Timotheüs als…
17-05-2025 - Geplaatst door Andre PietMaarn
Timotheüs, een jonge man van in de dertig, wordt door Paulus geïnstrueerd. In zijn tweede brief (hoofdstuk 2) houdt Paulus hem zeven krachtige voorbeelden voor. Stuk voor stuk leerzaam… zeker ook voor ons vandaag!
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding: de Actuele Boodschap van Paulus' Laatste Brief
- Timotheüs als Kind: Bekrachtigd in Genade
- Timotheüs als Soldaat: Gedeeld Lijden en Toewijding
- Timotheüs als Atleet: Strijden Volgens de Regels van het Woord
- Timotheüs als Zwoegende Landman: Zelf de Eerste Vruchten Genieten
- Timotheüs als Arbeider: het Woord Der Waarheid Recht Snijden
- Timotheüs als Afgezonderd Voorwerp: Afstand Nemen van het Religieuze Systeem
- Timotheüs als Slaaf van de Heer: Vriendelijk Onderwijzen in Plaats van Twisten
- Resumé: de Zeven Metaforen op een Rij
Inleiding: de Actuele Boodschap van Paulus' Laatste Brief ↑ hoofdstukken
Ik gaf al even aan dat de bijbelstudie die ik nu ga geven, aansluit op wat ik vorige week heb verteld. Vorig weekend op dezezelfde locatie; het enige verschil is dat ik toen stond en nu zit. Dat is niet omdat ik moe ben, maar er is trouwens nog een verschil: het publiek dat ik nu voor me heb, is gemiddeld gesproken aanzienlijk jonger. Ja Wolter, er zijn altijd weer uitzonderingen natuurlijk, maar het publiek is nu aanzienlijk jonger. Afgelopen weekend heb ik een vijftal studies gegeven, allemaal eigenlijk uitgaand van de tweede Timotheüsbrief. Dat doe ik nu weer, maar daar heb ik nu eigenlijk een nog meer bijzondere reden voor. Timotheüs was namelijk een man van rond de dertig toen hij aangeschreven werd – ik vermoed overigens dat hij iets ouder was. Maar goed, er zitten hier ook heel wat mensen die wat ouder zijn dan dertig; ja, jij ook Wolter, dat is waar. Ik kom er straks nog even op terug om dat toe te lichten.
Laat ik eerst de hele setting aangeven voordat ik nader inga op de zeven sprekende voorbeelden uit het tweede hoofdstuk van de tweede Timotheüsbrief. Paulus schreef deze tweede Timotheüsbrief als zijn laatste brief, terwijl hij zich geboeid in Rome bevond. Wellicht moet ik zeggen dat hij voor de tweede keer in gevangenschap in Rome was. Dat moet halverwege de eerste eeuw zijn geweest, zo rond het jaar 66 of 67. Voor degenen die willen weten waar ik dat op baseer: ik heb de hoofdstukken en verzen erbij vermeld. In dit geval 2 Timotheüs 1 vers 8 en 17; daar kun je meer over vinden. Zonder daar nu verder in detail op in te gaan, is het van belang om een idee te hebben van de setting van deze brief. Paulus was in gevangenschap, maar we weten nog iets: het was vlak voor zijn marteldood. Hij verwijst daar in het vierde hoofdstuk ook naar, dat het tijdstip van zijn verscheiden nabij is en dat hij als plengoffer geofferd wordt. Hij zegt dat wat beeldend, maar de strekking is heel helder.
Deze brief schrijft hij aan zijn medewerker Timotheüs, die zich in Efeze bevond. Dat vind je ook in deze brief terug. Je kunt dit trouwens moeilijk koppelen aan het boek Handelingen, want dit is geschreven na de gebeurtenissen in Handelingen 28, waar het verslag van Lucas eindigt. Een aantal jaren later schreef Paulus deze brief aan Timotheüs. Zoals we zullen zien, was hij een veel jongere medewerker met wie Paulus een zeer goede relatie had. Hij spreekt buitengewoon waarderend over hem. Gedurende een groot gedeelte van zijn loopbaan – tientallen jaren – heeft Paulus zeer actief met hem opgetrokken.
Er is nog iets van belang om te weten: Paulus schrijft al aan het begin van deze brief dat allen in Asia zich van hem hadden afgekeerd. Dat is een kort zinnetje, maar daar gaat behoorlijk wat tragiek achter schuil; ik denk dat ik het zelfs nog eufemistisch uitdruk. Je moet weten dat Asia in die tijd nog geen compleet werelddeel was, maar een landstreek: een grote regio in West-Turkije. Paulus is daar buitengewoon actief geweest, wat we ook weten uit het boek Handelingen. Hij is in allerlei steden geweest en we weten dat hij in de hoofdstad van Asia, in Efeze, sowieso twee jaar heeft gearbeid. Maar ook in omliggende steden heeft hij gewerkt. Wanneer hij zich aan het einde van zijn leven in gevangenschap bevindt, zegt hij: "Allen hebben zich van mij afgewend." De details kennen we niet precies, maar de suggestie is dat ze zich afkeerden van hem en vooral van de boodschap die hij uitdroeg. Misschien vonden ze hem wat te radicaal, maar in ieder geval hadden ze zich van hem afgekeerd.
Hoewel Paulus daar verder niet op ingaat, staat die achtergrond model voor wat hij Timotheüs voorhoudt. In het derde en vierde hoofdstuk waarschuwt hij Timotheüs namelijk al dat er in de laatste dagen zware tijden zullen komen. Hij doelt dan op de laatste dagen van de christenheid, of liever gezegd: de laatste dagen van deze aion. Hij spreekt in de toekomende tijd en zegt: "Weet wel, of wees je ervan bewust, dat in de laatste dagen zware of gevaarlijke tijden zullen komen." Hij geeft dan een beschrijving van de christenheid, die een schijn heeft God te dienen, maar in de praktijk de kracht van de eerbied voor God en Zijn Woord heeft verloochend. Wat Paulus in zijn laatste dagen meemaakte in de gevangenschap – namelijk dat allen zich van hem hadden afgekeerd – staat feitelijk model voor wat er zou gaan gebeuren in de laatste dagen van de christenheid. De christenheid zou dan helemaal zijn afgezakt en totaal vervallen zijn. In het vierde hoofdstuk zegt hij dat men de gezonde leer totaal niet meer zal verdragen.
Timotheüs moet zich daarvan bewust zijn. Over het hoofd van Timotheüs heen geldt dit in het bijzonder voor ons. De meesten van jullie bezoeken regelmatig onze avonden en we hebben er al vaak over gesproken dat wij leven in de laatste fase van dit wereldtijdperk. God gaat straks de draad weer oppakken met Israël; de Messias zal terugkeren. We zijn inmiddels twee millennia verder, wat een heel karakteristiek tijdsbestek is. Aan het einde van die fase waarin wij nu leven, is de situatie waarin Paulus zich bevond des te actueler; wat hij in zijn laatste dagen meemaakte, herhaalt zich nu in het groot. Dat betekent dat deze brief – wat ik afgelopen weekend uitvoerig heb uitgelegd en nu korter aanstip – in feite nu nog actueler is. Dat klinkt misschien vreemd, maar deze brief aan Timotheüs is in onze tijd actueler dan in de dagen van Paulus of Timotheüs zelf. Waarom? Omdat wij nu leven in de tijd die hij in deze brief aankondigt. Eigenlijk prepareert Paulus Timotheüs daar al op, en vooral ook degenen die in die laatste fase zouden leven.
De tweede Timotheüsbrief is Paulus' laatste brief en wordt vaak terecht zijn geestelijk testament genoemd. Het zijn zijn laatste woorden, en die zijn altijd van belang; als je nog iets te melden hebt, moet je dat doen wanneer je weet dat je niet lang meer te leven hebt. Juist in onze dagen is deze brief enorm actueel en belangwekkend, want Paulus beschrijft niet alleen hoe het zal zijn, maar ook de belangrijke zaken die men moet weten. Dat brengt ons bij het punt in het tweede hoofdstuk van de tweede Timotheüsbrief: daar houdt Paulus aan Timotheüs een zevental voorbeelden voor.
Afgelopen weekend heb ik het even aangestipt zonder dat toen uit te diepen. Dat wil ik nu wel doen. Dan wil ik ze alle zeven – een mooi getal – noemen. Hij noemt eigenlijk zeven beelden; laat ik ze alvast van tevoren aangeven. Timotheüs als kind – het zijn eigenlijk zeven metaforen voor Timotheüs. Wat hij zou zijn, wat hij is, of hoe hij zich zou opstellen.
Hij wordt genoemd Paulus' kind. Ik ga het straks één voor één wat nader toelichten. In vers 3 en 4 houdt Paulus hem voor een voortreffelijk soldaat te zijn. In vers 5 een atleet. En iedere keer is het dus... vandaar ook dat ik dat als titel aan deze studie heb gegeven – deze toespraak, of hoe je het ook noemen wilt. Ik heb het genoemd: 'Timotheüs Als'. Het zijn allemaal metaforen. Timotheüs is geen soldaat, geen atleet en geen landman, maar hij zou zich als een soldaat, als een atleet en als een landman opstellen. Daarmee wordt hij vergeleken, omdat elke vergelijking een bepaalde les in zich heeft. Dat spreekt voor zich.
In vers 15 wordt hij een gekwalificeerde arbeider genoemd. In vers 20 en 21 een afgezonderd voorwerp, vat of instrument. En dan de zevende, de laatste: als een slaaf. Laten we deze zeven metaforen, zeven voorbeelden eens wat uitdiepen. Laten we ook zien waarom het voor ons vandaag zo van belang is om de lessen die Paulus ooit in de eerste eeuw – ergens halverwege de jaren zestig – aan Timotheüs gaf, te begrijpen. Waarom die lessen en instructies voor ons vandaag des te belangrijker nog zijn dan voor Timotheüs in zijn tijd.
Laten we het gewoon systematisch aanpakken. We beginnen bij het begin en dan komen we vanzelf bij punt zeven uit. Ik had twee uur gekregen van René, dus... Trouwens, heb je misschien een glaasje water? Want voor die twee uur heb je toch wel een beetje water nodig. Nee hoor, maak je geen zorgen. Het komt helemaal goed.
Timotheüs als Kind: Bekrachtigd in Genade ↑ hoofdstukken
In vers 1 van 2 Timotheüs 2 wordt Timotheüs door Paulus genoemd: "mijn kind". "Jij dan, mijn kind, wordt bekrachtigd in de genade die in Christus Jezus is." Even voor de goede orde: als ik citeer uit de NBG-vertaling – de NBG '51 om zo te zeggen – en ik cursiveer de tekst, dat wil zeggen in schuindruk, dan geef ik daarmee aan dat ik afwijk van de standaardvertaling. Dat doe ik met een reden; soms licht ik het toe en soms niet. En als u het wel toegelicht wilt weten, dan trekt u me na afloop maar even aan mijn vestje – het vestje dat ik overigens niet aan heb.
"Jij dan, mijn kind," zegt hij. Dat is heel typerend voor Timotheüs, want hij was in zekere zin letterlijk een kind. Hij was namelijk door Paulus’ prediking verwekt, wat ergens rond het jaar 51 geweest moet zijn. Als deze brief halverwege de jaren zestig van de eerste eeuw geschreven is, dan begrijpt u dat we inmiddels zo’n vijftien jaar verder waren. In Handelingen 16 lezen we hoe Paulus voor het eerst kennismaakt met Timotheüs; hij wordt daar beschreven als een jonge man, een hele jonge kerel van misschien nog geen twintig jaar. Je hoeft geen groot rekenwonder te zijn om te beseffen dat hij vijftien jaar later dus ergens in de dertig geweest moet zijn. Met precisie kan ik het niet zeggen, maar in die sfeer moeten we denken.
Wanneer Paulus daar in het huidige Zuid-Turkije is, maakt hij kennis met de jonge Timotheüs, die toen al een hele goede reputatie had. Het was een Joodse jongen, hoewel hij een heidense, Griekse vader had. Ook van zijn familie weten we het een en ander; vooral zijn moeder Eunice en zijn grootmoeder Loïs worden genoemd. Paulus steekt de loftrompet over deze beide vrouwen. Timotheüs had een uitstekende achtergrond en opvoeding, en hij was van kindsbeen af al vertrouwd geraakt met de Hebreeuwse Bijbel, wat wij het Oude Testament noemen.
Paulus komt Timotheüs daar tegen in Lystra of Derbe, en Timotheüs onderkent dat wat Paulus vertelt gewoon de waarheid is. Wanneer Paulus ergens kwam, bijvoorbeeld in de synagoge, dan bewees hij vanuit de Schriften dat Jezus de Christus is, de Messias. Dat was iedere keer zijn vaste praktijk: de boeken openen en uit de Schriften bewijzen dat Jezus volledig voldoet aan het profiel dat van de Messias in het Oude Testament is gegeven. Hij is de beloofde Messias. Timotheüs heeft dat erkend en is ook meteen door Paulus meegenomen op zijn reizen. Eigenlijk is dat in al die jaren niet anders gegaan; Timotheüs is altijd met hem meegegaan.
Het is dus begrijpelijk dat Paulus hem "mijn kind" noemt. Elders noemde hij hem zelfs "mijn geliefde kind". Er was sprake van een ontzettend goede, intieme en persoonlijke relatie tussen hen beiden; hij was veel meer dan alleen maar een medewerker. Paulus zegt: "Mijn kind, word bekrachtigd in de genade die in Christus Jezus is." Zoals ik bijbelstudies geef, doe ik dat eigenlijk altijd met een interlineair erbij. Daar staat voor bekrachtigen: "krijg energie" of "put energie". In sommige vertalingen staat "wees krachtig", maar het idee is dat je kracht ontvangt. Het Griekse woord is endunamo. Dat lijkt op het Engelse woord empowerment: bekrachtigd worden, in staat gesteld worden tot.
Dat is waar het over gaat. Paulus zegt tegen Timotheüs: "Je bent mijn kind." Dat is beeldspraak, maar ook vrij letterlijk; hij is als gelovige verwekt door Paulus' prediking. "Word bekrachtigd," zegt hij. Dat had Timotheüs juist zo nodig in een tijd waarin er veel speelt en er veel tegenstand is. Dat zullen we straks nog zien. Wat heb je nodig als er zoveel speelt? Dat je sterk en vitaal bent. Deze brief is, ondanks de eigenlijk gitzwarte achtergrond, ontzettend vitaal en dynamisch – om even bij dat woord te blijven. De brief is krachtig en ook vreugdevol. Paulus zegt in het begin van deze brief: "God heeft ons niet gegeven een geest van lafhartigheid, maar van kracht en van bezonnenheid." Het is echt een brief met power. Juist tegen de achtergrond van tegenslag, vermoeidheid en een duistere omgeving van afwijzing, spreekt dat des te sterker.
Paulus zegt tegen Timotheüs: "Gegeven deze omstandigheden is het juist zo belangrijk dat je bekrachtigd wordt; dat je je energie put uit de genade die in Christus Jezus is." Zo staat het er wat preciezer geformuleerd. Ik hecht er altijd aan om woorden, zeker als ze in ons vocabulair wat platgeslagen zijn, weer even scherp te krijgen. Genade is zo’n term die we vaak alleen in een godsdienstige setting gebruiken, maar je moet wel weten waar het werkelijk over gaat. Het Griekse woord is charis en dat betekent letterlijk "vreugde". Maar dan vreugde om niet: je krijgt iets, ongeacht wat. Dat kan ook iets in het dagelijkse leven zijn: je ziet de zon opkomen, de hemel is blauw, je voelt de warme zonnestralen op je huid en je ziet de kinderen buiten spelen. Je krijgt dat zomaar en daar word je blij van. Dat is genade. Je kunt er geen aanspraak op maken, je ontvangt het, maar je wordt er als vanzelf blij van.
"Gunst" zou misschien zelfs een wat beter woord zijn. De genade die in Christus Jezus is, is een typische Paulus-term. Christus Jezus staat hier voorop: Hij die daarboven is, opgewekt uit de doden, verheerlijkt en onttrokken aan ons oog. Wat God voornemens is in en via Hem te realiseren, is zo onvoorstelbaar groots. Het is een gegeven waar je rijkelijk uit kunt putten; het is namelijk onuitputtelijk. Hoe meer je daaruit put, hoe rijker en blijer je wordt. Niet zozeer hoe rijker in bezit, want die rijkdom bezit je al, maar je haalt meer rendement uit die rijkdom. Je wordt er zo blij van. Paulus zegt: "Jij dan, mijn kind, word bekrachtigd – word empowered – in de gunst, in de vreugde om niet, die in Christus Jezus is." Goed, dat is het eerste punt.
Timotheüs als Soldaat: Gedeeld Lijden en Toewijding ↑ hoofdstukken
De tweede vergelijking die Paulus gebruikt, vinden we in vers 3. We slaan even één versje over en gaan direct naar de kern van wat hij tegen Timotheüs zegt: "Lijd samen kwaad als een voortreffelijk soldaat van Christus Jezus." Ik zei net al even iets over die benaming, Christus Jezus, en ik vind het van belang om dat nog eens te onderstrepen. Het is een typische uitdrukking van Paulus. Chronologisch zou je eigenlijk zeggen: Jezus Christus. Jezus werd hier op aarde geboren, ontving de naam Jezus, heette in de evangeliën steevast Jezus en stierf ook als zodanig. Maar Hij werd door God opgewekt en gemaakt tot Heer en tot Christus. Als je het chronologisch bekijkt, was Hij eerst Jezus en is Hij door God gemaakt tot Christus; feitelijk een titel die Hem is verleend.
Paulus kende Hem echter eigenlijk omgekeerd. U kent de geschiedenis waarschijnlijk wel: op de weg naar Damaskus werd Paulus geroepen door Christus, de Opgewekte en de Verheerlijkte. Wanneer hij vraagt: "Wie bent U, Heer?", is het antwoord: "Ik ben Jezus, die jij vervolgt." Zo leerde Paulus Hem kennen: eerst als de Christus, de Opgewekte vanuit de hemel — een ontmoeting waardoor hij dagenlang verblind was en waar hij waarschijnlijk zelfs een blijvend oogletsel aan overhield. Wie is die Christus? Dat is de Jezus die hier op aarde wandelde. Voor Paulus was dit de volgorde waarop hij Hem had leren kennen, en daarom kom je de term Christus Jezus bij hem wel een stuk of honderd keer tegen. Het is echt typisch voor Paulus.
"Lijd samen kwaad als een voortreffelijk soldaat van Christus Jezus." De NBG-vertaling zegt: "Lijd met de anderen", maar ik denk dat het idee niet zozeer is "met de anderen", maar "met mij, Paulus". Paulus zat in de gevangenis en hij wist dat hem de marteldood wachtte; hij zou binnenkort geëxecuteerd worden. Nu zegt hij tegen Timotheüs: lijd samen met mij kwaad, zoals een voortreffelijk soldaat van Christus Jezus dat doet. Een soldaat is iemand die in de strijd staat. Dat is opvallend, want Paulus was een heraut, een leraar die iets uitlegde en doorgaf. Hoezo dan een soldaat? Nou, dat word je vanzelf op het moment dat je bestreden wordt. Iets uitdragen is op zichzelf nog geen strijd; als de boodschap in goede aarde valt, is er geen conflict. Maar op het moment dat jij iets verkondigt waar men niks van wil weten of wat fel bestreden wordt — zoals in het geval van Paulus, die erdoor in de gevangenis belandde — dan wordt het echt strijd. Het simpelweg blijven bij dat wat je uitdraagt, is wat van een heraut een soldaat maakt. Je wilt blijven staan op dat wat bestreden wordt.
Paulus zegt eigenlijk tegen Timotheüs dat als hij uitkomt voor dat wat Paulus als apostel van de natiën uitdroeg, hij ook zal delen in dezelfde strijd en afwijzing. Het doet mij denken aan een uitspraak van een broeder die de meesten van u wellicht niet meer hebben gekend: broeder Cor van Hoeven. Hij speelde hier vroeger een grote rol en ik hoorde hem ooit iets zeggen wat ik heel treffend vond. Hij zei: "Kijk, Jezus kruisigden ze en Paulus stenigden ze. Denk maar niet dat als jij die boodschap gaat uitdragen, ze de rode loper voor je gaan uitrollen." Dat is een logica van jewelste. Als u dat niet gelooft, probeer het dan maar eens uit. Onderwijs en geef door wat Paulus onderwees, en u zult ondervinden dat u tegen dezelfde muren en afwijzing aanloopt als hij.
Zijn boodschap staat namelijk haaks op alles wat traditie en religie leert. Religie zegt altijd: de mens moet iets doen om bij God te komen. Het evangelie spreekt echter van genade: je krijgt het om niet. Je vertelt simpelweg dat Hij de Redder is. That’s it. Sommige mensen geloven het en worden daar heel erg blij van; dat is een kracht Gods. Als men het niet gelooft, blijft het nog steeds waar, maar men zal de kracht ervan niet ondervinden. Als je er echter voor uitkomt, zal dat leed en afwijzing met zich meebrengen. Wees daarop voorbereid en denk niet dat je iets geks overkomt. Integendeel, het is volkomen normaal. Het is eigenlijk abnormaal als je níét tegen die afwijzing aanloopt. Het is een mooie test: loop je tegen muren aan, vooral vanuit religieuze kant? Paulus ondervond de meeste strijd altijd vanuit de orthodoxie en de religie. We zijn inmiddels twintig eeuwen verder, maar die gedachte is nog steeds precies hetzelfde.
In het volgende vers gaat Paulus verder met de vergelijking van de soldaat: "Tijdens de veldtocht wordt geen soldaat verwikkeld in de bezigheden van het levensonderhoud." Dat is logisch. Als je soldaat bent, is dat jouw zorg niet; er wordt in principe voor je gezorgd. Paulus zegt dat zo’n soldaat zich niet druk hoeft te maken over de beslommeringen van het dagelijks leven. Hij heeft slechts hem te voldoen die hem rekruteert. In de interlineair staat het ook zo mooi: degene die je aanwerft. De persoon die jou rekruteert als soldaat, zorgt ook voor alles wat je nodig hebt: de toerusting en de uitrusting. Wat is dan de taak van de soldaat? Simpelweg voldoen aan de verwachtingen van degene die hem heeft uitgezocht voor die taak.
Eigenlijk zegt Paulus hier: ga gewoon de weg die de Heer wijst, de rest is Zijn zorg. In feite is dit een belofte. Maak je niet druk over je levensonderhoud en al die dingen waar de mensheid zich in het algemeen zo enorm druk over maakt. Als je van Hem bent en een soldaat van Hem bent, dan zorgt Hij daarvoor. Luister naar de aanwijzingen die Hij geeft, en dat is het.
Timotheüs als Atleet: Strijden Volgens de Regels van het Woord ↑ hoofdstukken
Als een atleet. Die vind je niet in onze gangbare vertalingen, wat eigenlijk wel vreemd is, want in het Grieks staat hier echt gewoon ons woord: atleet. In de meeste vertalingen staat, geloof ik, 'kampvechter'. Maar ik heb even uitgezocht hoe dat nou eigenlijk zit. Oorspronkelijk is een atleet iemand die deelneemt aan de sportwedstrijden van de Olympische Spelen. Je moet je realiseren dat die Olympische Spelen toen al eeuwenoud waren; ik geloof dat die dateren uit de vierde of vijfde eeuw voor Christus. Dat was een enorme happening. En degenen die deelnamen aan die sportwedstrijd, dat waren atleten. Bij ons is 'atleet' een wat smaller woord geworden, maar het is eigenlijk iemand die deelneemt aan een sportwedstrijd. Echt een wedstrijd dus.
En dat is dus het woord. Is iemand een atleet, dan ontvangt hij de lauwerkrans alleen... ja, als hij gewonnen heeft natuurlijk, maar dat wordt sowieso verondersteld. Hij ontvangt die krans alleen als hij, zegt Paulus, volgens de regels van de sportwedstrijd heeft gestreden. Denk daar even over na. Je zegt: ja, logisch. Je neemt deel aan een bepaalde wedstrijd, nou, dan moet je natuurlijk wel volgens de regels van het spel spelen, anders word je gewoon gediskwalificeerd. Dan krijg je de rode kaart, of hoe dat ook heten mag. Je bent bijvoorbeeld net even te vroeg vertrokken bij het startschot en je wint, maar je bent gewoon af. Je bent uit. Je wordt niet gelauwerd en je krijgt niet de prijs, gewoon omdat je je — bewust of onbewust — niet gehouden hebt aan de regels.
Ik houd het sporten niet zo bij, maar er zijn al heel wat verhalen die ik daar inmiddels over gehoord heb over hoe dat gegaan is. Er was toch ook zo'n Nederlandse schaatser die net van de baan verwisseld was? Ik heb geen idee meer wie het was. Goed, dat is basiskennis. Ja, ik heb weer een ander idee over basiskennis, Benner. Maar 'volgens de regels van de sportwedstrijd' is eigenlijk één begrip. Het idee hier is natuurlijk — want Paulus boeide die atletiek waarschijnlijk ook niet zo, Bernard? Weet ik niet, maar in ieder geval — het gaat om de vergelijking. Het idee is: zoals een atleet zich uiteraard moet houden aan de regels van de sportwedstrijd, dat is logisch, zo geldt dat voor Timotheüs ook.
In feite doet Paulus dit voor iedereen die het Woord doorgeeft. De een zal zich misschien wat meer herkennen in Timotheüs dan de ander. In het algemeen zeg ik: Timotheüs is eigenlijk gewoon een man, een jongeman van rond de dertig, een gelovige die helemaal stond achter de boodschap zoals hij die van Paulus had vernomen. En wij nu, in de laatste dagen en in dit gezelschap, ook van deze leeftijd; wat een sprake gaat daarvan uit, wat een voorbeeld. Natuurlijk zit niet iedereen op een podium om zo het Woord door te geven, maar je staat voor dat Woord. Op het moment dat je voor dat Woord staat — ja, je hebt dat Woord lief — en je de gelegenheid hebt, dan spreek je daarover. Waar het dan om gaat, is dat als je dat Woord doorgeeft, je dat ook inderdaad doet met eerbiediging van dat Woord. Onderschik je daaraan en niet aan je eigen inzicht.
Zeg niet: "Goh, ik vind dat zo..." Er zijn van die dingen in de sportwedstrijden. Vorige week had ik met mijn eigen jongens een discussie over een regel in het voetbalspel. Ik weet niet eens meer waar het over ging, maar het is eigenlijk een belachelijke regel. Dan kun je als voetballer tijdens zo'n wedstrijd wel zeggen: "Wat is dat voor een belachelijke regel? Daar houd ik me niet aan!" Ja, dat houd je daar niet lang vol. Het enige ding dat telt tijdens zo'n sportwedstrijd, is hoe een scheidsrechter oordeelt op basis van de regels die gelden. Dat geldt voor ons ook op het moment dat je het Woord doorgeeft. Dan moet je je wel aan het Woord houden natuurlijk. Gewoon daaraan onderschikken en niet zeggen: "Ja, dat staat er wel, maar ik denk dat dat niet meer van deze tijd is. Daar denk ik nu heel anders over." Ja, sorry: rode kaart. Nou ja, op zijn minst een gele; je bent gewaarschuwd. Want daar gaat het nu juist om: dat je je gewoon houdt aan dat wat er in de Schriften staat. Recht gesneden. Maar daar kom ik straks nog even op terug.
Timotheüs als Zwoegende Landman: Zelf de Eerste Vruchten Genieten ↑ hoofdstukken
De vierde vergelijking: als een zwoegende landman. Vorige week heb ik al even aangegeven dat ik aanvankelijk wat moeite had met dit gegeven, maar bij nader inzien denk ik te begrijpen waar het over gaat. Paulus zegt dat de zwoegende landman eerst van de vruchten moet genieten. De reden waarom hij dit zo zegt, is denk ik omdat dit in feite een belofte is. Het is niet eens zozeer een instructie; het gaat over het moment dat je bezig bent met het doorgeven van het Woord.
Dat is de landman, dat is zwoegen. Nu heb ik dus een andere beeldspraak, niet die van een soldaat die in de strijd is, maar het idee van een landman die het land moet bewerken. Hij moet de steentjes uit het land halen, hij moet ploegen en hij moet spitten. En dat is zweet, hoor! Maar dat is ook eigen aan het bezig zijn met het doorgeven van het Woord. Paulus zegt eigenlijk dat het voor de zwoegende landman noodzakelijk en onvermijdelijk is: hij zal de eerste vruchten genieten.
Het idee is denk ik dit: dat ook als het Woord niet in goede aarde valt – wat in dit verband natuurlijk een aardige vergelijking is – degene die het Woord doorgeeft daar toch altijd de eerste vruchten van ondervindt. Het kan niet anders. Je geeft het Woord door, maar de eerste die daar de vruchten van plukt, ofwel de zegen daarvan ondervindt, de vreugde, de vrede en de rijkdom, dat is degene die het spreekt.
Toevallig kan ik dat ook uit eigen ervaring ondervinden. Want zelfs als jullie hier massaal zouden zeggen dat jullie dit helemaal niks vinden, dan nog ben ik ontzettend blij met dat wat ik mag doorgeven. Het staat helemaal los van de reactie die je krijgt. Als je werkelijk een blijde tijding en prachtige dingen mag doorgeven, dan pluk je daar zelf eerst de vruchten van, zelfs als het heel veel tegenstand ondervindt.
Dat is feitelijk dus een belofte. En ik durf er nog iets bij te zeggen: het bevestigt ook inderdaad dat het Woord is wat het claimt te zijn. Laat ik het nog anders zeggen: als je zelf niet echt ontzettend blij wordt van dat Woord dat je doorgeeft, dan is mijn advies: houd je mond.
Ik ben destijds kerkelijk groot geworden – ik moet een beetje oppassen met mijn woorden, want ik wil daar helemaal niet kwaad over spreken – maar ik weet wel dat mij destijds heel vaak werd verteld, zowel in het milieu waar ik mij in bevond als later in zogenaamde evangelische kringen: "je moet evangeliseren". Je werd er eigenlijk altijd door belast. Je moest toch altijd maar tegen de mensen vertellen dat ze moesten geloven, want anders... nou ja, je weet wel. Het was eigenlijk helemaal niet zo'n blijde boodschap, maar je móést het. En waarom vertelde je het dan? Omdat het moet, omdat het van je gevraagd werd of omdat je het voor je geweten niet kon permitteren om erover te zwijgen.
In dat geval word je echter niet van binnenuit gedreven. Als je zegt dat je moet evangeliseren en iemand doet het om die reden, dan weet ik één ding absoluut zeker: wat er dan uitkomt is geen Evangelie. Dat kan niet, want een blijde boodschap vertelt zichzelf. Je hoort een bericht waarvan je zegt: "Wauw, geweldig!" Probeer dat maar eens voor je te houden. Dat is veel moeilijker dan dat je erover moet spreken. Het is veel moeilijker om te zwijgen dan om erover te spreken.
Timotheüs als Arbeider: het Woord Der Waarheid Recht Snijden ↑ hoofdstukken
Nummer vijf is ook een belangrijke: als een gekwalificeerde arbeider. Paulus zegt: "Beijver jezelf welbeproefd" – gekwalificeerd dus eigenlijk, getest – "ten dienste van God te stellen als een arbeider die zich niet behoeft te beschamen." Het hele idee hier is dat als je inderdaad arbeidt, je in dit geval ook het Woord bezit en doorgeeft. Paulus zegt: "Beijver jezelf welbeproefd." Dat komt je namelijk niet aanwaaien; het vereist tijd en het vereist energie. Waarom? Wel, om je daarin te kwalificeren.
Waarin dan wel? Hij zegt: om het Woord der waarheid rechtsnijdend te brengen. Het idee is dus dat je het Woord van de waarheid vertelt. "Het Woord van de waarheid" is een uitdrukking die vaker voorkomt; het is gewoon het Woord van God dat waarheid is, in tegenstelling tot zoveel woorden van mensen die geen waarheid zijn of gelogen zijn. Maar in ieder geval bewijst dit Woord zichzelf: het is vast, het is solide, het is waar. Maar het gaat er wel om dat als je dat Woord doorgeeft, je dat gekwalificeerd doet. Dat wil zeggen: je snijdt dat Woord der waarheid recht.
Nu is de vraag: wat zou die uitdrukking betekenen, "het woord der waarheid rechtsnijdend"? Ik leg jullie eens een vraag voor. Toepassen op de goede tijd? Zijn er nog meer suggesties? Niet verdraaien? Ja, als het krom is, dan staat het voor de leugen en is het dus niet recht. Ik denk dat beide elementen sowieso waar zijn, maar de uitdrukking zelf komen we ook nog een keertje tegen in de Septuaginta in verband met het boek Spreuken. Waarschijnlijk is de metafoor daaraan ontleend. Zoals een boer rechte voren trekt – in de NBG wordt daar ook over gesproken. Dat is een term uit de landbouw. Denk aan een boer met een paard en een ploeg die een rechte vore trekt, maar ook de dingen recht verdeelt en op hun plaats houdt. Recht snijden is recht indelen, verdelend. Want als je dat niet doet, dan krijg je disharmonie.
Je kunt met de Bijbel alle kanten op. Hoe vaak heb ik dat niet gehoord? En ik zal je dit zeggen: het is nog waar ook, in zekere zin. Als je het Woord der waarheid niet recht snijdt, ontstaat er verwarring. Er was een uitspraak van een kerkvader, Augustinus, wiens naam ik hier met ere wil vermelden. Hij deed de uitspraak: "Onderscheid de tijden en de Schrift is in harmonie met zichzelf." En zo is het. Als je de dingen laat in de tijd waarvoor het bedoeld is, en weet welk woord voor welke tijd bedoeld is, dan klopt het. Soms zijn er universele waarheden, maar er zijn ook dingen die specifiek zijn. God gaf Zijn wet aan Israël voor een bepaald volk en ook voor een bepaalde tijd, vanaf de berg Sinaï totdat het beloofde Zaad zou komen, zegt Paulus. Als je de wet nu zomaar aan de natiën gaat prediken, dan ben je het Woord der waarheid niet recht aan het snijden. Dan pas je een woord uit de Bijbel lukraak toe, maar het is zo krom als wat. Je moet de Schrift zichzelf laten uitleggen en dat heeft alles te maken met dat juiste verdelen. Geef de juiste porties en verdeel dat op de rechte wijze.
Ik heb een drietal voorbeelden. Ik haalde zojuist de beschuldiging aan dat de Bijbel zichzelf zou tegenspreken. Hier is een voorbeeld dat best actueel is. In de Bijbel staat een tekst die nogal eens wordt aangehaald door een organisatie in Nijkerk – afgelopen week was het ook in Katwijk, mijn eigen woonplaats. Ik heb het over Christenen voor Israël. Zij hebben de spreuk "bidden voor Jeruzalem". De gedachte is dat de huidige staat Israël en wat daar gebeurt ons gebed verdient. Dat staat ook in Psalm 122: "Bid voor de vrede van Jeruzalem." Maar kijk nu eens in het boek Jeremia. Ik geef hier één referentie, Jeremia 7, maar er zijn er heel wat in dat boek. Daar wordt het Jeremia zelfs verboden om te bidden voor de stad en voor het land. God zegt: "In tegendeel, jullie gaan in ballingschap, bid nu maar gewoon voor het land waar jullie naartoe gaan." Jeremia wordt verboden om juist te bidden voor Jeruzalem.
Nu heb je twee groepen van teksten die elkaar lijken te bestrijden. Wat ligt jou het meest? Waar voel je het meest voor? Dan krijg je twee kampen. Maar de grote vraag is: wat is van toepassing op wat? Als je in Psalm 122 kijkt, dan gaat het juist over de stad die God bevestigt en waar de Messias over zal heersen; voor zo'n stad bid je de vrede toe. Maar het huidige Israël – dit is een politiek statement dat ik nu maak – is in ongeloof opgericht, helemaal in overeenstemming met de Bijbelse profetie. Het zou zo gaan. Dus het feit dat er weer zoiets is in het Midden-Oosten als een Joodse staat is helemaal in lijn met wat voorzegd is, maar dit is niet het beloofde herstel van Israël. Sterker nog, er blijft van die hele staat niets over. Ik haal dit aan omdat je schriftplaatsen niet zomaar uit hun verband moet rukken. Dat is namelijk het tegenovergestelde van recht snijden.
Nog zoiets: de Heer Jezus zegt in Mattheüs 10, wanneer Hij Zijn discipelen eropuit stuurt: "Ga eropuit, maar ga niet op de wegen der heidenen, zelfs niet naar die van de Samaritanen, maar uitsluitend naar de verloren schapen van het huis Israëls." De Heer Jezus Zelf was ook uitsluitend gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls. Als er een heiden een beroep op Hem deed, dan zei Hij: "Nee, het is niet goed om het brood van de kinderen aan de hondjes te geven." Maar aan de andere kant hebben we de apostel Paulus, die eropuit gestuurd werd om naar de natiën toe te gaan. Wat is nu van toepassing? In dit geval is de vraag stellen haar beantwoorden: jullie weten hoe het zit. Je moet bij Paulus wezen. Dan is de hele Bijbel voor ons zeer leerzaam, maar onderscheid de tijden.
Nog eentje: de Bijbel zegt aan de ene kant dat sommigen gered zijn – nu is dat relatief gesproken een heel klein aantal. Maar de Bijbel spreekt er ook over dat allen worden gered. Is dat in strijd? Nee hoor, dat heeft te maken met de tijd. Vandaag is het inderdaad heel exclusief, maar er komt een moment dat elke tong zal belijden en elke knie zich zal buigen; zij zullen gaan zeggen wat wij nu al mogen weten. Ik ga er voor het gemak vanuit dat jullie allemaal gelovigen zijn, en dan wordt het verhaal anders. Ik zeg dit omdat ik er natuurlijk nog vijfhonderd voorbeelden van kan geven, maar waar het om gaat is: haal de dingen niet zomaar uit hun verband. Laat de Bijbel zichzelf uitleggen en geef ieder het zijne. Dat wil zeggen: aan Israël wat aan Israël toekomt, en aan ons, als lichaam van Christus, wat aan ons toekomt.
Timotheüs als Afgezonderd Voorwerp: Afstand Nemen van het Religieuze Systeem ↑ hoofdstukken
Ik ben al bij punt zes, maar daarover is nog wel wat te zeggen. Ik haak nu aan bij vers 21, waar Paulus zegt: "Indien iemand zich van deze reinigt..." Dat moet ik even toelichten, want hij had namelijk in de voorgaande verzen de christenheid beschreven als een groot huis dat plaats biedt aan heel veel rebellie tegen het Woord. Ik ben op dit punt trouwens vorige week wat dieper ingegaan, dus voor degenen die een uitgebreidere toelichting willen horen, die moeten dat nog maar eens op mijn website bekijken.
Paulus had daar feitelijk beschreven hoe de christenheid een huis is dat onderdak biedt aan dwaalleer. Hij had zelfs namen genoemd, zoals Hymenaeus, die het Woord eigenlijk verdraaiden. Zij hadden een bewering — over het niet recht snijden van het Woord gesproken — dat de opstanding al plaatsgehad heeft. Had die man daar argumenten voor? Ongetwijfeld. Maar dan heb je het weer: het is gewoon uit zijn verband gerukt. Paulus is daar erg duidelijk over; hij zegt dat zo'n woord zich verspreidt als kanker. Hij is daar heel resoluut in en zegt dat we dit moeten tegenspreken en aan de kaak moeten stellen. De leugen mag niet verdragen worden. In zijn dagen was de christenheid in Asia eigenlijk ook al geworden tot een heel groot huis dat onderdak biedt aan allerlei geluiden. Heel inclusief, als ik het zo mag zeggen, maar men stond niet meer voor de waarheid. Uiteindelijk gaat het maar om één ding, en dat is de waarheid te vertellen.
Wat was het devies van Paulus dan? In zijn geval was hij er gewoon zelf uitgezet; daar kwam het op neer. Paulus kwam in de gevangenis terecht en hoefde geen afstand meer te nemen, want men had al afstand van hém genomen. Wat hij nu eigenlijk tegen Timotheüs zegt is: lijd samen met mij kwaad en neem afstand. Zij hebben afstand genomen van het Woord dat ik predik, en neem jij nu, terwijl jij een vrij man bent, ook afstand van die christenheid. Keer je daarvan af, ga daaruit; dat is altijd het devies. Neem afstand van een systeem.
Ik zeg het nu, want het is ook heel actueel. Kijk naar de christenheid die nu officieel zelfs 1700 jaar geleden een bepaalde weg is ingeslagen. Weet je wat er 1700 jaar geleden plaatsvond? Toen had je het concilie van Nicea. Op dat moment is officieel het meergodendom in het christendom geïntroduceerd. Ooit was de Bijbelse waarheid dat er één God is, de Vader. Maar vanaf toen zeiden ze: "Nee, één God de Vader, dat is zelfs een ketterij." Het was niet langer één God de Vader, maar één God in drie personen: de Vader, maar ook God de Zoon en God de Heilige Geest. Ja, dan heb je dus drie goden. Dat ontkenden ze dan wel weer — het werd witgewassen — maar het was gewoon meergodendom.
Ik zal je dit zeggen: in feite is heel de christenheid gebaseerd op Nicea. Dat geloof je misschien niet, maar ik zou zeggen: check het maar eens. Eigenlijk zijn alle kerken gebaseerd op Nicea. Ik weet echt wel een beetje waar ik het over heb en ik daag je uit om te controleren of ze het nu benadrukken of niet: officieel gaan ze allemaal uit van Nicea, van de leer van de Drie-eenheid en trouwens ook van de ontkenning dat God de Redder is van alle mensen. Officieel ontkennen ze die Bijbelse waarheden. In feite is de christenheid gewoon zo’n groot huis geworden dat onderdak biedt aan zulke leugens.
Dat maakt het heel actueel. Paulus zegt tegen Timotheüs: keer je daarvan af. Wegwezen! Je zou natuurlijk een heel andere benadering kunnen kiezen. Je zou kunnen zeggen: "Nou, weet je wat, we kunnen misschien het systeem nog proberen te beïnvloeden en binnen dat systeem van kerken opereren om een goede invloed uit te oefenen. Je weet maar nooit." Maar dat is niet de Bijbelse weg. De Bijbelse weg is altijd: als die plaats gewoon helemaal bedorven is en een vals fundament heeft, dan is er maar één devies: Wegwezen! Ga daaruit, neem daar afstand van. Dat was in Timotheüs' dagen actueel, maar vandaag is het nog veel sterker.
Paulus zegt: als iemand zich van deze reinigt — dat wil zeggen van de hele rebellie tegen het Woord en van het hele systeem — dan zal hij een voorwerp zijn met een eervolle bestemming. Geheiligd; dat is een heel mooi woord, want dat betekent eigenlijk gewoon afgezonderd. Het idee is — en ik houd van duidelijkheid — dat je zorgt dat je buitenkerkelijk bent. Ik zeg het zoals het is. Associeer je er simpelweg niet mee. Waarom? Omdat het fundament van die hele kerkelijke christenheid gewoon vals is. Neem er afstand van. Weet je wat daar het grote voordeel van is? Ten eerste ben je vrij en sta je niet onder de controle van het systeem. Ten tweede word je niet geassocieerd met de leugens die daar verteld worden.
Ik weet niet hoe het jullie vergaat, maar mijn ervaring is dat als je met mensen gesprekken hebt over de Bijbel en het geloof, en je vertelt dat je gelooft in Jezus Christus, zij vaak zeggen: "Nou, ik heb heel veel moeite met de kerk." Of ze nu de Rooms-Katholieke Kerk bedoelen of andere kerken, dan kun je maar één ding doen en zeggen: zorg dat je daar afstand van neemt. Dan is het duidelijk dat wat jij te melden hebt, er haaks op staat. Weet je waarom? Zodat degenen die jij wilt bereiken de boodschap die jij mag uitdragen niet associëren met wat er in de mainstream verteld wordt. Zorg dat je daar afstand van neemt, dan ben je inderdaad afgezonderd en ook bruikbaar voor de Eigenaar, voor iedere goede taak gereed.
Dan ben je gewoon een vrij man of een vrije vrouw, vrij in de ruimte en niet gevangen in het godsdienstige systeem. Je staat er gewoon buiten. Dat is mooi, dat is prachtig. Natuurlijk zeggen mensen: "Hij hoort er niet bij." Nee, daar hoor je ook niet bij, en dat kan eenzaam zijn; ook dat is waar. Het heeft natuurlijk grote voordelen om bij het systeem te horen, want het is ook een sociaal gebeuren waar je veel mensen ontmoet. Als je een beetje een sociaal dier bent, vind je daar veel vertrouwdheid. Dus als je daar afstand van neemt, is dat bepaald niet altijd leuk. Maar het zorgt er wel voor dat je vrij bent en bruikbaar voor de Eigenaar — met een hoofdletter. Voor iedere goede taak gereed.
Nou, dan heb ik er nog één. Hebben jullie nog even tijd voor mij om dit te verdragen?
Timotheüs als Slaaf van de Heer: Vriendelijk Onderwijzen in Plaats van Twisten ↑ hoofdstukken
Als een slaaf van de Heer. Dat is nummer zeven. En dan zegt Paulus dit; dat is een van zijn laatste instructies in dat hoofdstuk. Hij zegt: een slaaf van de Heer. Dat is nog meer dan een dienstknecht. Een slaaf van de Heer moet niet vechten. In de NBG-vertaling staat twisten. Vechten eigenlijk... Er is eigenlijk wel een mooi Nederlands woord voor en dat is bekvechten. Dat is vechten met je mond, zeg maar. Gewoon verbaal. Je vecht, en ik denk dan vooral aan welles-nietes-spelletjes en dergelijke. Paulus zegt dat een slaaf van de Heer dat niet moet doen. Dat schiet niet op. In feite diskwalificeer je jezelf daar ook mee door daarin mee te gaan.
Een slaaf van de Heer moet niet vechten. Wat dan wel? Nou, dat zegt hij erbij: maar vriendelijk zijn jegens allen. Gewoon aardig. Wees zo vriendelijk als mogelijk. En wat vertel je dan wel als je niet aan het bekvechten bent? Nou, dat je bekwaam bent om te onderwijzen. En onderwijzen wil ook zeggen dat je niet tegen mensen vertelt wat ze moeten doen, maar dat je dingen duidelijk maakt; hoe de dingen zijn. Je wijst bij onderwijzen ook op wat er onder de oppervlakte ligt. Daar staat het, daar staat het, daar staat het.
Ik vergelijk het met een gids. Een gids neemt een groep mee in de natuur en die wijst dan op allerlei dingen waar hij verstand van heeft. Kijk, zie je dat vogeltje? Heb je daar weleens op gelet? En dat is wat je zou doen als je de Bijbel onderwijst. Je wijst gewoon op de Schrift zelf en op wat waar is. Op wat mensen zelf kunnen checken en onderzoeken of kunnen vaststellen.
En weet je, het mooie daarvan is: als je iets onder bewijs stelt, dan kun je nog tegen een heleboel afkeer aanlopen, dat is waar. Maar je hebt in ieder geval geen verheven stem nodig. Want je toont de dingen aan en je maakt ze duidelijk. Zorg ervoor dat het woord wat je doorgeeft onweerlegbaar is. Het staat er, dat is wat gezegd is; de waarheid bewijst zichzelf.
Resumé: de Zeven Metaforen op een Rij ↑ hoofdstukken
Dus, resumerend voor Timotheüs. Ik lees ze nu alleen maar even voor. Ten eerste: als Paulus' kind worden bekrachtigd in de genade in Christus Jezus. Als een voortreffelijk soldaat samen met Paulus kwaad lijden en slechts behagen wie hem, de Heer dus, rekruteert. Als een atleet volgens de regels van de wedstrijd strijden. Als een zwoegende landman de eerste vruchten zelf genieten. Ten vijfde: als een gekwalificeerde arbeider het woord der waarheid recht snijden. Als een afgezonderd voorwerp bruikbaar zijn voor de eigenaar. En last but not least: als een slaaf van de Heer niet vechten, maar vaardig zijn in het onderwijzen.
Het wordt hoog tijd om daarmee af te sluiten. Ik hoop dat ik jullie daarmee van dienst heb mogen zijn met het openen van de Bijbel. Wat mij betreft is het zo waardevol om in deze tijd, vlak voorafgaand aan de terugkeer van de Heere Jezus Christus — want dat zal niet lang meer duren — te leven bij de instructies die Hij via zijn apostel heeft gegeven. Amen.
UltimateGoodNews