het hoogste lied!
18-05-2025 - Geplaatst door Andre PietRotterdam EH
De liefde tussen bruidegom en bruid in het bijbelboek Hooglied is uitgesproken lichamelijk. Toch heeft men van oudsher terecht ingezien dat dit lied meer is dan een sensueel liefdeslied. “De hele Schrift is heilig, maar het Hooglied is het heilige der heiligen,” zei de bekende rabbi Akiva.
Het Hooglied verwijst, zo zullen we zien, naar de Zoon van David als Bruidegom en naar Israël als Zijn toekomstige bruid. Daaraan vooraf gaat echter een dramatische verwijdering tussen de beide geliefden. De bruid raakt haar Bruidegom kwijt – en ze zoekt Hem tevergeefs. Totdat
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
Introductie: het Lied Der Liederen ↑ hoofdstukken
Een hele goede morgen allemaal. Vrienden, hier in Rotterdam, in Ebenezer. Is dat niet romantisch, wat u hier voor zich ziet? Ingrid hintte er zojuist ook al even op. Het is toch wel spannend als je dit Bijbelboek gaat bespreken. Ik heb me laten vertellen dat het in bepaalde segmenten van het jodendom zelfs verboden is voor al te jonge mensen om dit boek te lezen. Want ja, er staan allerlei dingen in die eigenlijk niet voor iedereen bestemd zijn. Het is een boek dat de reputatie heeft – en ik denk ook niet ten onrechte als je het goed leest – dat het rode oortjes bezorgt, om zo te zeggen.
Het Hoogste Lied. Dat is eigenlijk een wat betere titel dan de gebruikelijke benaming Hooglied. Die laatste is tamelijk zwak, want in het Hebreeuws is het eigenlijk een overtreffende trap: het Lied der liederen. Het lijkt heel erg goed gepland, maar het is meer toeval dat we dit net na het Songfestival bespreken; ik heb het in elk geval niet zo gepland. Maar daar gaat het wel om: het Lied der liederen. Wat is nu het beste lied? Ik moet u trouwens teleurstellen: Nederland heeft niet de eerste plaats bereikt, maar moest het doen met de twaalfde plaats. Maar ja, c'est la vie, zullen we dan maar zeggen.
Het is een lied. Laat ik daar nog een paar inleidende dingen over zeggen. We bladeren zomaar wat door het boekje heen en met name wil ik stilstaan bij de verzen die door Ingrid zojuist zijn gelezen. Maar het bezingt – want zo moet ik het echt zeggen – het is een lied. Het is geen verhaal; het is ook niet een verhaallijn die begint bij hoofdstuk 1 en eindigt bij hoofdstuk 8. Het is een lied met allerlei coupletten en ook echt een refrein, waarin een bepaald thema iedere keer weer terugkeert.
De wijze waarop het bezongen wordt, zoals we het beschreven vinden – ik gaf het eigenlijk al een beetje aan – is heel lichamelijk. Alle delen van het lichaam worden benoemd, zowel van de bruid als de bruidegom. Het is ook heel zintuiglijk; dat wil zeggen dat het oor, het oog en zelfs de geuren en de neus allemaal meedoen in dit boekje. Het bezingt dus de liefde tussen de bruidegom en zijn bruid.
De bruidegom wordt trouwens nergens expliciet bij naam genoemd, althans niet direct. De bruid trouwens ook niet. Zij wordt ergens, in hoofdstuk 6, de Sulammitische genoemd. Ik heb begrepen dat dat ook niet direct heel veel helpt, want dat zou betekenen dat ze uit Sulam komt, maar Sulam is nergens op de kaart te vinden. Men zegt dan dat het wel de Sunamitische geweest zal zijn, maar dat weet ik zo net niet. De term 'Sulammitische' is trouwens wel verwant aan de naam van Salomo als je het in het Hebreeuws bekijkt. Het heeft alles te maken met het woord dat wij allemaal kennen: shalom, vrede. Ik denk dat dat wel een mooie hint is.
Salomo en de Messiaanse Heenwijzing ↑ hoofdstukken
Wat betreft die bruidegom: ik zei al dat hij in ieder geval wordt geassocieerd met Salomo. Dat kan eigenlijk ook niet missen, want meteen in de aanhef van het boekje staat: Hooglied of het Lied der liederen, shir ha-shirim. Het is een typische Hebreeuwse manier van zeggen, zoals we die ook kennen als de 'Koning der koningen', de 'Heer der heren', de 'Eeuw der eeuwen' of het 'Heilige der heiligen'. Dat is een typische Hebreeuwse manier om te zeggen dat het de meest overtreffende trap is; in dit geval het meest overtreffende lied. Salomo wordt dus genoemd; het wordt aan hem opgedragen of toegekend – misschien is dat laatste beter. Ik denk dat hij ook gewoon de schrijver van dit lied is; dat kan haast niet missen. Dat hoeft ook niet te verbazen, want we weten van Salomo dat hij vele, vele spreuken – duizenden zelfs – heeft opgetekend. Maar hij heeft ook liederen geschreven; dat zal hij wel van zijn vader hebben gehad. Want die heeft per slot van rekening ook heel wat liederen gecomponeerd en geschreven. Salomo's naam komt iedere keer weer terug; we zullen hem later deze ochtend nog een keertje meer tegenkomen. In totaal wordt hij zeven keer genoemd.
Als ik het zo zeg: Salomo, wie was dat? Dat is de zoon van David. Voor de Bijbelkenners onder ons – en daar hoef je trouwens niet eens een hele grote Bijbelkenner voor te zijn – weet je eigenlijk al dat dit een Messiaanse hint is. Dat wil zeggen: het verwijst feitelijk al naar dé Zoon van David. Dat is een van de kenmerken, een van de termen die gebruikt worden voor de Messias die zou komen.
Nu is er iets eigenaardigs aan de hand met die bruidegom, omdat hij zowel als herder wordt beschreven – een herder die de kudde weidt – maar ook als koning. Dat is de reden waarom er uitleggers zijn (het is een minderheid, maar ze zijn er) die zeggen dat het hier eigenlijk over twee concurrerende geliefden gaat. De 'twee geliefden-theorie' heet dat. Dat komt er dan eigenlijk op neer dat er sprake is van een herder en een koning die beiden dingen naar de liefde van de bruid. Dat staat er niet, maar dat leidt men eruit af omdat de geliefde hier zowel een herder als een koning is. Maar als je het profetisch beziet, zoals ik dat straks later ook wil laten zien, is dat helemaal niet zo gek. Trouwens, we kennen ook iemand die zowel herder als ook koning was, en wel in die volgorde. Namelijk de vader van Salomo. In een lied kan dat zeker, en zeker als je je realiseert dat het profetisch is. Ik kom daar straks uitgebreider op terug: de Zoon van David is én een herder én in later instantie is Hij ook de koning. In feite zou je het zelfs chronologisch kunnen opvatten: eerst kwam Hij als de herder die Zijn leven gaf voor de kudde, en vervolgens zal Hij bij Zijn terugkeer verschijnen als de koning. Dan zijn er dus niet meer twee geliefden, maar is er één geliefde, alleen in twee verschillende fasen of hoedanigheden.
Dan heb ik nog een detail: deze bruidegom wordt maar liefst meer dan dertig keer 'mijn geliefde' genoemd. Dat is nou jammer als je dat alleen in het Nederlands leest. Niet dat ik het zo goed in het Hebreeuws kan lezen, zo bedoel ik het niet, maar dan ontgaan je allerlei details. De aardigheid van die term 'mijn geliefde' is dat het in het Hebreeuws dodi is. Als je dat gewoon in het Hebreeuws leest, dan staat daar feitelijk de naam van David. Want David betekent namelijk 'geliefde'. En hij was in ieder geval herder en koning. Dat is trouwens in feite ook heel letterlijk: hij fungeert hier als de geliefde. De bruid noemt hem voortdurend 'mijn geliefde', maar in het Hebreeuws klinkt daar onmiskenbaar de naam van David in door. Ik vind dat mooie heenwijzingen waar je als lezer op geattendeerd moet worden.
Wat ik eigenlijk vanmorgen wil laten zien, is dat dit Hooglied – dit Lied der liederen zo u wilt – veel meer is dan een heel sensueel, zelfs erotisch boek. Niets in de beschrijving ontgaat de dichter; geen enkel lichaamsdeel ontbreekt in de beschrijving van de bruid en de bruidegom. Vandaar dat het een heel sensueel boek is. Het spreekt over de... tja, hoe moet je dat nou netjes zeggen, want anders gaat u weer zeggen: 'Wat een rare taal slaat die prediker vanmorgen uit'. Maar hij spreekt over de borsten van de bruid als dadeltrossen – hoe wordt het allemaal niet genoemd? – en over de lippen die druipen van mirre en over de schoot van de bruid. Het wordt allemaal genoemd, weliswaar heel gedegen en ook niet expliciet, maar de verwijzing is wel heel erg duidelijk.
Dit Lied der liederen is prachtig in hoe het dit allemaal beschrijft. In de loop der tijd hebben veel mensen, niet alleen in de Joodse traditie maar later zeker ook in de kerkelijke traditie, dit boekje met moeite bezien, juist omdat daar aan seksualiteit en het lichamelijke een ondergeschikte rol is toegekend. Maar kijk, in dit boekje wordt de liefde niet zozeer beschreven, maar op een prachtige wijze bezongen. Het wordt niet verdedigd dat God de liefde en de seksualiteit waardeert; nee, daar wordt simpelweg van uitgegaan. Het is een gegeven. God heeft ons zo gemaakt: mannelijk en vrouwelijk. Die aantrekkingskracht wordt hier in geuren en kleuren neergezet en bezongen. En waarvan akte? Ik bedoel, er is niks negatiefs aan of iets zonders. Integendeel, ik heb er zelfs moeite mee om het te moeten verdedigen. Want wie is degene die de aantrekkingskracht tussen de geslachten heeft bedacht en gecreëerd? Dat is de Schepper zelf. Natuurlijk is dat heel positief. Maar daar moeten we niet bij stil blijven staan. Het is een gegeven, maar er is meer, en dat is wat ik vooral wil aangeven.
Typologie: de Heer en Zijn Volk ↑ hoofdstukken
Het is ook in hoge mate typologisch. Ik bedoel, de bruid en de bruidegom zijn een type, een verwijzing naar en daarmee ook profetisch naar de bruid. En dat is in de Bijbel toch echt het volk van Israël. En de bruidegom is namelijk de Heer Zelf, of zo u wilt, de Messias, of zal ik het nog anders zeggen: de Zoon van David. Hij die én Herder én Koning is.
En dat hoeft niet te verbazen, want als u zich wat beziet in de Bijbel en u bladert door de profetische boeken, met name bij Jesaja maar ook zeker in Hosea, dan vindt u terug dat het verbond dat God in de toekomst met Zijn volk zou sluiten het karakter heeft van een huwelijksverbond. De relatie tussen de Heer en Zijn volk is die van een bruidegom en een bruid. Ik geef hier op de sheet ook een aantal verwijzingen, kijk er maar eens naar. Ik ga dat nu niet allemaal bespreken, maar daar lees je ook dat de Heer Zijn volk als een bruid zal lokken in de woestijn. Ik kom daar trouwens ook nog even op terug. Waarbij de Heer Zelf de Bruidegom is. En dat verbond dat in de toekomst gesloten zou worden, is in feite dus een huwelijksverbond.
Trouwens, dat was het oude verbond ook al. Dat heeft ook het karakter van een huwelijksverbond, wat ook meteen iets anders verklaart: het verschijnsel dat als het volk Israël andere goden achterna loopt, dat feitelijk ook hoererij is. Dat wil zeggen dat ze daarmee het verbond verbreekt dat er is tussen haar als volk en de Heer Zelf. Dat is niet alleen maar afgoderij, het heeft het karakter van hoererij. Ze loopt andere mannen achterna. Dus het is een heel vanzelfsprekend beeld.
Eén van de thema's, en dat wil ik laten zien — en het is ook met opzet dat ik aan Ingrid gevraagd heb of ze deze verzen wil voorlezen — is in dit boek hoe de bruid haar Geliefde kwijtraakt. En dat komt een paar keer terug. Het is niet alleen maar zo dat de liefde bezongen wordt, de aantrekkingskracht tussen de bruid en de bruidegom die ze dan in geuren en kleuren bezingt en vice versa, maar ook dat ze Hem kwijtraakt.
En dat brengt mij op nog iets anders: dit is ook in hoge mate weer typologisch of profetisch. Ik bedoel daarmee dat wat in dit lied bezongen wordt, spreekt van de relatie tussen de Heer en Zijn volk. Maar wat is eigenlijk het karakteristieke van dat volk? Wel, dat de Bruidegom tot haar is gekomen, maar dat het niet ging. De Heer heeft bij haar aangeklopt — dat bedoel ik ook vrij letterlijk, want we zien dat straks nog — de Heer klopt bij haar aan en als ze dan open wil doen, dan is Hij er niet meer. En dan gaat ze naar Hem op zoek en ze vindt Hem maar niet. Ze zoekt ook op de verkeerde plaatsen, maar uiteindelijk vindt ze Hem wel.
Dat is eigenlijk een prachtig plaatje van de tegenwoordige tijd. Dat wil zeggen dat de Heer ooit in het verleden, tweeduizend jaar geleden, tot Zijn volk kwam als Bruidegom en hen uitnodigde, maar het werd Hem niet gegund. Betekent dat dat het dus definitief voorbij is? Nee, absoluut niet. Zo kennen wij onze Heer ook niet. Maar Hij zet dat voort, op een ander tijdstip, en dan komt het alsnog goed. En zo heeft dit lied wel degelijk ook een geweldig happy end.
De Zoektocht in de Nacht ↑ hoofdstukken
Oké, Hooglied 3. Laten we naar die verzen toe gaan. Ik wil daar zowat doorheen gaan en, zoals ik al zei, ook nog door de andere passages heen bladeren om te zien wat ik daarmee bedoel. Natuurlijk is het letterlijk gewoon een lied waarin de liefde wordt bezongen tussen Salomo en zijn geliefde. U zegt: maar dat waren er toch heel veel? Ja, daar hebben we het nu dus even niet over, want in dit boek telt er maar één. Je kunt het in het algemeen beschouwen als een ode aan de liefde tussen man en vrouw, of tussen de man en zijn toekomstige bruid, zijn toekomstige vrouw, zijn bruid dus. Maar de hoogste betekenis is dat het spreekt van de liefde van de Heer Zelf als Bruidegom voor Zijn volk. Dat zie je eigenlijk op elke bladzijde bevestigd.
Op mijn legerstede desnachts... 'Mijn legerstede' is natuurlijk een beetje oud-Nederlands en betekent gewoon op mijn bed. "Desnachts zocht ik mijn zielsbeminde. Ik zocht hem, maar ik vond hem niet." Wat ik al bedoelde te zeggen: in feite is dat een plaatje van de tegenwoordige tijd. Dat wil zeggen, het volk wacht op haar geliefde, op de Bruidegom. Ik heb dat ooit eens een keertje van een Nederlandse rabbijn — wie was dat ook alweer? Ik ben zijn naam even kwijt — gehoord. Die zei ooit dat het karakteristieke van het jodendom is dat het wacht op de Messias, haar geliefde, de Bruidegom in hun eigen terminologie ook. Zoals de Bijbel daarover spreekt. Maar nu is die Messias gekomen, maar de relatie van Bruidegom en bruid is nog steeds niet gevestigd. Het volk zoekt Hem, maar ze vindt Hem niet.
In feite komt dat ook omdat ze op de verkeerde plaats zoekt. Dat zullen we vanzelf ook zien. Bovendien is het nacht en ook dat is karakteristiek voor de tijd waarin de bruid haar Bruidegom zoekt maar niet vindt. De tegenwoordige tijd is duister en vandaar dat de term 'nacht' daar volmaakt bij past. Israël zoekt tevergeefs naar de Bruidegom en dan zegt ze: "Ik wil opstaan en rondgaan in de stad, op straten en pleinen mijn zielsbeminde zoeken. Ik zocht hem, maar ik vond hem niet." Dat zie je trouwens iedere keer terug in dit boek. Later in hoofdstuk 5 hoor je diezelfde termen, diezelfde frases.
Ik zei het zojuist al: ze zoekt ook op de verkeerde plaats. Het is nacht, haar geliefde is weg. Ze zoekt Hem, maar waar is Hij dan? Ze gaat rond in de stad en dat is hier ook echt met recht de verkeerde plaats. Dat blijkt ook omdat ze Hem daar niet vindt, dat is één. Bovendien zit er een diepere laag in, een typologische laag, namelijk dat de Heer Zich niet in de stad bevindt. Ik bedoel eigenlijk ook letterlijk niet in dé stad, in Jeruzalem. Dat is juist de stad waar de Messias is gekruisigd, waar het volk haar Messias zelfs heeft laten kruisigen en heeft overgeleverd. Hij heeft, dat lees je ook in Hebreeën 13 — ik verwijs daar daarom ook naar — geleden buiten de legerplaats, buiten de stad. Dus dan moet je niet in de stad zoeken. En dan staat er nog bij: de wachters die in de stad waren...
De Wachters en de Verwerping ↑ hoofdstukken
De wachters die hun ronde deden, die troffen mij aan. En dan vraagt ze: "Heb jij ook mijn zielsbeminde gezien?" Ja, de wachters van de stad, waar spreekt dat van? Dat zijn degenen die de stad, het systeem — als ik het eventjes zo mag zeggen — ook het religieuze systeem, waar het donker is, bewaken. Wie houden daar de wacht? Nou, de leiders. Eigenlijk ook de leiders van Jeruzalem, zo u wilt. Het Sanhedrin, of in ieder geval de elite van het Jodendom. Je leest het hier ook: de wachters die in de stad hun ronde deden, die troffen mij aan en zij vraagt hen dan om hulp. Maar ja, die kunnen haar dus niet helpen. Dat blijkt ook wel.
Het is zelfs integendeel, want als je even doorbladert — we zitten nu in hoofdstuk drie, maar als je naar hoofdstuk vijf gaat — daar vind je een soortgelijk thema terug. Ik zei al, het is een lied hè? Het is geen verhaallijn. Maar hier komt weer hetzelfde thema in dit couplet terug. En dan staat er: "Ik sliep, maar mijn hart was wakker. Hoor mijn geliefde, hij klopt aan." Dus hij klopt wel aan en dan zegt hij: "Doe mij open mijn zuster, mijn liefste, mijn duif." Ja, ik heb het er even bij gezet, maar in het Hebreeuws staat hier gewoon de naam van Jona. Waarom? Jona betekent namelijk duif. En die betekenis vind ik ook wel mooi. Want Jona was die man die vertrok, die werd geroepen, en die drie dagen en drie nachten in het hart van de vis was — in het hart van de zee moet ik eigenlijk zeggen, in het binnenste van de zee — en na die dagen weer boven water kwam, om zo te zeggen. Die Jona komen we trouwens later ook nog tegen, maar ik wijs er gewoon even op, omdat het ook alles te maken heeft met die tussentijd.
"Doe mij open mijn zuster, mijn liefste, mijn duif, mijn volmaakte." U ziet het hè? Dit is echt de taal van liefde die de ander volmaakt ziet. Dat is letterlijk hier zo, maar dat is ook een kenmerk van liefde. Je zou kunnen zeggen, als je het plat slaat en er heel onnuchterend tegenaan kijkt, dat liefde blind maakt en dat je de onvolmaaktheid dan niet ziet. Nou ja, dat heeft ook wel iets moois in zich, nietwaar? En ook hier vind je trouwens weer het idee dat het nacht is, want de bruidegom zegt terwijl hij aanklopt: "Mijn hoofd is vol dauw." Hoezo? "Mijn lokken zijn vol druppels van de nacht." Ook hier weer dat idee: het is nacht, hij klopt aan en het is vroeg in de ochtend.
En dan staat er — ik sla even wat over — "Mijn geliefde stak zijn hand door de opening en mijn hart werd onstuimig over hem." Ook hier weer mijn geliefde, iedere keer weer die naam van David die in het Hebreeuws telkens doorklinkt. "Ik deed mijn geliefde open." Dus ja, dat doet ze wel, en dan staat er die ontnuchtering, die desillusie of hoe zeg je dat? Dat frustrerende van de ontdekking: "Maar mijn geliefde was weg. Verdwenen. Mijn ziel bezwijmde toen hij sprak. Ik zocht hem maar vond hem niet. Ik riep hem maar hij antwoordde mij niet."
Ik hoop dat ik hiermee mijn punt duidelijk maak dat dit niet alleen maar een thema is van een liefdeslied, maar dat dit spreekt van de tegenwoordige tijd waarin de bruid haar bruidegom kwijt is. Ze wacht op hem, ze verlangt naar hem, maar ze kent hem niet. Ze zoekt hem en sterker nog, ze roept om hem, maar hij antwoordt niet. Waar is hij dan? Dat is de tijd die in de Bijbel ook genoemd wordt de tijd van de verborgenheid. De Messias — wij weten dat, en dat klinkt misschien arrogant, maar wij weten het wel — is vandaag verborgen. Hij is er wel degelijk, hij heeft aangeklopt, maar waar is hij dan? Ja, weg. Hij laat zich nu op dit moment door het volk, door de bruid, niet vinden omdat daar een tijd voor is.
Ooit was daar een bruiloft en ik weet dat heel erg goed, want ik was daar toen zelf de bruidegom. En daar zit de bruid inmiddels drieëndertig jaar verder — dat wel. Bij haar kun je dat niet zien, maar bij mij wel. In ieder geval, wij hadden op onze trouwkaart een tekst staan uit Johannes 2 vers 1. En daar staat: "Op de derde dag was er een bruiloft." Dat is de bruiloft te Cana. Dat was op de derde dag. In het Hebreeuws wordt dat ook zo gebruikt: op de bruiloft, om dat op de derde dag te doen. Daar zit heel veel aan vast, maar dat betekent dat na twee dagen — ik hoef dat nu verder hier niet toe te lichten, maar het heeft alles te maken met die twee millennia die wij nu inmiddels bijna gepasseerd zijn — op de derde dag, na tweeduizend jaren, dan is daar eindelijk toch die bruiloft en dan vinden ze elkaar.
Maar ik loop nu een beetje voor de fanfare uit. Ze vindt hem wel, jawel, maar eerst staat hier nog: "Ik zocht hem, maar vond hem niet, ik riep hem, maar hij antwoordde mij niet." Dat is eigenlijk die periode van de twee dagen dat Jona in de vis zat. Nu ga ik allerlei dingen door elkaar halen, maar dat doe ik even met opzet. Dan vers 7: "De wachters — hé, heb je ze weer? — die in de stad hun ronde deden, die troffen mij aan." En hier wordt het effect heel erg versterkt. Het is niet alleen dat ze niets aan die wachters heeft, nee, het is nog sterker: "Ze troffen mij aan, ze sloegen mij, ze verwondden mij, ze rukten mij het overkleed af, de wachters der muren." Dus ze had niet alleen niets aan hen, maar ze stonden zelfs vijandig tegenover haar zoektocht. Nou, ook hier weer datzelfde idee dus.
We gaan weer even terug naar hoofdstuk drie waar ik was. Dit was even om te laten zien dat je in hoofdstuk vijf hetzelfde thema ziet: de bruid die haar bruidegom zoekt, die wel aangeklopt heeft, maar als ze dan naar hem toe gaat, dan is hij weg en zoekt ze hem geheel tevergeefs. Hier ben ik weer terug in hoofdstuk drie en dan staat er: "Nauwelijks was ik hen, die wachters, voorbijgegaan, of daar vond ik mijn zielsbeminde." Dus ze vindt hem wel, maar alleen door die wachters — de leiders van de stad die in feite geacht worden te weten hoe het zit — te passeren. Ze wordt door hen niet geholpen, integendeel.
Dat is trouwens ook de waarheid in het Nieuwe Testament: dat het volk, en met name ook de leiders van het volk, zich van de Messias hebben gedistantieerd. Dat zeg ik nog heel netjes; ze hebben hem overgeleverd om te worden gekruisigd. En degene die de kant van de Messias koos, deelde daarmee ook in zijn smaad. De Hebreeënbrief gaat daar ook over: ga buiten de legerplaats, je moet buiten het systeem wezen, want daar heeft ook de Heer geleden en daar zul je dan ook zijn smaad moeten dragen. Dus als je de kant kiest van de Verworper, dan deel je in zijn verwerping en daarmee ook in zijn smaad. Dat is het prijskaartje, om het zo te zeggen, dat eraan hangt. Je zult delen in zijn lijden en zijn afwijzing.
Hoe dan ook, ze zegt dan — en dat is prachtig, want ze vindt hem wel: "Ik vond mijn zielsbeminde," nadat ze de wachters was gepasseerd. "Ik greep hem vast, ik wilde hem niet loslaten, totdat ik hem gebracht had in het huis van mijn moeder, in de kamer van haar die mij gebaard heeft." En hier is dat, denk ik, symbolisch of typologisch, of welke term u daar ook aan wilt geven. Het is de plaats waar haar roots liggen, zo zeggen we dat toch. Ze brengt de bruidegom dan ook weer thuis. Ja, dat is het land Israël, Eretz Israël. Dat is waar haar thuis ligt. Haar moeder heeft haar ooit gebaard, eigenlijk het moedervolk. Dus de bruid brengt de bruidegom thuis, gewoon weer in het land.
Omgekeerd trouwens ook. Ik moet weer aan een andere geschiedenis denken. Het zijn wat losse flarden, maar als je de dingen met elkaar in verband brengt, dan zie je bijvoorbeeld ook de geschiedenis van Isaac; ook een prachtige geschiedenis in Genesis 24.
Daar lees je dat zijn moeder, Sarah, is overleden. Dan wordt er gezocht en de bruid komt uit het buitenland: Rebecca. Een prachtige geschiedenis. Uiteindelijk komt Rebecca door de knecht van Abraham bij Isaac terecht en dan lees je aan het einde van het hoofdstuk: ze vindt hem en hij vindt haar.
Hij brengt haar in de tent van zijn moeder. Dat wil zeggen: daar waar hij ook geboren is en waar hij thuis is. Eigenlijk is het idee daar ook dat Sarah plaatsmaakt voor de bruid. Het is een soortgelijke gedachte: de bruid brengt de bruidegom thuis, en vice versa. Daar waar ze horen.
Refrein: Wekt de Liefde Niet Voortijdig ↑ hoofdstukken
En dan krijg je het refrein in vers 5: "Ik bezweer u, dochters van Jeruzalem." Dit is, zoals ik al even eerder zei, het Lied der liederen. Een lied wordt meestal gekenmerkt door coupletten, maar ook door een refrein. En dit vers, Hooglied 3 vers 5, is een refrein omdat het iedere keer terugkeert in het boek. Eerder in hoofdstuk 2 vers 7 al en later in hoofdstuk 8 vers 4 ook. Er wordt hier een hele krachtige uitspraak gedaan: "Ik bezweer u, dochters van Jeruzalem." Dat kom je heel vaak tegen; de dochters van Jeruzalem zijn degenen die bij de stad horen, de metgezellen van de bruid.
"Ik bezweer u, dochters van Jeruzalem, bij de gazellen of bij de hinden des velds." Het klinkt hier allemaal heel hoogdravend, dat realiseer ik me ook heel goed, maar ook hier is de vergelijking heel functioneel. Want wat gebeurt er als je gazellen ziet, of hinden, een hele kudde? Dan hoeft er maar dit te gebeuren — ik ben deze pointer niet zo gewend, dus vandaar dat ik een beetje zit te stuntelen — maar zodra je maar een beweging maakt, worden ze zomaar gewekt. En op het moment dat je ze wekt, dan zijn ze ook meteen weg. Dat is hier het idee.
"Ik bezweer u, dochters van Jeruzalem, bij de gazellen of bij de hinden des velds: wekt de liefde niet op en prikkelt haar niet, voordat het haar behaagt." Het komt er gewoon op neer: voordat het de tijd is. Dat valt niet te forceren. Je kunt wel proberen te forceren, maar dan is het zomaar weer weg en verdwenen. Net zoals een kudde gazellen of hinden die bij het minste of geringste wegvluchten. Ik had het net over het Songfestival, maar u kent wellicht dat liedje van Diana Ross ook wel: "You can't hurry love, you just have to wait." Het idee is: je kunt het niet verhaasten. Als het er is, is het er. Je moet daar gewoon op wachten en dat kan soms knap lastig zijn. In feite is dat ook de tragiek in het boek Hooglied; die bruid die zoekt maar niet vindt, en ze roept maar er wordt niet geantwoord. Maar het komt wel, alleen je kunt het niet verhaasten. Je kunt het wel proberen, maar het lukt niet.
Ik moet er trouwens altijd aan denken dat dit in het algemeen een geweldige waarheid is. U vindt dat misschien een rare toepassing, maar de liefde die wij mogen hebben voor Hem, voor onze Heer, die kun je ook niet zomaar voor de tijd wekken. Je zou dat ook wel eens bij anderen willen: mensen die je liefhebt, je kinderen, je familieleden of vrienden. Je kunt het ze voorhouden, je kunt ervan spreken, je kunt van alles doen, maar je kunt het niet forceren. Het komt als het komt. Daar is er maar Één die dat regisseert en dat is een geweldige waarheid die veel rust geeft. Het komt wel, maar gewoon op zijn tijd. Vooral als je mag weten dat de Heer de regie heeft over alles en elk schepsel. Ik bedoel: als Hij mijn hart kon openen, waarom zou Hij dan het hart van een ander niet openen? En dat Hij het bij mij eerder heeft gedaan dan bij anderen — Hij heeft een plan en ieder heeft daarin gewoon zijn plaats. We zitten nu in het voorjaar, en hoe gaat dat bij het ontluiken van leven? Het begint bij de ene plantensoort die gaat bloeien en later weer een andere soort. Alles in zijn eigen rangorde. Je kunt het niet forceren. Wek de liefde niet op voordat het haar behaagt.
De band tussen de bruid en de Bruidegom wordt pas blijvend als de Koning komt. Ik lees even door: "Wat trekt daar op uit de woestijn, als zuilen van rook? Zie, dat is Salomo's draagstoel, omringd door zestig helden uit de helden van Israël." Het gaat nog veel verder, dat moet u zelf maar eens lezen. Maar iedere keer na het refrein gebeurt er iets bijzonders: dan komt de Bruidegom, en dan met succes! Niet zomaar aankloppend waarna hij weer weg is, nee, dan komt hij en dan is het ook blijvend. Ik geloof dat dit ook heel letterlijk vervuld zal worden. Het is een uitbeelding van het volk dat vanuit de woestijn onder leiding van de Messias zal optrekken naar het land. De tijd ontbreekt me om dat nu volledig aan te tonen, maar zo zal het gaan: de Heer zal inderdaad Zijn volk brengen vanuit de woestijn naar het land, naar het huis van de moeder, om het zo te zeggen.
Als ik even terugga naar het vorige refrein, dan vind je ook pal daarna: "Hoor, mijn geliefde! Zie, daar komt hij, springend over de bergen, huppelend over de heuvelen." Dit is typisch poëtische taal. "Mijn geliefde is als een gazel of het jong van een hert. Zie, hij staat achter onze muur." Dat is heel eigenaardig geformuleerd: "Zie, hij staat achter onze muur, kijkend door de vensters, spiedend door de traliën." Het idee is dat de Bruidegom verborgen is. Hij ziet haar wel, maar zij ziet hem niet. De Engelsen zeggen dan: "connect the dots." De Bruidegom is verborgen, maar hij ziet haar — godzijdank — wel. Hij staat achter de muur, kijkend door de vensters, spiedend door de traliën. En dan gaat mijn geliefde spreken: "Sta toch op, mijn liefste!"
De Lente en het Herstel van Israël ↑ hoofdstukken
In het Hebreeuws staat hier koemi en dat betekent gewoon: opstaan, opstanding. Ik zeg dat expres, want we kennen in de evangeliën de geschiedenis van een meisje dat gestorven was. De Heer komt tot haar in Marcus 5 en dan worden de Hebreeuwse of Aramese woorden ook zo genoemd zoals de Heer ze gesproken heeft. Hij zegt dan: "Talita koemi," meisje, sta op. Later wordt dit ook van Tabitha gezegd door Petrus: "Tabitha koemi." Kijk die verwijzingen maar eens na. Dat is wat er straks gaat gebeuren: Hij komt straks en dan gaat Hij spreken en de bruid tot nieuw leven wekken. De nacht is voorbij en er wordt gezegd: opstaan! Dat kun je heel letterlijk nemen, maar de mooiste, grootste en hoogste waarheid zit natuurlijk in de profetische betekenis, namelijk dat de bruid gewekt wordt tot nieuw leven.
Want zie, de winter is voorbij, de regen is over en verdwenen. Ook hier zien we weer het hele idee van lente en van nieuw leven. Om het in het Engels te zeggen: spring is in the air. Dat is de hele sfeer waarin dit staat. Het is voorjaar! Je zou het ook kunnen lezen als: de lente is in de lucht. Dat is het idee van nieuw leven, van de dingen die opstaan. De winter is voorbij, het seizoen van de dood. De regen is over, verdwenen. De bloemen vertonen zich op het veld en de zangtijd is aangebroken. Het gekoer van de tortel wordt gehoord. Ik vind dat een mooi beeld, want als er iets is wat wij associëren met liefde, dan zijn het wel tortelduiven, nietwaar? Die metafoor heeft al heel oude papieren. Het gekoer van de tortel wordt gehoord in ons land; zij zingen het hoogste lied, het lied der liederen.
De vijgenboom laat zijn vroege vrucht zwellen. Als u een beetje vertrouwd bent met de Bijbelse profetie, dan weet u dat het uitbotten van de vijgenboom een heel belangrijk profetisch signaal is. Het spreekt namelijk van het herstel van Israël. Dat toekomstige herstel is nog een onderwerp apart, maar in ieder geval is de vijgenboom Israël. Die gaat bloeien en de wijnstok idem dito, die komt in bloei en geeft geur. Dat zegt de Heer ook in Mattheüs 24: "Als je de vijgenboom ziet uitbotten, dan weet je dat de zomer nabij is." Als straks Israël hersteld wordt, dan breekt het Messiaanse Rijk binnen de kortste keren aan. Sta op, kom mijn liefste, mijn schone. Kom, mijn duif — heb je nog meer, Johanna?
"Mijn duif in de rotskloof." Ik moet die rotskloof nog even noemen, want in het Hebreeuws staat daar HaSela. De aardigheid daarvan is dat het 'de rots' of 'de rotskloof' betekent, maar het is ook een geografische naam: de naam van de stad Petra. Ik had ooit een Israëlische collega die weleens een liedje zong dat in Israël heel populair was. Dat nummer heette HaSela en het ging over een expeditie naar de stad Petra, die beroemde rotsstad in Jordanië. Ik denk — maar dat is een verhaal apart — dat we in de profetie lezen dat het volk straks als een overblijfsel bewaard zal worden op een veilige plaats in de woestijn, waar het gedurende drieënhalf jaar verzorgd zal worden. Ik vermoed dat die rotskloof daarover gaat: "Mijn duif is in de rotskloof."
Daar, in de schuilhoek van de bergenwand, klinkt het: "Laat mij uw gedaante zien, laat mij uw stem horen, want zoet is uw stem en uw gedaante is bekoorlijk." Dat brengt mij aan het einde. Ik krijg trouwens een hele mooie hint, want de kinderen komen binnen. Maar dit wil ik er nog over zeggen: straks gaat de Heer zich als Bruidegom vertonen aan de bruid. Daar in de woestijn, inderdaad. Dan zal Hij komen en dan zal Hij Zich ook laten zien. Dan zal Hij verschijnen en dat doet Hij ook samen met ons. Want nu komen wij ook in beeld; u vraagt zich misschien af: wat hebben wij hieraan? Ik vind dat eigenlijk niet zo'n goede vraag, maar vooruit, tot uw dienst zal ik maar zeggen.
Onze Plaats in de Bruidegom ↑ hoofdstukken
Wat hebben wij hier nu aan? Nou, ik geloof dat wij in dit plaatje ook een deel hebben. Wat verborgen, oké, maar kijk: wij zijn niet de bruid. Ik weet dat er talloze liederen zijn waarin dat wel zo gezegd wordt, dat de kerk of de gemeente de bruid is, maar daar hoef ik niks van te weten. Israël is de bruid, laat dat duidelijk zijn. En wij dan? Nou, wij maken deel uit van de Bruidegom, van het lichaam van de Bruidegom.
In feite hebben wij in die relatie van Bruidegom en bruid wel degelijk aandelen, alleen niet aan de vrouwelijke kant, maar aan de mannelijke kant. En de bruid is bezig zich gereed te maken, maar in feite de Bruidegom ook. De Bruidegom is ook nog niet compleet, als ik het zo mag zeggen. In de tussentijd wordt de gemeente gevormd, een ekklesia. Hij is het Hoofd, maar Hij vormt zich vandaag dat lichaam en dat groeit. Straks, in Zijn terugkeer, zal Hij verschijnen. En als Hij verschijnt in heerlijkheid, dan zullen wij met Hem in heerlijkheid verschijnen. Zodat wij daar wel degelijk ook bij zullen zijn. Hoe ik me dat precies moet voorstellen? Ik heb geen idee, maar ik geloof het wel.
Dan wordt dat nieuwe verbond alsnog vervuld en die liefde vervult. Wek de liefde niet op voor de tijd dat het haar behaagt. Bij de eerste komst, ja, toen werd het hem niet. de Bruidegom was er, de bruid was er, maar ze vonden elkaar niet. Straks keert Hij terug en dan is het de tijd. Dan vinden ze elkaar en dan betekent het ook het begin van een heel nieuw verbond.
Nou, ik stel voor dat we daar een lied over gaan zingen. Nou ja, wat heet? Maar in ieder geval een lied dat daar prachtig op aansluit: Juicht! Want Jezus is Heer.
UltimateGoodNews