eist van Mij vrijmoedig
25-05-2025 - Geplaatst door Andre PietBenthuizen
In de gangbare bijbelvertalingen komen we dikwijls ‘smeken’ en ‘smekingen’ tegen. Dat woord roept de gedachte op van een radeloos hopen. Die associatie ontbreekt echter in het Bijbelse grondwoord. De gedachte is veeleer die van een beroep doen op Gods belofte. Appeleren aan Zijn toezegging. Hoe anders, maar ook hoeveel krachtiger gaat dit woord dan betekenis krijgen!
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding en de Betekenis van 'smeken'
- Smeken als een Appel op Gods Toezeggingen
- Voorbeeld 1: Psalm 143 - Gods Trouw en Rechtvaardigheid
- Voorbeeld 2: 2 Kronieken 6 - Salomo's Gebed bij de Tempelinwijding
- Voorbeeld 3: Daniël 9 - een Beroep op de Profetie van Jeremia
- Voorbeeld 4: Hebreeën 5 - het Appel van Jezus in de Dagen van Zijn Vlees
- Voorbeeld 5 & 6: Beloften voor Israël en Vrede Door Dankzegging
- Voorbeeld 7: Jakobus 5 - de Kracht van het Appel van een Rechtvaardige
- De Titel Verklaard: Eist van Mij Vrijmoedig
Inleiding en de Betekenis van 'smeken' ↑ hoofdstukken
Eist van Mij vrijmoedig. Degenen die een reformatorische achtergrond hebben, weten waar dit aan ontleend is. Zeker als u nog vertrouwd bent met de oude berijming, want daar is deze frase aan ontleend. Ik kom daar later overigens nog op terug, want ik ga pas aan het einde uitleggen waarom ik voor deze titel heb gekozen. Maar tegen die tijd zal dat waarschijnlijk ook al min of meer duidelijk geworden zijn. Aan het eind zal volledig duidelijk zijn waarom ik juist deze titel heb meegegeven, hoewel ik nu alvast zal verklappen dat zoals het in de berijmde psalm wordt gezongen, het niet eens helemaal overeenkomt met wat de Bijbel daarover zegt. Maar zoals gezegd: dat bewaar ik voor later.
Ik heb de vorige keer — dat is alweer een tijdje geleden, vier weken terug — aangekondigd dat ik het over dit onderwerp zou hebben. Niet zozeer onder deze titel, als wel over de zaken die daarbij aan de orde komen. Toen sprak ik over die woorden in 2 Korinthe 5 vers 20, waar in de meeste vertalingen staat: ‘laat u met God verzoenen’. Ik heb u toen laten zien dat dat er feitelijk niet staat. Het staat namelijk in de passieve vorm, in dezelfde trant als ‘wordt geopend’ of ‘sta op’. Het is een commando, maar wel een waarbij niets verwacht wordt van degene die aangesproken wordt. Dat is heel kenmerkend, en ik heb u dat toen ook laten zien.
In datzelfde vers komt ook het woordje ‘smeken’ aan de orde. In de Statenvertaling staat dat God door onze mond ‘smeekt’, of vraagt, of oproept; dat hangt een beetje af van welke vertaling u heeft. Maar in de Statenvertaling staat dus dat God door onze mond smeekt: ‘laat u met God verzoenen’. Ik heb toen al gezegd dat wij aan dat woord ‘smeken’ gedachten en associaties koppelen die niet bijbels zijn. Dat wilde ik graag bij een volgende gelegenheid wat nader toelichten, omdat het toen te ver voerde. Vandaag is die gelegenheid. Het begrip ‘smeken’ — en daarmee ook het zelfstandig naamwoord ‘smekingen’ of ‘smeekbeden’ — is het namelijk meer dan waard om eens te onderzoeken, aangezien het meer dan zestig keer in onze bijbelvertalingen voorkomt.
Het begrip ‘smeken’ roept allerlei associaties op. Bij sommigen kan het zelfs de gedachte aan zeuren opwekken. Als je maar blijft smeken om iets, dan kan dat het karakter van zeuren krijgen. We hebben daar in de Nederlandse taal nog wel meer woorden voor: zemelen bijvoorbeeld, allemaal met een ‘z’. Maar als je het in het woordenboek naslaat, betekent smeken: een nederig maar ook dringend verzoek. Dat is waar, maar er zit een gedachte achter die ik vooraf alvast wil aankondigen. Wat we vanmorgen gaan doen, is de Schriften openen en het bijbelse grondwoord bestuderen. Dat klinkt zwaar, maar we willen simpelweg nagaan wat het werkelijk betekent.
De insteek is hierbij niet om kritiek te leveren op de bijbelvertaling. Soms heb ik die kritiek wel, wanneer woorden echt niet kunnen of te theologisch gekleurd zijn, maar in dit geval hebben we het over een woord dat simpelweg heel lastig weer te geven is. Dat heb je vaak bij het vertalen: een woord in de doeltaal brengt associaties met zich mee die in het grondwoord niet aanwezig zijn, of andersom. Het is nooit zo dat een vertaald woord precies dezelfde lading en gedachten dekt als het bronwoord. Dat is eigen aan taal en idioom; dat is een lastig ding.
Laten we ter zake komen. We hebben het over een woord dat in het Hebreeuws Tachanoen is. In het Grieks is dat Dè-eesis. De Hebreeuwse Bijbel, de Tenach, is ooit vertaald in het Grieks: de beroemde Septuagint, de LXX of de vertaling van de zeventig. Dat Hebreeuwse woord Tachanoen wordt in die Griekse vertaling weergegeven met het woord Dè-eesis. Ik ben soms wat kort door de bocht omdat er varianten zijn, maar laten we het niet ingewikkeld maken. Dit is in het algemeen de gedachte, en dit is ook het woord zoals we dat in het Nieuwe Testament tegenkomen. Het idee is dus dat dit Hebreeuwse woord min of meer overeenkomt met dit Griekse woord.
Ik wil daarop inzoomen aan de hand van zeven voorbeelden. Deze hebben allemaal te maken met dit grondwoord, hetzij in het Oude Testament, hetzij in het Nieuwe Testament. De vertaling ‘smeekbede’ of ‘smeking’, zoals ik die bijvoorbeeld ook in de interlineair aantrof, heeft een voordeel: het drukt intensiteit uit. Iemand die smeekt, is daar emotioneel, van harte en met heel zijn wezen bij betrokken. Maar er mist één cruciaal element dat deze ochtend een grote rol speelt: het mist het element van verwachting. Iemand die smeekt — een bedelaar bijvoorbeeld — kan met grote urgentie vragen om geld, maar hij heeft geen enkele zekerheid dat de voorbijganger daadwerkelijk iets gaat geven. Smeken heeft in ons taalgebruik iets hulpeloos, iets hopeloos bijna. Je bent volledig overgeleverd aan de genade van de ander, maar of er resultaat komt, weet je niet. Dat zit sterk opgesloten in ons woord ‘smeken’, maar ik wil u deze ochtend laten zien dat dit in de Bijbel anders ligt.
Smeken als een Appel op Gods Toezeggingen ↑ hoofdstukken
In die Hebreeuwse woorden voor smeken zit altijd de gedachte van met klem appelleren, of een appel doen op, een beroep doen op Gods toezeggingen. Je zou kunnen zeggen dat smeken eigenlijk appelleren is; dat zou je inderdaad kunnen verdedigen. Het nadeel van dat woord 'appelleren' is dat het een wat defter woord is, dat in onze Bijbelvertalingen misschien wat vreemd zou overkomen. Er zit ook een wat juridisch sfeertje om dat begrip; het klinkt in ieder geval nogal formeel. Maar het grote voordeel van dat vertaalwoord is dat de bidder, degene die smeekt en dus een appel doet, zich daarmee beroept op woorden die gegeven zijn.
Laat ik daar een voorbeeld van geven. Ik gaf zojuist al even het voorbeeld van een bedelaar; een bedelaar smeekt om iets. Maar een jongetje of een meisje dat bij zijn vader of moeder komt en zegt: "Pap, u hebt gezegd dat we vandaag naar de speeltuin toe gaan," die appelleert. Daar zit ook een smeking in: "alsjeblieft, doe het." Je kunt daar, afhankelijk van de situatie, zeer bij betrokken zijn en vurig hopen en verwachten. Maar juist dat verwachten is essentieel. Een kind dat zo de vader aanspreekt, doet een appel op de vader, namelijk op wat eerder is aangezegd of wat hij van zijn vader mag verwachten omdat het past bij zijn karakter of omdat het in ieder geval is toegezegd. In het woordje 'appel' zit dus ook heel sterk het element van verwachting en hoop.
Wat ik wil laten zien, is dat in het Bijbelse woord voor smeken dat element ook heel uitdrukkelijk aanwezig is. Het veronderstelt verwachting. Dat is wat ik in deze studie duidelijk wil maken: dat smeken in de Bijbel altijd de gedachte heeft van een appel doen op Gods karakter en op wat je van Hem mag verwachten op basis van hoe Hij Zich presenteert en hoe wij Hem kennen. Bovendien is het een appel op wat Hij impliciet of expliciet heeft gesproken en beloofd, op wat in Zijn Woord staat geschreven. Dat is smeken of appelleren. Ik gebruik die woorden nu uitdrukkelijk door elkaar.
Ik zeg dus niet dat je het ene woord moet vervangen door het andere, maar wat ik bedoel te zeggen is dit: als u in het vervolg... Ik moet de bonnetjes nog gaan leveren, maar dat ga ik doen. Maar als u in het vervolg het woord 'smeken' of 'smeking' in de Bijbel tegenkomt, dan zit daar altijd dat element in. Dat zou u moeten weten. Daarom doen we ook Bijbelstudie; daarom wil ik dat ook laten zien. U zou moeten weten dat daarin de gedachte ligt besloten van hoop en verwachting. Je doet een beroep op God. Dus het heeft inderdaad ook de urgentie van smeken, de intensiteit, dat is waar. Maar er zit ook wel degelijk hoop en verwachting in besloten. Ik wil dat heel graag eens toelichten, duidelijk maken en bewijzen. Vanzelf komt daarmee ook tot uitdrukking hoe geweldig dat is. Dat is eigenlijk de opzet van deze ochtend en wat ik naar voren wil brengen.
Smeken heeft iets hopeloos. Ik zei het al, intuïtief heeft mij dat ook altijd wat tegengestaan in dat woord. Terwijl, als je eenmaal gaat inzien dat het de betekenis heeft van een appel, dan komt daar ineens een hoop en verwachting 'met reden' in mee. Dat wil ik graag duidelijk maken. Ik ga een zevental voorbeelden geven. We gaan niet de hele concordantie langs, want het woord komt meer dan zestig keer voor; dat is net even teveel. Maar een zevental voorbeelden, en dat getal is natuurlijk ook mooi, dat maakt het compleet.
Voorbeeld 1: Psalm 143 - Gods Trouw en Rechtvaardigheid ↑ hoofdstukken
Daarmee kan ik mijn punt wel maken. Een hele duidelijke om meteen inderdaad mijn punt te maken vind je in Psalm 143, waarin David een appèl doet om redding. Er zijn natuurlijk heel wat psalmen. Dit is trouwens het boek Psalmen. Ik geloof dat, als ik me goed herinner... Er is geen Bijbelboek waarin het woord smeken, dat vertaalwoord smeken en smeking, zo vaak voorkomt als juist in de psalmen. Daar staan ze eigenlijk ook min of meer om bekend. In het boek van de psalmen, of eigenlijk moet ik zeggen de boeken van de psalmen, want er zijn er vijf. Maar in die boeken van de psalmen kijk je de psalmist soms – of heel dikwijls – ook in het hart. Daar klinken hele uitbundige vreugde-uitingen, maar ook zit de psalmist soms zo diep in de put en daar wordt ook veel gesmeekt. Of beter gezegd, want daar houd ik het dan toch op: geappelleerd.
En dat is wat we in Psalm 143 ook tegenkomen. Laat ik een voorbeeld geven. Een psalm van David: "O JAHWEH, hoor mijn gebed, neem mijn smekingen ter ore." Mijn appels. Niet áppels, dat is weer wat anders. Dat is altijd een beetje lastig. Je had het christendemocratisch appèl. Je schrijft het hetzelfde, nou ja, of je moet een streepje op de 'e' zetten... Laten we dat soort dingen nou maar eventjes buiten beschouwing, maar het is een appèl. Dus ja, "neem mijn smekingen ter ore", mijn appels. Of mijn appelleren... nee, het is meervoud, dus het is: mijn appels ter ore.
Kijk, als je het zo leest, "neem mijn smekingen ter ore", daar klinkt iets – mee eens? – daar klinkt iets hulpeloos in door. Ook iets haast radeloos of iets hopeloos. Maar er ontbreekt iets, in ieder geval een heel belangrijk element. Terwijl als het een appèl is: David appelleert hier. En dat dat zo is, blijkt meteen al in hetzelfde vers. Want er staat: "neem mijn smekingen ter ore", en eigenlijk min of meer een vorm van parallellisme ook, namelijk: "antwoord mij naar uw trouw, naar uw rechtvaardigheid." Dus hij doet een beroep op God, maar hij zegt daarmee ook: "antwoord mij daarmee naar uw trouw." En dat betekent dus – dat veronderstelt het: God is trouw, dat wil zeggen: betrouwbaar. Wat Hij zegt, dat doet Hij.
En dat zit trouwens ook besloten in dat begrip rechtvaardigheid. Want het feit dat God trouw en betrouwbaar is, betekent dat Hij recht doet aan dat wat Hij gesproken heeft. Gods rechtvaardigheid is fundamenteel ook: Hij doet recht aan Zijn belofte. Dat is een van de – ja, nou ik mag wel zeggen – een van de grootste ontdekkingen die ik ook heb gedaan over Bijbelse begrippen bij Gods gerechtigheid. Dat is een van de sleutelwoorden in de Romeinenbrief ook. De openbaring van Gods gerechtigheid wordt in de traditionele theologie altijd uitgelegd als: de mens heeft een schuld, aan God moest de schuld betaald worden, en het feit dat Gods gerechtigheid nu geopenbaard is, betekent dat de schuld is betaald – onze schuld. Terwijl, dan gaat het dus over onze schuld. Maar als het over Gods rechtvaardigheid gaat, als dat te maken heeft met Gods belofte, dan is de openbaring van Gods gerechtigheid niet dat onze schuld wordt ingelost, maar Gods schuld. Dat klinkt heel vreemd zelfs. En toch is dat juist de gedachte. God heeft een schuld. Waarom? Omdat Hij iets belooft. En we weten allemaal: belofte maakt schuld.
Als God belooft en aanzegt, zoals Hij vanaf het begin ook heeft gedaan... Ik bedoel, de mens werd de hof uitgezet en meteen belooft Hij ook en kondigt Hij aan dat ooit het zaad van de vrouw de kop van de slang zou vermorzelen en zo in feite ook de verlossing zou aanbrengen. Dat is een belofte. Dat wordt ook zo genoemd: de moederbelofte. Maar Gods rechtvaardigheid, dat is Zijn woord; Hij doet recht aan wat Hij gesproken heeft. En dus past dat helemaal in die gedachte van smeking, of beter – als u het mij vraagt – in het appèl dat David doet. David is in grote nood. Er zijn heel wat psalmen waarin David in een grote benauwdheid verkeert. U weet natuurlijk, mag ik aannemen... Nou ja, dat bedoel ik niet als een verwijt als u het niet weet. Ik bedoel: in deze setting hebben we daar heel vaak al over gesproken. De psalmen zijn in hoge mate ook profetisch.
Als David spreekt over "mijn ziel", dan heeft hij het niet over zichzelf, maar profetisch over Degene die zou komen. David was een profeet. Als u het niet geloven wilt, moet u dat maar eens een keertje nalezen in Handelingen 2, waar Petrus dat daar op het tempelplein in Jeruzalem heel duidelijk maakt. David heeft gesproken over Degene die uit hem zou voortkomen, de zoon van David. En ook deze smekingen... Kijk, God had een belofte gegeven aan David en zijn huis. Ik bedoel, ook aan zijn koning, aan de dynastie. Dus als David – David was gezalfd – en als David dan naar het leven gestaan wordt, bijvoorbeeld in de dagen toen hij vervolgd werd door koning Saul, waar wellicht deze woorden ook in die tijd door hem zijn gecomponeerd, dan wist hij: God heeft beloofd dat ik ooit op de troon zal komen. Dus als hij in benauwdheid is en hij naar het leven gestaan wordt, dan weet hij: ik word hier uitgered. Want God heeft dat beloofd, namelijk. En Hij is betrouwbaar en Hij doet recht aan Zijn woord.
En dus doe ik een appèl in de benauwdheid, in de vreselijke toestand. Want in feite kwam het erop neer: hij bevond zich in een omstandigheid die, als je het ziet vanuit zijn persoonlijke omstandigheden, hopeloos was. Er zijn periodes geweest in zijn leven die, naar de mens gesproken, waarin er eigenlijk helemaal geen lichtpuntje meer was. En toch – en dat is het geweldige, wat het geweldige van geloof ook is: geloof zegt: "U hebt gesproken, en dus gaat het ook gebeuren." En al zie ik daar helemaal niets van, ik voel er helemaal niets van... nee, maar geloof baseert zich ook niet op gevoel of op wat anderen zeggen, of op wat je ziet. Geloof baseert zich... dat is: geloven betekent vertrouwen. Op wat? Nou, op wat God gesproken heeft. En al staat dat haaks op al onze ervaringen en op alle opinies van jezelf en de wereld om je heen, dat verandert niets aan Zijn woord.
En dat is het geweldige, want Hij antwoordt naar Zijn trouw en naar Zijn rechtvaardigheid. En dan staat er ook later in de psalm – dat is ongeveer aan het einde: "Om Uws naams wil, JAHWEH, maak mij levend." Hier zie je trouwens ook weer dat dit echt ook profetisch is. Want in de strikte zin: hij was niet dood, toch? Nee. En dan zeggen ze: "Ja, dat is Hebreeuwse poëzie, heel gezwollen taal." Ja, dat is de ene insteek, dat is de poëtische insteek. Maar ik houd van de profetische insteek. Dat is namelijk zoals de Bijbel dit zelf presenteert, namelijk: het is profetie. En dan klopt het wel. "Maak mij levend." Ja, het gaat over Hem die inderdaad het graf in zou gaan, maar Zijn vlees zou geen ontbinding zien. U zegt: "Maar dat is Psalm 16." Ja, klopt, maar het is ook van die "jonge David". Oké. "Maak mij levend... voer naar Uw rechtvaardigheid mijn ziel uit de benauwdheid."
Dus heb je het ook weer: "naar Uw rechtvaardigheid." En ja, als God die kroon en die troon heeft beloofd... en zelfs gezworen, weet u dat? Aan David was een eed gezworen. Dat vind je niet zo vaak in de Bijbel, maar in verband met de dynastie van David, die zou blijvend zijn. En God heeft dat niet alleen beloofd, maar gezworen bij Zichzelf. Om Uw naam te zullen zien. Je ziet ook hier – dat is mijn punt natuurlijk nu vooral vanmorgen – hij doet een beroep op wat God heeft gesproken. Op de betrouwbaarheid van God. En daar appelleert hij aan.
Voorbeeld 2: 2 Kronieken 6 - Salomo's Gebed bij de Tempelinwijding ↑ hoofdstukken
Er is geen hoofdstuk in de Bijbel waar je zo vaak het woordje 'smeken' en 'smeking' tegenkomt als 2 Kronieken 6 en het parallelgedeelte in 1 Koningen 8. Ik citeer nu uit 2 Kronieken 6, bij de gelegenheid dat Salomo publiekelijk een gebed uitspreekt wanneer de tempel wordt ingewijd. Dat is een heel wonderlijke geschiedenis, want je leest daar dat de Shechina, de heerlijkheid van God, bezitneemt van de tempel. Het is bij die gelegenheid dat de zoon van David — ik zeg het expres zo, want dat was Salomo toch? — een machtig gebed uitspreekt.
Midden in dat gebed staat in vers 19 dit: "Wend U dan tot het gebed van uw knecht, uw dienaar, en tot zijn smeking — of tot zijn appel — JAHWEH, mijn God. En hoor naar het beroep en het gebed dat uw knecht voor uw aangezicht bidt. Zodat uw ogen dag en nacht geopend zijn over dit huis." De tempel waar hij stond en waar heel het volk was vergaderd. "De plaats." Dé plaats, zo noemen Joden tot op de dag van vandaag de tempel, maar ook Jeruzalem: Hamakom. Dat kennen wij in het Nederlands ook, want hoe noemen we Amsterdam? Mokum. En daarom noemde men Amsterdam ook wel het Jeruzalem van het Westen. Hamakom, de plaats. Dé plaats waar Gij naar uw belofte — heb je hem weer, naar uw belofte — uw naam zoudt doen wonen, zodat Gij hoort het gebed dat uw knecht op deze plaats opzenden zal.
Hier zie je ook weer heel duidelijk dat appel dat Salomo doet als representant van het volk, maar eigenlijk ook als godsknecht en als de zoon van David. Hij beroept zich op Gods belofte. En wanneer, zegt hij dan in vers 34, uw volk ten strijde trekt tegen zijn vijanden langs de weg waarop Gij hen zendt en zij bidden tot U in de richting van deze stad, Hamakom, die U verkoren hebt. God heeft te midden van alle plaatsen die stad uitverkoren. Waarom denkt u dat er tot op de dag van vandaag altijd zoveel toestanden zijn over de stad Jeruzalem? Dat is om deze reden: het is de stad die God heeft uitgekozen. En het duurt niet zo lang meer of dat gaat ook dé stad worden waar de Zoon van David zal gaan zetelen.
"Deze stad die U verkoren hebt en van het huis dat ik voor uw naam gebouwd heb, hoor dan uit de hemel naar hun gebed" — dat wil zeggen naar het gebed dat het volk dan zou uitspreken — "en smeking" — of weer: appel — "en verschaf hun recht." Die vind ik ook weer zo mooi. Het feit dat die twee in één adem worden genoemd, geeft aan dat de betekenis van het ene woord helemaal in lijn is met het andere. Eigenlijk staat hier dus: hoor uit de hemel naar hun gebed en appel, namelijk — als uitleg — verschaf hun recht. Doe wat is toegezegd.
Ziet u hoe die laatste zin, "en verschaf hun recht", in feite niets anders is dan een herhaling in andere woorden, een uitleg van dat appel? Hoezo appel? Het is een appel op het gegeven dat God hen recht zou verschaffen. Hoezo recht verschaffen? God had dat toch beloofd? Wat Salomo zegt is: doe dan ook wat U beloofd hebt, doe hen dan recht. Dat wil zeggen: vervul uw toezegging. Soms heeft het zelfs een bijna aanmatigende klank. Hoe kun je God zo aanspreken? Welnu, het is niet op grond van wat Salomo zich toe-eigent of wat Salomo zich verbeeldt. Nee, hij beroept zich slechts op wat God heeft gesproken.
Nog één voorbeeld: Daniël 9.
Voorbeeld 3: Daniël 9 - een Beroep op de Profetie van Jeremia ↑ hoofdstukken
Daar hebben we het al vaker over gehad: de profetie over de zeventig weken. Daniëls appel om Jeruzalems herstel. Dat rijmt ook nog, maar dat is dan weer poëtisch, zonder dat ik er bij het optekenen overigens erg in had. Daniël 9, u weet het, dat is het hoofdstuk dat begint met het feit dat Daniël beschrijft hoe hij in de boeken van Jeremia — die al voor de ballingschap en de verwoesting van Jeruzalem waren uitgesproken — las hoe JAHWEH had aangezegd dat Jeruzalem zeventig jaar verwoest zou zijn.
En dan komt Daniël er zeventig jaar later achter — hij wist het natuurlijk wel, maar hij stelt het nu vast — dat de termijn is vervuld. Als hij opmerkt dat de termijn voorbij is en de zeventig jaren zijn gepasseerd, wat doet hij dan? Nou, dan gaat hij op zijn knieën en dan gaat hij smeken... Nou ja, nee. U hoort dat ik mijzelf iedere keer ga corrigeren. Nee, dan gaat hij een appel doen op wat God heeft gesproken. Dat is geen smeken in de zin van: 'hopelijk wilt U...' Nee, integendeel: 'U hebt dit ooit via Uw profeet Jeremia laten weten en nu doe ik een beroep op wat U hebt gesproken.' Dat klinkt wel heel anders, vindt u niet?
Nu dan, staat er halverwege dat hoofdstuk: "Nu dan, hoor, o onze God, naar het gebed van Uw knecht Daniël." Daniël kwam trouwens ook uit het huis van David, dus feitelijk was hij ook een troonpretendent. Hij verootmoedigt zich en knielt in de richting van Jeruzalem. Waarom? Omdat hij ook het volk representeert. "Nu dan, hoor, o onze God, naar het gebed van Uw knecht en naar zijn appels." Dat staat hier inderdaad in het meervoud. Niet naar zijn 'smekingen', zoals het eigenlijk vertaald zou moeten worden. "En doe Uw aangezicht lichten over Uw verwoest heiligdom, om JAHWEH’s wil, om Uw eigen wil en Uw behagen." U hebt dat toch gezegd? Want de termijn was verstreken en nu doet hij een beroep op wat God had gesproken.
Dat verwoeste heiligdom was nu zeventig jaar verder. En wat gaat er nu gebeuren? Het was trouwens het eerste jaar van niet alleen Darius, maar ook van Kores. En precies zo eindigt het hoofdstuk ook: dat er een boodschap kwam terwijl hij nog aan het spreken was. Er kwam een boodschap die zei dat het woord is uitgegaan om Jeruzalem te herstellen. Dus nog voordat hij zijn gebed had beëindigd, krijgt hij al de mededeling: 'Zojuist is het woord uitgegaan om Jeruzalem te herstellen, alsjeblieft!'
Was dat omdat Daniël zo door het stof ging? Dat deed hij wel, want hij wist zijn plaats, en hij doet ook belijdenis van het feit dat Israël zelf niet op grond van haar eigen prestaties of verdiensten daar aanspraak op kon maken. Daar beroept hij zich helemaal niet op. Hij beroept zich gewoon op wat God had gezegd. Dat is het. Kijk, dan heb je echt grond onder de voeten. Staan op de belofte, zo begonnen we. Dat is echt zo geweldig waar. "Doe Uw aangezicht lichten over Uw verwoest heiligdom om JAHWEH’s wil. Neig, mijn God, Uw oor en hoor. Open Uw ogen en zie onze verwoesting in de stad waarover Uw naam is uitgeroepen."
Want hier komt precies wat ik net bedoelde: "Want niet op grond van onze rechtvaardigheden storten wij onze smeekbeden of onze appels voor U uit, maar op grond van Uw grote barmhartigheden." Dus ja, als er één ding duidelijk is: niet op grond van wat wij zijn, maar wel op grond van dát wat U bent en wat U hebt beloofd. Dus niet iets van onszelf, totaal niet, maar U hebt gesproken en dáárom doen we dit beroep.
Het is geen... ach, als je het eenmaal doorhebt — het klinkt natuurlijk een beetje Cruijffiaans wat ik nu ga zeggen: 'Je gaat het pas zien als je het doorhebt' — maar als je het eenmaal ziet, dan gaat het woord 'smeking' haast klinken als een dissonant. Geen smeking, kom nou! Hij doet een beroep op wat God gesproken heeft. Dat is geweldig.
En weet je wat daar zo geweldig aan is? Je bent onaantastbaar. Want als men zegt: 'Ja, maar verbeeld je je niet te veel?', dan kun je zeggen: 'Daar heb ik het helemaal niet over.' Als je het hebt over onszelf... we zitten allemaal in hetzelfde schuitje wat dat betreft. Ach, wat is een mens nou? Op grond van welke prestatie kun je nou iets van God claimen? Nee, dat kan ook niet. Maar als God belooft, dan kun je zeggen: 'U hebt het gezegd!'
Het hangt dus helemaal van Hém af. Daarmee is alles gezegd over de essentie van het Evangelie, van het Goede Bericht. Waarom is het een goed bericht? Omdat het totaal onafhankelijk is van alles van onszelf en alle ongein die wij allemaal uithalen. Dat heeft er niks mee te maken. Geweldig! We gaan nu naar het Nieuwe Testament. Ik heb er nog een paar: Hebreeën 5.
Voorbeeld 4: Hebreeën 5 - het Appel van Jezus in de Dagen van Zijn Vlees ↑ hoofdstukken
We hebben het nu al over David, Salomo en Daniël gehad, en nu gaan we het hebben over de Heer Jezus tijdens Zijn dagen in het vlees. Zo wordt dat genoemd in Hebreeën 5. Daar zegt de schrijver van de Hebreeënbrief dat de Heer Jezus tijdens Zijn dagen in het vlees gebeden en smekingen heeft geofferd. Ik word natuurlijk een beetje eentonig en heel voorspelbaar, maar herhaling is één van de essenties van educatie. Herhaal het maar genoeg, dan leren mensen het vanzelf. Dit is de kracht van de herhaling.
Het gaat hier om de appels die gedaan worden. De Heer Jezus heeft in Zijn dagen in het vlees geappelleerd op God. Hij is nu de Hogepriester in het hemels heiligdom, verborgen voor het oog en voor het volk, maar ooit was Hij hier op aarde. In die dagen in het vlees heeft Hij gebeden en onder sterk geroep en tranen geappelleerd op God. Over intensiteit gesproken; dat blijkt hier heel onmiskenbaar. Onwillekeurig denk je dan aan wat er plaatsvond in de nacht dat Hij werd overgeleverd, toen Hij in Gethsemane was en vroeg: "Laat deze drinkbeker aan Mij voorbijgaan."
Wij zouden misschien zeggen dat dit gebed niet is vervuld, maar de schrijver van de Hebreeënbrief — waarvan ik denk dat het Paulus was, maar dat doet er nu niet toe — zegt precies het tegenovergestelde. Laat ik even doorlezen: tijdens Zijn dagen in het vlees heeft Hij gebeden en appels onder sterk geroep en tranen geofferd aan Hem die Hem uit de dood kon redden, en Hij is verhoord vanwege Zijn toewijding. In de NBG-vertaling staat het volgens mij niet helemaal goed, maar de Statenvertaling heeft het naar mijn mening correct: Hij is verhoord.
Hij heeft geappelleerd aan wat God gesproken had. Stel je voor: het was niet alleen in de nacht dat Hij overgeleverd zou worden, maar ook de dag van het Pascha, toen Hij geslacht zou worden. Hij was een mens, en Hij realiseerde Zich terdege wat Hem allemaal zou overkomen. Later in deze Hebreeënbrief, in hoofdstuk 10, lees je dat de Heer Jezus Zichzelf herkend heeft in de Schriften. Hij zegt daar: "Zie, in de boekrol is over Mij geschreven. Heer, hier ben ik om Uw wil te doen." Dat staat in Hebreeën 10 en wordt aangehaald uit Psalm 40. Zo heeft Hij Zich gepresenteerd.
Als je staat op Gods Woord, ben je onaantastbaar. Dat geeft zo’n enorme kracht dat je letterlijk over de dingen heen gaat zien. Dat is de kracht van het Woord en het vertrouwen daarop. In Hebreeën 12 staat: "Laat ons oog daarbij alleen gericht zijn op Jezus, de Leidsman en Voleinder van het geloof." Daar staat dat Hij om de vreugde die Hem was voorgesteld, het kruis op Zich genomen heeft en de schande heeft veracht. Hij is nu gezeten aan de rechterzijde van de troon van de Majesteit in de hoge.
Waarom heeft Jezus in de dagen van Zijn vlees dat alles kunnen dragen en verdragen? Dat was omdat Hij appeleerde op wat God had gesproken. Hoe intens het ook was, die drinkbeker is uiteindelijk voorbijgegaan. Er was Hem namelijk vreugde voorgesteld: Hij zou verhoogd worden en ten derden dage opstaan uit de doden. Hij wist dat Hij opgewekt zou worden door Zijn God. Hij had het ook tegen Zijn discipelen gezegd, maar dat was tegen dovemansoren gericht, want zij begrepen er toen nog niets van. Dat bleek wel later uit de geschiedenis.
Juist omdat Hij het wist, zie je de geweldige kracht van het Woord van God in een mensenleven. De Heer Jezus heeft geappelleerd aan God en Zich beroepen op het Woord. Hij offerde Zijn smekingen aan Hem die Hem uit de dood kon redden; sterker nog, die Hem uit de dood zou redden. Dat wist Hij. En Hij is verhoord vanwege Zijn toewijding aan dat Woord dat vast en solide is. Heb ik er nog een?
Voorbeeld 5 & 6: Beloften voor Israël en Vrede Door Dankzegging ↑ hoofdstukken
Romeinen 10 maakt deel uit van die bekende hoofdstukken 9 tot en met 11. Dat is eigenlijk een soort intermezzo in de hele Romeinenbrief, wat stilistisch heel mooi is. Paulus gaat daar in op deze tijd waarin wij leven, eigenlijk een tussentijd waarin Israël tijdelijk terzijde is gesteld. Straks pakt God de draad weer met het volk op. In hoofdstuk 10 vers 1 zegt hij: "Broeders, het behagen van mijn hart en mijn smeekbede over hun redding gaan tot God uit." Ook hier weer dat appel. Uit de hele context blijkt wel hoe betrokken Paulus bij dat volk was; later in hetzelfde hoofdstuk zegt hij ook dat hij een voortdurend hartzeer heeft. Voor Paulus was dit geen kille collegestof of een academisch verhaaltje dat hij zo opviste; het was zijn leven. Hij bracht een boodschap uit en hij kende zijn volk. Hij zegt ook in het volgende vers: "Ik getuig van hen dat ze ijver hebben," dezelfde ijver die hij ooit zelf ook had, maar het was een ijver zonder verstand. Het was allemaal gebaseerd op eigen rechtvaardigheid en daardoor zijn ze voorbijgegaan aan Gods rechtvaardigheid.
Waar het me nu vooral om gaat, is dat hij een appel doet tot God over hun redding. Waarom een appel? Wel, Paulus wist maar al te goed welke geweldige beloften God aan dat volk heeft gegeven. In Romeinen 9 vers 4 schrijft hij wat aan Israël allemaal is gegeven en toevertrouwd: hunner zijn de beloften, de eredienst, de verbonden en hunner is de Messias. Dat zijn allemaal voorrechten die aan dat volk gegeven zijn. Hij weet ook dat er een gedeeltelijke verharding over Israël is gekomen, maar dat dit duurt "totdat", en dat "alzo gans Israël zal worden gered" (Romeinen 11:25-26). Dat wist hij. Met die toezeggingen op zak kon hij een beroep doen, een appelleren bij God. In feite is dit hele betoog in Romeinen 9 tot en met 11 gebaseerd op Gods belofte ten aanzien van zijn volksgenoten. Daar appelleert hij aan.
Dan voorbeeld nummer zes: Filippi 4. Dat vers kennen de meesten van u wel, en terecht, want het is een geweldig woord. In vers 4 staat: "Verblijt u te allen tijde, nog eens zeg ik u: verblijt u." En dan leest u in vers 6: "Wees in geen ding bezorgd." De gedachte is simpelweg: er wordt voor je gezorgd. Ik heb vaker gezegd dat het nooit werkt om te zeggen dat iemand blij moet zijn; dat kan helemaal niet op commando. Je moet een bron van blijdschap geven waardoor mensen als vanzelf blij worden. Je kunt ook niet tegen mensen zeggen dat ze niet bezorgd moeten zijn. Het enige wat je daarmee bereikt, is dat ze nog bezorgder worden; ze waren al bezorgd en nu krijgen ze ook nog eens de zorg erbij dat ze dat niet mogen zijn. Nee, "wees in geen ding bezorgd" betekent: er wordt voor je gezorgd, ga daar op voorhand van uit. De vraag is alleen of je het rendement van die waarheid beleeft. Ga jij als een arme schooier door het leven terwijl je rijk bent? Dat zou je jezelf niet moeten aandoen, en Hem trouwens ook niet.
Wees in geen ding bezorgd, maar laat bij alles uw wensen door gebed en appel — ik word steeds consequenter — met dankzegging bekend worden bij God. Het woord "smeking" heb ik hier altijd intuïtief als een dissonant ervaren, maar ik kon mijn vinger er niet achter krijgen. Inmiddels wel, en daarom deel ik dit graag met u. Uiteraard moet u zelf de bonnetjes controleren, maar het lijkt mij toch duidelijk. Als je weet dat er Eén is die voor je zorgt en wiens weg altijd de beste is, dan kun je al je wensen bij Hem bekendmaken. Als je ziek bent, is je wens om te genezen. Noem welke omstandigheid dan ook waarin je een gebrek ervaart of moeite hebt, of dat nu relaties zijn, het werk of de kinderen. Er is zoveel te wensen en Paulus zegt: maak ze bekend bij God. Al was het maar om je hart te luchten, niet om Hem te adviseren. Als je denkt dat je God moet adviseren, dan suggereer je impliciet dat jij het beter weet dan Hij. Wat voor beeld heb je dan van Hem, dat je Hem raad zou geven? Ik moet dan meteen denken aan het boek Job: "Weet jij wat Ik weet, Job? Kan jij wat Ik kan?"
Je maakt je wensen bekend met gebed en appel. Je beroept je op een God die op voorhand zegt dat Zijn weg de beste is. En daarom kun je Hem ook danken. Vandaar dat er staat: "appel met dankzegging." Smeken met dankzegging is een rare combinatie, maar appelleren met dankzegging is een hele logische combinatie. Zeker als je weet op wie je een appel doet en op grond van welk Woord je dat doet. Dan ga je Hem danken. Vandaar dat er in vers 7 achter staat dat de vrede van God, die alle denkvermogen te boven gaat, uw harten en gedachten zal behoeden als in een vesting in Christus Jezus. Dan krijg je vrede. Ziet u hoe logisch de hele gedachte van een appel ook hier weer is? Het is altijd het beroep op wat God gesproken heeft.
Voorbeeld 7: Jakobus 5 - de Kracht van het Appel van een Rechtvaardige ↑ hoofdstukken
Het appel van een rechtvaardige. Zo kent u misschien het vers niet natuurlijk, maar er staat... trouwens, hier is de vertaling volgens mij ook weer niet concordant, want ze geven het woord waar ik het over had – dat Griekse woord – niet consequent weer met 'smeking'. Meestal wel, maar niet altijd. Er staat in de meeste vertalingen: "Het gebed van een rechtvaardige vermag veel." Maar er staat hier eigenlijk dat woord 'smeking', of beter: 'appel'. Dan is het dus: het appel van een rechtvaardige vermag veel, doordat er kracht aan verleend wordt.
Ook hier is het zo logisch. Want kijk, wat is een rechtvaardige? Nou, dat hoeft niet moeilijk te zijn. Wat rekent God tot rechtvaardigheid? Laat ik die vraag stellen. Geloof. Al duizenden jaren zijn dat de regels. Abraham geloofde God en hij vertrouwde op wat God gesproken had en beloofd had, en het werd hem tot rechtvaardigheid gerekend. Abraham was een rechtvaardige omdat hij 'amen' zei, of beaamde wat God had gesproken. Dat is geloof. En dat zijn rechtvaardigen. Die twee begrippen zijn onderling uitwisselbaar.
Ik vind dat... u hoort mij heel vaak, het is een beetje een afwijking of een hobby van me, ik hou gewoon van woorden en de betekenis van woorden. Om Bijbelwoorden te verstaan, dat is een schatkamer. Als je eenmaal weet wat een woord betekent, dan helpt je dat. Als je over dit woord waar ik het vanmorgen over heb, als je eenmaal weet dat smeken appelleren is, dan leer je echt iets hoor. Dat kan ik u vertellen. Maar ook als je weet: wat is een rechtvaardige? Nou, dat is iemand die vertrouwt op wat God gesproken heeft. Dat is een gelovige. Zo rekent God. Dat is een enorme gids. De Schrift verklaart zichzelf, zo bedoel ik het eigenlijk te zeggen.
Ja, het gebed of het appel van een rechtvaardige vermag veel. Want God verleent kracht aan het woord dat een rechtvaardige beaamt. Dat is Zijn eigen woord. Dat is ook de logica. Hoezo? Het is niet omdat die rechtvaardige zelf iets inbrengt en er daardoor kracht aan verleend wordt. Nee, die rechtvaardige is een rechtvaardige omdat hij zich beroept op wat God gesproken heeft. En dus wordt daar kracht aan verleend, want God weet wat de waarde is van dat woord dat Hij gesproken heeft. Bent u er nog?
Ik ga nu helemaal niet in op het voorbeeld dat Jakobus hier geeft. Hij zegt: Elia was een mens zoals u en ik – even geparafraseerd. Hij bad een gebed dat het drieënhalf jaar niet zou regenen. Dat had God ook tegen hem gezegd, en dus gebeurde het ook. En vervolgens bad hij weer, hij ging op zijn knieën, en toen ging het regenen. Ja, maar dat kwam ook omdat de termijn voorbij was. God had het gesproken. Het is zo simpel, zo logisch. God heeft het gesproken en dus is het zo. Dan kun je op je kop gaan staan, maar dat hoeft helemaal niet; dat verandert niets.
En dat is het geweldige van een rechtvaardige. In de Hebreeuwse wereld noemen ze dat een tzadik. Een tzadik, dat is een rechtvaardige. En wat is een tzadik? Ik kan het wel verklappen, we hebben het erover: dat is iemand die amen zegt op wat Hij beloofd heeft. Meer is het niet, maar minder ook niet. Het is meer dan voldoende. God verleent daar kracht aan. En nu ben ik dan toch, Arjan, bij de uitleg gekomen van de titel.
De Titel Verklaard: Eist van Mij Vrijmoedig ↑ hoofdstukken
Want de titel van deze toespraak was 'Eist van Mij vrijmoedig'. En dat brengt mij weer terug naar mijn roots. Ooit in de kerk zongen wij dit. Wij zongen destijds nog de Oude Berijming uit 1773. En dat gaat dan: "Opent uwen mond", een imperatief, de gebiedende wijs waar we het de vorige keer over hadden. Ik ben er later nog wel eens op aangesproken in het Oudnederlands: waarom hoort die 't' erbij? Dat hoort toch niet? Je zegt toch: "eis van mij vrijmoedig"? Maar in het Oudnederlands was het anders. Vandaar dus dat ik het op deze manier heb ingegeven: "Opent uw mond! Eist van mij vrijmoedig!" Ik kan hem zo zingen, maar ik ga het u niet aandoen.
Het zijn hele intrigerende woorden. De Nieuwe Psalmberijming heeft trouwens van 'eist' 'vraag' gemaakt. Ze vonden het blijkbaar een beetje te gording. Want ja, kun je bij God gaan eisen? Ja, dat kan. Ik moet er trouwens wel bij zeggen, even ter nuancering, dat de berijming nogal vrij is ten opzichte van het origineel. In het origineel van Psalm 81 staat het net weer even anders, maar dat parkeer ik nu even. Daar gaat het mij nu niet om. Het gaat om de gedachte dat God ons eigenlijk aanmoedigt: "Open je mond maar! En eist van Mij." En dan ook nog vrijmoedig, dus niet terughoudend. Nee, eist van Mij vrijmoedig.
Maar dan moet je de rest ook even lezen: "Op mijn trouwverbond". Dat betekent niet alleen dat God trouw is aan het verbond; de gedachte is eigenlijk dat het verbond zélf een trouwverbond is. Hij is getrouwd met zijn volk. Even een zijpad: vroeger zong ik ook andere psalmen en als klein kind zong ik bij een andere psalm: "God heb ik lief, want die getrouwde Heer..." Later kwam ik erachter dat het "getrouwe Heer" was, maar nog veel later besefte ik dat het eigenlijk toch goed was. Want Hij is wel getrouwd, ja. Hij is getrouwd met zijn volk. Dat verbond is een huwelijksverbond en God heeft zijn jawoord gegeven. En zijn ja is echt ja, hoor.
"Eist van Mij vrijmoedig op mijn trouwverbond." Als je je beroept op wat God gesproken heeft, dan kun je je nooit een buil vallen, om het zo maar te zeggen. Nee, want Hij heeft gesproken en Hij staat daarvoor in op zijn trouwverbond. "Al wat u ontbreekt, schenk Ik, zo gij 't smeekt, mild en overvloedig." Hier wordt eigenlijk gezegd wat smeken echt is. Dat is namelijk: eisen met vrijmoedigheid op zijn trouwverbond. Dat is de kern van wat smeken is. Dat is ook de clue van wat ik bedoel te zeggen. Er staan toch wel mooie dingen in die psalm, ook in de berijming.
En dan heb ik er nog eentje uit Psalm 56, ook de Oude Berijming, en die vind ik ook heel mooi. Ik ga de eerste zin zeggen en dan kijk ik even of ik aangevuld word: "Ik roem in God..." "Ik prijs 't onfeilbaar woord!" Heel goed. Dat is echt een aangrijpend vers: "Ik roem in God; ik prijs 't onfeilbaar woord. Ik heb het zelf uit Zijnen mond gehoord. 'k Vertrouw op God, door gene vrees gestoord; wat sterv'ling zou mij schenden?"
Hoe weet je dat? Kijk, nu kom ik weer terug bij dat eerste beeld over die middelaar die smeekt. Het is als een kind dat bij zijn vader komt en zegt: "U hebt het toch zelf gezegd?" En dat is wat in Psalm 56 zo prachtig naar voren komt: "Ik prijs 't onfeilbaar woord; ik heb het zelf uit Zijnen mond gehoord." Hij heeft gesproken en daar kun je volledig op blindvaren. "Vertrouw op God, door gene vrees gestoord. Wat sterv'ling zou mij schenden?" Laten we het daarbij laten voor vanmorgen. Ik hoop dat u net zo blij bent met deze betekenis van smeking als ik. Zullen we met elkaar een lied zingen?
UltimateGoodNews