toegerust voor de laatste dagen 1
10-05-2025 - Geplaatst door Andre Pietvrijdagavond 9 mei, Maarn
In deze eerste studie aandacht voor Paulus voorzeggingen op de ontwikkelingen in de christenheid na zijn heengaan. Het zou van kwaad tot erger gaan en in de laatste dagen zelfs een absoluut diepteput hebben bereikt. Paulus beschrijft met profetische precisie de kenmerken van ‘het christelijke avondland’ in de huidige tijd.
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: Toegerust voor de Laatste Dagen
- Latere Tijden: Afstaan van het Geloof
- Heidense Leringen in een Christelijk Jasje
- Het Patroon van Gezonde Woorden
- Paulus' Geestelijk Testament: Allen Hebben Zich Afgekeerd
- Gevaarlijke Tijden in de Laatste Dagen van de Christenheid
- Genormaliseerde Kenmerken van de Mens in de Eindfase
- Een Schijn van Godsvrucht (goede Verering)
Introductie: Toegerust voor de Laatste Dagen ↑ hoofdstukken
Vanavond mag ik de aftrap geven voor een serie van vijf studies die we dit weekend met elkaar gaan beleven. We baseren ons op één betrekkelijk klein briefje, namelijk de brief van de apostel Paulus aan Timotheüs, of meer specifiek de tweede brief die Paulus aan hem geschreven heeft. Het algehele thema heb ik genoemd: 'Toegerust voor de laatste dagen'. Vanavond wil ik speciaal inzoomen op dat begrip 'laatste dagen' en vooral ook hoe dat een rol speelt in de genoemde brief.
Trouwens, de titel is voor mij wat eigenaardig, of misschien ook voor een aantal van u, omdat er nog niet zo lang geleden van mijn hand een boekje is verschenen over de eerste Timotheüsbrief. Dat heeft een bijna identieke titel, namelijk: 'Toegerust voor latere tijden'. Maar als ik het zo zeg, dan hebt u meteen door dat het net even anders is. Die eerste Timotheüsbrief gaat daarover; Paulus spreekt in het vierde hoofdstuk over de tijden na zijn heengaan. Ik ga er straks nog even naartoe om ook het onderscheid te laten zien. Weliswaar gaat die eerste Timotheüsbrief over 'latere tijden' – dat is een vergrotende trap – maar je hebt dan ook nog de 'laatste dagen', of meer algemeen 'laatste dagen'. Dat is het onderwerp van dit weekend. Zoals we vanzelf zullen zien, gaat het feitelijk over de laatste fase van de christenheid.
In feite ziet dat nog veel verder. De latere tijden hebben te maken met wat er zou gaan plaatsvinden na Paulus' heengaan; daar waarschuwt hij Timotheüs dan ook voor. Maar als hij in de tweede brief diezelfde Timotheüs, zijn medewerker, aanschrijft, dan waarschuwt hij hem eigenlijk ook – en over het hoofd van Timotheüs ook degenen die dat dan zullen beleven. Ik zeg gewoon 'wij', want dat zijn wij. Niet exclusief natuurlijk, maar toch in ieder geval zeker ook wij, omdat dit gaat over de laatste fase van de christenheid. Ik ga er nu even helemaal aan voorbij en zal het verder niet uitgebreid toelichten – misschien dat het in de wandelgangen nog wel aan de orde komt – maar ik denk dat wij momenteel toch echt in de laatste dagen leven. Het zijn de laatste dagen ook feitelijk van deze aion, van dit wereldtijdperk.
Dat heeft allerlei redenen. Dat is niet alleen ontleend aan wat er in de wereld gaande is, in het Midden-Oosten en de hele constellatie van landen die daar de laatste eeuw zijn opgekomen, maar ik bedoel dat ook chronologisch. Ik zit daar zelf nog heel erg in; de laatste jaren wijs ik er zo dikwijls op. Degenen die een beetje vertrouwd zijn met mijn bijbelstudies en met de website van Goed Bericht, verrast dat natuurlijk niet. Wij leven aan het einde van de periode die, zoals dat dan ontleend is aan het boek Hosea, spreekt van de twee dagen dat Israël dood zou zijn en aan het begin van de derde dag hersteld zou worden als uit de doden. De Heer zou dan na twee dagen tot hen komen. Petrus verzekert ons vervolgens dat voor de Heer één dag als duizend jaar is. Dat wil zeggen: na twee dagen, na twee millennia, na tweeduizend jaren, zal de Heer de draad weer gaan oppakken met Zijn volk Israël en hen herstellen.
Dat betekent dus dat wij nu, zo'n tweeduizend jaar na het heengaan van de Heer, die mijlpaal bijna gaan passeren. Dat is in ieder geval een heel belangwekkend fenomeen omdat de tijd zeer nabij is, zonder dat we daarmee speciaal een jaar of laat staan een datum kunnen prikken. Je kunt het wel proberen, maar daar gaat het mij ook niet om. Het is genoeg om op te merken dat wij ons aan het einde van die periode bevinden. Dus als we het hebben over de laatste dagen, dan gaat het ook over de laatste dagen van de christenheid; de laatste dagen vlak voorafgaand aan de terugkeer van Jezus Christus. Dan zouden we ons toch vooral richten op dat specifieke briefje waarin Paulus juist daarover spreekt en ons attendeert. Hij rust ons toe, zoals de eerste Timotheüsbrief de gelovige toerust voor de tijden na Paulus' heengaan, de latere tijden. Zo is de tweede Timotheüsbrief juist een toerusting voor de laatste fase, de laatste periode, de laatste era – of liever gezegd: de laatste dagen van die era.
Voordat ik daarnaartoe ga, wil ik het onderscheid nog iets scherper stellen. Waar we feitelijk tegenaan lopen, is het fenomeen dat Paulus, met dat geweldige goede bericht dat hij wereldkundig maakte, tegelijkertijd buitengewoon pessimistisch is als het gaat om de ontwikkelingen in de christenheid. Ik moet het toch maar zo zeggen, ook al houd ik er niet zo van, want als je een goed bericht kent, een blijde tijding, het evangelie... Maar juist daarom is het belangrijk om te melden wat daarover voorzegd is. Wat Paulus eigenlijk al in zijn dagen meemaakte, gaat volgens hem alleen maar van kwaad tot erger. In de latere tijden zal er een grote afwijking plaatsvinden, om over de laatste fase nog maar te zwijgen. Dat is de tijd met het grootste verval en dat maakt de dagen waarin wij leven, de laatste fase van deze aeon maar ook de laatste fase van de christenheid, eigenlijk uiterst duister.
Als u dat ook zo ervaart en meemaakt, als u dat om u heen ziet en misschien zwaar teleurgesteld bent over de ontwikkelingen in de christelijke wereld en u vraagt: "Hoe kan dat dan allemaal?", dan heb ik toch goed nieuws. Het is volgens de voorzeggingen allemaal zo gegaan. Zo is het aangekondigd en geprofeteerd, en sterker nog: met grote nadruk. We zouden dit moeten weten. Als je het weet, dan kun je je er in ieder geval op instellen en weten dat er niets gebeurt buiten de orde of buiten Gods programma. Dat is sowieso onmogelijk natuurlijk. Goed, 1 Timotheüs 4.
Latere Tijden: Afstaan van het Geloof ↑ hoofdstukken
We gaan even naar dat hoofdstuk toe waar Paulus spreekt over die latere tijden. Dan zegt hij in vers 1: "Maar de Geest zegt nadrukkelijk..." Hij zegt dat hier op deze wijze, maar als je dat zou nagaan, lees je bijvoorbeeld in het boek Handelingen dat Paulus ooit, toen hij op het strand bij Milete was – dat is vlak bij Efese – al de opzieners van de Ecclesia had toegesproken. Hij had hen er toen al op gewezen dat de kudde niet gespaard zou worden en dat er grimmige wolven zouden binnenkomen die de kudde niet zouden sparen. Hij zegt dan ook: "Uit uw eigen midden zullen mannen opstaan die verkeerde dingen zullen spreken om de discipelen achter zich aan te trekken." Met andere woorden, Paulus had al meer dan eens op die ontwikkelingen gewezen. Niet alleen lokaal daar in Efese, maar in het algemeen zou het zo gaan. Feitelijk accentueert hij dat alleen maar in wat hij in de brief aan Timotheüs schrijft. Want hij zegt: "De Geest zegt nadrukkelijk dat in latere tijden sommigen zullen afstaan van het geloof." Latere tijden, dat wil zeggen: dat is na mijn heengaan.
Zo is het ook daadwerkelijk gegaan. Hij zegt: "Sommigen zullen afstaan van het geloof." Dat klinkt nog heel bescheiden, en in zekere zin is dat ook zo. Het begint namelijk – dat zie je altijd – bij hen die de leer doorgeven. Op het moment dat de leraren afwijken van het Woord, dan komt dat onderwijs terecht bij degenen die dat aanhoren. Dat is de meest effectieve manier om de kudde, om het in die termen te zeggen, te doen dwalen. Sommigen zullen afstaan van het geloof, en je hebt maar een aantal invloedrijke mensen – influencers noemen we ze tegenwoordig – nodig die zodanige invloed uitoefenen dat zij ervoor kunnen zorgdragen dat de hele meute meegaat.
Ik zal u vertellen, het was in de vierde eeuw dat daar eigenlijk het eerste concilie werd gehouden. Hoeveel mannen zullen daar geweest zijn? Ik weet het niet, het was net voor mijn tijd, maar het zullen er een man of zeventig, tachtig geweest zijn. Onder andere Sint-Nicolaas was daar ook, en Arius en Athanasius; dat zijn een paar namen die ik ken. In ieder geval waren zij daar bij elkaar en toen is ook de afslag genomen. Het was een betrekkelijk aantal dat daar zat en daar de lakens uitdeelde – of waren het dekens? Nou ja, dat weet ik ook weer niet. Ik ben de laatste dagen een beetje gek daarin, maar dat hebt u misschien ook. We worden in de kerkelijke hiërarchie iedere keer met die witte rook omgeven. Ja, toen is dat allemaal begonnen met die hele kerkelijke hiërarchie. Maar je hebt dus in feite alleen de gezaghebbende mensen nodig, of in ieder geval mensen aan wie dat gezag wordt toegekend, die ervoor zorgdragen dat het geheel zal afstaan van het geloof.
Het begint bij sommigen; zij zouden afstaan van het geloof. In de NBG-vertaling en in de meeste vertalingen wordt gesproken over "afvallen". Maar nee, het is veel actiever: het is afstaan van het geloof. Afstand nemen is in het Grieks apostasia, en dat herken je nog in het Engelse woord dat daar direct van is afgeleid. Letterlijk betekent het dus het afstand nemen van het geloof. Dat wil zeggen: van de geloofswaarheid die Paulus met verve destijds in zijn dagen had uitgedragen, onderwezen en vastgelegd in de Schrift. Men zou daarvan af gaan staan.
En hoe zouden ze dat doen? Wel, door acht te geven op dwaalgeesten. Ik wijs er misschien ten overvloede nog even op: ik citeer in principe uit de NBG-vertaling, maar als ik het cursiveer – dat wil zeggen schuin druk – dan wijk ik af van de NBG-tekst omdat het dan wat letterlijker is. Vaak geef ik dat even aan of licht ik dat toe. Sommigen zouden dus afstaan van het geloof en acht geven op dwaalgeesten en leringen van demonen. Dat klinkt in onze taal misschien "zwarter" dan in Paulus' dagen. In het Grieks waren de demonen gewoon de goden der volkeren. Daar zat helemaal geen beschuldiging in; de goden der volkeren werden demonen genoemd, en zo noemden ze hun eigen goden zelf ook. Daar zie je ook heel wat voorbeelden van. De demonen, dat zijn dus de goden der volkeren. Leringen van demonen zijn de leringen die te maken hebben met de goden van de volkeren en daarmee met de religieuze leerstellingen die daar allemaal mee in verband houden.
Met andere woorden: Paulus was actief als een leraar van de natiën en heeft daar gearbeid, gepredikt en onderwezen. Maar ja, hoe gaat dat? Mensen zijn vaak opgegroeid met allerlei leringen van huis uit. Er zou assimilatie plaatsvinden van enerzijds wat Paulus onderwees en aan de andere kant wat zij van huis uit kenden vanuit hun religieuze wereld en achtergrond. Ze zouden daarop acht geven en daarmee afdwalen. Paulus zegt er nog bij waardoor die leringen van demonen gekarakteriseerd worden. Hij zegt: "In huichelarij van leugenwoorden." Dat is eigenlijk het letterlijke woord: huichelarij. Dat is wel grappig, want dat is het Griekse woordje hypocrisie. Eigenlijk was hypocrisie een veel neutraler woord dan dat het bij ons is; hypocrisie betekende simpelweg toneelspel. En dat is niet zo gek, want iemand die hypocriet is, doet zich op een bepaalde manier voor die hij niet is. Dat is wat toneel is.
Als ik erzo over nadenk, dan begrijp ik ook een klein beetje hoe er bijvoorbeeld vanuit mijn achtergrond altijd heel negatief gedacht werd over toneelspel. Ik hoor niet echt heel veel herkenning, maar sowieso was het theater niet zo heel populair bij ons thuis. Maar goed, ik begrijp het wel een klein beetje. Want ja, toneelspel... je kunt zeggen dat het onschuldig vermaak is, dat vind ik ook, maar als toneelspel serieus wordt genomen, dan wordt het wel problematisch. In feite is die hypocrisie precies zoals wij dat ook opvatten, en terecht: men zegt dit, maar men bedoelt dat. Dat is hypocriet. Je doet je op een bepaalde manier voor – meestal de schone schijn – maar daar zit iets achter en dat verberg je. Dat is wat toneelspelen is; in feite verschuil je je achter een masker. Waar Paulus hier op wijst is dat dit in latere tijden de methode was bij de concilies daar. Zij zouden afstaan van hun geloof en acht geven op dwaalgeesten, leringen van demonen, die worden gekenmerkt door hypocrisie van leugenachtige woorden. Het komt erop neer dat het heidendom van de heidense religie is, maar dan in een christelijk jasje gestoken. Als je niet goed oplet, dan word je daar zomaar door misleid.
Heidense Leringen in een Christelijk Jasje ↑ hoofdstukken
Ik zal u daar twee voorbeelden van geven; ik had het net over Nicaea. Daar is bijvoorbeeld het meergodendom officieel binnen de christelijke religie geïntroduceerd. Officieel! U zegt: "Dat was maar een kleine concessie." Ja, sommigen zeggen dat, dat is waar. Maar daarmee werd de toon gezet en werd een stempel gedrukt op de hele christelijke wereld, sindsdien tot op de dag van vandaag. En het is dit jaar, 2025, precies 1700 jaar geleden dat die concilies plaatsvonden. Nog steeds is Nicaea eigenlijk het handelsmerk van de orthodoxie. Wat wil christelijke orthodoxie zeggen? Dat omschrijft dat wat daar in Nicaea en latere concilies is aangenomen.
Maar feitelijk was het meergodendom. Men heeft niet gezegd: "Wij geloven niet langer in één God." Men zei: "Wij geloven in één God, maar dan in drie personen." Niet meer één God zoals Paulus zei: "één God de Vader." Nee, één God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest. Drie personen, maar in wezen zijn zij één. Ja, maar je hebt er gewoon drie personen. Je hebt drie goden; drie personen die zich God noemen of mogen noemen of genoemd worden. Hoe dan ook heb je drie goden gekregen, alleen we spreken af: het is in wezen één. Het is gewoon een heel sneaky introductie van heidendom of meergodendom. Als je polytheïsme wilt introduceren in een sfeer waar men echt gelooft in één God, dan moet je dat op die manier doen. En zo is het ook gedaan. Met succes, mag ik wel zeggen.
Toen, maar eigenlijk al eerder, was er ook al gesproken over huichelarij van leugenwoorden. Dat de dood niet echt dood is, maar eigenlijk een andere vorm van leven. Dat noem ik dus ook in feite huichelarij. Je noemt het een, maar je bedoelt iets anders. Je laat het op een bepaalde manier voorkomen, maar je ontkent in wezen de essentie. Paulus gaat verder. Ik wil er niet al te ver over spreken, want ik wil over de laatste dagen gaan spreken, maar ik wil toch iets aanstippen om aan te geven dat al betrekkelijk kort na Paulus' heengaan — nou ja, voordat dat allemaal officieel zijn beslag kreeg heeft dat nog wel een paar eeuwen geduurd — het niettemin zo gegaan is. Zo werden er allerlei leugenachtige woorden geïntroduceerd, woorden die vreemd waren aan het taalgebruik van de Schrift. Maar ook huichelachtig, dat wil zeggen: ze deden iets voorkomen wat de zaak feitelijk niet dekt.
Paulus zegt er nog iets bij: "die in hun eigen geweten gebrandmerkt zijn". Als er één leer is die kan bestaan bij de gratie van een dichtgeschroeid geweten, dan bedoel ik de leer van de eindeloze hellestraf. Die dateert ook uit de vroege eeuwen van onze kerkgeschiedenis. Daar kwam dus een leer binnen: de eindeloze hel. Dat is tot op de dag van vandaag... nou ja, er wordt aan gemorreld, dat is waar, maar toen werd dat officieel in de leer. Als je bijvoorbeeld kijkt in de Geloofsbelijdenis van Athanasius, daar wordt heel duidelijk gewaarschuwd dat wie niet gelooft in de leer van de Drie-eenheid, die wacht de eindeloze hellestraf. Dat kun je natuurlijk wegwuiven, maar dat is de officiële orthodoxie. Dus als u aan mij vraagt: "Ben jij orthodox?", dan zeg ik: "Ik hoop het niet."
Want hoe kun je zo'n leer hebben? Dat God een deel, of zelfs een groot deel van Zijn creatie... we hebben zojuist gezongen: "Die nooit verlaat wat Zijn hand begon". Hoe kun je een leer hebben die erop neerkomt dat God een groot deel, of voor mijn part een klein deel, maar in ieder geval Zijn schepselen eindeloos gaat folteren en in de hel gooit? Dat idee. Dat kun je alleen maar met droge ogen zeggen als je geweten dichtgeschroeid is. Dat is zo afschuwelijk. Want als je het je gaat realiseren, word je gek. Echt. En ik weet waar ik het over heb. Ik ben helemaal niet zo emotioneel, maar ik weet wel dat ik hier als kind al gigantisch mee getobd heb. Als je daar gewoon over doordenkt. Dat mensen van wie je houdt, waarvan je weet: die moeten van God niets hebben en van de kerk niets hebben, die het kerkenpad al lang vaarwel hebben gezegd, en jij houdt van ze... dat je er dan aan denkt dat zulke mensen dan eindeloos, nooit meer goed, in de hel verblijven. Ook als je die hel wat vriendelijker maakt, blijft het een hel. Ik bedoel dit te zeggen: dat staat zo haaks op het Goede Bericht, op de Blijde Tijding die Paulus vertelde en wereldkundig maakte.
Nou ja, dat is toen al ingezet in die latere tijden. Dat zijn de latere tijden. Maar nu gaan we naar de tweede Timotheüsbrief, en daar zullen we eigenlijk het hele weekend verder ook blijven. We bladeren daar wat door, niet systematisch. Ik ga het zeker niet vers voor vers bespreken, maar een aantal highlights, een aantal passages daarin zullen we zien. Niet eens in chronologische volgorde, maar gewoon zoals mij het beste leek in de opbouw van vijf bijeenkomsten. Dat is trouwens — ik zeg dat nu even schouderophalend — maar ik vond het eigenlijk nog een hele klus om dat goed ordelijk te doen. Ik doe mijn best in ieder geval. Eerst wil ik nog eventjes, voordat we naar hoofdstuk 3 gaan over die laatste dagen.
Het Patroon van Gezonde Woorden ↑ hoofdstukken
Ik wil nog even naar 2 Timotheüs 1 toe gaan. Daar schrijft Paulus aan Timotheüs: "Neem tot voorbeeld gezonde woorden die jij van mij gehoord hebt in geloof en liefde, die in Christus Jezus is." En die gezonde woorden, ja, wat zijn die? Dat zijn woorden die vitaal zijn, gezondmakend ook, en solide, gebalanceerd. En hoe kun je die onderscheiden? Wel, dat heeft te maken met het vocabulaire, om het met een mooi woord uit te spreken: de woordenschat die Paulus bezigde. Paulus zegt het ook: neem tot voorbeeld de gezonde woorden die jij van mij, Paulus, gehoord hebt. Ik geloof — en daarmee bedoel ik: dat je daar je vertrouwen op stelt, dat je dat liefhebt met de liefde die in Christus Jezus is — dat je dat als patroon hebt.
We hadden het zojuist over 1 Timotheüs 4, waar Paulus waarschuwt dat men in latere tijden acht zou geven op leugenwoorden. Dat zijn woorden die verdraaien, maar die dus ook uitdrukkelijk niet ontleend zijn aan Paulus’ woordenschat. Paulus zegt: neem die gezonde woorden tot voorbeeld die jij van mij gehoord hebt. Er is trouwens meteen een eerste toerusting die ik zou willen geven aan de hand van deze brief: als je werkelijk gezond wilt zijn in de laatste dagen, in die laatste fase, dan zijn er heel wat dingen die we ons ter harte kunnen nemen. We laten dit weekend nog veel de revue passeren, maar vooral dit: laat wat Paulus heeft mogen onderwijzen, die gezonde woorden, richtinggevend zijn. Dat bepaalt wat gezond is. En als het woorden zijn die daaraan niet ontleend zijn, dan zouden eigenlijk alle waarschuwingslichten moeten gaan branden. Maar positief gezegd: gebruik die woordenschat van Paulus als patroon, zodat je gezonde en ongezonde woorden van elkaar kunt onderscheiden. Wat is gezond? Dat is zoals hij, Paulus, als leraar en apostel van de natiën, zijn onderwijs heeft overgegeven.
Hij zegt er dan ook bij: "Bewaak door de heilige geest die in ons woont het voortreffelijk toevertrouwde." In dat bewaken of bewaren zit feitelijk al de suggestie van gevaar en bedreiging. Want alleen iets wat bedreigd wordt, moet bewaakt worden. Bewaken van wat dan? Wel, van het voortreffelijk toevertrouwde, het pand dat aan hem is gegeven. Overigens, dat bewaken gebeurt door de heilige geest die in ons woont. Dat klinkt misschien wat eigenaardig, want een geest is wat je niet kunt zien. Maar als je het zo zegt, dan begrijp je eigenlijk ook wel meteen hoe gemakkelijk dat te liëren is aan het woord. Want een woord is krachtig, en een geest trouwens ook, maar je kunt het niet zien. Je kunt het wel horen; trouwens, dat geldt van de geest ook. Dat zegt de Heer Jezus al tegen Nicodemus: "Je hoort zijn geluid." Dat is net als met de wind. In het Nederlands niet, maar in het Grieks — en in het Hebreeuws trouwens ook — is het woord voor geest, het woord voor wind en het woord voor adem allemaal identiek. Dat is pneuma en dat is ruach. Je ziet wel de effecten ervan, zoals de bladeren die gaan bewegen door de wind, maar je ziet de wind zelf niet.
Welnu, dat is met Gods woord ook zo. In feite is Gods woord Zijn geest, of Zijn geest is het woord. Woord en geest zijn principieel gewoon ten diepste één. En door die geest die in ons woont — en Zijn woord woont in ons — zouden we het voortreffelijk toevertrouwde bewaken. Paulus wist waar hij het over had. Wat was hem toevertrouwd? Hij is hoogstpersoonlijk door de Heer Jezus Christus Zelf niet alleen geroepen op de weg naar Damascus, maar hij is ook later onderwezen. Hij zegt in Galaten 1 vers 12 — juist vanmiddag zei ik het nog even in een gesprekje met iemand over die dia’s die ik laat zien, dat is niet alleen maar handig voor de presentatie, maar het is eigenlijk ook een soort hand-out en een makkelijke manier om later nog eens terug te zien als een soort samenvatting van wat ik in deze samenkomst naar voren heb gebracht. Waar je dat dan ook allemaal terug kunt vinden, daar geef ik de bonnetjes er zomaar bij, want ik ga niet altijd naar al die tekstverwijzingen toe. Paulus zegt dus in Galaten 1 dat hij dat evangelie niet van een mens heeft ontvangen en het trouwens ook niet heeft geleerd, maar door openbaring van Jezus Christus Zelf.
Hij heeft Zich aan hem geopenbaard. Paulus is later naar Arabië gegaan en heeft daar onderwijs gekregen van de Heer Jezus Christus. Dus de woorden die hij doorgeeft, die gezonde woorden wat hij heeft opgetekend, dat zijn woorden van niemand minder dan Jezus Christus Zelf. Alleen dan niet van Jezus Christus hier op aarde, maar van de opgewekte Jezus Christus. Of sterker nog — ik bedoelde natuurlijk nog sterker, hè? Ja, nog hoger — namelijk van de verheerlijkte Heer, van de hoogste Instantie die daar gezeten is. Paulus heeft het allemaal zo mogen doorgeven: het voortreffelijk toevertrouwde. En dan zegt hij erbij: kijk, dat is de ene kant, om zoiets geweldigs door te geven dat krachtig, gezond, helder en lichtend is. Tegelijkertijd zegt hij iets wat heel illustratief is voor deze hele brief in 2 Timotheüs 1 vers 15, wat we hier nu zien geprojecteerd.
Paulus' Geestelijk Testament: Allen Hebben Zich Afgekeerd ↑ hoofdstukken
"Dit weet je, dat allen in Asia zich van mij hebben afgekeerd." Timotheüs wist dat. En als je je dan realiseert dat Paulus in Asia... er is geen landstreek, zo weten wij uit Handelingen, waar hij zo actief en zo intensief gearbeid heeft als juist in die landstreek. Ja, Asia was toen nog een landstreek, een provincie zeg maar. Later werd het heel Turkije, Klein-Azië. En nu is het een enorm werelddeel, het grootste werelddeel dat we kennen, maar het was oorspronkelijk alleen maar hier in dat gebied van West-Turkije. Met name in Efeze heeft hij jaren gearbeid en dan zegt hij: "Dit weet je, dat allen in Asia zich van mij hebben afgekeerd."
Wat een tragiek schuilt er achter zo'n zinnetje. Dan ben je daar zo doende geweest, heb je zo intensief onderwezen, en dan zegt hij tegen Timotheüs: "Jij weet waar ik het over heb, dat allen in Asia zich van mij hebben afgekeerd." Het loutere feit dat Paulus dat zo zegt... ongetwijfeld zal dit hem enorm verdrietig hebben gedaan. Dat kan niet anders, hij was ook gewoon een mens zoals u en ik. En tegelijkertijd wist hij ook dat het zo zou gaan. We leven in de tijd van de verborgenheid; de Heer houdt Zich verborgen. En in feite, naarmate deze tijd voortschrijdt, wordt dat alleen maar duidelijker. Dat wil zeggen dat de Heer Zich écht verborgen houdt. En als je om je heen kijkt, gewoon in de wereld maar ook in de christelijke wereld, wat blijft er dan over? Wat is er overgebleven van dat geweldige wat ooit is doorgegeven en opgetekend? En dan zegt Paulus hier: "Je weet, allen in Asia hebben zich van mij afgekeerd."
Nu zou je kunnen zeggen: "Ja, dat was lokaal of historisch, toen in Paulus' dagen, ergens halverwege de jaren zestig van de eerste eeuw; dat was de situatie." Nee, het is veel sterker: het is illustratief. In feite – en dat was ik nog vergeten te zeggen – is deze tweede brief aan Timotheüs het geestelijke testament van Paulus. Het is de laatste brief die hij geschreven heeft. Je leest dat ook aan het einde van de brief. Hij zegt: "Het tijdstip van mijn verscheiden is aanstaande. Ik heb de loop beëindigd, het geloof behouden." En hij zegt: "Voorts wacht mij de krans der rechtvaardigheid." Met andere woorden: Paulus' loopbaan is ten einde. Hij bevindt zich in de eindfase van zijn leven en zou binnenkort geëxecuteerd worden. Hij zegt: "Reeds word ik geplengd als een drankoffer." Zoiets zegt hij in het vierde hoofdstuk. Dat wil zeggen dat hij zou worden geëxecuteerd.
En trouwens, het is zo... ja, ik vind dat echt indrukwekkend. Dat hij onder zulke omstandigheden – de afkeer daar in Asia ten opzichte van Paulus en zijn boodschap, en de omstandigheden waarin hij zich bevindt – tegelijkertijd een brief schrijft die zo krachtig en vitaal is. En totaal niet, met een mooi woord, defeatistisch. Dat is dat je het hoofd in de schoot werpt en eigenlijk het bijltje erbij neergooit. Absoluut niet! Paulus is vol van energie. En waaraan ontleent hij dat? Nou, aan waar hij het zojuist over had. Maar het is zijn geestelijk testament; het is de laatste fase van Paulus' leven en allen hebben hem en dat wat hij doorgaf verlaten.
Dat typeert de laatste dagen waar hij later in het derde hoofdstuk over gaat spreken. Daar wil ik dus ook beslist nog naartoe gaan, naar 2 Timotheüs 3, naar de gevaarlijke tijden waar hij Timotheüs op gaat wijzen. En dan zegt hij dit, zoals hij in 1 Timotheüs 4 ook tegen diezelfde Timotheüs zei, een aantal jaren eerder: "De Geest zegt nadrukkelijk..." Het wordt dus heel sterk onderstreept. Timotheüs moest zich ervan bewust zijn en ook hier weer zegt hij: "Weet wel." Dat is in feite de introductie van een heel belangrijke boodschap of mededeling die hij gaat doen.
Gevaarlijke Tijden in de Laatste Dagen van de Christenheid ↑ hoofdstukken
Hij zegt: "Weet wel dat er in de laatste dagen gevaarlijke tijden zullen komen." Wat ik zojuist een paar minuten terug al even aangaf: in feite staat Paulus’ persoonlijke situatie model voor deze mededeling. Hij bevindt zich in de laatste fase van zijn leven en hij gaat Timotheüs nu wijzen op de laatste fase van de christenheid. Wanneer ik "de christenheid" zeg, dan bedoel ik gewoon de verzameling van alles wat zich naar Christus noemt, de hele christelijke wereld. Wij maken hier misschien nog wel dat onderscheid, maar als je in Afrika of in Azië bent, dan is voor hen iedereen in Europa en Amerika de christelijke wereld, het christelijke avondland. Of mensen het nu belijden of niet, wij leven in zo'n christelijke wereld. Eigenlijk is deze post-christelijk; dat wil zeggen dat het in feite compleet in verval is geraakt. Er zijn nog wel gebieden waar het geloof vitaal is, maar dat ligt dan eigenlijk buiten dat avondland, buiten het Westen. In het algemeen is dat echter de situatie.
Paulus zegt dat er in die laatste dagen gevaarlijke tijden zouden komen. Hij bevond zich in de laatste fase van zijn leven en zegt dat allen hem hebben verlaten. Dat betekent in de praktijk ook dat allen de boodschap die hij heeft doorgegeven, hebben verlaten; ze hebben zich daarvan afgekeerd. Timotheüs moest zich ervan bewust zijn dat dit in de laatste fase van die christenheid – en ik zeg er nu alvast bij dat het inderdaad het christelijke avondland betreft – opnieuw het geval zou zijn. Paulus spreekt hier over de mensen binnen die christenheid. Misschien vraagt u zich af waar ik dat vandaan haal? Welnu, dat blijkt uit de beschrijving die hij gaat geven van de mensen. Vooral aan het einde van die opsomming van kenmerken zegt hij: ze zullen een schijn van godsvrucht hebben, van goede verering. Ze hebben dus wel de schijn van geloof, maar in werkelijkheid hebben ze de kracht en de inhoud verloren. Alleen de vorm, de terminologie en de gebruiken lijken nog te herinneren aan Christus, aan God, aan geloof en aan dat wat Paulus had gepredikt, maar het is slechts vorm. Dat is belangrijk, want wat Paulus eigenlijk zegt, is dat de mensen in de laatste tijd – en dan bedoelt hij niet de mensenwereld in het algemeen, maar de christelijke wereld – een schijn hebben van godsvrucht. Dat zijn gevaarlijke tijden.
Ik moet hier nog iets over zeggen, want er staat in de NBG-vertaling dat het "zware tijden" zullen zijn. Dat zou je gemakkelijk kunnen koppelen aan tijden van verdrukking, van hongersnood of van oorlog. Maar dat is niet waar Paulus het over heeft; het zijn gevaarlijke tijden. Dat blijkt ook wel uit de beschrijving en de karakteristieken die hij geeft. Het is namelijk gevaarlijk als dat de omgeving is waarin je je bevindt en als dat allemaal als normaal wordt beschouwd. Dan ga je daar zo gemakkelijk in mee dat je met de stroom wordt meegenomen. Het is niet zo mijn gewoonte en ik houd er eigenlijk ook niet zo van, maar ik wilde nu toch nog een keertje een uitzondering maken – en ik hoop dat het ook weer de laatste is dit weekend. Anita Atshoo heeft de Bijbelstudies die ik over deze passage hield op schrift gesteld en daar is een brochure uit voortgekomen onder de titel 'Koers houden'. Waarom wijs ik daar nu op? Omdat daarin naar voren is gebracht dat het juist te maken heeft met het heel makkelijk meegaan met de stroom. Om meegesleurd te worden en van een hoge positie naar een lage positie te geraken, hoef je helemaal niet te bewegen; dat gaat allemaal vanzelf. Een dode vis is daar een mooie vergelijking voor: die gaat vanzelf met de stroom mee. Daar hoeft hij niet voor te zwemmen; trouwens, een dode vis kan dat helemaal niet zo goed. Maar het kenmerk van een levende vis is juist dat hij tegen de stroom in durft te gaan. En dat is verrekte lastig, kan ik u vertellen. Zeker als iedereen je voor gek verslijt en je denkt: "Dit doet iedereen toch?" Ja, dat is waar, maar daarmee is het nog niet normaal.
Ik moet er inderdaad nog iets bij zeggen. Want als Paulus een hele rits kenmerken geeft over hoe de mensen zullen zijn in die laatste dagen, dan zou je kunnen zeggen: "Ja, maar die eigenschappen waar hij het over heeft – van arrogant, ongezeggelijk voor de ouders, ondankbaar en pochers – die heb je toch altijd al onder mensen gehad?" Dat klopt, maar in de laatste dagen gebeurt er iets bijzonders: die eigenschappen worden genormaliseerd. Sterker nog, het woordje "norm" zit daarin opgesloten: het is de norm geworden. Het is normaal en niet meer abnormaal; je wordt er niet op afgerekend. Integendeel. Want het begint altijd in het denken, nietwaar? Mensen spreken zo en ze handelen zo omdat ze zo denken. In feite zit daar altijd het grote gevaar: dat mensen heel gemakkelijk meegaan, vooral als ze voortdurend onder invloed staan. Er is geen tijd geweest waarin mensen zó onder invloed stonden van de hele wereld om hen heen. En als ik het zo zeg, dan bedoel ik dat letterlijk: de hele wereld heb je tegenwoordig gewoon op zak. U begrijpt waar ik het over heb. Voortdurend sta je daarmee in interactie, en dat bedoel ik helemaal niet moralistisch – het gaat er niet om of je wel of geen computer of internet mag hebben – maar ik noem dit gewoon als een vaststelling. Je staat voortdurend onder invloed van al die stroom van gedachten, opinies, meningen en hypes. Probeer dan maar eens te blijven staan en niet daarin meegenomen te worden. Dat maakt de tijd waarin wij nu leven buitengewoon gevaarlijk en in die zin ook uniek. Er is geen tijd geweest waarin mensen, zeker in die christelijke wereld die technisch gezien zeer ontwikkeld is, voortdurend "aan" staan en onder dergelijke invloeden verkeren.
Juist in de christenheid zie je dat gebeuren. Ik ga er straks heel snel doorheen, want ik zie dat de klok gewoon doorloopt. Ik heb weliswaar een carte blanche gekregen van René en ik mocht tot twaalf uur doorgaan, maar als hij 's avonds een spreekbeurt houdt, moet ik altijd denken aan Paulus op de derde etage. Eutychus werd daar door slaap overmand en viel uit het venster. Dat zal hier niet meevallen om uit het venster te vallen, maar even zonder gekheid: de wereld die Paulus beschrijft, heeft bepaalde karakteristieken die genormaliseerd zijn. En te bedenken dat dit de christelijke wereld is die, om het op zijn Paulinisch te zeggen, een schijn heeft van godsvrucht, van goede verering. Een schijn, een vorm. Het opmerkelijke is dat de beschrijving die hier ligt als twee druppels water lijkt op onze tijd. Ik ga het nu niet laten zien, maar ik heb weleens een keertje een vergelijking in twee kolommen gezien waarbij de karakteristieken die Paulus geeft van de laatste dagen van de christenheid inderdaad als twee druppels water lijken op de situatie van vandaag.
Dit slaat op de beschrijving die hij in Romeinen 1 geeft van de wereld zonder God, de heidense wereld in zijn dagen. In feite is dat wat je krijgt in de christenheid: ooit, in de derde of vierde eeuw, kreeg je de orthodoxie, maar in de laatste fase is ook dat helemaal afgebrokkeld. Het is verkruimeld en geraakt in compleet verval.
Ze zijn gewoon weer helemaal terug bij af in het heidendom. Misschien in technisch en wetenschappelijk opzicht hoog ontwikkeld, maar in werkelijkheid zijn we weer helemaal terug waar het ooit begonnen was, namelijk in het heidendom zonder God. Nou, hoe zullen de mensen dan zijn?
Genormaliseerde Kenmerken van de Mens in de Eindfase ↑ hoofdstukken
Nogmaals, de christenheid. Laten we maar lezen. Het eerste kenmerk dat gegeven wordt, is dat ze zelfliefhebbers zullen zijn. Zelfzuchtig. Ik heb het hier ook weer gecursiveerd; eigenlijk staat er een meer letterlijke weergave: ze houden van zichzelf. Het is heel boeiend om te zien – ik ga het niet bij al die woorden aantonen en de verbanden laten zien – hoe exact Paulus deze dingen tekent. De eigenschappen die hij hier benoemt, zijn in onze dagen in dat christelijke avondland, in het westen, in de christenheid, gecultiveerd en genormaliseerd. Het is eigenlijk het hoogste goed; ze zijn de norm. Zelfontplooiing is een van de grootste goederen, een concept dat zelfs leidend is, maar in feite is het gewoon zelfliefde. Er is natuurlijk van alles over te zeggen, maar zelfliefhebbers houden vooral van zichzelf.
Geldliefhebbers. Geldgierigen staat er in de NBG-vertaling. Het is niet in de eerste plaats dat ze van geld op zich houden, maar ze houden het vooral voor zichzelf. Ook daar kun je van alles over zeggen. Men zegt: "Ik betaal al zoveel belasting," en dus houden we de rest maar gewoon voor onszelf. En wat dacht je van de hele stromingen in de christenheid die een welvaartsevangelie prediken? Men zegt daar dat als je Hem kent, als je christen bent en goede keuzes hebt gemaakt, het geld naar binnen stroomt. Weet u, als je zoiets vertelt, dan krijg je hele volle zalen mee. Niet dat ik nu te klagen heb hoor, maar goed. Als je landelijk de mensen zo opklopt, dan lijkt dat heel wat. In het algemeen is dit wat in de christelijke wereld gewoon resoneert, want het appelleert aan dat wat je graag zou willen zien.
Arrogant. Ook dat is een eigenschap. Men denkt: "Wij weten nu alles veel beter en we zijn veel verder." Ik denk dan altijd: "O ja?" Het hele idee dat wij nu meer weten... ja, we kunnen heel wat, en dat is trouwens Babels, maar dat is niet omdat we meer weten. In feite weten we niks meer. We weten zelfs niet eens waar we vandaan komen, en sterker nog: ze doen hun best om dat te ontkennen. Als je dat ontkent, dan weet je ook niet waar je naartoe gaat. Je weet dus eigenlijk helemaal niks. En dan toch die arrogantie dat wij zoveel beter weten dan de tijden die achter ons liggen. Pure arrogantie. Pochers. Er staat letterlijk in het Grieks: 'oververschijnend'. Ik hou er altijd van om woorden heel letterlijk te nemen en ze even op te breken in de elementen waaruit ze zijn opgebouwd. Oververschijnend betekent eigenlijk letterlijk dat je probeert het meer te laten lijken, meer te laten schijnen dan het in werkelijkheid is. Ook hierin zie ik weer heel duidelijk de rol van social media, waarin je juist heel gemakkelijk die schijn kunt ophouden.
Lasteraars, blasfemisch. Dat betekent de ander bewust in een kwaad daglicht stellen. Diezelfde social media, en de media in het algemeen, zijn een uiterst geschikt middel om dat te cultiveren. Voor ouders ongezeggelijk. Daar zit ook een heel concept achter; er is over nagedacht en er zijn leerstoelen op de universiteit die dat onderbouwen. Dat is eigenlijk de anti-autoritaire opvoeding. De vruchten daarvan plukken het onderwijs en de leraren. Ik weet van een paar mensen die dat heel uitdrukkelijk uit ervaring kunnen beamen; als je een aantal decennia voor de klas hebt gestaan, zie je gewoon die neergang. In het algemeen is het idee van gezag sowieso weg. Maar ja, dat heeft er ook weer mee te maken hoe het motto van de Franse Revolutie was: "Geen God, geen meester." Als er geen God is, dan kunnen we allemaal onze gang gaan. Wie gaat mij dan vertellen wat ik moet doen? Alles hangt met alles samen.
Ondankbaar. Ook dat zie je weer terug. Wij denken nu, zeker sinds het concept van de rechten van de mens: we hebben recht op onderdak, enzovoort. Het zijn niet meer dingen die je hebt en waar je dankbaar voor bent; nee, je hebt er recht op en je kunt er aanspraak op maken. Maar dat maakt hele ondankbare mensen, dat moet ik u vertellen. Niet-integer. Hoe stond dat er ook weer? Onrechtschapen of onheilig? Letterlijk is het een woord voor 'niet integer'. Integer is iemand uit één stuk. De vorm is in overeenstemming met de inhoud; het praatje en het plaatje zijn één. Maar als daar een kloof tussen zit, is er sprake van hypocrisie.
Zonder natuurlijke genegenheid. Geen affectie meer voor het natuurlijke. Ik ben geneigd om te denken: breek me de bek niet open. Waarom? Omdat er eigenlijk geen dag voorbijgaat of dit wordt gepromoot. U weet toch hoeveel seksen er zijn, hè? Nee, twee. Precies, twee. Maar als je echt geleerd hebt op de universiteit, dan weet je dat er nog tweeënzeventig zijn, heb ik begrepen. Misschien ben ik al een paar details kwijtgeraakt. Waarom is dit zo? Omdat we gewoon helemaal van het natuurlijke zijn afgeweken. Er is geen affectie meer voor dat wat normaal is en wat vroeger iedereen wist omdat het natuurlijk was. Zonder natuurlijke genegenheid. Ik zei al over al die eigenschappen: je zou ze nog veel meer kunnen uitvergroten, maar het gaat mij er nu even om om kennis te maken met die wereld van de laatste dagen. Paulus heeft dit in de eerste eeuw al profetisch opgetekend. Zo zal het zijn in die christelijke wereld. Ik zeg het nu in mijn eigen woorden, maar onder de mensen in de laatste fase, in de laatste dagen die een schijn hebben van godsvrucht, zal dat allemaal normaal zijn.
Onverzoenlijk: geen bereidheid om conflicten bij te leggen, uiteenvallende huwelijken en gezinnen. Verdachtmakers. Er staat eigenlijk zoiets als het woordje 'diabolisch'. Diabolos is een leuk woord, hè? Dat betekent 'door elkaar werpen'. Maar het heeft in de praktijk alles te maken met verdacht maken. Dat is trouwens ook het eerste wat de diabolos deed: verdacht maken. "God heeft zeker wel gezegd dat...?" Onbeheerst: geen maat kennen. Onhandelbaar. Dat is trouwens een heel groot maatschappelijk probleem. Er is in het algemeen een enorme explosie van mensen, ook kinderen, met gedragsstoornissen. Ik geef toe, er zit een grijze zone, want je kunt niet in het algemeen zeggen dat alle gedragsstoornissen een teken van het einde zijn. Dat is er altijd wel geweest, alleen de mate waarin dat zich nu manifesteert, is explosief. Het is kenmerkend voor de dagen waarin wij leven. Afkerig van het goede: letterlijk ook een ontkenning van vaste normen en waarden. Verraders, roekeloos, verwaand.
Goh jongens, het is een beetje vermoeiend om het daarover te hebben, dus laten we daar maar niet al te veel over zeggen. Deze moet ik nog wel even uitleggen: meer liefhebbers van genot dan van God. Het is dus niet zozeer atheïstisch, maar het moet vooral allemaal genot zijn. Dat wil zeggen: het moet leuk zijn. Ik heb er even bij gezet – want dat geeft te denken – dat ons woordje 'leuk' etymologisch, dus als je het woord afleidt, nog te maken heeft met 'lauw'. Dan moet ik meteen weer denken aan wat je leest in de brief aan Laodicea.
Laodicea. Ja, gij zijt koud noch heet. Weet je, het moet leuk wezen, maar het is infotainment. Dat geldt vooral ook voor de prediking; het moet allemaal laagdrempelig zijn. Later dit weekend – dat zal trouwens pas onze vijfde lezing zijn – zullen we lezen hoe Paulus die tijd karakteriseert. Hij zegt: men zal het gehoor willen kietelen. Het moet lekker zijn, het moet allemaal leuk en fijn zijn.
Maar hij zegt er trouwens in één adem bij, in hoofdstuk 4, dat men zich afkeert van de waarheid. Het gaat niet meer om de waarheid, maar het moet gewoon leuk en lekker zijn, en vooral gezellig. Weet je wat ik nu zo geweldig vind van het Woord van God? Dat is werkelijk een goed bericht. Het is een blijde tijding, maar het is vooral ook laag.
Een Schijn van Godsvrucht (goede Verering) ↑ hoofdstukken
Die met een schijn van godsvrucht... daar had ik al veel eerder op willen wijzen, en dan heb je hem: met een vormgeving. Het woordje morphē staat hier; dat zie je in het Grieks nog staan. Ze hebben een vorm van godsvrucht, maar de kracht daarvan hebben ze verloochend. Het woord 'godsvrucht' – je zou het niet zeggen, maar dat heeft helemaal niets met fruit te maken. Het heeft niets te maken met een appel of een peer in een schaal of zoiets. Dat woord 'vrucht' heeft alles te maken met het Duitse Furcht, en dus eigenlijk is het de 'vrees Gods'. Letterlijk in het Grieks staat er eusebeia, en dat is: goede verering.
Waar heeft dat mee te maken? Welnu, je goede verering heeft alles te maken met dit gegeven: God als God verheerlijken en danken. Dat is trouwens Romeinen 1 vers 21. God is God. Hij is degene die alles plaatst en alles beschikt, waarbij nooit iets misgaat. Hij is degene die tevoren de afloop verkondigt en Hij is werkelijk God. Goede verering heeft alles te maken met die erkenning. En niet alleen de erkenning, maar Hem ook als zodanig danken en verheerlijken. Hem de glorie geven en erkennen en herkennen dat Hij die God is. Dat is de goede verering. Als je zo’n leven mag kennen, als je God als God mag kennen... ja, dat is geweldig rijk.
De kracht daarvan, van die goede verering, is dat je Hem inderdaad de credits geeft die Hem werkelijk toekomen. Hij is de Schepper, de Almachtige, de Alwetende, degene die werkelijk alles beschikt. Feitelijk ligt in die waarheid het hele evangelie besloten. En Paulus zegt er nog bij, als hij die wereld heeft omschreven – die christelijke wereld met een schijn van godsvrucht: "Houd ze op een afstand." Dat is trouwens het onderwerp waar we het morgenochtend nog nader over gaan hebben, want in hoofdstuk 2 kwam het ook al eerder aan de orde.
Houd ze op een afstand. Distantiëer je. En meer dan anderhalve meter, zal ik maar zeggen. Distantiëren, op afstand houden. En weet u waarom? Omdat die goede verering geen vermenging verdraagt. Dat moet je zuiver houden. En alles wat daaraan afdoet... Natuurlijk leven we in die wereld; we gaan er niet uit. We zijn nu een paar dagen hier in Maarn, maar we leven in die wereld. Het is zo belangrijk om te zien dat die wereld, juist die christelijke wereld, al door Paulus destijds in de eerste eeuw met nadruk is getypeerd.
Inderdaad, in die wereld leven wij. Waarvan akte. We moeten het weten, zodat je je in ieder geval daartegen kunt wapenen. Zodat wij niet daarin worden meegenomen, maar gezond zijn met de woorden die we spreken. En dat we vooral ook in de goede verering de kracht daarvan erkennen: God is God. Amen!
UltimateGoodNews