen denken aan het nieuwe verbond. Want hoe was het ook alweer? Wat doet God onder het nieuwe verbond met Israël? Hij schrijft zijn wetten in hun hart, en zij zullen leven naar zijn wil. Niet omdat het moet, niet als een eigen bekwaamheid, want op het moment dat het op de mens wordt gelegd als een 'jullie moeten', dan gebeurt het niet. Dat is het oude verbond. Maar op het moment dat God gaat handelen en zegt: "Ik ga dat doen, ik vraag van jullie niks." Eigenlijk is het oude verbond eis — dit moet je en dat mag je niet — en het nieuwe verbond is belofte. Louter belofte. God neemt alles voor zijn rekening. Daarom, als we bekwaam zijn, dan is dat Gods werk.

Zo zegt Paulus: "Onze bekwaamheid is vanuit God, die ons ook bekwaam maakt dienaren te zijn van een nieuw verbond." Dat wil zeggen dat onze dienst, onze diakonie — het woord diakonos wordt hier gebruikt — in het teken staat van een nieuw verbond. Hoezo? Wel, niet van de letter. De letter heeft te maken met die letters die gegrift waren op de stenen tafelen; dat was het oude verbond. Maar onze dienst is van de geest. Het nieuwe verbond wordt straks met Israël gesloten, maar onze dienst is nu al in de geest van het nieuwe verbond.

Hebt u daarmee een antwoord op de vraag? Wij plukken nu al de vruchten van het nieuwe verbond, wij drinken de beker van het nieuwe verbond, maar wij hebben nog iets gemeenschappelijk met het Israël van straks: namelijk dezelfde geest die straks vaardig wordt over Israël en die hen leven zal geven, die geest hebben wij nu ook al. Dat is de geest van het nieuwe verbond. Dus als Paulus zegt dat wij dienaren zijn van een nieuw verbond, dan bedoelt hij niet te zeggen dat het nieuwe verbond in die dagen al volledig gerealiseerd werd. Die conclusie heb ik vaak gehoord, maar dat zegt Paulus helemaal niet. Hij zegt wel: onze dienst is die van het nieuwe verbond, namelijk van de geest. De geest van het nieuwe verbond is de geest die vandaag ook vaardig is, die ons bekwaam maakt en die ons leven geeft. Want als ik 'geest' zeg, dan zeg ik 'leven', toch? Geest is leven; het is er gewoon een synoniem voor. De geest krijgen is leven krijgen.

Paulus zegt dan: "Want de letter doodt." Dat is het oude verbond. Toen de stenen tafelen aan de mens gegeven werden, op diezelfde dag, gingen er drieduizend mensen dood. Maar op de Pinksterdag, toen de geest werd gegeven, kwamen er drieduizend mensen tot leven. Paulus zegt: "De letter doodt." Het meest karakteristieke van het oude verbond is de dood en de veroordeling. De letter doodt, maar de geest maakt levend.

Die levendmakende geest kennen we ook al, want Paulus had in de eerste brief, in 1 Korinthe 15:45, gesproken over die levendmakende geest. En wie is dat? Het staat er gewoon letterlijk: "De eerste Adam was uit de aarde aards en werd een levende ziel. De laatste Adam een levendmakende geest." Levendmakend. Het spreekt dus van de laatste Adam, Hij die de hele mensheid omsluit en die heel de mensheid leven gaat geven. Puur om niet.

De letter doodt als je het hebt over de vraag wat een mens moet doen; het eisen waar religie altijd uit bestaat. In de auto hadden we het daar ook nog over — we bespreken in de auto hier op weg altijd hele boeiende dingen hoor; alleen daarom al zou ik graag naar Urk gaan, al duurt die reis eigenlijk te kort. We hadden het erover hoe dingen averechts werken op het moment dat je iets oplegt aan de mens. Dat is in de opvoeding zo, dat weet u allemaal natuurlijk, het roept juist weerstand op. Dat is karakteristiek voor religie. Maar karakteristiek voor het evangelie, het goede bericht, is: God geeft. Hij eist niet, Hij geeft. Hij doet, Hij belooft en Hij vervult het allemaal zelf. En voor wie? Voor iedereen. Want de levendmakende geest, dat is de laatste Adam. En zoals in Adam alle mensen sterven — hem was een gebod opgelegd en dan weet je meteen dat het fout gaat, althans voor Adam, niet voor God hoor — zo brengt de wet de dood. De prikkel van de zonde is de wet, zegt de Bijbel. Toen Adam de wet gegeven werd, kwam de dood in de mensenwereld. Dat is Adam; via hem is de hele mensheid veroordeeld om sterveling te zijn. Maar nu is daar die laatste Adam en in Hem staat het leven garant. Hij staat er garant voor dat heel de mensheid zal delen in het leven dat Hij tweeduizend jaar geleden aan het licht bracht toen de steen werd weggewenteld. De laatste Adam, Hij is de levendmakende geest. En die geest, de geest van het nieuwe verbond, is ook over ons vaardig en maakt ons nu ook bekwaam.

Als je tenminste dat nieuwe verbond kent. Maar ik vrees dat de boodschap meestal niet die van de levendmakende geest is, maar altijd van de letter die doodmaakt en veroordeelt. Paulus zegt dan in vers 7: "Indien echter de bediening van de dood..." De bediening van de dood? Wat bedoelt hij daarmee? Nou, gebeiteld in stenen. Hij heeft het over die stenen tafelen. Gegrift in letters op stenen. Toen God dat gaf, was dat een bediening van de dood. Paulus zegt erbij dat die toen ooit wel in heerlijkheid kwam, daar niet van. "Indien nu de bediening van de dood, gebeiteld in stenen, kwam in heerlijkheid, zodat de zonen van Israël niet de blik konden vestigen in het gezicht van Mozes." Dat was een enorme heerlijkheid. Waarom? Vanwege de heerlijkheid van zijn gezicht die buiten werking gesteld werd. Daar hebben we het ooit een keer uitgebreid over gehad: dat ze die lichtglans niet konden verdragen. Het was namelijk zo dat als Mozes gesproken had, de heerlijkheid van zijn gelaat weer verdween, en dat mochten ze niet zien. Ze mochten niet zien dat het een verdwijnende heerlijkheid was. Ze mochten hun blik niet werpen op het einde van wat tenietgedaan wordt. Afijn, dat was zomaar even terzijde.

Als nu al die bediening, de bediening van de dood, gegrift in stenen tafelen, al gepaard ging met heerlijkheid — zodanig dat de zonen van Israël hun blik daarop niet gericht konden houden — hoe zal niet veeleer de bediening van de geest, oftewel het leven, in heerlijkheid zijn? Wauw. Als het ene al heerlijkheid was, hoeveel te meer moet dat andere dan in heerlijkheid zijn? Of zoals een vers later gezegd wordt: het is de bediening van de rechtvaardigheid. Het ene was de bediening van veroordeling — en daarmee ook de veroordeling om te sterven — maar hier wordt niets geëist. Er wordt gegeven. En wat wordt er gegeven? Rechtvaardigheid. En die is overvloedig in heerlijkheid.

Ja, in de laatste Adam, beste mensen. En dat is eigenlijk het evangelie. In de laatste Adam is absoluut gegarandeerd dat heel de mensheid gerechtvaardigd wordt en leven zal ontvangen. Dat is de garantie. Niemand uitgezonderd.

En ik weet dat mensen die heerlijkheid ook niet kunnen verdragen. Maar dat is de boodschap. En dat is zo'n gigantische kracht. Die is overvloedig in heerlijkheid. Het spreekt van leven, het spreekt van rechtvaardigheid die overvloedig is in heerlijkheid. Om niet gerechtvaardigd.

Zoals we ooit, zonder dat we er enige bijdrage aan hebben geleverd, als stervelingen ter wereld kwamen en bovendien zondaren... Hebben jullie ervoor gekozen? Hebben jullie er iets aan gedaan? Kon u er iets tegen doen? Nee. Het is gewoon een gegeven. Zo is dit een gegeven dat vanwege de laatste Adam, vanwege die ene daad – het feit dat Hij stierf en God Hem opwekte uit de doden – vanwege dat feit is het leven gegarandeerd voor heel de mensheid.

Ja, maar je moet het wel geloven. Precies! En dat doen wij dan ook, en daar ben ik zo blij mee. En ik zeg: vertel het door, mensen, vertel het door. Ja, dat geloven we wel. Ik lees nog eventjes verder, ik zal het kort houden. Paulus gaat dan even verder; ik spring nu een paar verzen verder.

▶ 54:48 De Bedekking Weggenomen: de Nationale Bekering van Israël ↑ hoofdstukken

Paulus zegt dat de gedachten van het volk Israël werden verhard tot op de dag van vandaag. Tot op de dag van vandaag blijft diezelfde bedekking op de lezing van het oude verbond liggen. Ze lezen het wel, maar ze begrijpen het niet. En waarom? Wel, die bedekking wordt niet weggenomen, omdat zij alleen in Christus buiten werking gesteld wordt; in Hem die opgestaan is ter rechtvaardiging en die het leven geeft.

Men houdt zich bezig met de wet, men is expert en weet alles van die wetten, maar het leven en de echte betekenis ontgaan hen. Waarom? Omdat al de Schriften spreken van Christus. Alles! Als je dat ontgaat, dan ontgaat je gewoon het hele kloppende verhaal. Maar tot vandaag, zodra Mozes ook maar wordt voorgelezen, ligt er een bedekking op hun hart. Paulus spreekt hier over het volk Israël, maar feitelijk geldt het voor iedereen die zich onder diezelfde letter stelt. Eigenlijk geldt het overal waar religie gepraktiseerd wordt en waar letters en eisen aan de mens worden gesteld: dit moet men en dat mag men niet. Dan komt er een bedekking op het hart, waardoor je niet meer ziet waar het over gaat. Dan is er alleen veroordeling en dood.

Zodra het hart echter zou omkeren naar de Heer... niet zoals de NBG-vertaling zegt: 'wanneer iemand zich heeft bekeerd', alsof dat een individuele kwestie is. Nee, zodra het zich omkeert, namelijk het volk Israël dat nu bedekt is. Zodra het zou omkeren naar de Heer — en dat moment komt — dan wordt de bedekking weggenomen. Dat is de nationale bekering van Israël op de derde dag, in het derde millennium. Dan wordt de bedekking van veroordeling en dood weggenomen.

Er zijn vele voorbeelden van. Denk aan de Emmaüsgangers: hun ogen werden geopend en de Schriften gingen open. Het graf was opengegaan, alles ging open. Op het moment dat de Schriften voor hen opengingen, ontdekten ze waar het werkelijk over gaat, namelijk over opstandingsleven.

Ik geef nog meer voorbeelden. Denk aan de omslagdoek van Ruth. Ze had een bedekking op en die mocht ze afdoen. Wat doet Boaz dan, de vermogende man uit Bethlehem? Hij geeft haar daar gerst voor in de plaats. De bedekking wordt weggenomen en wat krijgt ze ervoor terug? Gerst, een beeld van het brood des levens.

En wat dacht je van het teken van de besnijdenis? We hadden het er al over dat de vrucht van de eikel zichtbaar gemaakt wordt, doordat er feitelijk een bedekking wordt weggenomen. Al die rituelen zijn prachtig; ze spreken er al van. Het zijn schaduwen die op zichzelf duister zijn, maar een schaduw verraadt altijd het licht. Zonder licht heb je immers geen schaduw. Al die schaduwen spreken over die bedekking die wordt weggenomen.

Dat nieuwe verbond... dit was de laatste dia. Het nieuwe verbond dat straks met Israël gesloten wordt, daar plukken wij nu al de vruchten van. Wij als lichaam van Christus hebben geen verbondsrelatie met Hem, maar wij zijn hoofd en lichaam samen. Dat vieren wij, dat beleven wij en dat mogen we elke dag beleven. Het is het mooiste, het grootste en het rijkste wat er bestaat. Zullen we het daarbij laten voor vanmiddag?