GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

ingelijfd en geënt in Israël?

04-10-2026 - Geplaatst door Andre Piet
Urk

“Hen tellen, als in Israël ingelijfd”, klinkt in de berijming van Psalm 87. Maar spreekt de psalm werkelijk over heidenen die bij Israël worden gevoegd? En als Paulus in Romeinen 11 spreekt over het enten van wilde olijftakken in de olijfboom, betekent dit dan hetzelfde? Worden gelovigen uit de natiën inderdaad bij Israël ingelijfd? Of wijst Paulus gelovigen uit de natiën een heel andere plaats toe. Het antwoord blijkt verrassend…!

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

In tegenstelling tot de traditionele berijming van Psalm 87 leert de Schrift niet dat gelovigen uit de heidenvolken zijn ingelijfd in Israël. In Romeinen 11 worden gelovigen uit de natiën tegennatuurlijk geënt op de edele olijfboom, die het volk van God voorstelt dat licht verspreidt. Israël is wegens ongeloof tijdelijk terzijde gesteld en lo-ammi geworden om hen tot naijver te wekken, totdat de volheid der natiën is binnengegaan. Gelovigen in de huidige bedeling zijn niet ingelijfd in Israël, maar volgens Efeze ingelijfd in het lichaam van Christus en met Hem gezet in de hemelse gewesten.

“Wij zijn niet ingelijfd in Israël; het is een verschil van hemel en aarde waar ik het nu over heb, letterlijk!”

Inleiding en Begroeting ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag, vrienden hier op Urk. Wat goed om elkaar weer te mogen treffen. Voordat ik het bijbelstudiethema wil aansnijden, wil ik heel hartelijk dankzeggen aan al degenen die mij een berichtje of kaart hebben gestuurd in verband met het overlijden van mijn vader, die gisteren begraven is in Aalsmeer. De man heeft een zeer gezegende leeftijd mogen bereiken van 95 jaar en tot op het einde heeft hij op zichzelf mogen wonen; hij was er nog zeer goed bij. Het is natuurlijk altijd verdrietig om bij zo’n gelegenheid afscheid te moeten nemen, en tegelijkertijd is het echt dankbaarheid die in dezen overheerst. En ja, zoals ik zojuist ook al eventjes zei: we zijn natuurlijk niet zonder verwachting. Bepaald niet, integendeel! En dat heeft gisteren ook mogen klinken. Dus dat wilde ik toch even gezegd hebben.

Ik ben trouwens sowieso blij dat ik hier mag zijn, want het gaf heel wat hindernissen om hier te komen. Het is normaal altijd al vijf kwartier rijden, maar nu moest ik nog een uur langer rijden en had ik met heel wat hindernissen te kampen. Dat is in dit geval een aardige woordspeling, want ik moest inderdaad via Kampen hiernaartoe komen.

Psalm 87: de Berijming Versus Wat de Schrift Zegt ↑ hoofdstukken

Ik wil jullie vanmiddag eens bepalen bij dit thema: ‘ingelijfd en geënt in Israël?’, met een vraagteken. Dat doet al iets vermoeden dat het misschien dan toch iets anders is dan wat we altijd gedacht hebben. Nou ja, ik ben op Urk en een heel flink aantal van jullie is toch wel vertrouwd met het boek van de Psalmen, in dit geval zelfs nog met de oude berijming waar ik uit wil citeren.

In Psalm 87 vind je dit. Laat ik eerst kijken naar vers 3 uit de berijming van 1773; daar is gisteren ook uit gezongen in de kerkdienst. Mijn vader was nogal gesteld op die oude berijming. Dat is wat oud-Nederlands, maar goed:

De Filistijn, de Tyriër, de Moren, Zijn binnen u, o Godsstad, voortgebracht; Van Sion zal het blijde nageslacht Haast zeggen: “Deez’ en die is daar geboren.”

En dan vooral dat vierde couplet, want daar snijd ik nu op aan:

God zal ze Zelf bevestigen en schragen, En op Zijn rol, waar Hij de volken schrijft, Hen tellen, als in Isrel ingelijfd, En doen den naam van Sions kind’ren dragen.

Ik zie een heel aantal gezichten van: dat herken ik. En zo gaat het met liederen, dat is trouwens ook de bedoeling. Ik heb daar nog niet zo lang geleden al eens aandacht voor gevraagd: de functie van liederen, ook het lied dat we met elkaar zingen in samenkomsten, heeft vooral een onderwijzend karakter. Heel veel mensen denken dat het even een soort van pauze is waarin het onderwijs ontbreekt en er even wat amusement doorgeschoven wordt, maar dat is niet de Bijbelse gedachte.

De Bijbelse gedachte is juist dat het lied en de tekst daarvan beklijft. Dat is positief zo, maar negatief natuurlijk net zo: wanneer er onjuiste dingen gezongen worden, en zeker als de melodie daarin meewerkt en je dat al tientallen jaren zingt. Zo’n tekst als die ik hier nu projecteer is al 250 jaar oud, en dat heeft in vele generaties zijn beslag gekregen. Mensen hebben dat gezongen, en dan maakt het niet alleen deel uit van je herinnering, maar ga je denken dat het dus ook wel zo zal zijn.

Ik ben de laatste om de berijming van de Psalmen af te katten, maar dat neemt niet weg dat er in de berijming heel wat uitleg zit. Er is heel veel theologie in meegekomen, in dit geval calvinistische theologie. Dat blijkt uit zoveel teksten. Het is niet zomaar de Bijbeltekst op melodieuze wijze gezongen; nee, er is echt heel veel met de tekst gedaan.

Dat wil ik in dit geval even illustreren, want kijk wat de berijming zegt. Hier wordt gezegd dat van alle volkeren die door God worden genoteerd en geregistreerd op Zijn rol, Hij hen zal tellen als in Israël ingelijfd. De gedachte daarbij is – zo wordt het ook altijd uitgelegd en dat is ook de intentie geweest van degenen die dit zo berijmd hebben – dat gelovigen uit de heidenvolken die nu in de kerk zijn, een deel zijn geworden van Israël. Ze zijn bij Israël ingelijfd; eigenlijk zijn wij dus Israël geworden. Het wordt vaak vervangingstheologie genoemd, en in feite is het dat ook wel: wat ooit Israël was, heet nu de kerk, en in die zin is het een vervanging. Eigenlijk is de gedachte eerder: het was Israël, maar dat is nu uitgebreid naar alle volkeren. Dat wil zeggen dat alle gelovigen uit de volkeren gerekend worden als in Israël ingelijfd.

Dat zegt de berijming, maar ik zal u zeggen: dat zegt de Schrift niet! Laten we die tekst er eens bij pakken, in dit geval uit de NBG-vertaling. Ik corrigeer hem niet, maar daar staat dit geschreven:

Rahab [dat is een aanduiding voor Egypte, zoals ik dat hier ook aangeef] en Babel vermeld Ik als degenen die Mij kennen; zie, Filistea en Tyrus met Ethiopië: deze is DAAR geboren.

God Zelf wordt hier sprekend ingevoerd. Met andere woorden: bij het opschrijven van de volkeren registreert God: deze is dáár geboren, namelijk in Babel, Filistea, Tyrus, Ethiopië, enzovoort. Ik wil er trouwens bij zeggen dat dit ook werkelijk een profetische psalm is, en dat hebben de berijmers zich ook goed gerealiseerd. Dit verwijst naar toekomende tijden. Toen de psalmist dit noteerde, werd er iets gezegd over de toekomst: dat Egypte, Babel en allen die daar vandaan komen, vermeld worden als degenen die Mij kennen. Dat is nogal wat!

Maar let op die opmerking dat God zegt: “deze is dáár geboren.” En van Sion wordt gezegd:

Ieder van hen IS IN HAAR geboren, Hij, de Allerhoogste, bevestigt haar.

Hier gaat het over Sion, dat wil zeggen Jeruzalem en alles wat met die naam verband houdt. Het is God Zelf, de Allerhoogste, die haar vaststelt en bevestigt. De gedachte is dus niet dat alle volkeren geacht of gerekend worden als in Israël ingelijfd. Nee, God maakt juist een verschil tussen wie onder de volkeren is geboren – dáár – en degene die in verbinding met Sion is geboren: in háár. Het is juist het onderscheid dat gemaakt wordt!

En dan vervolgens vers 6:

JAHWEH telt bij het opschrijven der volken: deze is daar geboren.

Met andere woorden: als God de volkeren registreert, doet Hij dat heel nauwkeurig en onderscheidt Hij wie dáár onder de volkeren en wie in háár is geboren. Weliswaar heeft God een geweldige zegen beloofd voor de volkeren – al die volkeren die hier genoemd worden en al die geografische plekken zullen Hem eens kennen en erkennen, dat is waar – maar daarbij blijft juist het onderscheid bestaan tussen wie daar geboren is en wie in haar geboren is.

Je krijgt dus eigenlijk precies de tegenovergestelde gedachte. Het punt is niet dat al die volkeren gerekend worden als in Sion geboren of als in Israël ingelijfd. Integendeel: God heeft een plan met Israël, speciaal met de stad Sion. Hij, als Allerhoogste, bevestigt haar, en via die stad gaat Hij de volkerenwereld zegenen en zullen ze Hem kennen en erkennen. Dat is waar, maar het onderscheid blijft bestaan. Het is juist dát volk dat is uitgekozen om het kanaal van zegen voor de hele volkerenwereld te vormen.

Die hele gedachte die generaties lang, ook hier op Urk, is gezongen – dat Hij hen zal tellen als in Israël ingelijfd – was in die dagen heel vanzelfsprekend. Maar de afgelopen eeuwen is er nogal wat gebeurd wat eigenlijk onmogelijk leek: dat na tweeduizend jaar in het Midden-Oosten een volk weer terugkeerde naar haar eigen land. Daar hoef ik bijna niets over te zeggen, dat is elke dag wereldnieuws. Dat volkje daar, en vooral die stad Jeruzalem, is een steen des aanstoots, maar het speelt zo’n enorme rol. Daardoor zijn mensen er toch heel anders over gaan denken.

Zou er dan toch iets aan de hand zijn met dat volk en met die stad? Dat is trouwens altijd een hele gevaarlijke ingang, als ik het eventjes toch mag toelichten. Want als je gedwongen wordt door de omstandigheden anders naar de Schrift te kijken, dan ben je zomaar geneigd om de Bijbel te gaan uitleggen aan de hand van dat wat je ziet en waarneemt.

Er waren namelijk al in 1850, 1860, 1870 — ik heb zo’n boek ook nog in de kast staan van Darby, maar ook van Voorhoeve — die toen al schreven, toen er nog helemaal geen sprake was van een Joodse staat, laat staan van al die landen die weer op de kaart gezet zijn na tweeduizend jaar, die toen al zeiden: dat gaat gebeuren, eerst in ongeloof. En die excuseerden zich voor het feit dat de actualiteit daar nog geen enkele reden toe gaf, maar ja, het Woord zegt het, dus het zal gaan gebeuren. Kijk, en dat is een heel wat solidere manier om tot inzicht te komen: gewoon geloven wat er staat. Je leest het, je onderzoekt het.

En ja, dat ging natuurlijk heel erg in tegen de theologie. Want het is toch altijd heel sterk de gedachte geweest van: wij zijn dat Israël geworden. En dat is dan toch weer die vervangingstheologie.

Goed, het gaat mij nu even puur om die gedachte van ingelijfd in Israël. Dat is eeuwen zo gezongen en daarmee ook beleden. Maar als je dat dan even helemaal terugbrengt naar de Schrift zelf — in dit geval Psalm 87, waar die woorden aan ontleend zijn — daar staat toch echt iets anders. Het onderwerp is nu niet deze psalm, dus ik ga er nu verder niet dieper op in, maar ik heb u nu gewoon wel even laten zien: daar staat niet wat de berijming wel weergeeft, namelijk dat alle volkeren, of alle gelovigen uit de volken, als in Israël zouden zijn ingelijfd. Dat staat er domweg niet. Waarvan akte.

En daarmee heb ik eigenlijk het eerste deel van de titel beantwoord: ingelijfd in Israël. Maar het gaat veel breder. Het is niet alleen maar een kwestie van uitleg van een paar Bijbelverzen in Psalm 87. Daar concentreert het zich, daar worden die dingen geformuleerd en zo is dat berijmd tot ons gekomen. Maar het is vooral ook naar aanleiding van een Schriftplaats in de Romeinenbrief. En daar wil ik dan ook inderdaad naartoe gaan: naar Romeinen 11.

Nou ja, ik heb het al in vele toonaarden gehoord. Ik ben inmiddels ook 65, dus zo heb je toch ook heel wat te horen en te lezen gekregen. Het heeft mij altijd enorm geboeid. Mijn vader… dat is wel interessant: juist gisteren vertelde mijn jongste zus dat — mijn vader is nu overleden — er een heleboel abonnementen moesten worden opgezegd en onder andere ook Het Zoeklicht; dat abonnement is opgezegd. En nou bleek dus: hij was een van de oudste abonnees op dat blad. We hadden dat abonnement al sinds 1965. Toen was ik dus vier jaar, en ik weet ook niet beter dan dat Het Zoeklicht altijd bij ons in huis kwam. Dus ja, mijn vader was dan weliswaar kerkelijk, maar hij had toch chiliastische sympathieën. Dat wil zeggen: hij geloofde ook in Israël en het toekomstige vrederijk enzovoort. Ik weet nog zo goed dat hij me daar allemaal over vertelde toen ik een klein ventje was. En dat hoorde je dan niet de dominee zeggen, maar hij vertelde dat dan toch allemaal. Ja, hij heeft mij wel op het spoor gezet. Mooi daarmee ook.

Maar even ter zake: die gedachte van in Israël ingelijfd is ook op een andere wijze heel vaak verwoord.

Romeinen 11: Geënt in Plaats van Ingelijfd ↑ hoofdstukken

Namelijk: wij zijn eigenlijk gewoon in Israël ingeënt. Die gedachte is ontleend aan Romeinen 11. Maar ook dan moet ik zeggen dat dat heel onnauwkeurig gelezen is. En dan zeg ik het eigenlijk nog eufemistisch, want het is echt anders. Ik wil daar graag eens op wijzen, want dit zijn van die oeroude misverstanden.

Laat ik even de passage zelf lezen waar het specifiek over gaat. Kijk, Romeinen 9 tot en met 11 gaat daar in z’n geheel over. Het is een intermezzo in de hele brief. Het gaat over de onderbreking nu in de heilsgeschiedenis, over de weg die God nu gaat met een ongelovig Israël — of eigenlijk de weg die Hij niet gaat, de omweg die Hij maakt — en dat Hij nu via de volkeren Zijn heil verbreidt, om uiteindelijk wel weer bij Israël uit te komen.

Maar dan introduceert hij de metafoor van de olijfboom en van het enten. Ik had eerst in de aankondiging gezet: ‘ingeënt in de olijfboom’ of ‘ingeënt in Israël’. Maar toen zat ik er even over door te denken dat dat associaties oproept. Inenten in Israël… nou ja, dan denk je meteen aan vaccinaties en zo. Maar het is in ieder geval wat hulpzamer en verduidelijkend als ik spreek over niet ‘ingeënt in Israël’, maar ‘geënt in Israël’. Want enten is toch wel wat anders dan inenten, nietwaar?

Goed, laten we die passage waarin hij specifiek daarover spreekt gewoon eventjes lezen, zodat we allemaal even scherp hebben waar het over gaat. Dan wil ik daar graag even een paar kanttekeningen bij plaatsen, gewoon ter toelichting van de tekst. Ik lees het voor uit de NBG-vertaling, vanaf vers 16:

“Zijn de eerstelingen heilig, dan ook het deeg…” Dat is een wat wonderlijke metafoor, maar die laat ik hier even rusten. “…en is de wortel heilig, dan ook de takken.” Ik kan het wel verklappen hoor: die wortel gaat over de aartsvaders en de beloften die God aan hen heeft gegeven. Dat zijn de eersten, de aartsvaders vormen de wortel. En dan staat er vervolgens: “dan ook de takken. Indien nu enkele van de takken weggebroken zijn en gij als wilde loot…” Gij slaat hier op de natiën. Kijk het maar na, dat is de hele gedachte; Paulus spreekt juist de heidenen, of beter de natiën aan. “…en gij als wilde loot daartussen geënt zijt en aan de saprijke wortel van de olijf deel hebt gekregen, beroem u dan niet tegen de takken! Indien gij u ertegen beroemt: niet gij draagt de wortel, maar de wortel u. Gij zult dan zeggen: er zijn takken weggebroken, opdat ik als loot geënt zou worden. Goed! Zij zijn om hun ongeloof weggebroken…” — de Israëlieten om hun ongeloof — “…en gij staat door het geloof. Wees niet hoogmoedig, maar vrees! Want indien God de natuurlijke takken niet gespaard heeft, Hij zal ook u niet sparen. Let dan op de goedertierenheid Gods en zijn gestrengheid: over de gevallenen gestrengheid, maar over u goedertierenheid Gods, indien gij bij de goedertierenheid blijft; anders zult ook gij weggekapt worden. Maar ook zij zullen, wanneer zij niet bij hun ongeloof blijven, weder geënt worden; God is immers bij machte hen opnieuw te enten. Want indien gij uit de wilde olijf, waartoe gij naar uw natuur behoort, weggekapt en tegen uw natuur op de edele olijf geënt bent, hoeveel te meer zullen dezen, naar hun natuur, op hun eigen olijf geënt worden!”

En dan krijg je vers 25. Dat is nogal logisch hè: na vers 24 krijg je vers 25. Maar dan maakt Paulus een geheim bekend en is het niet meer louter veronderstellenderwijs zo van: ‘hoeveel te meer zullen zij op hun eigen olijf geënt worden?’ Het is niet alleen maar een optie, zo zal het namelijk ook daadwerkelijk gaan! En dan wordt opnieuw weer de eerste plaats toegewezen en zal Hij deze ook vervullen.

Ik ben meestal gewend om, als ik een gedeelte gelezen heb, vers voor vers daar doorheen te gaan. Maar in dit geval, omdat ik een heel onderwerp wil behandelen, lijkt het me beter om mij te beperken tot een paar kanttekeningen ter toelichting van wat we gezien hebben. Die zijn wel van belang. En dan wil ik straks nog naar Efeze toe gaan, dus daar moeten we alle zeilen bijzetten om dat in één geheel te bespreken.

Enkele aantekeningen bij die passage die ik zojuist voorlas:

Het Tegennatuurlijke Enten van de Wilde Olijftak ↑ hoofdstukken

In de eerste plaats dit – en dit zeg ik ook een klein beetje als een geboren Aalsmeerder. Ik kom uit de kwekerijwereld; ik zit hier nu in de visserijomgeving, maar ik kom uit de kwekerswereld. Mijn vader had een rozenkwekerij en mijn broer Dirk is er nu niet bij, die laat zich verontschuldigen. Jullie krijgen de hartelijke groeten van hem, hij kon vandaag helaas niet meekomen. Maar hij heeft zelf ook een rozenkwekerij gehad en hij heeft ook heel vaak dat enten gedaan, dat wil zeggen: dat oculeren, zoals dat heet.

Voor een tuinder is de metafoor die Paulus hier bezigt eigenlijk wat vreemd. Het enten van een wilde olijftak op een edele olijf, dat is tegennatuurlijk. Zo doet een kweker dat niet. Want normaal gesproken heb je een stukje edel enthout – ik kom uit de rozenwereld, dus dan heb je een veredeld rozentakje – en dat zet je dan op een wilde stam. Terwijl hier wordt gesproken over de edele olijfboom waar je een wilde tak op zet. Dat doet een kweker helemaal nooit. Het is dus heel tegennatuurlijk wat Paulus hier beschrijft. Maar de grap is: hij zegt het zelf ook! Het is tegen de natuur waar hij het over heeft. En dat is ook zo, maar dat heeft een reden.

Waarom gebruikt hij dan toch deze vergelijking, deze metafoor? Want kijk, een kweker zou vragen: wat heeft zo’n wilde tak de edele boom nou te bieden? Maar dat is Paulus’ insteek niet. Paulus’ insteek is juist precies omgekeerd. Hij vraagt niet: wat heeft zo’n wilde tak de edele boom te bieden? Nee, wat ontvangt die wilde tak van de edele olijfboom? En dan zegt Paulus: hij krijgt namelijk deel aan de rijkdom, of aan de vettigheid, die hij van nature niet bezat. Die wilde olijftak krijgt deel aan een edele olijf. Het gaat er dus niet om dat hij iets geeft aan die boom, nee, hij ontvangt iets van die boom wat hij voorheen van nature niet had. Dat is de gedachte. Misschien dat u op Urk dit bezwaar niet eens ooit bedacht hebt, maar het is iets wat je als kweker denkt: het is toch eigenaardig? Maar zo eigenaardig is het nou ook weer niet als je er even over doordenkt. Dus dit is een eerste opmerking.

Dan een tweede, heel belangrijk punt. Want meestal is de gedachte: die olijfboom, dat is Israël, en de wilde olijftakken zijn degenen die niet bij Israël horen, de niet-Joden uit de natiën. Dat is duidelijk. Hij spreekt over natuurlijke takken die weggebroken worden – dan gaat het over Israëlieten – en hij spreekt aan de andere kant over heidenen, mensen uit de natiën die geënt worden in die olijfboom. Maar wat verandert er dan wel bij dat wegbreken en dat inenten?

Kijk, en dit moet je je realiseren: een weggebroken natuurlijke tak blijft gewoon Israëlitisch. Als zo’n natuurlijke tak waar Paulus het over heeft wordt weggebroken… Waardoor zijn ze weggebroken? Door hun ongeloof hebben ze geen deel meer aan die edele olijf. Maar het blijven gewoon Israëlieten, hoor! Het is niet zo dat zij ineens iets anders worden. Nee, ze hebben alleen geen deel meer aan die olijfboom. Laten we het dus gewoon vaststellen: een weggebroken natuurlijke tak blijft gewoon Israëlitisch, en omgekeerd blijft een ingeënte wilde tak qua afkomst gewoon iemand uit de natiën.

Wat er verandert, is hun positie. Want die wilde takken krijgen nu deel aan de wortel en de rijkdom van die olijfboom. En die wortel – ik had het er al even over – die wortel slaat op de aartsvaders, de belofte die God oorspronkelijk heeft gegeven aan Abraham, Isaak en Jakob. De belofte aan Abraham staat, en zij die uit de natiën zijn hebben deel gekregen aan die boom, aan die zegen.

Dit was de tweede opmerking die ik wilde maken. En dan nu nog iets, en misschien is dat wel het allerbelangrijkste in verband met het herkennen van die boom.

De Olijfboom als Gods Volk Dat Licht Verspreidt ↑ hoofdstukken

Welke positie vertegenwoordigt die boom? Kijk, die olijfboom beeldt Gods volk uit, en wel in zijn bevoorrechte positie en functie. Waarom zeg ik dat nou? Kijk naar een olijfboom: wat doet een olijfboom? Die produceert olie, olijfolie. En waar is olijfolie nuttig voor? Nou, voor heel veel zaken.

Het is trouwens wel grappig: dit is vandaag de 23e Tishri. Het is ook Dierendag, maar daar wilde ik het niet over hebben. Lub, zou jij even een bekertje water voor me willen halen? Dat kan ik wel even gebruiken, bij voorbaat dank. Het is vandaag de 23e Tishri, en in de diaspora is dit Simchat Torah. Gisteren was het de 22e Tishri, en dat is de achtste dag van het Loofhuttenfeest. Mag ik je vriendelijk bedanken? Dankjewel. Waarom ik dat even noem: het is eigenlijk de afsluitende dag, een soort appendix, want het Loofhuttenfeest duurt zeven dagen. Maar het Loofhuttenfeest, Sukkot, is het feest waarin de oogst gevierd wordt, met name de oogst van de wijn, maar ook van de olijven. In die zin past dit onderwerp daar ook weer mooi bij, hoewel ik het er niet om gedaan heb, dat niet.

Maar goed, een olijf is natuurlijk een schitterend type van nieuw leven, van onvergankelijk leven. Een olijfboom is op zichzelf al een boom die van nature nooit doodgaat, tenzij je hem omhakt. Vandaar ook dat ze duizenden jaren oud kunnen worden. Het is een boom die zichzelf regenereert, zoals dat heet. En hij produceert olie en licht; het is olie voor de lampen, afgezien van alle medicinale functies die olijfolie ook nog heeft. Maar wat ik hiermee wil zeggen: die olijfboom staat inderdaad voor het volk van God dat leven en daarmee ook licht produceert. Het is dus een uitbeelding van het volk van God in zijn bevoorrechte positie. En waarom? Omdat het licht produceert en in feite bedoeld is om licht en het woord des levens te geven aan de wereld. Dat is de grote functie van de olijfboom.

Het spreekt dus van het volk van God. Maar dan is het van belang om scherp te zijn: Israël is van nature dat volk. Kijk, een olijfboom staat niet zomaar voor Israël; een olijfboom staat voor het volk van God dat licht produceert. Van nature is dat verbonden aan Israël. Vandaar ook dat Paulus spreekt over de natuurlijke takken en over hun eigen olijfboom. In Jeremia 11 vers 16 lees je ook: “Een groene olijf, schoon van prachtige vrucht, heeft de HEERE uw naam genoemd.” Van oudsher en van nature is dat zo. God heeft een volk, en dat volk bestemt Hij en geeft Hij Zijn woord, met het doel dat dat woord bewaard zou worden, maar vervolgens ook dat het zijn werk zou doen en verspreid zou worden. Dat is waar licht voor bestemd is: om de duisternis te verdrijven.

Die olijfboom is dus niet simpelweg Israël; het kan Israël zijn, maar het is het volk van God dat licht verspreidt. Dat moet je goed inzien, want ook de natuurlijke takken kunnen worden uitgehakt en weggenomen. Dan zijn ze nog steeds Israël, Israëlieten, maar ze horen niet meer bij het volk van God. Dat is een belangrijk punt: het volk van God is geen statisch gegeven, zo van: als je eenmaal het volk bent, dan blijf je dat altijd. Nee, je kunt lo-ammi worden. Dat is een heel bekend Schriftuurlijk gegeven: wanneer God Zich afkeert en het volk terzijde stelt, dan wordt het lo-ammi.

Die olijfboom staat voor het volk van God. Van nature en van oudsher is dat een functie en een positie die aan Israël verbonden is, maar niet per definitie. Want God kan zomaar — en daar gaat het nu juist over — die natuurlijke takken wegbreken, en heel andere takken die daar van nature helemaal niet op horen, wilde takken uit de natiën, erop enten. Dat is precies waar Paulus het in deze hoofdstukken over heeft. God roept nu inderdaad uit de natiën mensen die voorheen lo-ammi waren, maar die Hij vervolgens weer ammi noemt. Hij haalt dat ook aan in Romeinen 9 vers 24 en 25: “Ik zal niet-mijn-volk noemen: mijn-volk.” In feite is dat ook wat God deed in de dagen van Handelingen. Paulus haalt dat aan en zegt: jullie zijn uit de natiën geroepen; jullie waren eens niet Zijn volk en nu zijn jullie Zijn volk.

Daarmee wil ik maar zeggen dat er mensen zijn die met het grootste gemak spreken over: “Israël is Gods volk.” Ik zou dat zo niet zeggen. Ik weet wel dat mensen je zomaar kunnen misverstaan en zeggen: “Denk jij dan niet dat er voor Israël nog een geweldige toekomst in petto is?” Ja, natuurlijk wel! Maar nu in onze dagen is het volk terzijde gesteld, is het lo-ammi. En een heel ander volk heeft nu die positie overgenomen.

Waarom zeg ik dit nu allemaal? Om het misverstand weg te nemen dat die olijfboom Israël is. Nee, die olijfboom is het volk van God dat licht verspreidt. Van nature — ik herhaal het — van nature is die positie weggelegd voor het volk van Israël, maar dat is niet per definitie zo. Sterker nog, in de huidige tijd, eigenlijk al sinds de dagen van Paulus, is die positie juist toegekend aan een ander volk uit de natiën. En nu komen we op het vierde punt.

Waarom Israël tot Na-ijver Wordt Gewekt ↑ hoofdstukken

Waarom verwekt dit hele fenomeen Israël tot naijver — het feit dat God mensen wegkapt die van nature juist deel hadden aan al die zegeningen, aan al die vettigheid van die boom, en er vervolgens heel andere mensen op gezet worden die van toeten noch blazen wisten en die daar geen enkel recht of aanspraak op konden maken? Nou, waarom verwekt dit Israël tot naijver? Dat is een van de thema’s van Romeinen 9, 10 en 11.

Israël mist door ongeloof juist wat het zoekt. Je leest dat ook aan het slot van Romeinen 9. Ik had het net voordat ik hierheen ging nog eventjes opgezocht, maar niemand kan het mooier formuleren dan Paulus zelf natuurlijk. Ik lees even een paar verzen voor, dat is zo sprekend: “Wat zullen wij dan zeggen? Dit: natiën die geen gerechtigheid najaagden, hebben gerechtigheid verkregen, namelijk gerechtigheid die uit geloof is. Doch Israël, hoewel het een wet van gerechtigheid najaagde, is aan de wet niet toegekomen. Waarom niet? Omdat het hierbij niet uitging van geloof, maar van werken. En daarom hebben zij zich gestoten aan de steen des aanstoots, gelijk geschreven staat: Zie, Ik leg in Sion een steen des aanstoots…” Met andere woorden, en dan zie je in Romeinen 10 dat Paulus zegt: ja, ook de profeten spreken daar al over: “Ik ben gevonden door hen die naar Mij niet zochten.” Maar van Israël zegt Hij daarentegen: “De ganse dag heb Ik Mijn armen uitgespreid om hen tot Mij te brengen.” En ze hebben dat afgewezen. Dat God daar ook Zijn weg in gaat, dat moet duidelijk zijn, maar dit is gewoon de observatie die Paulus maakt.

Dus Israël mist door ongeloof wat het zoekt. Ze zoeken gerechtigheid, maar ze krijgen het niet. Waarom? Omdat ze denken het te moeten verdienen: religie, werken. En het evangelie staat er haaks op, want het evangelie vraagt namelijk niets van een mens. Ik zeg: het evangelie vraagt niets van de mens. Het evangelie is een bericht, het is een mededeling. En voor een mededeling kun je niets doen, dat is gewoon wat het is. Kijk, als je een opdracht hebt van “gij zult”, dan word je aan het werk gezet, dan moet je iets gaan doen. Maar als men iets meedeelt, dan kun je maar één ding doen: namelijk het geloven. Ja, of niet?

Oké, Israël mist door ongeloof wat het zoekt, terwijl de natiën door geloof juist die rijkdom ontvangen. En dan komt het, hè: juist wat geen volk is, verwekt Israël tot naijver en toorn. En dat lees je — en die moet ik er ook even voorlezen, ik verwijs er wel naar, maar Romeinen 10 vers 19; nog niet zo lang geleden heb ik daar ook nog wat meer over gezegd, het is een thema dat me heel erg bezighoudt — in vers 19 lees je dat Paulus zegt: “Heeft Israël het dan niet verstaan?” En dan haalt hij aan: “Vooreerst zegt Mozes: Ik zal u jaloers maken op wat geen volk is, toornig op een onverstandig volk.”

En die toorn, die naijver waar hij het over heeft, die jaloezie die al geprofeteerd was door Mozes in Deuteronomium: er zou een moment komen dat Israël jaloers en toornig gemaakt zou worden op wat eigenlijk helemaal geen volk is. En bovendien, in hun ogen waarschijnlijk: etnisch gezien, gewoon in volkenkundige betekenis, is de ekklesia in onze dagen immers helemaal geen volk. We zijn een internationaal of supranationaal gezelschap. We hebben niets met landsgrenzen te maken en we zijn ook niet door bloedbanden verbonden — nou ja, sommigen wel, maar dat komt er hooguit toevallig bij — het is een geestelijke band. Etnisch gezien zijn we dus helemaal geen volk. En voor zover we een volk zijn, zijn we in de ogen van Israël heel onverstandig.

Israël is echt etnisch een volk, de ekklesia niet. En de ekklesia wordt bovendien voor het grootste gedeelte verzameld uit de natiën. En die hebben geen enkel idee van de Thora. Die houden de wet niet, die hebben daar geen enkele sjoege van. En toch krijgen ze het zomaar! En dat is het geschenk, de gift. Nu wordt dus een volk dat geen volk is en bovendien onverstandig is, rijkelijk gezegend en door God gerekend als Zijn volk. Terwijl het volk dat alles had, zoveel doet en zich overal op kon beroemen, aan de kant is gezet, is weggekapt. Ja, maar dat is pijnlijk.

En in dat kader plaatst Paulus zijn hele bediening. Paulus’ bediening onder de natiën dient tot dit doel. Hij zegt ook: hierom ben ik apostel van de natiën, opdat ik mijn volk tot naijver, tot toorn zou wekken en zodoende enigen — niet het hele volk, dat is nu niet aan de orde, maar enigen uit hen — zou redden. Ja, en dat was ook precies wat je in het boek Handelingen leest: altijd dat enorme verzet, de jaloezie en de toorn die zijn bediening opriep in de synagoge en in de hele Joodse wereld, én de enkeling bij wie juist daardoor wel de ogen werden geopend. En dat is de vijfde opmerking die ik er dan over maak.

De Tijdelijkheid van Israëls Verharding ↑ hoofdstukken

Het vijfde punt is dat de huidige situatie tijdelijk is. Ik zei al: we hebben gelezen tot vers 24 en dat gaat vervolgens door in vers 25. En dan zegt Paulus: ik deel jullie een geheim mee. Hij zegt dat de huidige verharding van het overgrote deel van Israël een ’totdat’ heeft. En dat moet je weten; ik wil niet dat jullie onkundig zijn, ik wil dat jullie dat weten. De huidige situatie waarin Israël verhard is, terzijde staat, weggebroken is — of welke term je daar ook maar voor wilt bezigen — die is tijdelijk. Het heeft een ’totdat’.

En wanneer de volheid van de natiën is binnengegaan — door de bediening namelijk van de boodschap die nu onder de natiën bekendgemaakt wordt: de verzoening der wereld — ja, als dat tot volheid komt en als dat gezelschap vol is en binnengaat, haar positie zal binnentreden… Ja, ik doe zo met mijn hand, maar dat is de richting waarin we gaan. Dat is dan geen vallen natuurlijk, maar we gaan wel die kant op. Goed, ik refereer nu even aan het gesprekje dat ik voor de samenkomst had. Maar het gaat er eventjes om: als de volheid van de natiën binnengaat, dan zal Israël als volk, als geheel worden gered door de Messias, als Die uit Sion zal komen, naar de woestijn zal gaan, enzovoorts. Maar dat is het volgende programmapunt. Totdat de volheid van de natiën is binnengegaan, staat Israël gewoon terzijde. Dat is de situatie en dat is precies ook de bedoeling.

En in die tussentijd — en daar gaat het nu eventjes om — is er een volk dat de positie heeft van het volk van God. Van nature niet, het is tegennatuurlijk, maar niettemin. Zij delen in die zegeningen, in feite ook in de belofte die God aan de aartsvaders heeft gegeven. De belofte van… ja, welke belofte gaf God aan Abraham? Aangaande hem en zijn zaad. En zijn zaad, dat is ten diepste en in de hoogste zin Christus. En juist daarin hebben wij onze plaats gevonden. Dat is ongekend hoog, en daar wil ik nu tenslotte ook nog op wijzen, want wij zijn inderdaad in onze dagen Gods volk. Dat wil zeggen: wij zijn geënt in dat volk, tegen onze natuur in, dat is waar.

Ingelijfd in het Lichaam van Christus (efeze 1 en 2) ↑ hoofdstukken

Ja, maar hoe zit het dan met die inlijving? Nou, ik heb het hier al meteen in de titel neergezet: we zijn wél ingelijfd. Het woordje inlijven moet je heel letterlijk nemen. Een lijf – dat is niet a life, nee, dat is weer wat anders – een lijf in het Nederlands is gewoon een lichaam. En ingelijfd is eigenlijk – dat is ook een mooie Latijnse benaming – geïncorporeerd. Corpus, het wordt in het lichaam geplaatst. Wij zijn geïncorporeerd. Maar waarin? De psalmberijming zegt dat we zijn ingelijfd in Israël. Maar we zijn níét ingelijfd in Israël! We zijn geënt in de olijfboom, dat is Gods volk. Dat is waar. Maar waar zijn we dan wél in ingelijfd? Kun je dat zeggen? Ja, wis en waarachtig! Maar dan hebben we het niet over Israël, nee, dan hebben we het over Christus.

En dat is eigenlijk een van de grote thema’s van Paulus in zijn brieven. En met name in die brieven als hij in de gevangenis zit. Nou, dan pakt hij helemaal uit als het gaat over de positie die wij hebben, wij die nu uit de natiën verzameld worden, ongeacht de afkomst. En ja, ik wil een paar dingen aanhalen uit Efeze 1, 2 en 3. Namelijk: wie is die ekklesia? Waar bevindt die ekklesia zich en hoe wordt ze dan verzameld? Ik wil het kort doen, want ik zie dat de tijd voortschrijdt, maar wel duidelijk.

Efeze 1. Ik begin midden in de zin, maar het gaat over de kracht van God die Hij heeft ingewerkt in Christus. Hoe dan wel? Wel, door Hem uit de doden op te wekken en Hem te zetten aan Zijn rechterhand. Dat was ook al voorzegd: “Zet U aan Mijn rechterhand.” En dat is daarboven, te midden van de hemelsen, of “in de hemelse gewesten”, zoals de NBG-vertaling zegt. Dat is boven alle overheid en macht en kracht en heerschappij, en alle naam die genoemd wordt, niet alleen in deze, maar ook in de toekomende aeon. Het volgende hoofdstuk spreekt zelfs over nog komende aeonen: wereldtijdperken die nog gaan komen. God heeft een geweldig plan, en als deze aeon ten einde is, dan vangt de toekomende aeon aan. Maar eigenlijk moet ik zeggen dat het nog weer wereldtijdperken zijn.

Maar ik lees even verder: “En Hij, God, heeft alles onder Zijn voeten gesteld en Hem als hoofd boven al wat is gegeven aan de ekklesia.” Boven al wat is, heel de schepping; Efeze 1 vers 10 spreekt over ta panta. Al wat is in de hemel en op de aarde gaat Hij in de volheid der tijden onder één Hoofd samenbrengen. Maar dat is het geweldige, want dat geldt niet alleen voor Christus Jezus die daar nu gezeten is, maar er is een gezelschap dat met Hem verbonden is en daarin deelt. Want God heeft alles onder Zijn voeten gesteld – dat is trouwens ook Psalm 8 – Hij heeft alles onder Zijn voeten gesteld en Hem als hoofd boven al wat is gegeven aan de ekklesia. Niet de ekklesia is een gift aan Hém, maar Híj wordt gegeven aan de ekklesia! En dan staat erbij: de ekklesia, die Zijn lichaam is, de aanvulling. Andere vertalingen spreken over een complement – niet een compliment, maar een complement – dus de aanvulling.

Christus Jezus daarboven is in Zichzelf oncompleet, dat is de gedachte. Waarom? Wel, Hij is Hoofd, en een hoofd heeft een lichaam. Hoofd en lichaam vormen een eenheid. En alles wat God aan Christus Jezus heeft toegedacht en toegekend, deelt Hij met de ekklesia. En terwijl Hij dus daarboven is: ja, wij zijn Zijn lichaam en wij vullen Hem dus aan, zoals het lichaam een hoofd aanvult. Hem aan, die het al in allen vervult! Nou, dat geeft wel aan wat een geweldig instrument dat in Gods handen is om alles tot volheid te brengen en om alles te gaan vervullen: het al in allen. Nou, dat is heel compleet, hoor. Waar het mij even om gaat, is: wie is die ekklesia? Wel, dat is Zijn lichaam, en dus verbonden met Hem.

Ja, oké. Efeze 2. Ik begin weer midden in de zin te lezen. Daar staat – het gaat weer over God: “Hij maakte ons…”, dat is de letterlijke weergave, samen of mede, maar eigenlijk: samen-levend met Christus. Dus Christus werd levend en wij delen daarin. En dan zegt Paulus er direct tussen haakjes bij, als tussenzin: “(in genade zijn jullie geredden)”. Het valt je gewoon zomaar ten deel, dus jij hebt er niks voor te doen. God heeft je – Efeze 1 vers 4 – vóór de nederwerping der wereld uitgekozen en voorbestemd. Predestinatie en uitverkiezing zijn Bijbelse waarheden. Ja, dat is geweldig, want God heeft namelijk het al op het oog. Heel de schepping, daar heeft Hij een plan mee, en Christus Jezus samen met Zijn lichaam is het hoogste instrument, als ik het zo mag zeggen, dat Hij gaat inzetten om al Zijn plannen te vervullen.

Nou ja, we zijn samen met Hem levend gemaakt, en Hij heeft ons samen opgewekt en ons samen doen zitten te midden van de hemelsen in Christus Jezus. Het staat hier allemaal in – nu ga ik nog weer iets ingewikkelds zeggen – de aoristus. Dat wil zeggen: in het tijdloze, als een voldongen feit voorgesteld. Het gaat er dus niet om wanneer dat gerealiseerd wordt, maar dát Hij het doet. Hij geeft ons leven en Hij doet ons samen zitten. Dus Hij zit daarboven aan Gods rechterhand, maar Hij niet alleen: wij ook! Dus als Psalm 110 zegt: “Zet U aan Mijn rechterhand”, dan zijn wij daarin – de ekklesia in onze dagen – inbegrepen, ingelijfd, geïncorporeerd. Dat wil zeggen: wij delen in die onvoorstelbaar hoge zegen.

Wij zijn niet ingelijfd in Israël; het is een verschil van hemel en aarde waar ik het nu over heb, letterlijk! Israël is straks het kanaal van zegen hier op aarde, maar er is nu een gezelschap – zo noem ik dat dan maar – een volk wat eigenlijk geen volk is, dat nergens recht en aanspraak op kan maken, dat deelt in de positie die Hij daar nu heeft aan Gods rechterhand. Want Hij doet ons samen zitten met Hem, te midden van de hemelsen, boven alles, in Christus Jezus. Dat is onze plek. Daarin zijn wij ingelijfd.

Nou ga ik nog een hoofdstukje verder. Ik kan wel snel lezen hoor soms, ik zal mijn uiterste best doen. Ik moet mijn punt nu toch echt gaan afmaken.

Het Geheim van de Christus en de Ecclesia (efeze 3) ↑ hoofdstukken

Maar Efeze 3. Paulus heeft zojuist gesproken over dat geheim, en dan zegt hij: als jullie dat zo lezen, “daarnaar kunt gij bij het lezen u een begrip vormen van mijn inzicht in het geheim van de Christus.” Ik zal u dit vertellen: het geheim van de Christus – we zullen het straks ook zien – is dat de Christus niet alleen het hoofd is, maar een lichaam heeft. Dat is op zich nogal logisch, maar wat geweldig is: dat lichaam is de ecclesia. Als je erover doordenkt wat dit betekent, is dat ongekend. Dit is zo hoog! Dat delen in Zijn positie, niet alleen maar delen… Het is al geweldig als je straks mag delen in de zegen die Israël gaat verspreiden onder de volkeren, maar dit is nog wel even van een andere orde. Bovendien zijn we nog veel eerder ook: de eersten, de eerstelingen dus, en dus de hoogste positie. Dat klopt helemaal hoor.

Dat geheim is ten tijde van vroegere geslachten niet bekend geworden aan de zonen der mensen, zoals het nu geopenbaard is aan Zijn heilige apostelen en profeten. Ook Petrus, Jakobus en Johannes hebben via Paulus hier kennis van gekregen; aan hen is het ook zo geopenbaard. En dan zegt hij: dit geheim – en nu laat ik zien dat het waar is wat ik zojuist zei – dit geheim, namelijk dat de natiën samen-lotbezitters zijn. Ik geef toe, het klinkt wat krom Nederlands, maar het is zo mooi. We zeggen lotbezitters: we genieten iets wat ons door loting ten deel valt. Het valt je zomaar ten deel, zoals een lot. Dat is een lotbezitter, en we zijn tezamen lotbezitters. En wel samen, niet alleen als natiën met elkaar, maar we delen in Zijn positie. Dat ‘samen’ slaat er vooral op dat wij delen in Christus’ positie; we delen Zijn lot.

En we zijn een samen-lichaam. In het Grieks staat er echt dit woord. Het is een heel letterlijke weergave van hetzelfde lichaam: hoofd en lichaam. Samen-lotbezitters, samen-lichaam, samen-deelhebbers van de belofte in Christus Jezus door het evangelie. Je hoort de geweldige boodschap dat God een Redder is, jouw Redder is, want dat is het evangelie: God is jouw Redder. Een mededeling. Daar kun je niks voor doen, dat is gewoon een mededeling. En als je het mag geloven, dan krijg je door het evangelie deel aan al deze dingen. Als God je ogen daarvoor opent, dan ben je deelhebber van de belofte in Christus Jezus. Alles wat God aan Christus Jezus beloofde, daar deel jij in. Dit is ‘mindblowing’, zeggen ze in het Engels, en dat is het echt: onvoorstelbaar groot!

Wat ik vanmiddag dus eigenlijk gezegd wil hebben, om dat dan af te sluiten: wij zijn ingelijfd, maar niet in Israël. We maken geen deel uit van het lichaam van Israël. We zijn ook niet de bruid, we maken deel uit van het lichaam van de Bruidegom. We zijn inderdaad ingelijfd, maar niet in Israël, zoals die berijming van Psalm 87 vers 4 dat zegt. Nee, we zijn ingelijfd in Christus’ lichaam! En daarmee delen we ook in de geweldige positie die aan Hem is toegekend, om straks in de toekomende aeonen de overtreffende heerlijkheid van Zijn goedertierenheid te betonen. Dat zijn hele hoogdravende woorden, maar lieve mensen, ik vind het zo geweldig om daaraan te denken en om dit ook scherp te krijgen.

Laat je dus niet wijsmaken dat wij nu zouden zijn ingeënt in Israël. Dat is niet waar, want met die bewering raak je ineens juist de hoogste zegeningen die God ons heeft gegeven kwijt. Daardoor word je dan verblind. We zijn niet ingeënt in Israël; we zijn ingeënt in het volk van God, dat van nature inderdaad Israël was. Ik hoop dat ik dat zodanig heb weergegeven dat het ook scherp overgekomen is en duidelijk is. Maar het allermooiste is om elkaar met deze dingen te verblijden. Ik mocht dat nu vanmiddag met jullie doen en delen. En God zegene Zijn woord aan ons allen. Zullen we het hierbij laten?

🎧 ingelijfd en ingeënt in Israël?

Powered by RedCircle

Delen: