▶ 00:00 De Richterenperiode: de Tijd Tussen Verlossing en Koninkrijk ↑ hoofdstukken

Een hartelijke goedemorgen ook van mijn kant, vrienden. Er zijn al prachtige dingen overwogen. In het gebed werd uitgesproken dat ik het Woord van God mag uitdragen of prediken. Dat is ook zo; je doet de Bijbel open, maar als je deze dingen overlegt bij het licht van de Schrift, zoals Dirk dat zojuist heeft gedaan, en de glorie van de natuur ziet en wat God daarin te zeggen heeft, dan is dat geweldig. Eigenlijk zet ik het doorgeven van het Woord gewoon door.

Ik neem u vanmorgen mee naar het boek Richteren. Ik herinner me dat ik dat vorig jaar ook heb gedaan; toen hebben we een drie- of viertal keren nagedacht over de richter Jefta. U weet dat de Richterenperiode de tijd is die het midden houdt tussen aan de ene kant de Exodus – de verlossing uit Egypte – en anderzijds de periode van de koningen, toen Israël en Juda een koning kregen, met uiteindelijk de definitieve dynastie van David. De Richterenperiode ligt daar 'tussenin', laat ik het zo zeggen, en dat bedoel ik ook dubbelzinnig.

De verlossing was al tot stand gebracht, maar het koninkrijk was nog niet gevestigd. Als ik het zo formuleer, dan zie je in één oogopslag al dat het boek Richteren een uitbeelding is van de tijd van de verborgenheid, waarin weliswaar de verlossing tot stand gebracht is, maar het koninkrijk nog gevestigd moet worden. Dat zie je op allerlei wijzen in al die richteren die het boek telt; het boek Richteren verhaalt van twaalf richters. Gideon is daar één van, in ieder geval een van de richters waarvan we een heel uitgebreide beschrijving vinden. Dat geldt ook voor Jefta en de allerbekendste is wellicht Simson.

Ik neem u mee naar Richteren 6. Dit is de eerste studie daarover, want er volgen nog een aantal studies – hoeveel precies weet ik niet, maar de geschiedenis beslaat een paar hoofdstukken, soms zelfs hele lange hoofdstukken. Vanmorgen gaan we dus naar Richteren 6. Daar vinden we de geschiedenis beschreven van de roeping van Gideon en de directe aanleiding daartoe.

Feitelijk zie je in het boek Richteren een telkens weerkerend refrein, waar de schrijver in de aanvang van het boek al op wijst: het is een cyclisch gebeuren. Telkens weer zie je het fenomeen dat Israël na verloop van tijd afwijkt van haar God en andere goden gaat navolgen. Zoals God had aangezegd: als jullie dat doen, dan komen er vreemde overheersers die het jullie moeilijk zullen maken. Uiteindelijk, in de grote moeilijkheden, roepen ze weer tot hun God, die hen dan ook daadwerkelijk uitredt en hen een verlosser geeft die hen vervolgens gaat richten. Dat is iedere keer weer het patroon dat je in dit boek ziet.

Laten we beginnen. Ik heb een heleboel dia's en ik weet niet of ik het helemaal afgerond krijg, maar ik ga mijn best doen en we maken wat vaart. We beginnen te lezen in vers 1 van Richteren 6.

▶ 04:01 De Zware Hand van Midian en de Gevolgen van Afwijking ↑ hoofdstukken

En de zonen van Israël – u weet, dit is een tamelijk letterlijke weergave en dat zie je dan ook terug in die interlineair die hieronder zit. U moet dan vooral letten op die tweede regel, want dat is de meest letterlijke. En die grijze, lichtgetinte tekst, dat is de wijze waarop de NBG-vertaling dat heeft weergegeven. "En de zonen van Israël", staat er dan, "die deden wat kwaad is in de ogen van JAHWEH". En dat betekent in de praktijk dat zij weer overgingen tot het vereren van de goden van het land. En dan staat er, ik zei het zojuist al, dat is dat patroon, dat telkens weerkerende verhaal: "En Hij gaf hen in de hand van Midian".

Midian, dat was één van... en het is heel eigenaardig als je dat terugleest. Feitelijk gaan de volkeren van de aarde allemaal terug tot een stamvader. Dat heeft na de vloed in de dagen van Noach zijn beslag gekregen. Je vindt ook de volkerentafels, maar dat zijn eigenlijk uit de kluiten gewassen families. Het begon ooit met een stamvader en die familie breidde zich uit en die stammen zijn zo overal heen gegaan. Welnu, het volk van Midian stamt af van Midian, vandaar de Midianieten. En die Midian was een van de zonen van Abraham en Ketura. Dat verhaal is wat minder bekend, maar vader Abraham had precies zeven zonen. In Genesis 25 vers 2 lees je inderdaad dat die naam vermeld wordt. En Midian kreeg uiteindelijk het gebied waarheen later ook Mozes ging toen hij op de vlucht was voor Farao. Om even een idee te geven: dit is het gebied ten noordoosten van de Golf van Eilat, of van Akaba zoals dat heet. Daar is Midian en daar kwamen ze dus vandaan. Dat betekent dus dat ze flink naar het noorden zijn doorgestoten.

Dan lees je: "En de hand van Midian werd sterk op Israël". Een andere vertaling zegt: "De hand van Midian drukte zwaar op Israël". Met andere woorden, zoals de NBG zegt: ze kregen de overhand. Dat is mooi gezegd. En dat was trouwens ook voorzegd. In bijvoorbeeld Leviticus 26 vers 17 staat er dat als het volk dat zou doen, het geheide gevolg daarvan ook zou zijn: "Ik zal mijn aangezicht dan tegen u keren, zodat u voor uw vijanden geslagen zult worden". Nou, dat ondervond Israël hier opnieuw. Vanwege Midian maakten de zonen van Israël voor zich holen in de bergen, spelonken en vestingen. Dat wil zeggen: schuilplaatsen waar ze veilig waren, want de Midianieten drukten zwaar op hen, zodat ze echt nergens veilig waren en zich schuil moesten houden. Vandaar dus die holen, spelonken en vestingen.

En er staat dan: "En wanneer Israël had gezaaid, zo kwamen Midian en Amalek op". Nog een broedervolk feitelijk. En trouwens ook nog de zonen van het Oosten; die kwamen ook op. Dat wil zeggen dat het nog weer oostelijker gelegen stammen waren. Die Amalek was ook familie. Uiteindelijk, laten we wel wezen, is de hele mensheid familie. We hebben allemaal één stamvader: Adam. Maar je kunt nog pakweg vijftien-, zestienhonderd jaar verder gaan en dan kom je bij Noach uit. Zo is dat in een aantal eeuwen tijd enorm in menigte uitgebreid. Amalek was weer de kleinzoon van Ezau, zo weten wij. Ik geef altijd eventjes de tekstverwijzingen erbij, want dan kunt u dat zo nalezen. En het land van Amalek, dat wordt letterlijk ook zo gezegd in Numeri 13, is het Zuiderland, maar op zijn Hebreeuws zeg je dan de Negev. Dat is dus hier: hier Midian en hier Amalek. Overigens was dat nogal eens aan het trekken en het schuiven, maar dit was het eigenlijke gebied van hen.

Zij legerden zich tegen hen, staat er dan. Dus de zonen van het Oosten, Amalek en Midian. Zij legerden zich tegen hen en ruïneerden het gewas van het land tot aan Gaza. Want het idee is dat ze – later in de geschiedenis zal dat blijken en daar zullen we het nog uitgebreid over hebben – dat Midian zich ging legeren helemaal in het noorden van Israël, in de vruchtbare vlakte van Jizreël. Om het plaatje weer eventjes voor de geest te halen: hier heb je Gaza, tot op de dag van vandaag zeer actueel natuurlijk. Hier heb je de Palestijnen zitten, maar hier had je in het verleden ook de Filistijnen. De Gazas was een van de vijf steden, met Askelon en nog een paar. Palestijnen, Filistijnen; wij zeggen dan dat het twee verschillende namen zijn, maar als je het terugvertaalt naar het Hebreeuws, dan krijg je gewoon weer één woord. Palestijn en Filistijn is exact hetzelfde woord. Dus je ziet gewoon hoe in de loop van de duizenden jaren de Filistijnen er weer zijn; ze staan weer op de kaart. Letterlijk, ze staan weer op de kaart. Waarmee niet gezegd is dat de Filistijnen de lijfelijke nakomelingen zijn, maar het zijn hun zonen, hun erfgenamen. En hier heb je dus de vlakte van Jizreël, daar zal straks later ook de strijd gaan plaatsvinden.

Zij lieten, met name dan Midian en degenen die met hen meegingen, geen levensonderhoud over in Israël. Geen kleinvee of stier of ezel, helemaal niks. Zodat er dus geen leeftocht overbleef; dat wil zeggen, er bleef niks voor Israël over om van te kunnen leven. Want, staat er, ze kwamen op met hun veebezit en tenten als de menigte van sprinkhanen. Wat natuurlijk duidt op het enorme aantal, maar vooral ook dat het allesverwoestend was. Want als er zo'n sprinkhanenplaag aankwam, echt een donkere grote wolk – ik weet niet of u dat ooit wel eens een keer gezien hebt op YouTube of tv – dat is echt gigantisch. Dan komt er zo'n wolk aan en als die zich dan op het land neerzet, nou, dan is er in no-time helemaal niks meer van over. Dat is wat zo'n sprinkhanenplaag dan doet. Welnu, als een menigte van sprinkhanen kwamen die volkeren opzetten en verwoestten het complete land. Zij en hun kamelen waren niet te tellen en ze kwamen om het land te ruïneren, ja, om het te verwoesten. Het was dus niet alleen maar zo dat ze de buit pakten voor zichzelf, maar ze wilden ook het land verwoesten zodat Israël niet machtig zou kunnen worden. Hun doelstelling was om het land te ruïneren om daarmee Israël klein te houden. Dat is een hele effectieve manier.

En zo werd Israël uitermate verarmd vanwege Midian. Ook dat was zo voorzegd. Je leest in Leviticus 26 – u kunt dat trouwens ook nalezen in het boek Deuteronomium – er zijn een paar hoofdstukken die daarover gaan, zeer ernstige hoofdstukken, maar waarin God in feite ook belooft en aanzegt hoe het zal gaan. Dan staat er bijvoorbeeld in Leviticus 26: "Dan zult u tevergeefs uw zaad zaaien, want uw vijanden zullen het eten". Nou, zo ging het hier. Zaaien ze hun land? Dan kunnen we straks over een maand of wat oogsten. Nee, dat deed de vijand in dit geval ook. En zo werd Israël uitermate verarmd vanwege Midian en de zonen van Israël riepen tot JAHWEH. Nou, dan moet de nood hoog zijn. Maar dat is ook een van de dingen die wellicht in de volgende studies, de volgende delen van de serie, echt nog wat uitgebreider aan de orde komt. Omdat het profetisch is dat als de benauwdheid zo groot wordt – we hebben het er vaak genoeg ook al op deze plaats over gehad – dat men gaat roepen.

▶ 13:55 De Boodschap van de Profeet: God Deed Alles ↑ hoofdstukken

En de zonen van Israël riepen tot JAHWEH. En toen de zonen van Israël riepen tot JAHWEH ten gevolge van Midian, zond JAHWEH een man als profeet. Dat is eigenaardig, want meestal lees je in het boek Richteren dat er dan een richter komt. Die komt hier ook, maar eerst is hier sprake van een profeet; iemand die namens God iets te melden heeft. Hij zond een man als profeet tot de zonen van Israël en die zei tot hen: "Zo zegt JAHWEH." Hij is feitelijk de mond van God — dat is ook wat een profeet betekent.

"Ik heb jullie doen opgaan uit Egypte en jullie doen uitgaan uit het diensthuis." Let op, ik heb het expres even wat vetter aangezet. Wat die profeet vertelt, is wat God deed. "Ik heb jullie doen opgaan." Dat is niet jullie bijdrage geweest. Dat is niet dankzij, maar ondanks jullie. Maar het was trouwens ook beloofd; God had dat al eeuwen van tevoren aangezegd. Hij zei: "Ik heb jullie doen opgaan naar mijn belofte." Aan mijn woord ligt het niet. "Uit Egypte en jullie doen uitgaan uit het diensthuis. Ik heb jullie verlost uit de hand van Egypte, dat machtige wereldrijk, en uit de hand van al jullie verdrukkers. En Ik heb hen van jullie aangezicht weggedreven." Hier gaat het ook over de inwoners van het land, de Kanaänieten. "En Ik heb aan jullie hun land gegeven." Iedere keer klinkt het dus: "Ik heb dat allemaal gedaan." Ik heb het jullie gewoon gratis gegeven; jullie stonden erbij en keken ernaar. Jullie waren daarin lijdend voorwerp. Ik gaf het jullie en Ik zei tegen jullie — dat was altijd de verklaring van God —: "Ik ben JAHWEH, jullie God, en vrees niet de goden van de Amorieten."

Amor, dat klinkt heel lieflijk, maar dat komt misschien omdat je het met Franse oren beluistert. Maar Amor komt eigenlijk van het Hebreeuwse woord Amar en dat betekent: in het openbaar spreken. Amor was een van de zonen van Kanaän. Trouwens geen Semitisch volk, want Kanaän kwam uit de lijn van Cham. De Amorieten wordt heel vaak als een algemene aanduiding gebruikt voor alle inwoners van het land, het land van Amor. En God zegt dan: "Ik ben JAHWEH, jullie God. Vrees niet de goden van de Amorieten." Daar hoef je dus ook helemaal geen ontzag voor te hebben. Als er Eén was voor wie zij ontzag zouden moeten hebben — trouwens, waar al die andere volken ook voor bibberden — dan was het de God van Israël. Daarom is het ook de dwaasheid gekroond dat Israël zich iedere keer liet verleiden tot die dienst aan de goden van de Amorieten. "Vrees niet de goden van de Amorieten in wier land jullie wonen." Maar, zo staat er dan: "Jullie hebben niet geluisterd naar mijn stem."

Het is niet moeilijk. In feite was de boodschap iedere keer zo simpel: God deed het allemaal. Hij zei: "Luister nu gewoon naar mijn woord. Ik geef jou mijn belofte, luister alleen naar Mij. Ga nou niet vrezen en bang zijn of ontzag hebben voor die goden, dat stelt helemaal niets voor." Doe je dat wel? Nou, als je niet horen wilt, dan moet je voelen. Zo gaat dat, dat is een heel opvoedkundig ABC. Als je niet horen wilt, dan kiezen we een andere aanvliegroute, dan moet je voelen. Is dat leuk? Nee, het is niet leuk. Is dat een ramp? Nee, uiteindelijk brengt God zijn volk toch wel daar. Dat geldt trouwens voor de mensheid in het algemeen. Ook als ze niet wil horen, uiteindelijk kom je er toch wel achter. Alleen de mens kiest er altijd voor — even vanuit een menselijk standpunt bekeken — om zo verschrikkelijk ingewikkeld en moeilijk te doen.

Die waarheden zijn echt zo vanzelfsprekend. Als je eenmaal het gezonde uitgangspunt hebt van één God die alles zijn plek geeft, dan wordt het leven... tja, misschien vinden andere mensen dat gemakzuchtig, maar dan wordt het eigenlijk allemaal zo simpel. Zelfs akelig simpel. Maar de mens zou de mens niet zijn als hij het niet graag moeilijk doet. Want u weet: "Problemen houden van mensen, haal ze in huis." Dat was het toch? Oh nee, dat waren bloemen. Nou ja, zo ging het dus met Israël ook. Er kwam een boodschapper, een man die als profeet is gezonden, en die heeft gezegd: "Jullie hebben niet geluisterd naar mijn stem." Vandaar dus de situatie: willen jullie niet luisteren? Prima, dan voelen we het. En dan vervolgens staat er...

▶ 19:34 De Boodschapper Onder de Eik: Gods Eed in het Puin van Ofra ↑ hoofdstukken

Toen kwam een boodschapper van JAHWEH, of de engel des Heeren – dat is eigenlijk niet eens een bepaald lidwoord. Het was een boodschapper van JAHWEH, iemand die JAHWEH representeert. Want u weet: niemand heeft ooit God gezien, maar God drukt Zich uit en Hij stuurt vertegenwoordigers, Zijn representanten. Dat zie je ook in deze geschiedenis heel sterk. Degene die de boodschap doorgeeft, spreekt namens God en wordt zelfs geïdentificeerd met God. Dat kan soms lastig zijn, want dan kom je bij de vraag: is hij nu God of is hij het niet? Als je de hele christelijke dogmatiek even terugdraait naar het begin – ergens na de derde of vierde eeuw – dan zie je dat het daar ook al over ging. Jezus Christus: is Hij nu God of niet? Ze sloegen elkaar daarover werkelijk de hersenen in. Het antwoord is namelijk "ja en nee", maar dan moet je wel weten wat beeldspraak is. Dan is het probleem in één keer verdwenen. Eigenlijk is het helemaal geen theologische kwestie, maar een semantische kwestie; een taalkwestie. Je moet gewoon een stijlfiguur als beeldspraak kennen.

De boodschapper van JAHWEH kwam dus en hij zette zich onder de eik die in Ofra is. Met de eik komen we op mooi terrein, want dat is een prachtig onderwerp in de Bijbel. Als je het niet in de gaten hebt, mis je veel. Ik heb gisteren nog even een gangbaar christelijk traditioneel naslagwerk nagelezen, en wat er dan over zulke dingen gezegd wordt... Dan staat er dat de eik cultisch was bij de afgoden en dat de boom daarom zo'n belangrijke plaats innam. Dan wrijf ik werkelijk mijn ogen uit. Wat een onzin. Men denkt dan dat het afgodisch was omdat men bepaalde eigenschappen aan zo'n boom toekende, maar dat was het punt helemaal niet. Nee, die eik is een embleem van Gods trouw. Iedere keer als je over de aartsvaders leest, zie je dat terug. Bij Abram begint het in Genesis 12 al: hij ging zich vestigen en wonen onder de eik. Bij de eik van Moreh, van Mamre; het was daar allemaal in de buurt van Ofra, bij Sichem.

Ik snijd de bocht even af, maar het Hebreeuwse woord voor "eed" – de eed die God zwoer – is hetzelfde woord als voor "eik". Op het moment dat je met Hebreeuwse oren luistert en je hebt het over een eik, dan hoor je daarin het woord "eed". Niet in het Nederlands, maar in het Hebreeuws wel. Zo'n majestueuze boom, een eikenboom van gerechtigheid. In de Statenvertaling staat heel gewoon "de eik", maar moderne vertalingen zoals de NBG '51 vertalen dan altijd met "terebint". Welke Nederlander weet nog wat een terebint is? Je denkt eerder aan een aardappel of zo, een terebintje. Het verhaal blijft daar echter niet bij. Daarom vind ik het zo belangrijk om "eik" te zeggen, want dan zie je ook meteen de connectie met de vrucht die het oplevert: de eikel. We hoeven niet in details te treden, maar je ziet meteen dat dit het embleem is van de besnijdenis, waarbij de voorhuid wordt weggenomen. Ik hoef alleen maar zo'n plaatje te tonen en de gedachten vermenigvuldigen zich; daar wil ik het nu even bij houden.

Die boodschapper heeft iets te melden, maar het loutere feit dat hij daar onder de eik ging zitten, is al een boodschap op zich. Hij gaat daar zitten en neemt rust bij de God die ooit Zijn eed gezworen heeft. Want God belooft niet alleen, maar bij sommige gelegenheden zweert Hij zelfs. Hij zweert bij de hoogste naam die er is, en dat is bij Zichzelf. De boodschapper zette zich dus onder die eik in Ofra. Ofra is een plaats in Manasse, bij Sichem, waar eiken heel vaak een rol spelen. Ik heb hier een paar voorbeelden gegeven en allemaal gaat het over eiken daar in die omgeving; er was er echt wel meer dan één. Ofra is tegenwoordig een bekende naam, in Amerika kun je er tv-presentator mee worden, maar het betekent letterlijk "stof" of "puin". Zij heeft natuurlijk heel veel stof tot spreken en geeft stof tot nadenken, maar de naam verwijst naar puin. Waar mensen er een puinzooi van maken – ik zeg het nu even plat – daar is altijd die eed, die eik. Daar in Ofra kun je daarvan op aan.

De boodschapper kwam daar en zette zich onder de eik die aan Joas toebehoorde. Daaruit volgt al dat die eik niet zomaar een boompje in de tuin was; er zit een heel verhaal aan vast. De naam Joas is betekenisvol. In huize Piet klinkt dagelijks de naam van Boaz, wat betekent "in hem is kracht". Joas bevat het eerste deel van de naam van God en betekent "JAHWEH is krachtig" of "is sterk". Hij was de vader van Gideon en een Abiezriet. Abiezer betekent "mijn vader is hulp" of "mijn vader helpt"; dat was de clan- of familienaam. Gideon zelf heeft ook een bijzondere naam. Het is misschien niet zo bekend, maar Gideon betekent letterlijk "houthakker". Dat is een profetische naam die verwijst naar wat hij zou gaan doen. Daar gaan we het vandaag nog niet over hebben, dat komt de volgende keer, maar hij zou inderdaad iets gaan omhakken. Dat was overigens een vruchtbaarheidssymbool, maar daarover later meer. Zijn naam is dus feitelijk een heel profetische aanduiding. Gideon was de zoon van Joas, en wat was hij aan het doen?

▶ 27:20 Tarwe in de Wijnpers: Typologie van Sion en Nieuw Leven ↑ hoofdstukken

Hij was bezig tarwe uit te kloppen in de wijnpers. Dat is een heel onlogische plaats. Dat doe je normaal gesproken op de dorstvloer, op een hoogte waar je veel wind vangt, want dan kun je ook wannen, zoals dat heet. Dan wordt het kaf van het koren gescheiden en vervolgens waait dat kaf – dat omhulsel, de voorhuid om zo te zeggen, waar je helemaal niets aan hebt – gewoon weg.

Maar in dit geval moesten ze zich schuilhouden, dat lazen we al eerder. En deze Gideon houdt zich schuil. Tijdens de tarweoogst doet hij dat dorswerk juist op een dieper gelegen plek, namelijk in de wijnpers, uiteraard om daar niet gevonden te worden. Want ja, die Amorieten zoeken natuurlijk niet naar graan in de wijnpers. Dat doe je niet. Het was een heel onhandige plaats, maar het idee is dat hij zich daar schuilhield.

Wat we hier ook uit kunnen opmaken, is in welke tijd dit plaatsvond: het was namelijk in de tijd van de tarweoogst. Als ik dat eventjes relateer aan de kalender die God aan Israël heeft gegeven, de hoogtijden, dan was dit dus met het zogenaamde Shavuot, het Wekenfeest, of zoals wij altijd zeggen: Pinksteren. Ik had het net over het boek Richteren; dat het eigenlijk tussen de verlossing en het koninkrijk in ligt. Feitelijk is dat ook de gedachte bij Pinksteren.

Je hebt twee groepen feesten: in de eerste maand en in de zevende maand. De feesten in de eerste maand spreken van de eerste komst van Christus, de hoogtijden in de zevende maand spreken van de terugkeer van Christus. En er is één hoogtijd die daar precies tussen ligt, vijftig dagen later: Pinksteren, zeven weken van weken. Dat spreekt typologisch – het ligt zo voor de hand – over dat werk dat God doet tussen de eerste en de tweede komst in. Eigenlijk is dat precies dezelfde gedachte die parallel loopt met die van de richter.

Die wijnpers dient hier dus eigenlijk als dorstvloer. Houd dat even vast, want over de dorstvloer gaan we het de volgende keer ook hebben. Daar is een heel mooi verhaal over. Uiteindelijk is het misschien wel een van de bekendste gegevens over Gideon: dat hij ooit zoiets bijzonders meemaakte op de dorstvloer, waarbij hij een lamsvel nam en dat daar neerlegde. Daar gaan we het de volgende keer over hebben, dus daar wil ik het nu even bij laten.

Hij was in ieder geval bezig toen die boodschapper kwam. Hij was bezig tarwe uit te kloppen in de wijnpers, en dat is een zware klus. Waarom deed hij dat daar? Die dorstvloer en de wijnpers verwijzen typologisch inderdaad naar Sion. Op de dorstvloer verkrijg je graan, brood; bij de wijnpers verkrijg je wijn. Uiteindelijk gaat het dus over brood en wijn. Waar spreekt dat van? Van heel veel, maar in ieder geval ook van het Brood des Levens en van de wijn als embleem van de overwinning op de dood. L'chaim, weet je wel? Dat wat uit de wijnkelder komt, uit de diepte, en van vreugde spreekt: overwinning op de dood.

Feitelijk spreken zowel de dorstvloer als de wijnpers van nieuw leven. Ik zeg het er even bij, want straks zullen we dat ook echt concreter gaan zien. Waarom was hij dat aan het doen in de wijnpers? Dat staat er hier ook bij: om de tarwe in veiligheid te stellen uit het aangezicht van Midian, zodat zij dat niet zouden zien.

▶ 31:37 Dappere Held: Identiteit Bepaald Door Gods Woord ↑ hoofdstukken

Toen verscheen de boodschapper van JAHWEH aan hem en zei tegen hem: "Gideon, JAHWEH is met jou, dappere held." Dat is niet zomaar een wens; het is in feite een vaststelling. JAHWEH is met jou. Hoezo? Wel, God zegt het, daarom. Hij is met jou, en hoezo 'dappere held'? Dat gaat God van jou maken. Je kunt natuurlijk altijd verdedigen dat Gideon al een mannetje was dat kon sputteren en dat hij er al wat van kon, dat zal best. Maar dat hij een dappere held is, komt door wat God van hem gaat maken. Feitelijk is dit dus al een voorzegging. JAHWEH is met jou, dat is nu zo, en jij bent een dappere held. God definieert hiermee feitelijk zijn persoonlijkheid.

Het is een heel goed idee om je identiteit niet te ontlenen aan wat men van je vindt, of aan wat je zelf denkt dat je bent of hoe je je voelt. Dat is tegenwoordig heel populair. We hebben daar van de week nog gesprekken over gehad — ik zie Peter al lachen. We hebben hele gesprekken gehad over hoe mensen zich gigantisch in de nesten kunnen werken doordat ze op zoek zijn naar zichzelf. Als mensen dat in alle ernst zeggen, zelfs in tranen, dan moet je natuurlijk ernstig blijven. Ik wil helemaal niet lelijk doen, maar men moet het me maar niet kwalijk nemen dat ik er ook wel eens om moet lachen, want het heeft iets heel vaags: "Ik zoek naar mezelf." Kijk eens in de spiegel! Nou ja, ik bedoel de echte spiegel. Als je wilt weten wie je bent, dan moet je dat niet ontlenen aan wat je denkt of voelt, of wat anderen zeggen, maar aan wat God zegt.

God zegt tegen Gideon: "Jij bent een dappere held." Nou, daar beginnen we dan mee. Als U dat zegt, dan zal dat wel zo zijn. Tegen Abraham werd gezegd: "Jij bent Abraham." Moet u nagaan, hij was nog kinderloos, maar die naam betekent 'vader van vele volkeren'. Zo, jouw naam is Abraham. En iedere keer als Sarah riep: "Abraham, eten!", dan zat daarin meteen de belofte. De kinderloze man wordt aangeroepen als vader van vele volkeren. Het eten staat klaar en je wordt meteen even herinnerd aan wat God belooft, maar ook aan wie jij dus bent. Het enige wat werkelijk telt, is wat God zegt dat jij bent. Dat is namelijk ook profetisch, want dat is precies wat Hij van jou gaat maken. Hij overziet de tijden. Wij ontlenen onze identiteit vaak aan wat we ooit hebben meegemaakt of hoe we dat interpreteren — altijd terugkijkend. Maar God doet het heel anders: Die definieert onze identiteit aan de hand van wat Hij weet dat wij definitief zullen zijn. Hij vormt ons, Hij maakt ons. Er zijn geweldige dingen om daarover na te denken; dan lees je zo’n oud verhaal en daar zitten zoveel wijze levenslessen in die je er en passant gratis en voor niks bij krijgt.

JAHWEH is met je, dappere held. Dat was misschien nog niet de beschrijving van hoe Gideon zich toen voelde, want hij antwoordde: "O mijn heer, indien JAHWEH met ons is, waarom ondervinden wij dit alles?" Hij had het kunnen weten, want dat was zojuist ook al door de profeet gezegd. "En waar zijn al Zijn wonderen waar onze vaderen ons over vertelden als ze zeiden: heeft JAHWEH ons niet vanuit Egypte doen opgaan?" Hij kende de verhalen en zijn vaderlandse geschiedenis wel. Het is zelfs zo sterk dat niet alleen de Israëlieten die geschiedenis kenden, maar ook de volkeren die daar woonden wisten donders goed wat ze allemaal hadden meegemaakt en wat de God van Israël bewezen had. Maar ja, nu waren er andere tijden en er werd niets meer van gezien. Gideon zegt: "Maar nu heeft JAHWEH ons in de steek gelaten en ons gegeven in de greep van Midian."

Juist door dat te doen, deed God Zijn woord gestand, want dat had Hij namelijk gezegd: "Willen jullie niet naar Mij luisteren? Prima, ga je gang maar en zoek het maar uit." Eigenlijk is dat een hele vrije opvoeding, zou je kunnen zeggen: "Ga je gang maar." Gideon zegt dus: "Nu heeft JAHWEH ons in de steek gelaten en ons gegeven in de greep van Midian." En toen wende JAHWEH Zich tot hem en zei: "Ga." Eén commando eigenlijk, een wegwijzen. "Ga in deze jouw kracht." Dit is mooi geformuleerd. Waar verwijst 'in deze' naar? Namelijk naar dat 'Ga'. In die zending ligt jouw kracht, want Ik zend jou. En daarin ligt jouw kracht.

Gods woord is nooit zomaar een mensenwoord. Mijn broer Dirk zei het al: mensen leuteren maar wat. Dat heeft geen kracht, daar kun je niet op staan en niet op bouwen; je raakt de weg ervan kwijt. Maar Gods woord heeft werkelijk kracht, is power, geeft wijsheid en geeft zicht. God zegt: "Ga. Jij bent een dappere held, God is met je en daarin ligt jouw kracht. En jij zult Israël redden." Dat betekent natuurlijk niet 'jij moet' — zoals 'gij zult' vaak wordt opgevat — maar het betekent gewoon: jij gaat Israël redden uit de greep van Midian. "Zend Ik jou niet?" Je moet het accent goed leggen op 'Ik'. "Zend Ík jou niet?" Ik zeg: ga, en daarin ligt jouw kracht, want Ik zend jou. Dat is meer dan genoeg. Hij spreekt één woord en daarin ligt alle kracht. Dat is geweldig. En Gideon zei tot Hem — in de conversatie die volgde: "O mijn heer, waarmee — of letterlijk: waarin — zal ik Israël redden?"

▶ 39:05 Uitverkiezing: Gods Strategie Om de Minste te Roepen ↑ hoofdstukken

Zie, mijn duizend is de armste in Manasse. Dat moet ik er even bijzeggen, want in de Statenvertaling staat het zo: "mijn duizend". In de NBG-vertaling staat er "mijn geslacht". Het Hebreeuwse woord voor duizend is elef, en dat is eigenlijk hetzelfde woord als de eerste letter van het alfabet: alef, de één. Elef is een eenheid op het hoogste niveau. Je hebt één, tien, honderd, duizend. Het hoeft niet eens een getal te zijn; het is gewoon een eenheid. Het kan dus ook de betekenis hebben van een clan, of zoals de NBG dat opvat: een geslacht. Dat het niet altijd per se een getal is, maakt het taalkundig soms lastig, maar het heeft nogal wat consequenties waar we het nu niet over zullen hebben.

Letterlijk staat hier dus dat Gideon zegt: "Zie, mijn duizend, mijn geslacht is de armste in Manasse." Hij kwam uit de stam van Manasse en was dus een zoon van Jozef. Hij kwam uit de belangrijkste stam, de stam die het eerstgeboorterecht had gekregen. Maar hij zegt: "Mijn geslacht is de armste in Manasse; in onze stam tellen wij nauwelijks mee." Wat hebben ze? Een eik, dat is het wel zo'n beetje. Maar als je het goed interpreteert, heb je eigenlijk nog meer dan genoeg. Hij voegt er nog aan toe: "En ik ben de mindere," of zoals de NBG zegt: "de jongste". Dat is ongetwijfeld wat het betekent: hij is de mindere in het huis van zijn vader.

Als een ware Jozefiet zou hij echter moeten weten dat dit geen echt bezwaar is. Het eerstgeboorterecht ging immers bijna per definitie naar de jongere, de mindere; naar degene aan wie het naar de mens gesproken niet toe zou komen. Gideon zegt dat hij de jongste is, maar als je teruggaat naar de geschiedenis en de oorsprongen, dan weet je dat dit voor God niet telt. Sterker nog, het is veelzeggend dat God juist de armste familie en de minste in dat huis uitzocht. Gideon was de laagste, maar juist hem zocht Hij uit. Kijk, dat is uitverkiezing. God kiest dat uit om Zijn kracht te demonstreren. Daar moet je geen krachtig iemand voor hebben, want dan denk je: "Tja, zo'n sterk figuur, dat is geen kunst." Nee, God kiest de minste uit om juist daarmee alle krachtige, machtige en wijze mensen te kijk te zetten. Dat is altijd Gods strategie. Hij kiest het dwaze en het geringe uit om Zijn plan te volvoeren.

En Yahweh zei tot hem: "Ik ben met jou." Hier zie je een bijzondere verwisseling: eerst was het de boodschapper van Yahweh en nu staat er: "En Yahweh zei tot hem." Daarin zie je dat die boodschapper Yahweh echt representeert. Yahweh zegt: "Ik ben met jou en jij zal Midian verslaan als één man." Dat wil zeggen: in haar geheel. Niet alsof het slechts één man is, maar je gaat hen in hun totaliteit verslaan. Waarom? Omdat Ik het zeg; daar mag je het mee doen.

Toen zei Gideon tot Hem (ik gebruik hier een hoofdletter omdat hij namens Yahweh spreekt): "Indien ik nu genade vind in Uw ogen, doe mij dan een teken dat U het bent die met mij spreekt." Gideon was gek op tekenen, want later gaat hij daar weer om vragen. "Doe mij een teken." Er kwam een boodschapper naar hem toe, en wij denken misschien direct aan iemand met vleugels, maar ik denk dat het gewoon een man was die aan hem verscheen. Wat hij meldde was natuurlijk heel bijzonder, maar het loutere feit dat Gideon om een teken vraagt, geeft al aan dat hij zich op het eerste gezicht niet echt bewust is dat dit een bijzondere hemelse verschijning is. Dat blijkt straks ook wel uit zijn reactie.

Daarom zegt hij: "Wijk alsjeblieft niet van hier totdat ik bij U terugkom en mijn geschenk — eigenlijk een offerande — tot U breng en voor Uw aangezicht neerzet." Hij krijgt de aanzegging dat de bezoeker zal wachten. Dit doet trouwens heel sterk denken aan de roeping van Simson; in het boek Richteren zie je vaker van die geschiedenissen die totaal verschillend zijn en waar toch dezelfde lijnen in zitten. De boodschapper van Yahweh zegt: "Ik zal blijven zitten totdat jij terugkomt."

Gideon ging naar binnen en bereidde een geitenbokje en ongezuurde broden. Je zou kunnen denken: "Ongezuurde broden, dat is toch alleen met Pesach?" Nu was het geen Pesach, dat zei ik u al, maar het doet er wel aan denken. Hij bereidt een bokje en ongezuurde broden van een gigantische hoeveelheid meel: een efa. Dat is een inhoudsmaat van naar men zegt zo'n dertig tot veertig liter. Daar kun je heel wat brood van bakken. In Exodus 16 staat dat een efa gelijk is aan tien gomer, wat ons misschien nog niet veel zegt, maar het is een aanzienlijke hoeveelheid die verwijst naar de hoogtijd van het Pascha. Hij bereidt het geitenbokje en de ongezuurde broden van een efa meel — brood dat dus niet gerezen was. Het vlees deed hij in een mand en het vleesnat in een ketel of pot. Hij bracht het naar de bezoeker onder de eik en zette het hem voor. "Alsjeblieft." En de boodschapper van God gaf hem toen een commando; hij kreeg te horen wat hij nu moest gaan doen.

▶ 46:28 Vuur uit de Rots: de Staf van Opstandingskracht en Vrede ↑ hoofdstukken

En de boodschapper van God zei tot hem: "Neem het vlees en de ongezuurde broden en leg ze op deze rots." Hier, op déze rots. In het Hebreeuws staat daar het woord Sela. U denkt misschien dat dit de naam van een gospelgroep is. Dat zal wel zo zijn, maar het Hebreeuwse woord betekent gewoon rots: Sela. En als je het op zijn Grieks zegt, dan zeg je Petra. Dan kom je bijvoorbeeld in Matthäus 16, waar de Heer helemaal in het noorden van Israël vraagt: "Van wie zeggen de mensen dat Ik ben?" Hij legt hen het vuur aan de schenen en vraagt: "Maar jullie, wie zeggen júllie dat Ik ben?" Dan is het Petrus die het woord neemt en zegt: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God." Hij krijgt dan te horen: "Dat heeft vlees en bloed jou niet geopenbaard, maar mijn Vader in de hemel." En dan zegt de Heer: "En Ik zeg u: op deze Petra, deze belijdenis — dat wat jij nu zojuist hebt uitgesproken — zal Ik mijn Ecclesia bouwen." Welnu, op deze Petra, op deze rots. Dat verwijst inderdaad naar de Christus, de Zoon van de levende God. Toen was het nog wat prematuur, want ze moesten vervolgens strikt hun mondje houden, maar toch: dat is de rots!

En dat blijkt ook uit de details: een bokje, ongezuurd brood. De boodschapper zegt tegen Gideon: "Neem dat vlees en die ongezuurde broden en leg ze op deze rots." Eigenlijk word je op drie verschillende manieren meteen al bepaald bij Jezus Christus. En dan staat er nog iets bij: "En giet het vleesnat uit." Dat wil zeggen: over dat vlees en over die ongezuurde broden. Maak het goed nat. "Dan zal ik je eens wat laten zien." In ieder geval, Gideon deed dat. En de boodschapper van JAHWEH strekte het uiteinde van de staf uit. Wij zouden zeggen: "Hé, dat lijkt wel magie joh, een toverstaf enzo." Maar hoe komt dat? Wij zijn dat besef kwijt, maar een staf in de Bijbel is altijd een embleem van opstandingskracht. Daar kun je een hele serie over houden: staven in de Bijbel. De bekendste is de bloeiende staf van Aäron, waardoor hij werd aangewezen als de hogepriester van Gods keuze.

Op een staf kun je leunen; daardoor kun je opstaan en staande blijven. Als iets aangeraakt wordt met de staf, dan breng je het in aanraking met leven, met echt leven. Daar hadden we het vanaf het begin van deze samenkomst al over: echt leven. Niet dit wat we hier kennen, want dat is sterven; dat is geen leven. Als er leven is, dan moet het na de dood zijn, want daarvoor is het er niet, zoals Dirk al uiteenzette. Dat betekent dus dat het ongezuurde brood en het geitenbokje op deze rots worden gelegd en worden aangeraakt door die boodschapper met het uiteinde van de staf. Dan gaat er iets gebeuren, dan gaat het 'leven'. Op het moment dat er iets met de staf in aanraking komt, gebeurt er ineens iets bijzonders. Vraag het maar eens aan Mozes: dan komt er ineens water uit de rots. Of vraag het aan de farao en het hele paleis daar: dan wordt die staf een slang. Het heeft te maken met leven dat uit de dood wordt voortgebracht. Of denk aan een dode staf waaruit ineens bloesem voortkomt, amandelbloesem bijvoorbeeld. Dat is wat er aan de hand is.

Met het uiteinde van de staf die in zijn hand was, raakte hij het vlees en de ongezuurde broden aan. En toen — terwijl het kletsnat was — ging er vuur op vanaf de rots. Vanaf de rots! Het verslond het vlees en de ongezuurde broden. Met andere woorden: ineens, als een offer, steeg het op. Het geslachte lam, dat direct gerelateerd is aan Pascha, rijst op als op een altaar. Het verstijgt, en dat is leven uit de dood; dat is opstandingskracht. Het Lam dat geslacht is, stáát; Hij is opgestaan uit de doden. Dat is wat je hier ziet. En de boodschapper van JAHWEH verdween uit zijn ogen. Eigenlijk was de boodschap achtergelaten. Op deze wijze had deze boodschapper Israëls verlosser aangewezen. Dat is hem. "Ja, jij bent het, Gideon, jij gaat het doen." Maar wie is de werkelijke Verlosser van Israël? Dat is dat Lam dat geslacht is, dat door de staf met de rots wordt aangeraakt en opstijgt: nieuw leven. Daar verwijst het naar.

Toen zag Gideon dat het de boodschapper van JAHWEH was. Gideon zei: "Ach, mijn Heer JAHWEH!" Hoezo? Gideon wordt bang en hij zegt dit omdat hij een boodschapper van JAHWEH heeft gezien van aangezicht tot aangezicht. Hij dacht: "Ik heb God eigenlijk zelf gezien, dit ga ik niet overleven." Hij is diep onder de indruk van wat hij zojuist heeft waargenomen. Maar JAHWEH zegt tot hem: "Vrede zij jou. Vrees niet, je zult niet sterven." Hij heeft immers juist het embleem van opstandingsleven gezien! En Gideon bouwde daar, op die rots dus — de opgewekte Christus — een altaar voor JAHWEH. Hij noemde het: "JAHWEH is vrede." Want waar is vrede? Wel, dat is daar op die rots waar nieuw leven tot stand is gebracht. Hij noemde het JAHWEH is vrede; Hij brengt ook vrede, Hij gééft ook vrede. Daarop kun je steunen. En dat was nog zo tot op de dag dat Richteren geschreven werd, in Ofra van de Abiezriet. Met andere woorden: dat monument is gebleven, dat altaar is gebleven. Het herinnert er altijd aan wat God heeft gedaan en hoe Hij Israëls Verlosser had aangewezen: definitief leven uit de dood. Dan gaan we de volgende keer met deel 2 verder en dan vervolgen we de geschiedenis, want het wordt nog heel erg boeiend.