Gideon (7, slot) – Gideons nadagen
14-10-2018 - Geplaatst door Andre Piettoespraak gehouden op zondag 14 oktober 2018 te Zoetermeer
Gideon weigerde het koningschap over Israël. Van de buit op Midian maakt hij een duur efod (het priesterlijke schort of vest) en plaatst deze in zijn woonplaats Ofra. Maar heel Israël ‘hoereerde’ daarmee. Gideon trok zich terug en gedurende zijn leven had Israël veertig jaar rust. Hij verwekte zeventig zonen om ten slotte begraven te worden bij zijn vader Joas.
Alles, ook in deze geschiedenis verwijst naar de huidige tijd van Israëls ongeloof en de vrucht die het Woord draagt onder de natiën.
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding en Terugblik op de Eerdere Gideonsstudies
- Gideon Weigert de Heerschappij over Israël
- Het Verzoek Om Sierringen uit de Vijandelijke Buit
- De Vervaardiging van de Priesterlijke Efot
- De Efot als Valstrik: een Beeld van Struikelend Israël
- Veertig Jaar Rust en de Symboliek van Gideons Zeventig Zonen
- Gideons Goede Grijsheid en het Hoopvolle Graf in Ofra
- Israëls Vergeetachtigheid en Terugval in de Dienst aan Baäl
Inleiding en Terugblik op de Eerdere Gideonsstudies ↑ hoofdstukken
Ik hoop dat u vanmorgen enig geduld met mij hebt, want ik heb wat problemen met mijn stem. Ik ben wat verkouden en hoesterig, dus ik hoop het allemaal tot een goed einde te kunnen brengen. Maar dat gezegd hebbend, ga ik meteen maar verder. Ja, er kunnen ook nog andere problemen zijn, maar daar had ik het dan nog niet eens over.
We gaan ons vanmorgen, beste vrienden, voor de laatste keer bezighouden — nou ja, laat ik zeggen: voorlopig — met de figuur van Gideon. Dit is inmiddels de zevende bijeenkomst. Ik heb het nog even nagekeken: we zijn begin juli begonnen en achtereenvolgend hebben we al die bijeenkomsten gewijd aan zijn geschiedenis die we aantreffen in Richteren 6, Richteren 7 en Richteren 8. Vandaag is de zevende en ook de laatste keer, wat ook nog wel aardig gepland is. De studie heeft als subtitel meegekregen: 'Gideons nadagen'.
In mijn Bijbel staat er ook een kop boven. In mijn Bijbel, moet je horen; ik krijg hem net en dan zeg ik meteen al 'mijn Bijbel'. Maar in mijn Bijbel staat het ook, dat weet ik toevallig. Daar staat: "Het verdere optreden van Gideon en zijn levenseinde". Zo staat het in de NBG-vertaling, dat weet ik. En in de Herziene Statenvertaling staat: "Gideon wil niet over Israël heersen". Dat begint dan met vers 22 en dat is inderdaad het begin van dat slot van zijn geschiedenis. Het lijkt mij de moeite waard om daar ook nog een bijeenkomst aan te wijden, want er staan een aantal heel opmerkelijke dingen in. Als we zijn geschiedenis zo hebben besproken, dan vind ik dat je het ook helemaal compleet moet maken.
Laten we nog even terugblikken op wat we in die bijeenkomsten gezien hebben, dan kunt u ook weer even voor uzelf nagaan wat die geschiedenis van Gideon ook alweer inhield. De eerste keer, begin juli, hebben we ons beziggehouden met de roeping van Gideon en het merkwaardige teken van dat geitenbokje dat in rook opsteeg. Daar was nogal wat mee aan de hand. Dat was de eerste keer. Ik zeg het er meteen bij — en voor degenen die dit tot dusver gevolgd hebben, is dat inmiddels wel duidelijk geworden — dat we ons niet alleen hebben beziggehouden met de geschiedenis an sich, door dat vers voor vers en zinsdeel voor zinsdeel te lezen. We hebben vooral onder de oppervlakte gekeken; we hebben met recht onderzoek gedaan. Onder de oppervlakte hebben we de echte goudkorrels aangetroffen. U weet: goudkorrels vind je niet zomaar aan de oppervlakte, daar moet je echt de diepte voor in. Welnu, dat blijkt ook hier het geval te zijn, want het spreekt allemaal van de ware Gideon. Wil de ware Gideon opstaan? Hij is opgestaan, en dat is onze Heer Jezus Christus. Hij is Israëls Verlosser. Al die onderdelen spreken op een wonderbaarlijke manier van Hem; dat verzint geen mens. Als er iets is dat mijn persoonlijke getuigenis is na zo'n serie — ik word daar zo dikwijls bij bepaald — dan is het de waarheid dat het Woord van God, de Schriften, een goddelijk design verraden. De handtekening van God zie ik niet alleen in Zijn schepping, maar ik zie dat ook zo overtuigend en overweldigend in de Schriften. Het is geweldig om daarin ook de roepstem van God te vernemen.
De tweede studie, de tweede toespraak, ging over de geschiedenis waarbij het oude altaar in Ofra bij Gideon thuis werd vervangen door een nieuw altaar, en ook over de tegenstand van zijn familie. In de derde bijeenkomst hadden we het over het dubbele teken van het schaapsvel op de dorstvloer; over het feit dat op de derde dag de hele dorstvloer bedauwd was, nadat bij het eerste teken alleen het schaapsvel bedauwd was. De dorstvloer is een beeld van Jeruzalem dat de zegen van boven heeft ontvangen. Ik zou zomaar in de verleiding komen om er meer over te vertellen, maar dat doe ik niet; ik wil alleen even resumeren wat we besproken hebben.
Toen, die vierde bijeenkomst, hadden we het over de selectie van de 300 man, u weet wel: de Gideonsbende. Ik noem het graag zo, met een nadruk op bende. Want ja, hoe werden ze geselecteerd? Het moesten mensen zijn die toch wel een beetje vreemd waren, want ze moesten drinken als een hond. Dat ga ik niet nog een keer voordoen. Maar het is uiteindelijk van een gigantisch leger — in verhouding met het leger van Midian was het een relatief heel klein legertje — van 32.000 man geminimaliseerd tot 300 man. Niks dus, feitelijk; onogelijk weinig. Het ging toen over de selectie van die 300 man en ook over het feit dat Gideon zich gedurende de nacht op een verborgen wijze ophield bij de Midianieten.
De vijfde keer hebben we het gehad over de eigenlijke slag, de bazuinen en de fakkels in het dal van Jizreël — of zal ik zeggen Harmageddon? Dat is hetzelfde hoor, want het gaat over hetzelfde gebied. Het is zo profetisch, namelijk: als de bazuin zal klinken, zal de Heer verschijnen in heerlijkheid en de vijand verslaan. Dat was de vijfde keer. De vorige keer, de zesde bijeenkomst, hadden we het over het ongeloof van Sukkot en Penuël en Gideons terugkeer in triomf.
Nu zijn we dus bij de zevende bijeenkomst aangekomen en gaan we het hebben over zijn nadagen en het einde van zijn leven. Eigenlijk gaat het over de hele periode daarna, maar daar is niet eens zo heel veel meer over te melden. Dat wil ik ook heel uitdrukkelijk gezegd hebben. Ik heb het al een paar keer benadrukt, maar op deze zevende, laatste bijeenkomst wil ik het nog een keer zeggen: de rode draad in al deze besprekingen is de onderbreking, 'the break'. Dat is wat deze geschiedenis zo bijzonder maakt. Dat wil zeggen dat er iedere keer een breuk in de geschiedenis zit. 'Breaking news', zeggen ze dan in het Engels. Het boek Richteren in het bijzonder wordt daardoor gekenmerkt. Het hele boek Richteren is eigenlijk al 'breaking'. Dat wil zeggen: het is de tijd ná de verlossing, de Exodus, en vóór het koningschap. Dit is een onderbreking, een tussenperiode, een intermezzo.
Welnu, dat spreekt van de huidige tijd, dat wil zeggen de tijd tussen de eerste en de tweede komst — oftewel de wederkomst — van Christus. Die tijd is inderdaad een breuk, een intermezzo, en heel de Schrift gaat daarover. Eigenlijk gaat het Nieuwe Testament over de verborgenheid van wat God in deze tijd tussen die momenten, de eerste en de tweede komst, doet. Dat heeft een aantal typerende kenmerken. Eén van die kenmerken — en eigenlijk moet ik dat wellicht ook als eerste noemen — is Israëls afwijzing van het evangelie. Dat is heel karakteristiek voor de tijd tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Ik zeg het even heel grofweg, maar dat is waar het op neerkomt. Israël heeft haar Messias ontmoet, maar Hem niet gekend, niet herkend en daarmee ook niet erkend. Dat is de situatie tot op de dag van vandaag. Er komt een moment dat ze Hem wel zullen aanroepen en ook zullen herkennen, maar nu is het de tijd van Israëls afwijzing. Het is een intermezzo, een onderbreking, een pauze — waar de naam Paulus trouwens ook alles mee te maken heeft.
Het is een intermezzo dat op allerlei manieren wordt aangeduid. Soms met twintig jaar; denk aan de geschiedenis van Jakob die in het buitenland was. Of twee dagen. En dan refereer ik ook aan de geschiedenis van Gideon.
Ik had het net al even over dat tweede teken dat hij kreeg op de dorsvloer. Dat was inderdaad na twee dagen, op de derde dag. Dat is typerend voor dat intermezzo. Dat heeft een bepaalde termijn, namelijk twee dagen — zo rekent God. Daar wil ik het even bij laten. Want nu wilt u natuurlijk weten: wat betekent dat voor God dan, één dag of twee dagen?
Nou, goed. Als de Bijbel zich soms zo cryptisch uitdrukt, dan wil ik dat in navolging daarvan ook wel eens een keertje doen. God vormt Zich iets, en ook dat is typerend: terwijl Israël als natie, als volk, als geheel — en ook officieel, dat wil zeggen: haar leidslieden — het Evangelie afwijst, wat doet God dan in deze tijd? Het gaat naar de natiën en uit de natiën verzamelt God Zich een volk van eerstelingen.
Eerstelingen. Men zegt wel eens: 'Het is niet de oogst, het zijn de eerstelingen.' Ik bedoel: de rest volgt nog, dat is eigenlijk het geweldige Evangelie. God redt heel de wereld, maar vandaag verzamelt Hij Zich een volk van eerstelingen die een heel speciale taak gaan krijgen in de toekomst, in de komende aionen. Dat is wat God Zich vandaag vormt: een volk uit de natiën — u weet wel, die 'honden', die driehonderd man.
Ook heel typerend voor deze tijd is dat de Heer Zich verbergt. Het heet de tijd van de verborgenheid. Je leest in de profetie ook heel vaak dat God Zijn aangezicht zal verbergen voor Zijn volk en voor de volkeren. En dat is wat Hij doet. Hij laat niets van Zich weten. Hij heeft gesproken — ik refereerde er zojuist in mijn gebed ook nog even aan — en nu zwijgt Hij, zoals de profeet zegt: 'in Zijn liefde'. Hij hééft gesproken en Hij gaat weer spreken, maar nu laat Hij niets van Zich zien. Behalve natuurlijk dat we de Schriften hebben en de schepping. Daaruit weten wij dat er een Schepper is, maar Hij verbergt Zich daar ook in.
Ik bedoel: we zien de schepping, maar niet de Schepper. Je kunt er alleen uit vaststellen dat er een Schepper moet zijn, maar dat is het dan ongeveer ook. Dat is de negatieve formulering, maar goed: Hij verbergt Zich.
En ook, misschien iets cryptischer: het is niet koningschap — oftewel heerschappij, de openbaring van Zijn Koninkrijk — maar priesterschap dat op de voorgrond treedt in deze tijd. In die tussentijd, in dat interval zeg maar. Dat is de hele richterentijd. Wat ik getoond heb — hoop ik overtuigend en duidelijk in deze voorgaande zes bijeenkomsten — is dat de geschiedenis van Gideon voortdurend daarop wijst: op die onderbrekingen. Er zit zo'n geweldige diepe laag in, en dat is zo verschrikkelijk onbekend.
De meeste mensen hebben, als ze zich al bezighouden met de geschiedenis van Gideon — als er al Bijbelstudie naar wordt gedaan — geen notie van de echte diepgang. Ik heb dat ook gemerkt als je de grote werken, de theologische commentaren en dergelijke, erop naslaat: dan gaat het uiteindelijk altijd over oppervlakkige dingen. Niet over de echte, de ware betekenis waardoor het hele verhaal, de geschiedenis, tot leven komt; waardoor het echt gaat spreken van de tijd van nu, letterlijk, en profetisch is. Juist daarin ligt de geweldige schat en de waarde van deze hoofdstukken.
Goed, dat even gezegd hebbend. Dat hebben we daarmee ook terugblikkend vastgesteld.
Gideon Weigert de Heerschappij over Israël ↑ hoofdstukken
Stel ik voor dat we nu beginnen bij de bespreking van vers 22. Ik moet natuurlijk nog een stuk of dertig dia's laten zien, dus we kunnen niet al te veel uitweiden. Dan lees je in vers 22, nadat de hele geschiedenis eigenlijk is voltrokken... de belangrijke geschiedenis is er al, ze zijn verlost. Inmiddels is Gideon ook teruggekeerd en dan lees je: "Toen zeiden de mannen van Israël tot Gideon: heers over ons. Zowel jij als je zoon, als ook de zoon van jouw zoon, omdat jij ons gered hebt uit de hand van Midian."
Dat is een geweldig grote gebeurtenis geweest. Vergis u niet, het was tegen zo'n gigantische, onvoorstelbare overmacht. En de overwinning is inderdaad door Gideon behaald. Vele eeuwen later wordt daar in de Bijbelse geschiedenis nog aan gerefereerd. Ik bedoel, in Israëls vaderlandse geschiedenis was dit een mijlpaal: de Midianslag. Eigenlijk is wat hier gevraagd wordt: word het hoofd van een dynastie. Dat wil zeggen, een koningshuis. Ga jij heersen, vervolgens erft je zoon dat, et cetera. Kortom, zo'n koningshuis stichten en jij bent daarvan het hoofd. Dat is wat er verzocht wordt.
Dan lees je: "Maar Gideon zei tot hen: niet ik heers te midden van jullie en ook mijn zoon zal niet te midden van jullie heersen. JAHWEH zal heersen te midden van jullie." Dit is ook typisch Richteren, want de richteren-tijd is nog niet de tijd van het koningschap. Dat moet nog komen, en daarmee is dit antwoord van Gideon ook weer zo typerend voor onze tijd. Gideon is de verlosser, jawel, maar hij zegt: "Ik heers niet, ik ben geen koning."
Trouwens, ik moet er ook nog iets bij zeggen, want feitelijk zit dat er ook achter. Dat klinkt misschien wat vreemd, maar het koningschap is niet Gods uiteindelijke, ultieme ideaal. Het is feitelijk een overbrugging; door koningschap gaat God Zijn plannen realiseren, maar uiteindelijk zal het koningschap – laat ik het gewoon maar zeggen met de woorden van 1 Korinthe 15 – terugkeren naar God. Het koningschap wordt gegeven aan dé dynastie die in de Bijbel echt geldig is, namelijk die van David. Uiteindelijk komt het dus terecht bij de Zoon van David, en aangezien Hij onvergankelijk leeft, wordt het niet meer naar een ander overgedragen. Hij is dus de definitieve Koning.
Hij is de Zoon van David; zo start het Nieuwe Testament ook heel triomfantelijk: "Het geslachtsregister van Jezus Christus, de zoon van David." Eigenlijk is daarmee alles gezegd. Maar ik moet erbij zeggen dat Jezus Christus ook gaat heersen. Hij gaat al Zijn vijanden aan Zich onderwerpen, totdat uiteindelijk ook de laatste vijand, de dood, tenietgedaan wordt. En wat gebeurt er dan? Wanneer alles tot een goed einde gebracht is en er geen dood meer is – oftewel: allen zullen leven – dan zal Hij het koninkrijk, het koningschap, ook teruggeven aan God van Wie Hij het ooit ontving. Waarmee gezegd is dat het menselijk koningschap dan weer is teruggekeerd naar God. Dat is het ultieme ideaal waar God naartoe werkt.
Zelfs de heerschappij van Jezus Christus is niet definitief. Ik weet dat dit een beetje haaks staat op alle liedjes die we zingen in de christelijke wereld. "Hij moet heersen tot in alle eeuwigheid"; hoeveel liedjes zijn er ook niet die daar zo over spreken? Maar dat is niet wat de Schrift zegt. Niet tot in de eeuwigheid, maar tot in de aionen. Ja, dat is een heel groot verschil. Afijn, wat je hier dus ziet: Gideon wijst het koningschap af. Hij zegt: "Ik ben niet jullie koning." En dan gaan we naar vers 24.
Het Verzoek Om Sierringen uit de Vijandelijke Buit ↑ hoofdstukken
En Gideon zei tot hen: "Ik doe jullie een verzoek." Nou komen we over eigenaardige geschiedenissen. We hebben er al verschillende keren bij stilgestaan dat deze tijd, ook de onderhandelingen en dat wat er plaatsvindt, ons echt verplaatst naar een heel andere tijd. Soms moet je dan ook echt wat moeite doen om daar als 21ste-eeuws mens een idee van te vormen. We gaan een paar millennia terug en wat er dan gebeurt, is bijzonder. Gideon zei dus: "Ik doe jullie een verzoek. Geef mij per man een sierring uit zijn buit."
In de vertaling is het woord "sierring" wat problematisch. In de lineair wordt gesproken over een hanger, maar uit de brontekst blijkt dat het gaat om ringen. Als je naar het Hebreeuwse woord gaat, dan gaat het om ringen in bijvoorbeeld de neus. Wij hebben soms onze bedenkingen tegen allerlei versieringen die mensen nu aanbrengen op of in hun lichaam, maar oorringen zijn nog vrij gebruikelijk. In ieder geval waren het versieringen, ringen voor de sier. U moet zich realiseren dat zojuist de buit van een enorme overmacht was binnengehaald. Reken maar dat zij een gigantische lading kostbaarheden bij zich hadden. Dat blijkt wel wanneer Gideon vraagt om die ene sierring per man.
Er staat bij: "Want zij hadden gouden sierringen, omdat zij Ismaëlieten waren." Wacht even, hoe zat dat ook alweer? Het waren toch Midianieten? Maar hier staat dat ze Ismaëlieten waren. Dan moet je even teruggaan in de geschiedenis. Ismaël was een zoon van Hagar en Midian was een zoon van Ketura, maar beiden waren zonen van Abraham. Midian en Ismaël waren dus halfbroers. In feite hebben we het hier over een familiestrijd. Uiteindelijk is heel de mensheid familie. Als je teruggaat in de geschiedenis, dan blijken al die voorvaders gewoon de stamvaders te zijn van volkeren. Volkeren zijn per definitie niets anders dan uit de kluiten gewassen families. Ik zeg wel "uit de klauwen gewassen", maar daarmee maak ik het er niet beter op; ik kom niet echt op het goede woord, maar in ieder geval zijn die volkeren erg groot geworden.
Uiteindelijk zijn ze echter terug te herleiden tot één stamvader. Van de Midianieten was dat Midian, een zoon van Abraham, net als Ismaël. Wat blijkt, is dat de Midianieten gerekend worden tot Ismaël. Daar is een heel interessante aanwijzing voor in de geschiedenis van Jozef. Wanneer hij naar Egypte wordt verkocht, wordt er afwisselend gesproken over Ismaëlieten en Midianieten. Zo groot moet die afstand toen nog niet geweest zijn, want het was nog maar een paar generaties na Midian. Omdat zij stamvaders waren, waren ze ook nog eens een keertje steenrijk. Ze hadden een enorme "haven". Dat is wat "have" betekent: you have something. Zij hadden heel veel bezittingen, tot aan knechten en slaven toe.
Midian werd gerekend tot Ismaël. Dat kwam hen allemaal toe en de mannen zeiden: "Wij geven die giften." Ze spreidden een mantel uit, een kledingstuk, en wierpen daar per man een sierring van hun buit op. Het gewicht van de gouden sierringen die Gideon had verzocht, was 1700 gouden sikkels. Nu wilt u natuurlijk weten wat de betekenis is van die 1700. Dat parkeer ik even, want dat voert echt te ver. Maar om u een idee te geven: het is ongeveer 20 kilo goud. Daarmee heb je nog niet de echte geestelijke betekenis te pakken. Ik heb wel eens kritiek gehad op de verklaring dat Israël achter de ark aan moest door de Jordaan. De afstand tussen de ark en het volk was 2000 el. Veel vertalingen zeggen dan "ongeveer een kilometer", maar dan ontgaat je juist de clou. Juist in dat getal 2000 zit de betekenis. Dat doe ik nu dus ook even met die 1700; ik laat het getal voor wat het is, maar het geeft wel een idee van de enorme hoeveelheid goud die daar op die mantel werd neergeworpen.
Er waren echter nog meer kostbaarheden, afgezien van de maansikkeltjes. We lazen de vorige keer aan het einde al dat de kamelen van de koningen dure maansikkeltjes droegen. Het is eigenaardig genoeg dat dit tot op de dag van vandaag het embleem is van de islam: die maansikkeltjes. En waar is de islam, waar is Ismaël ontstaan? Wat is het eigenlijke thuisland? Waar bevinden zich Mekka en Medina? Dat is in Saoedi-Arabië, en dat is precies het gebied van Midian. Er loopt dus een directe lijn. We zeggen wel dat er veel verandert, maar uiteindelijk zijn ook de conflicten die nu in het Midden-Oosten spelen in de kern een familietwist. Als je helemaal teruggaat, is het een familieconflict.
Je leest in de tekst ook nog over de "druppels" – oorhangers of sieraden – en de purperen mantels die de koningen van Midian droegen. Purper was toen peperduur. En dan waren er nog de halssnoeren die om de halzen van de kamelen hingen. Dat waren diezelfde maansikkeltjes. Je zou je kunnen afvragen waarom dat een embleem was. Dat heeft meerdere redenen. Die maansikkeltjes verwijzen sowieso naar de kalender. Dat geldt nu nog steeds voor de islam, maar ook voor Israël. Hun kalender is niet gebaseerd op de zon, zoals bij ons, maar op de maan. Elke nieuwe maand begint daadwerkelijk bij een nieuwe maan. Dat maakt hun hele tijdsrekening maangerelateerd.
Maar er is ook een diepere, symbolische kant, en dat is eigenlijk de negatieve versie. In Genesis 1 lees je dat de maan gesteld werd tot heerschappij over de nacht. Daarmee symboliseert de maan de nacht en de duisternis. In de Bijbel zie je dat de maan daarmee ook een symbool is van de vorst van de duisternis – de "nachtvorst", om het zo maar te noemen. En dat is de geestelijke achtergrond die hier ook achter zit.
De Vervaardiging van de Priesterlijke Efot ↑ hoofdstukken
Want wat gebeurt er namelijk met die maansikkeltjes? Ze worden allemaal omgesmolten en Gideon maakte daarvan een efod. Er was een kledingstuk neergelegd, een mantel, en daarop werden al die sieraden en kostbaarheden neergeworpen. Gideon maakt daarvan een efod. Ik herinner mij dat we – dat is alweer een jaar of drie, vier geleden – hier op deze plaats een hele bijeenkomst hebben gewijd aan de efod. Dus u weet het nog wel: wat is die efod ook alweer?
Eerst even naar wat hier gebeurt. De mantel met vijandelijke sieraden, dat wil zeggen alle kostbaarheden van de vijand, wordt nu vervangen door een priesterlijk vest of een priesterlijk schort. Eigenlijk was het een hemd, maar zeer kostbaar. De efod was dus een priesterlijk kledingstuk; in de Concordant Version wordt het vertaald met een 'vest'. Anderen zeggen dat het een schort was, maar in ieder geval droeg de hogepriester dat. De efod wordt vooral genoemd vanwege dat wat erop geplaatst was: het borstschild met de twaalf edelstenen waarin de namen van de stammen van Israël waren gegraveerd. En daaronder had je bij het borstschild nog iets: de Urim en Tummim, waarmee 'licht en volmaaktheden' worden aangeduid. Daarmee werd Gods raad of Gods woord geraadpleegd; het had iets met het werpen van het lot te maken. Het voert nu te ver om daar diep op in te gaan, maar genoeg is om nu vast te stellen dat een efod gewoon een hoofdbestanddeel is van het priesterlijke kleed van de hogepriester.
Dit is bijzonder, want ik heb er zojuist al eventjes op gezinspeeld en opnieuw komen we daarachter. Eerder lazen we al over dat altaar; weet u nog? Dat altaar in het huis van Gideons vader dat gewijd was aan de Baäl, was afgebroken. Gideon vervangt met die tien man dat oude altaar door een nieuw altaar. Al het materiaal waarvan het gemaakt was, gebruikt hij en wordt geschikt gemaakt tot een nieuw altaar. Dat wil zeggen: het oude wordt met recht vernieuwd. Alle ingrediënten van het oude worden hergebruikt, gerecycled – in dit geval écht gerecycled. Hier worden dus alle vijandelijkheden en de kostbaarheden omgesmolten en gemaakt tot onderdeel van iets nieuws. Die mantel en alles wat erop ligt, wordt verwerkt; hij maakte daarvan een efod. En dat heeft te maken met priesterschap.
Nu kom ik op een ander punt. Ik zei al: het gaat in die tijd van de Richteren niet om koningschap, maar om priesterschap. Het gaat in deze tussentijd niet om de Heer die Zijn koninkrijk vestigt. Als koning verbergt Hij Zich, en als priester doet Hij Zijn werk, maar dat doet Hij verborgen. Waar is Hij nu? In het heiligdom. Dat is de plaats bij uitstek waar een priester hoort, of in ieder geval de plek die het meest kenmerkend voor hem is. Het is de plaats waar een mens normaal niet zou komen, maar de priester is daar. Vandaag kennen wij Jezus Christus; Hij is bestemd voor de heerschappij, om Koning te worden, maar vandaag is Hij Priester in het hemels heiligdom. Hij is onttrokken aan het oog, verborgen. Dat zie je in deze geschiedenis ook terug. Gideon weigert de heerschappij – daar begonnen we mee – maar hij wijdt zich toe aan het priesterschap en hij maakt een efod.
Gideon maakte dus daarvan een efod en hij zette die neer in zijn stad Ofra. Je zou denken: hoezo? Hij zette die neer... Nu, het was een schort, maar hoe hij dat precies gedaan heeft, weten we niet. Sommigen hebben eruit geconcludeerd dat die efod kennelijk een beeld was, maar dat hoeft helemaal niet; het kan daar gewoon neergelegd zijn. In ieder geval gebeurde dit in zijn stad Ofra. Dat was de stad waar Gideon vandaan kwam en waar de stad bekend om was: de eik stond daar, de eik van Ofra. 'Ofra' betekent trouwens stof of puin. Maar als daar dan toch een eik staat, dan komt alles weer goed, want God maakt uit het stof en uit het puin iets heel nieuws. De eik is sowieso een beeld van Gods eed; u weet het hè? Het woord voor 'eik' en 'eed' is in de Bijbel gewoon identiek. Een eik herinnert dus aan Gods eed. Dat heeft ook alles te maken met het teken van de besnijdenis; het herinnert aan de belofte, aan het verbond, aan de eed die God zwoer aan Abraham, Izaäk en Jakob – onvoorwaardelijk. Gideon maakte een efod en hij zette die neer in zijn stad te Ofra.
De Efot als Valstrik: een Beeld van Struikelend Israël ↑ hoofdstukken
Maar wat Israël vervolgens daarmee doet... de vertalingen geven dat soms fout weer, als u het mij vraagt. Want die suggereren alsof Gideon hier feitelijk misging, maar ik zie dat niet. "Aldaar hoereerde geheel Israël die achterna." Er staat: heel Israël hoereerde. Hoereren betekent in de Bijbel in feite afgoderij bedrijven. Men was getrouwd met God, dus op het moment dat men andere goden achterna gaat, wordt dat gerekend als hoererij. Afgoderij is hoererij voor God. Als je eenmaal ziet dat Israël een huwelijksverbond had met haar Heer, dan is dat ook een hele logische beeldspraak.
Israël hoereerde met die efod, dat wil zeggen dat ze de echte betekenis miskenden. Daarvan vind je wel meer voorbeelden. De meest sprekende vind ik wel wat je leest in 2 Koningen 18, waar Israël dat ook deed met de koperen slang. Er was niets mis met die koperen slang, maar Israël hoereerde er wel mee en pleegde er afgoderij mee. In feite doen ze dat nu ook met de efod die Gideon gemaakt heeft.
"En het werd voor Gideon en voor zijn huis tot een valstrik." Dat is wat eigenaardig. Ik begrijp dat mensen de neiging hebben om dit weer met een ethische bril te bekijken: was dit nou juist of was het niet juist? Maar dan ontgaat je de echte, diepere betekenis. Gideon deed namelijk door de efod Israël vallen. Niet dat Gideon daarmee iets fout deed, maar hij deed iets waardoor Israël viel. Feitelijk is dat precies wat er ook met onze Heer is gebeurd. Ik bedoel dit nu even typologisch; het spreekt van de huidige tijd. Israël is in ongeloof, maar hoe komt dat? Dat komt door Israëls Hogepriester, de Heer Jezus Christus. In Zijn opstanding is Hij de Hogepriester — kijk de hele Hebreeënbrief maar na. Hij is de opgewekte Christus. De efod spreekt van Jezus Christus die is opgestaan uit de doden en die nu verborgen is in het hemels heiligdom. De efod spreekt van Zijn priesterlijk werk. Israël struikelt erover; Israël is erin gevallen. Gideon maakte de efod waardoor Israël viel en het werd hem zo tot een valstrik. Dat is precies zoals we de Heer Jezus Christus ook kennen. Hij is ook een valstrik voor Israël.
Waarom? Je zou kunnen zeggen: ze hebben Hem gedood. Maar dat is niet het ongeloof. Het ongeloof zit hem in het feit dat nadat Hij gestorven en opgestaan is uit de doden, en aan Israël gepredikt is met de overtuiging dat Hij leeft, ze Hem alsnog als de Opgestane hebben afgewezen. Dat wil zeggen: ze hebben hoererij gepleegd met de efod. Dat is wat Israël met die efod deed, en daarmee werd de efod tot een valstrik. En inderdaad, dat wordt gezegd van Gideon, die dat daardoor ook deed.
Laat dus nu even de ethiek los of Gideon daar nou fout aan heeft gedaan. Het punt is: Gideon is een type van Jezus Christus, Israëls Hogepriester. De Koning-Priester naar de ordening van Melchizedek, en daardoor struikelt Israël. Dat lees je ook letterlijk zo in Romeinen 9 vers 33. Ik heb hier nog een verwijzing naar: dat Hij gesteld is tot een struikelblok en tot een valstrik. Mede ook omdat ze in Jezus Christus struikelen over de genade, omdat men zelf wil werken. Er zit een heleboel aan vast, maar het gaat erom dat die efod een valstrik wordt en Israël ermee hoereert. Ziet u ook hier weer dat die lijnen waar we het over hadden — die onderbreking in de geschiedenis — in de huidige tijd hier in een plaatje, in een illustratie beschreven worden?
De Bijbel staat er vol van; het is in tal van beelden zo rijk geïllustreerd. Aan een boek dat rijk geïllustreerd is, wordt grote waarde toegekend. Nou, als er één bibliotheek is die rijk geïllustreerd is op alle mogelijke manieren — niet alleen in rituelen, maar ook in verhalen en geschiedenissen op talloze wijzen — dan is het de Schrift. Ja, dat vind ik geweldig.
Ik lees even verder in vers 28: "Maar Midian werd onderworpen voor het aangezicht van de zonen van Israël en zij gingen niet voort het hoofd te heffen." Wat hier gezegd wordt, is dat Midian verslagen was en verslagen blijft. Ze hebben het hoofd niet meer geheven. Dat wil zeggen dat ze het, zoals wij zeggen, niet meer boven het maaiveld hebben uitgestoken. Want dat kwam hun duur te staan; dat was wat de recente geschiedenis hen had geleerd.
Veertig Jaar Rust en de Symboliek van Gideons Zeventig Zonen ↑ hoofdstukken
En er staat: het land had veertig jaar rust in de dagen van Gideon. Er wordt niet gezegd dat Gideon regeerde of iets dergelijks, maar in de dagen van Gideon had het land veertig jaar rust. Veertig jaar; waar herkennen we dat van? Alleen al in het boek Richteren wordt dit getal vier keer genoemd: veertig jaar rust. Dat is onder andere in verband met Simson en in verband met Othniël, geloof ik. Nou ja, zoek het maar op, ik heb de teksten erbij staan; je kunt het allemaal keurig terugvinden. Die veertig jaar is dus een markante termijn. Uiteraard verwijst het in de eerste plaats naar de woestijnreis, maar je had het feitelijk ook zelf kunnen bedenken, want die veertig jaar representeren feitelijk ook Israël in ongeloof. Als er iets is wat de veertig jaren in de woestijn duidelijk maken, dan is het Israël in staat van ongeloof. Want waarom moest die woestijnreis in vredesnaam veertig jaar duren? Men had daar in een paar weken kunnen zijn. Men was er trouwens ook, alleen mocht men er niet in. Men moest in de woestijn blijven vanwege ongeloof. Maar daar hebben we het eigenlijk de hele morgen al over, en we hebben het er nu al zeven keer over gehad: dit spreekt van de huidige tijd, van Israëls ongeloof.
En Jerubaäl... wie is dat? Ja, dat weten we. Jerubaäl was een van de bijnamen van Gideon, of vice versa, dat weet ik niet precies. Gideon, u weet het: de houthakker. Dat is ook wat de naam Gideon betekent. Er zit trouwens ook een breuk in. Jerubaäl heeft te maken met wat hij met dat altaar van Baäl had gedaan. De zoon van Joas ging heen en woonde in zijn huis. Dat 'heen gaan' wil zeggen dat hij zich terugtrekt. Hij trekt zich terug. Hij had geweigerd om de heerschappij op zich te nemen en hij trekt zich terug. Ik wil er nogmaals aan herinneren dat er niet wordt vermeld dat hij richter was; dat staat er niet.
En dan staat er: Gideon had zeventig zonen. Ik zei al dat we verplaatst worden naar een andere geschiedenis. Gideon had zeventig zonen. Kijk, hier wordt dat trouwens met ere vermeld. Ik weet zeker dat als dit van jou gezegd zou worden, Tom, dat het toch te denken zou geven. Ook hier zou ik natuurlijk weer de ethiek erop los kunnen laten. Hij had zeventig zonen die uit zijn lendenen waren voortgekomen – een mooie manier om te zeggen dat ze uit zijn heup voortkwamen. Dat is de plaats waar de voortplanting plaatsvindt, uiteraard. Want, zo staat er, hij had vele vrouwen. Aha, het kwam dus niet allemaal van één vrouw; dat stelt dan toch wel weer gerust. Vele vrouwen behoorden hem toe. Ja, hij was kennelijk een rijk man om vele vrouwen te hebben. Want vergis je niet, een vrouw was niet zomaar iemand met wie je even samen wilde zijn en die je daarna weg kon sturen. Nee, daar was je mee getrouwd en dan had je dus ook de zorgplicht voor haar. Als je vele vrouwen had, dan betekende dit dat je ook in staat was om daar zorg voor te dragen, want dat was een verplichting die op je rustte. Over polygamie gaan we het verder niet hebben, dat is een heel ander onderwerp. Laat ik er alleen dit over zeggen: het is niet Gods oorspronkelijke ideaal, want dat was gewoon één man en één vrouw. Dat hoef ik nu gelukkig niet meer uit te leggen. Hoewel, dat van die ene man en ene vrouw... tegenwoordig spreken ze niet meer over polygamie, maar over 'seriële monogamie'. Serieel, ja. Nee, dat is geen grapje, dat is echt zo. Maar goed, de ethiek laten we gewoon even voor wat het is.
Ook nu vragen we ons weer af: wat is nu de betekenis daarvan? Ik merkte al even op dat het getal twaalf voor Israël staat. Maar waar staat het getal zeventig voor? Dat symboliseert de volkeren. Waarom? Dat is heel simpel als je de volkerentabel bekijkt. Die hebben we namelijk; in Genesis 10 wordt die geleverd. De zonen van Noach: daarvan lees je wie hun zonen dan weer waren: Sem, Cham en Jafeth. Vervolgens lees je bijvoorbeeld dat Cham een zoon had die Kanaän heette. Er waren vele stamvaders en al die namen die daar genoemd worden – dat waren feitelijk de klein- of achterkleinzonen van Noach – zijn allemaal de stamvaders van natiën en volkeren geworden. In al die mannen die daar genoemd worden, ligt feitelijk de kiem van de volkeren. En hoeveel vinden we er daar? Zeventig. Vandaar dat in de algemene Bijbelse symboliek zeventig altijd staat voor de volkeren. Ik vind het trouwens prachtig dat de Bijbel, die geschreven is voor alle volkeren, ook zeventig boeken telt. Ja, niet 66, maar zeventig. Nee, dat ga ik nu ook niet nog eens een keer uitleggen, want dan kom ik helemaal niet waar ik wezen wil.
Die zeventig zonen zie je bijvoorbeeld ook terug in andere eigenaardige dingen waarvan wij ons afvragen: waarom staat dat er nou? Er staat geschreven over Israël dat net uit Egypte was getrokken en bij een oase aankwam die Elim heette. Daar nu waren twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen. Die zeventig palmbomen ontleenden dus allemaal hun voedsel aan die twaalf waterbronnen. Waar spreekt dat van? Nou ja, dat is nu natuurlijk een schot voor open doel. Want die twaalf spreken van Israël; aan hen zijn de woorden Gods toevertrouwd. Als de natiën iets van de woorden Gods willen vernemen, dan moeten ze bij Israël zijn. Kortom: die zeventig palmbomen onttrekken hun voedsel allemaal aan Israël. Daar gaat het eigenlijk om.
Maar nu nog even wat anders. We hadden het over deze hele tijd die hier gesymboliseerd wordt: het gaat over de tijd van Israëls ongeloof, die veertig jaar. Maar in die veertig jaar had Gideon zeventig zonen. Met andere woorden: terwijl Israël in ongeloof is, is er vruchtbaarheid onder de natiën. Want dat is waar die zeventig van spreken. Kijk, en nou zijn we gewoon met een grote boog om alle ethische vraagstukken van polygamie en dergelijke heen gelopen; daar hebben we helemaal even geen boodschap aan. Daar zit de crux ook niet. Het gaat erom dat dit verwijst naar het werk van God in onze dagen, waarin Israël terzijde staat en in ongeloof is, maar waarin niettemin een vruchtbaar werk plaatsvindt onder de natiën. Het is de tijd waarin de Heer geen koning is, maar wel priesterlijk werk verricht. Dat verklaart dus precies ook wat hier beschreven wordt.
Gideon had zeventig zonen die uit zijn heup waren voortgekomen, want vele vrouwen behoorden hem toe. En zijn bijvrouw, die hij ook nog in Sichem had, baarde hem ook een zoon, en hij, Gideon, gaf hem de naam Abimelech. Nou, dat is feitelijk de inleiding voor het volgende hoofdstuk; daar gaan we het dus helemaal niet meer over hebben, tenminste nu niet. Dat was geen fraai portret hoor, die Abimelech. Maar hier wordt wel iets gezegd. Gideon zegt: Abimelech. Weet u wat dat betekent? 'Abi' betekent 'mijn vader' en 'Melech' betekent 'koning'. Mijn vader is koning. Niet ik, maar – 'Avinu shebashamayim' zeggen de Joden dan – onze Vader in de hemelen; Hij is Koning. Zo kennen we nog wel meer mensen die 'Melech' in hun naam hebben. Ik noemde net al Melchizedek, maar wat dacht u van Elimelech? 'Eli' betekent 'mijn God' en 'Melech' betekent 'koning'. Elimelech, dat was de man van Naomi: mijn God is Koning. Het feit dat Gideon aan hem die naam geeft, zegt heel veel. In de naamgeving ligt zoveel besloten, want daarin wordt feitelijk je identiteit gemanifesteerd. Het is niet zomaar een rugnummertje zoals bij ons vaak het geval is; dat klinkt wel leuk, maar er zit hier een verhaal achter. Er zit een diepe betekenis achter.
Gideons Goede Grijsheid en het Hoopvolle Graf in Ofra ↑ hoofdstukken
En Gideon, de zoon van Joas, stierf in goede grijsheid. Zo staat er letterlijk. In hoge ouderdom, zeggen we dan, maar er staat eigenlijk: "in goede grijsheid". De man was grijs geworden, en dat is goed. Hij was van het leven verzadigd, zoals op andere plaatsen staat: oud en der dagen zat. Dat is goed zo. Het is mooi geweest en het is goed om er een punt achter te zetten. Nou ja, een punt... laten we zeggen een komma. Want ja, het wordt vervolgd.
Hij werd begraven in het graf van zijn vader Joas. Die naam Joas is prachtig. 'Jo' is de verkorte vorm van de naam van God, Yahweh, en 'as' betekent kracht. Zoals ook Boaz betekent: "in hem is kracht". Joas betekent dus: "Yahweh is krachtig". Hij komt in het graf te liggen van zijn vader, wiens naam getuigt dat Yahweh krachtig is. Krachtig genoeg om wat te doen? Nou, in ieder geval om Zijn woord gestand te doen en om Zijn eed te vervullen.
Ik zeg het expres even zo, want Joas lag in het graf in Ofra. En waar stond dat graf? Dat was daar bij de eik. Het valt op dat mensen in de Bijbel nogal eens bij een eik begraven worden. Dat is niet zomaar; dat is omdat God daar een eed heeft gezworen. Het houdt niet op bij de dood. Integendeel, dit bestaan hier is slechts tijdelijk. Wij denken vaak: dit is het. "YOLO" zeggen we dan tegenwoordig: You Only Live Once. Ja, dat had je gedacht! Dan zou het betekenen dat je al je kaarten op dit huidige leven moet zetten, maar het is dus totaal anders. We leven niet voor nu, we leven voor straks.
Dit leven is, even oneerbiedig gezegd, alleen maar om warm te draaien. De Fransen hebben daar een mooi woord voor: antichambreren. Dat betekent letterlijk op kamertemperatuur komen, zoals een fles wijn die moet worden geantichambreerd. Ik heb er verder geen verstand van, maar dat is wel wat dit leven is. Het echte leven gaat nog beginnen. God heeft namelijk een eed gezworen en daar kun je gewoon blind op varen. Dat houdt niet op bij de dood, dan begint het eigenlijk pas. Dan wordt er een punt gezet, of een komma, of een puntkomma van mijn part, maar in ieder geval: het wordt vervolgd. Want God is krachtig en dit houdt niet op.
De herfst is niet het einde, ook al zou je dat denken. Na de dood, vanuit de dood, ontstaat er nieuw leven. Dat is de toekomst. Daarin geeft de Schepper ook meteen weer een plaatje aan Zijn schepselen, aan ons mensenkinderen: "Kijk, dat ben Ik. Denk jij dat de dood het laatste is? Ik zal je laten lachen!" Ietschak. Daar kom je nog wel achter. Dat is een goed bericht, want het beste komt nog. Daar gaat het allemaal om. Als je met die ogen naar de wereld mag kijken en als je zo in het leven mag staan, dan 'hang' je niet meer. Nee, dan gaat je bestaan echt richting, zin en inhoud krijgen. Al het andere is echt geneuzel. Alleen zo leef je werkelijk.
Israëls Vergeetachtigheid en Terugval in de Dienst aan Baäl ↑ hoofdstukken
En dat is het laatste waar ik nog op wil wijzen. Het geschiedde zodra Gideon gestorven was, dat de zonen van Israël terugkeerden. Je zou zeggen: "Hé, ze bekeren zich," maar ze keerden weer terug naar de dienst aan de Baäls. Ze hoereerden de Baäls achterna, zoals ze dat al eerder deden met die efod, en ze stelden Baäl-Berit – de eigenaar van het verbond – tot hun god.
Eigenlijk is dit, over cycli en recyclen gesproken, precies waar het boek Richteren over gaat. Kijk het maar na bij al die twaalf richters die in dat boek vermeld worden. Iedere keer is het aan het eind van het verhaal weer hetzelfde liedje: je bent weer gewoon terug bij af. Ze keren weer terug naar de afgoden en ze vergeten het. Dat is de mens. Hij ontdekt iets, het gaat goed, God grijpt in, en vervolgens, als het aan de mens ligt, gaat het altijd weer fout.
Ja, dat vind ik niet leuk, en dat is het ook niet, maar het is wel de waarheid. Als je het niet wilt geloven, kijk dan maar eens om je heen. Dat is ook zo met het ontdekken van Bijbelse waarheden. Ik weet niet waarom ik dat nu moet zeggen, maar ik ervaar dat ook zo met Bijbelontdekking. Het zijn geweldige dingen die je mag weten, maar een mens is zo – sorry dat ik het zeg – verrekte vergeetachtig. In no-time ben je het gewoon weer kwijt. Als je niet voortdurend indachtig gemaakt wordt, om het even plechtig te zeggen, door het Woord van God, dan vergeet je het gewoon weer. En dan blijkt inderdaad in een generatietijd – en we hebben het hier over een periode van veertig jaar – dat de mens het gewoon allemaal weer kwijt is en is vergeten.
De zonen van Israël, zo staat er nog bij, dachten niet aan – dat wil zeggen: ze werden vergeetachtig. Dat is toch meestal het probleem? Ze dachten niet aan Yahweh hun God, die hen ontrukt had uit de hand van al hun vijanden rondom. Dat had Hij toch gedaan? Waarom krijgt Hij daar dan niet de credits en de eer voor? Maar daar dachten ze niet aan. En er staat als laatste vers dat ze geen goedgunstigheid hebben betoond aan het huis van Jerubaäl-Gideon. Hier worden beide namen genoemd. Ze toonden geen dankbaarheid naar al het goede dat hij met Israël had gedaan. "Hij" is in dit geval natuurlijk Gideon.
Let op: Gideon had zoveel goeds gedaan. Ik weet dat Gideon in de commentaren heel vaak negatief wordt neergezet; ik had het net al even over die efod en dergelijke. Maar de Bijbel benadrukt dat God via hem juist zoveel goeds aan Israël gedaan heeft. Zó beoordeelt de Schrift Gideons werk. En als hij in het Nieuwe Testament nog genoemd wordt, wordt er nooit meer iets vermeld over zaken die hij fout gedaan zou hebben. Er wordt alleen gesproken over zijn geloof, in Hebreeën 11.
Kijk, en zo zijn we aan het einde gekomen van een hele geschiedenis. Je kunt zeggen: ja, zo gaat Israël weer terug. Maar het goede nieuws daarvan is dat er ook dan weer een moment komt. Israël vergeet hun God en ze vergeten alle weldaden die Hij bewezen heeft, in dit geval via Gideon. Vervolgens komen ze weer onder vreemde heerschappij en komen ze er inderdaad achter hoe vreselijk het is om hun God te verlaten. En dan uiteindelijk, in de uiterste nood, roepen ze naar God en dan geeft Hij hen alsnog weer een richter. Iedere keer is dat het verhaal. Hij redt, Hij verlost, en dat is precies ook wat de naam van Jezus betekent: Hij redt, hoe dan ook, ondanks de mens. Zullen we het daarbij laten voor morgen.
UltimateGoodNews