toegerust voor de laatste dagen 5
11-05-2025 - Geplaatst door Andre Pietzondagmiddag 11 mei 2025, Maarn
Paulus sluit zijn ‘geestelijk testament’ af met een aantal plechtige en cruciale aanwijzingen voor Timotheüs. En over Timotheüs’ hoofd heen, ook voor ons in de laatste dagen van de christenheid. Waar komt het op aan? Wat doet ter zake? En waar zouden we ons vooral bewust van zijn?
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
Paulus' Testament en de Komende Richter ↑ hoofdstukken
Ja, en dan zijn we toch alweer aangeland bij deze laatste bijeenkomst. Een weekend gaat snel, dat vindt u ook niet? Het is een geweldig voorrecht om ons zo bezig te houden. We hebben het redelijk intensief gehad met vijf bijeenkomsten rondom dat kleine briefje dat Paulus heeft geschreven als afscheid, min of meer als een testament voor Timotheüs, om hem toe te rusten voor de tijd die voor hem zou komen. Daarbij wordt hij in het bijzonder gewezen op de laatste dagen.
Ik heb dit weekend geprobeerd duidelijk te maken hoe juist deze brief model staat voor de tijd waarin wij leven. Dat eerste is een gegeven: Paulus waarschuwt Timotheüs met het oog op die laatste dagen. Maar die laatste dagen zouden in die tijd nog in een verre toekomst liggen, terwijl wij inmiddels echt in die laatste fase leven. Zodat wij, over het hoofd van Timotheüs heen, juist worden toegesproken, aangesproken, aangemoedigd en toegerust. Dat is vooral het woord. Daarbij gaan de Schriften open. De omgeving mag duister zijn, maar die Schriften gaan open en dat is een geweldig licht.
Laat ik nog een aantal verzen vanmiddag kort aanstippen. Ik wil het even kort houden, want het is misschien allemaal wel erg veel wat je in zo'n weekend hoort en beleeft, ook in de gesprekken. Laten we nog een aantal dingen bekijken die Paulus ter afsluiting van zijn brief aan Timotheüs voorhoudt. Vaak doet hij dat kort en puntsgewijs. Het is niet zozeer een betoog, maar hij stipt een aantal zaken aan en die wil ik graag nog even met u doornemen.
Hij begint met nogal grote nadruk. "Ik betuig u nadrukkelijk," zegt hij. Dat is in het Grieks één woord, een wat juridische term. Dat sluit erg aan bij de gedachte dat dit door Paulus als een testament wordt neergelegd. Een testament is officieel; daarin worden dingen met nadruk aangegeven en genoteerd. Paulus neemt dat woordgebruik over: "Ik betuig u nadrukkelijk," zoals dat in een testament ook notarieel wordt vastgelegd.
Hij doet dat door zich te beroepen op God en op Christus Jezus. Daar heb je weer die term: de opgewekte, de verheerlijkte. Wie is dat? Wel, dat is degene die levenden en doden zal oordelen. De gedachte bij oordelen is — en ik zeg het in dit gezelschap wellicht ten overvloede, maar ik wilt het graag onderstrepen — dat oordelen in de Bijbel altijd de betekenis heeft van rechtzetten, van richten. Dat is Hij; Hij redt juist door de dingen recht te zetten, terecht te brengen en te corrigeren waar dat nodig is.
En dat gaat Hij alomvattend doen: levenden en doden. Overigens ook in die volgorde. Want hoe zal het straks zijn als Hij terugkeert? Eerst voor de ekklesia, wat Paulus de wegrukking noemt. Later ook voor Israël en de volkeren. Dat zullen de dan levende volkeren zijn; die zal Hij richten vanuit Jeruzalem. Hij zal daarbij optreden als Koning, als troonpretendent uit het huis van David, en de volkeren richten. Je leest in Matthäus 25 dat Hij de volkeren zal verzamelen, waarbij die beeldspraak van de schapen en de bokken wordt gebruikt. In ieder geval: Hij zal richten.
Pas duizend jaar later lees je dat de overige doden, die dan nog niet zijn opgewekt, zullen opstaan voor de grote witte troon. Ook dan gaan de boeken open en worden de dingen rechtgezet, maar dat zal een millennium later zijn. Ik weet niet of u een beetje vertrouwd bent met de zogenaamde apostolische geloofsbeleidings — die trouwens geen apostolische geloofsbelijdenis is — de twaalf artikelen. In een van de laatste artikelen wordt beleden: "...vanwaar Hij wederkomen zal om te oordelen de levenden en de doden." Dat is ongetwijfeld onder andere ontleend aan dit vers, maar die formulering is net niet juist.
De gedachte is dan meestal dat als Hij terugkeert, het einde oefening is en dat levenden en doden allemaal tegelijk worden geoordeeld. Maar dat is niet zoals de Bijbel het beschrijft. Men kent dat millennium dat daartussen ligt vaak helemaal niet. Hij komt dus niet om op één moment de levenden én de doden te oordelen. Hij is wel de Rechter van levenden en doden, maar daar zit minimaal duizend jaar tussen. Je ziet hoe belangrijk het is om je gewoon te houden aan de Bijbelse formuleringen. Niettemin: Hij is dat. Hij is niet alleen de Redder, maar ook de Richter, de Rechter, degene die de dingen rechtzet.
Hij doet dit met een beroep op Zijn verschijning. Dat wil zeggen: Zijn toekomstige verschijning, wanneer Hij ook Zijn koningschap zal aanvangen. De facto, moet ik eigenlijk zeggen, want principieel is Hij natuurlijk nu al gekroond met eer en heerlijkheid. Alleen eist Hij de heerschappij nu nog niet op. Hij is in het verborgene in genade; Hij grijpt niet in. In de praktijk begint dat dus echt pas op het moment dat Hij naar deze aarde toe zal komen. In ieder geval over Hem hebben we het, en dan geeft Paulus een paar instructies.
Verkondig het Woord en Wees Paraat ↑ hoofdstukken
Dit is alleen nog maar degene op wie hij zich beroept en dan zegt hij: verkondig het Woord. Ook hier heb je weer dat woord waar ik het vanmorgen al even over had, of in dit geval is het een werkwoord: verkondig het Woord. Dus de gedachte hier is niet eens zozeer: onderwijs het, maar maak het bekend, zodat het duidelijk is waar het over gaat. Treed op als heraut. Paulus was gesteld tot heraut, maar Timotheüs zou ook diezelfde functie uitoefenen. In feite is het zo: iedereen die het Woord kent en het door kan geven: vertel het maar. En ook als je niet in staat bent om te onderwijzen, dan kun je nog doorverwijzen. Waarnaar dan? Nou, je kunt doorverwijzen naar iemand die het misschien wat helderder kan uiteenzetten dan jij daartoe in staat bent. Dat maakt niet uit, maar je kunt altijd gewoon vertellen. Vertel het maar; het Woord doet altijd zijn werk. Dat vind ik ook mooi.
En dan zegt hij: wees paraat, gelegen of ongelegen. Het idee daarbij is: paraat zijn, wees altijd gereed, of het Timotheüs nu uitkomt of niet. Ik zeg het er maar even zo bij, want de gangbare versie – ik moet weer even iets rechtzetten, zoals bijvoorbeeld de NBG-vertaling – die zegt hier: ‘verkondig het woord, dring erop aan, gelegen of ongelegen’. Dan is het idee vooral dat je er bij de ander op aandringt, of het hem of haar nu uitkomt of niet. Maar dat is niet wat er staat. Het is: wees paraat. Dat wil zeggen: verkondig het Woord en wees ook paraat om het te vertellen zodra je ter verantwoording wordt geroepen. Want wanneer vertel je nu het Woord? Vooral wanneer het gevraagd wordt, wanneer je de gelegenheid daartoe hebt. Meestal is dat in de praktijk als er een vraag gesteld wordt: hoe zie jij dat? Geweldig, wees dan paraat, of het jou nou op dat moment even uitkomt of niet. Het gaat immers juist om dat Woord, dus daar zou eigenlijk alles voor moeten wijken.
Het idee is dus niet: of het de ander nu uitkomt, duw het maar door de strot. Dat is een beetje de gedachte die ik destijds ook had, weet je wel? Zo van: op het moment dat je maar een opening hebt om iets over het Woord door te geven, of die ander het nou leuk vindt of niet: vertel het! Maar dat is dus niet de gedachte. Kijk: wees paraat, gelegen of ongelegen. En ook: weerleg, bestraf. Dat is eigenlijk zelfs nog een stapje verder. Weerleg – daar hadden we het al eerder over bij dat Woord van God – dat is een bron van documenten om te onderwijzen, jawel, maar het weerlegt ook dingen. Het stelt dingen aan de kaak. Dat bestraffen heeft eigenlijk zelfs het idee dat je het ook daadwerkelijk veroordeelt: het deugt niet.
Maar bij Paulus is het scala aan werkwoorden nog groter, want hij zegt: weerleg, bestraf. Andere vertalingen zeggen trouwens ‘vermanen’, nog weer andere zeggen ‘verbieden’. Nou ja, ik laat dat nu even, maar in ieder geval is het een sterke uitdrukking. Ook dat is het Woord. Het Woord is niet alleen maar mooi, het Woord is ook scherp, en doe niets van die scherpte af. En Paulus zegt dan ook: bemoedig. Dat is dat gewone Griekse woord parakaleo, wat eigenlijk het idee heeft van: moedig aan. We hebben het er dit weekend geloof ik nog niet over gehad, maar ik denk bij dat woord altijd aan een toeschouwer, aan een supporter die ‘ernaast’ roept, want dat is de eigenlijke elementaire betekenis van het woord. Doe dat!
Het feit dat je het Woord kent, heeft allerlei implicaties. Daar kan zoveel mee gebeuren: je kunt ermee weerleggen, je kunt dingen aan de kaak stellen, maar het geeft ook een enorme kracht om te bemoedigen en aan te moedigen. Paulus zegt er nog bij: in alle geduld, want dat heb je soms echt nodig, en ook voor zover je daartoe in staat bent om te onderwijzen – en Timotheüs was daar een bekwaam iemand in. Vertel het maar, leg het uit. Als er vragen gesteld worden, geef daar dan ook antwoorden op voor zover dat in je vermogen ligt. Wijs daarop. Want, zegt Paulus, er komt een tijd...
De Afkeer van de Gezonde Leer ↑ hoofdstukken
Er komt een tijd, en in feite is dat al begonnen – nou ja, in die dagen al – dat er officieel afstand gedaan werd van het geloof. Dan heb ik het over het eerste concilie, dit jaar precies 1700 jaar geleden: het Concilie van Nicaea. Toen heeft de christenheid als geheel officieel afstand genomen van het geloof. Dat is van kwaad tot erger gegaan; we hebben die neergaande lijn al eerder besproken. Paulus zegt dat hier nog eens, en als het inderdaad een neergaande lijn is, dan mag je verwachten dat het in de laatste tijd alleen maar erger is dan toen het zich eeuwen geleden inzette.
Paulus zegt: "Er komt een tijd dat de mensen de gezonde leer niet meer zullen verdragen." Dat geeft aan dat men het ooit wel verdroeg. Ook hier zie je trouwens weer dat het feitelijk om de christenheid gaat die de gezonde leer niet meer verdraagt. We hadden het eerder over de "gezonde woorden" in hoofdstuk 1, de gezonde woorden die Timotheüs van Paulus had gehoord. Hier gaat het over de gezonde leer, oftewel het onderwijs dat hij geeft. Een heleboel mensen hebben niet zoveel op met "leer". Nee, dan heb ik het niet over het materiaal waar schoenen van gemaakt zijn, maar over leer als onderwijs. Dat is buitengewoon belangrijk. Ik snap wel waarom er veel aversie bestaat tegenover leer, want er is veel leer die fout en vals is – ook veel kerkleer waar je niet blij van wordt. Maar het gaat om de gezonde leer, zoals je die vindt in de Schrift, in het origineel zoals hij dat heeft opgetekend.
Paulus waarschuwt dat mensen dat niet meer zullen verdragen. Moet je je voorstellen: je komt met gezonde leer en mensen zijn daar gewoon allergisch voor; ze verdragen het niet. Dat is niet leuk, maar als je dat weet, dan ben je erop voorbereid. Paulus voegt eraan toe dat zij naar hun eigen begeerten leraren zullen verzamelen. In de NBG-vertaling staat het zo: "Want er komt een tijd dat de mensen de gezonde leer niet meer zullen verdragen, maar omdat hun gehoor verwend is, naar hun eigen begeerten zich tal van leraars zullen bijeenhalen." Dat wil zeggen: gewoon naar hun eigen snit, waar zij behoefte aan hebben. Niet naar wat waarheid is, maar naar wat overeenkomt met hun eigen opinies. Het is zelfbevestigend.
Er staat letterlijk: "het gehoor kietelend". Ik heb er dit weekend al een paar keer op gewezen: het moet lekker zijn. De boodschap moet leuk zijn, maar in de praktijk betekent dat ook gewoon "lauw". Het moet lekker klinken; dat is dan het criterium waar men naar luistert. Het moet fijn zijn, zodat we het fijn hebben met elkaar. Paulus zegt dat het criterium dan niet meer is of het gezond is, of het onder bewijs gesteld kan worden, of dat het de waarheid is. Nee, het gaat erom of het inderdaad overeenkomt met wat we gezellig met elkaar zijn overeengekomen. Weet dat die tijd komt dat men die gezonde leer niet meer zal verdragen, maar een heel ander criterium zal hanteren: kietelt het het gehoor? Men zal een hele keur aan leraren verzamelen die aan die behoefte beantwoorden. Het is een heel consumerende instelling.
Er staat ook meteen bij wat er zo fout is aan deze hele instelling: "dat zij hun oor van de waarheid zullen afkeren." Het is in feite een soort allergische reactie. Het is heel opvallend in deze tijd: waarheid bestaat niet meer. Men is echt allergisch voor de claim van waarheid. Als je zegt: "Zo is het, dit is wat er geschreven staat, dat is de waarheid", dan hoor je: "Dat is jóúw waarheid." Op het moment dat je het op die manier presenteert en voorstelt, heb je geen waarheid meer. Want als jouw waarheid haaks staat op mijn waarheid, dan kunnen we niet allebei gelijk hebben. Dat is natuurlijk onzin. Twee en twee is vier; het kan niet ook drie, vijf of zeven zijn, net hoe het uitkomt. Ik zeg weleens: van leugens zijn er veel, maar het kenmerk van de waarheid is dat er maar één is. Leugen verdeelt ook altijd. Maar het geweldige van de waarheid is dat, als je daarop georiënteerd bent – en dan bedoel ik met de waarheid niet een bepaalde opinie, maar dat wat onder bewijs gesteld kan worden en waarvan je kunt zeggen: "Kijk maar, er staat hier geschreven" – dan zul je elkaar in die waarheid ook vinden, zonder dat je de ander iets hoeft op te dringen.
Paulus voorzegt dus die tijd dat er geen waarheid meer is en men eigenlijk helemaal niet meer wil weten van zo'n pretentie. Ze zullen zich keren naar de mythen, de verdichtsels. Letterlijk staat er het Griekse woord waar ons woord "mythe" van afgeleid is. Een mythe is een verhaal. Petrus spreekt over "kunstig gevonden verdichtsels" of "kunstig bedachte mythen". Ik hoor zo vaak vanaf kansels dat zulke mooie verhalen verteld worden: "het verhaal van..." Daar ben ik dan weer allergisch voor, want daarmee laat men in het midden of het waar is. Het gaat er juist om dat het waar is en dat het geschied is: geschiedenis. Het is niet "het verhaal van de opstanding", nee, het is de geschiedenis en het feit van de opstanding. Het is de waarheid, het is gebeurd. Daar kun je op staan. Daar ontleent de waarheid ook haar reputatie aan: dat ze zo hard is. Dank God daarvoor, want ze is zo hard als graniet; je kunt er werkelijk op staan en bouwen. Je kunt je ertegen verzetten, maar de waarheid blijft gewoon staan. Daar is ze voor. Mooi toch? Maar jij, zegt Paulus dan, wees nuchter onder alles.
Nuchterheid, Lijden en de Gelukkige God ↑ hoofdstukken
Laat je niet meeslepen; verhalen zijn er immers al zoveel. Blijf gewoon nuchter. Die waarheid staat en die blijft staan, wat men ook doet en hoezeer men zich daar ook van afkeert. Bovendien: laat je niet gek maken door al die opinies. We hebben het al eerder gehad over de rol van internet en hoe we tegenwoordig eigenlijk voortdurend bestookt worden. Nooit was dat zo erg als in onze dagen, simpelweg omdat je voortdurend in aanraking bent met informatiebronnen en allerlei invloeden. Dat is niet alleen maar ’s avonds als je de tv aanzet, zoals dat veertig of vijftig jaar geleden nog was, maar nu gebeurt dat continu doordat je je mobiel bij je hebt. Dat is helemaal niet moralistisch of veroordelend bedoeld, het is gewoon een gegeven. Juist dan, met zoveel hypes die altijd weer voorbijgaan, is nuchterheid geboden.
Laat je niet gek maken. Dit Woord dat geschreven staat, is tweeduizend jaar geleden gecompleteerd. We hebben die bibliotheek. Natuurlijk weet ik dat je op een vertaling niet blind kunt varen, maar dat wat er staat geschreven, dat is het. Als mensen met allerlei nieuwe dingen komen, zeg dan heel nuchter: ik zal het eens nakijken. Wijs het niet per se direct af; als iemand iets vertelt wat je nog nooit gehoord hebt, is het niet nuchter om meteen te denken dat het dus niet waar zal zijn. Dan ben je in feite een traditionalist die zich laat leiden door wat de dominee of de pastoor altijd gezegd heeft, in plaats van nuchter te checken of iets klopt. Dat is het geweldige van het mogen hebben van de waarheid, de Schriften: je kunt de dingen checken en nagaan, zoals de Bereeërs dat deden.
Wees nuchter. Paulus zegt: "Onderhouds Timotheüs, lijd kwaad." Hoe vaak hebben we dat dit weekend nu al niet gelezen? Lijd kwaad, ook met Paulus. Deel in die afwijzing en realiseer je dat dit er gewoon bij hoort. Eenzaamheid hoort bij het Evangelie, zeker ook in de laatste dagen. Dat besef loopt als een rode draad door dit hele weekend en door de brief aan Timotheüs, want Paulus herhaalt het telkens weer. Dat is niet voor niets; het is juist om daarmee aan te geven dat het bericht weliswaar geweldig is — het is een blijde tijding, het is de waarheid en je kunt het bewijzen — maar dat je maar weinig gehoor zult vinden. Wees je daarvan bewust. Sterker nog, je zult ook veel verzet ondervinden. Als je dat weet, dan is het goed. En als je daardoor eenzaam je weg moet gaan, ook dat hoort erbij.
Dat is ook typisch iets van deze tijd. Vroeger kon je nog aanleunen tegen een gemeenschap, een kerk of een geloofsgemeenschap waar je bij hoorde. Maar ja, als men de gezonde leer niet meer verdraagt, kun je daar niet meer op steunen. Als je niet meer kunt aanleunen tegen je 'clubje', omdat ook zij simpelweg omvallen, dan komt het erop aan dat je zelf staat. Daar is een woord voor: zelfstandig. Sta zelf. Dat bedoel ik niet individualistisch, want je kunt ook met elkaar zelfstandig zijn. Als u staat op het fundament, en ik sta op het fundament, en jij staat op het fundament, dan staan we allemaal gewoon op dat ene fundament. Dan leunen we niet op elkaar met als gevolg dat wanneer de één valt, de rest ook valt. Nee, je staat gewoon zelf, maar je vindt elkaar wel rondom die waarheid. Ook al is dat vaak eenzaam: sta zelf en wees bereid om dat kwaad — wat in de praktijk vooral die afwijzing en de daarmee gepaard gaande eenzaamheid is — te verdragen.
Doe het werk, dat is wat ik er afsluitend over wil zeggen. Paulus geeft die laatste aanwijzing aan de evangelist Timotheüs: "Doe het werk van een evangelist." En wat doet een evangelist? Een evangelist is iemand die een goed bericht vertelt, een blijde mededeling doet. Hoe vat je dat samen? Er zijn nogal wat manieren voor, maar het is bovenal het Evangelie van de gelukkige God. Er staat hier ook een brochure die zo heet: De gelukkige God. Het is een blijde mededeling dat die ene God van hemel en aarde al het lijden en het leed kent. Hij kent alle tranen, elk schepsel is in Zijn hand en Hij is met hen begaan. En toch is die God gelukkig, omdat Hij een doel heeft met de hele schepping en met ieder creatuur. Op Zijn wijze en via Zijn timing brengt Hij dat allemaal terecht.
Dat is zo’n geweldige waarheid als je dat in je leven mag beleven en op die manier naar de dingen mag gaan kijken. We zitten hier met een flinke club, maar iedereen heeft zijn eigen achtergrond, zijn eigen struggles en zijn eigen omstandigheden op het gebied van gezondheid, relaties of werk. Denk daar eens aan: al die omstandigheden zijn zo verschillend. Maar weet dan dat er Eén is die de dingen kent; sterker nog, Hij beschikt ze ook. De weg die Hij met jou gaat, is de beste. Vertrouw daar maar op. Soms kun je je niet voorstellen dat dit het beste is, maar jawel: het is de beste weg voor jou in Zijn grote plan.
Er komt een moment, Daffy, er komt een moment — zo verzekert de Schrift ons — dat iedereen dat gaat erkennen. God wordt nu van alles en nog wat beschuldigd; men vindt dat Hij fouten maakt of het niet goed doet. De vervreemding die mensen naar God toe ervaren, komt meestal doordat ze Hem van alles verwijten. "Als er een God is, waarom dan...?" Men gelooft niet echt dat Zijn weg de beste is, ook al belijdt men het misschien met de mond. Maar op het moment dat je daar gewoon 'amen' op zegt en erkent: "Ik zie het niet, ik voel het niet en andere mensen spreken het tegen, maar Ú zegt het en dat is mijn uitgangspunt." Dat klinkt heel simpel, en dat is het ook, maar in de praktijk is dat een hele strijd. Toch is dat de allerbeste instructie.
Dit is wat geloven is: leven uit geloof. Dat is niet leven uit wat je ziet en ook niet uit wat je voelt, maar leven uit het feit dat Hij gesproken heeft. Wat Hij zegt is waar en betrouwbaar, daar kun je van op aan. Zo is het. Dat verandert je hele perceptie en daarmee je totale beleving. Je krijgt perspectief en dat geeft je vreugde. Ik zeg niet dat daarmee het lijden, de tranen of de moeite minder worden, maar je leert er dan wel op de juiste wijze mee om te gaan. Het geeft je kracht om die weg te gaan die Hij voor jou en voor mij heeft weggelegd. Vertel dat maar aan de mensen, Hedy, over die gelukkige God en over Christus Jezus, de Redder die de dood tenietdoet en het onvergankelijke leven aan het licht brengt door het Evangelie. Vertel het de mensen maar. En ook als ze het niet geloven: het is waar en het blijft waar. Amen!
UltimateGoodNews