▶ 00:00 De Richterentijd als Profetische Tussentijd ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal. Het is goed om elkaar weer hier te mogen treffen op deze prachtige zondagmiddag. Het is spannend om zo'n onderwerp te betreden; een geschiedenis die zojuist is voorgelezen uit Richteren 12. Ik heb het de titel gegeven: 'Shiboleth of Siboleth'. Het is niet zozeer een kwestie van hóé je het uitspreekt, nee, het zit hem in die 'h', de 'sh' of de 's'. Daarover straks uiteraard meer, want dat is cruciaal in deze hele geschiedenis.

Laten we eerst eens inzoomen op het Bijbelboek zelf en meer specifiek op de geschiedenis van deze richter. Het boek Richteren verhaalt van twaalf richters, een getal dat natuurlijk sowieso al te maken heeft met Israël. Van een aantal richters worden slechts één of twee pennenstreken beschreven, maar er zijn er ook die veel uitgebreider aan bod komen, naast bijvoorbeeld de geschiedenis van Simson — dat is trouwens de laatste. Om er nog een paar te noemen: Ehud, Gideon en uiteraard de geschiedenis van Jefta.

Het zal u niet verbazen — en ik zal dat in dit gezelschap ook niet hoeven verdedigen — dat al die richters typen van Christus zijn. Zij zijn namelijk de verlossers van Israël. Het is opmerkelijk dat het hele boek Richteren zich afspeelt na de verlossing uit Egypte, maar voordat Israël een koninkrijk is en voordat het het koningschap kent.

Als je het zo stelt, begrijp je eigenlijk ook waarom het boek Richteren in onze tijd zo actueel is. In die zin is het een beschrijving van de huidige tussentijd. De verlossing is immers al tot stand gebracht. Ik doel dan op de Exodus, maar uiteraard vooral op het Paaslam en de grote doortocht door de Schelfzee; dan praat ik over de opstanding van Jezus Christus, in dezelfde tijd als Pesach. Aan de andere kant is het koninkrijk nog toekomst; het moment dat Israël daadwerkelijk een koning zal hebben.

Wij leven daar precies tussenin: tussen het moment dat de verlossing principieel tot stand gekomen is en het moment dat het koninkrijk geopenbaard zal worden hier op aarde. Daar leven wij tussen, en dat is in feite ook de beschrijving van de hele Richterenperiode: de tijd tussen de verlossing en het koninkrijk in. Dat maakt het boek Richteren voor onze tijd, in deze tussengeschoven tijd voorafgaand aan het koninkrijk, heel actueel. Dat zie je bij al de richters, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben.

▶ 03:47 Jefta als Type van de Verworpen Christus ↑ hoofdstukken

We hebben het nu vooral over Jefta en dan gaan we nog veel meer inzoomen. Maar laat ik eerst een aantal redenen aangeven waarom Jefta een type is, een uitbeelding of verafschaduwing van Christus Jezus. Eerst even, dat lijkt me misschien ook nog wel zo gemakkelijk om aan te geven wie die Jefta is, want dat is misschien ook niet voor iedereen even helder. Laat ik eerst iets zeggen over de betekenis van zijn naam. Dat betekent: hij die opent. En dan zou je natuurlijk sowieso al heel wat Bijbelse antwoorden kunnen geven. Hij die opent wat? Nou bijvoorbeeld, noem eens wat: die deuren opent, maar ook vensters opent of de baarmoeder opent. Daar waar de boel, als ik het zo mag zeggen, potdicht is, is hij degene die opent. En als hij opent, dan sluit niemand; zo staat het ook ergens anders in de Bijbel. Afijn, Jefta, dat is de betekenis van zijn naam.

Je vindt zijn geschiedenis trouwens in Richteren 10 (de inleiding), Richteren 11 en Richteren 12. In Richteren 11, als hij geïntroduceerd wordt, wordt hij meteen bij zijn naam genoemd en vervolgens staat er: een dapper held. Als zodanig stond hij bekend: krachtig, heldhaftig, vooropgaand. Hij had een probleem, een groot probleem van jongs af aan. Want hij was namelijk verworpen door zijn broeders – zijn halfbroers moet ik eigenlijk zeggen, want zijn andere broers hadden een andere moeder dan hij. Hij was namelijk de zoon van een hoer en dat gaf grote problemen. Hij werd verworpen door zijn broeders; ik formuleer het expres op deze manier. Trouwens, zo ongeveer staat het ook beschreven in Richteren. Ik formuleer het zodanig om ook aan te geven dat de lijn heel gemakkelijk met Christus is te leggen. De parallellen stapelen zich op; ze zijn heel evident, je struikelt erover.

Hij is verworpen door zijn broeders zoals we dat natuurlijk heel vaak in de Bijbel lezen van een Mozes of, wat dacht je van, vooral Jozef. Eerst verworpen door zijn broeders, maar uiteindelijk... En dat is bij Jefta ook zo, uiteindelijk komen ze toch weer bij hem terug. Je leest dat hij is verworpen door zijn broeders en dat hij ging wonen buiten het aangezicht van zijn broers in een berglandschap van Tof. Nou, je hoeft helemaal geen kenner van het Hebreeuws te zijn om te weten wat Tof betekent. Want Tof betekent gewoon: goed. Via het Amsterdamse Jiddisch is het in de Nederlandse taal terechtgekomen. Dat betekent dus gewoon goed. Daar ging hij wonen.

Deze dappere held met zijn afkomst die zo discutabel was en verworpen door zijn broeders, ging wonen buiten het zicht van zijn broers. Dat wil zeggen dat die hem niet meer konden zien. Hij was er wel, maar je kon hem niet zien. En hij bevond zich in het land Tof, in het berglandschap van Tof. En dat betekende dat hij ergens in de hoogte was, maar daar was het goed. Het is toch een prachtig plaatje van waar Jezus Christus momenteel is. Verworpen door zijn broeders, maar waar is hij dan? Nou ja, we kunnen hem niet zien. Nee, maar hij bevindt zich daar ergens in de hoogte en daar is het goed. Dat spreekt ook wel tot de verbeelding.

Dan lees je dat ledige mannen – in de Statenvertaling staat dan 'ijdele lieden' geloof ik, of ijdele mannen – zich rondom hem verzamelden. Ook daarvan zijn er heel wat parallellen. Ik denk aan de mannen die bij Jozef in de gevangenis waren. Maar ik denk ook aan David die verworpen was door zijn broeders; dan lees je dat hij daar in de grot van Adullam is. En dan lees je ook dat er allemaal nietswaardige lieden zich rond hem verzamelden. En nou wordt het natuurlijk een beetje pijnlijk om te zeggen waar dat een type van is, maar ik moet eigenlijk gewoon zeggen: het is een type van u en mij. Zijn broers hebben hem verworpen. Hij is een outcast, verworpen, buiten het zicht. Hij speelt geen rol in de maatschappij. En wie heeft hij dan om zich heen? Nou, mensen die ledig zijn. Letterlijk staat dat woord daar; ijdel betekent ook ledig en dat betekent letterlijk gewoon leeg. En het grote voordeel van leeg zijn, is dat het gevuld kan worden.

Dat is feitelijk ook wat er gebeurt. Laat ik dan meteen bij de werkelijkheid, bij het antitype aankomen: dat is wat de Heer met ons ook doet. Wij zijn leeg en hij is het die ons vult. Ja, met wat anders dan het Woord? Dat is geest, kracht, hoop, uitzicht. Want u weet het: hij opent. Bijvoorbeeld ramen die dicht zitten, en hij opent de vensters. Hij opent zijn Woord. Hij opent het graf. Kortom, hij brengt nieuw leven tot stand. Dat is wat hij doet. Die ledige mannen verzamelen zich rond hem.

Maar daar blijft het niet bij. Uiteindelijk lees je dan dat Israël in benauwdheid raakt. Meer speciaal het gebied van Gibeah – ik zal het straks ook aanwijzen – raakt in benauwdheid. En dan herinneren de lieden daar in Gibeah zich: "Hé, die Jefta, ja, die is het. Als er redding is, dan moeten we bij hem aankloppen om onze aanvoerder te zijn en de strijd te winnen." En dus met hangende pootjes komen ze weer bij Jefta uit. Ze doen een beroep op hem en dan wordt hij inderdaad hun aanvoerder en hoofd. Prachtig, hè?

Dus je ziet feitelijk die ledige mannen die zich dan rondom hem verzamelden in het land Tof, buiten het gezicht van zijn broeders; dat is een tussentijd. Maar uiteindelijk komen zijn broeders en zijn landgenoten, zijn volksgenoten, weer bij hem terug als zij in de benauwdheid zijn. Een prachtig type natuurlijk van hoe dat straks in de nabije toekomst ook zal gaan. En dan bindt hij ook inderdaad de strijd aan met de vijandige Ammonieten, want dat waren in dit geval de vijanden. En hij overwint.

Dat is trouwens ook een patroon wat je iedere keer weer in het boek Richteren terugvindt. Israël verlaat de Heer, dan komen er vreemde volkeren en die hebben dan weer de overmacht over het volk van Israël. In grote benauwdheid roepen ze naar de Heer en die verwekt hen dan een verlosser en die wordt dan ook hun richter. Dat is een cyclisch patroon; dat vind je iedere keer weer opnieuw. Op allerlei manieren wordt dat fenomeen beschreven. Nou, over die richter hebben wij het: over Jefta dus.

▶ 11:37 De Jaloezie van Efraïm en het Israël Naar het Vlees ↑ hoofdstukken

Ik begin te lezen in Richteren 12 vers 1. Daar staat: "Toen werd het manschap van Efraïm..." U weet inmiddels dat wat u hier ziet soms wat afwijkt van de NBG of de Statenvertaling, maar het is een nogal letterlijke weergave. We doen bijbelstudie en we willen natuurlijk zo precies mogelijk weten wat er exact staat. U ziet hier in de interlineair hoe dat woord voor woord is weergegeven. "Toen werd het manschap van Efraïm," of: "Toen trokken de Efraïmieten." Zij werden opgeroepen en staken over naar Safon.

"Toen," dat is een tijdsaanduiding. Waar duidt dat op? Op de tijd na Jefta's overwinning. Dan krijg je twee parallelle geschiedenissen. Jefta heeft overwonnen. Dat is ook dubbelzinnig natuurlijk, want dat kan slaan op de toekomstige overwinning, maar je kunt het ook anders lezen, namelijk als zijn meest principiële overwinning. Hij heeft overwonnen; ik bedoel, het graf is geopend. In deze geschiedenis van Jefta lees je dus twee geschiedenissen, maar die hebben gelijktijdig plaatsgevonden. Dat wil zeggen: in dezelfde tijd vond de geschiedenis van zijn dochter plaats. De beroemde geschiedenis — eigenlijk misschien nog wel het meest bekende van Jefta's geschiedenis — is het feit dat hij die gelofte had gedaan: het eerste wat hem tegemoet zou komen na zijn overwinning, zou hij aan JAHWEH aanbieden en offeren.

Die geschiedenissen hebben weliswaar gelijktijdig plaatsgevonden, maar je kunt natuurlijk niet twee geschiedenissen gelijktijdig vertellen. Ze worden hier keurig achter elkaar verteld, maar het gaat in beide gevallen om de tijd na de overwinning van Jefta. Zijn dochter wordt geofferd en daarna lees je de geschiedenis waar we het vanmiddag over hebben: de jaloezie van de Efraïmieten die de strijd aanbinden.

We zijn vanmiddag erg op de typologische toer. Dat wil zeggen: we kijken natuurlijk niet alleen maar naar de geschiedenis zoals die historisch heeft plaatsgevonden. We kijken naar wat eronder ligt, de echte diepere betekenis. Jefta's dochter die geofferd wordt, is een beeld van de ekklesia, de gemeente, het 'uitroepsel' in onze dagen, dat als eersteling voor God is bestemd. Dat is een heel verhaal apart; daar ga ik het nu niet over hebben, maar Jefta's dochter is daar echt een type van. Terwijl de jaloezie van de Efraïmieten een beeld is van het volk van Israël, het Israël naar het vlees, dat naijverig en jaloers is. Het kan het niet verkroppen. Dat is het bekende thema, met name bijvoorbeeld in de Romeinenbrief en in het boek Handelingen, waarin je ziet dat Israël het niet kan hebben dat de boodschap naar de natiën gaat. Ze zijn jaloers vanwege het evangelie.

Dat zijn twee geschiedenissen die naast elkaar lopen en in beide gevallen spreken ze van de tegenwoordige tijd. Dus aan de ene kant de ekklesia die als eersteling in het huis van Jefta voor JAHWEH is bestemd en de hoogste bestemming krijgt. En aan de andere kant, parallel daarmee lopend in de tegenwoordige tijd, dat Israël — de broeders naar het vlees — het niet kan hebben en jaloers en naijverig is. Het zijn niet alleen in deze geschiedenis parallelle verhalen, maar ook typologisch is dit wat er vandaag speelt. God roept zich vandaag een verzameling uit, bestemd voor JAHWEH, terwijl Israël vandaag jaloers is, gestruikeld is en gevallen is. Dat is ook een beschrijving van de tegenwoordige tijd.

Goed, weer even terug. We schakelen in deze bespreking iedere keer over van de tekst, de historie en het verhaal naar de diepere betekenis. Ik hoop dat u dat met me mee kunt beleven, dat overschakelen. "Toen werd het manschap van Efraïm opgeroepen en ze staken over naar Safon." Dat manschap van Efraïm bevond zich aan de andere kant. Kijk, dit is het gebied waar die strijd plaatsvond. Hier had je de Ammonieten. Als ik hier dat rode puntje aangeef, dan zeg ik: hier heb je Ammon, en tegenwoordig zou je zeggen: hier heb je Amman. Want dat is de hoofdstad van Jordanië en dat ligt inderdaad hier. Het is het Ammon-Amman; het is hetzelfde.

In het gebied van Gilead vond de strijd plaats, in het Overjordaanse. Efraïm was eigenlijk de belangrijkste onder de stammen van Israël, en die had je aan de andere kant van de Jordaan. Dit wordt altijd het Overjordaanse genoemd, bezien vanuit het land Israël. De Efraïmieten gingen dus naar Gilead toe, naar Jefta. Er staat dat Jefta zich in Safon bevond. Er wordt over gespeculeerd waar dat precies gelegen heeft, maar volgens mij is dat helemaal niet het belangrijkste, want dat weten we toch niet meer. We weten één ding wel en dat is de naam Safon. Dat woord komen we als werkwoord ook tegen, bijvoorbeeld in Exodus 2, en dan heeft het de betekenis van 'verborgen'. Je leest daar dat Mozes verborgen werd in dat biezen kistje in de Nijl. Die betekenis heeft het.

Ze gingen dus eigenlijk naar het Overjordaanse, naar een verborgen plaats. Als je het zo zegt, is het nogal logisch dat ze die plaats niet meer kunnen terugvinden; het is immers verborgen. Maar goed, ze staken over naar Safon en ze zeiden tegen Jefta: "Waarom ben jij doorgetrokken om te vechten te midden van de zonen van Ammon en heb jij ons niet opgeroepen om met jou te gaan?" Dat doen ze dus nadat Jefta inmiddels overwonnen heeft. Efraïm is daarmee in zijn wiek geschoten, of op de teentjes getrapt — er zijn wel meer uitdrukkingen die dat aangeven. In ieder geval is het de kift. De Ammonieten zijn overwonnen en Efraïm, als de belangrijkste leidende stam aan de andere kant van de Jordaan, deelt niet in die overwinning. Dat nemen ze hem buitengewoon kwalijk. Dat is nogal duidelijk; het is puur jaloezie.

Overigens klopt het niet wat zij zeggen; dat blijkt straks wel uit de reactie van Jefta. Maar in ieder geval voelen ze zich gepasseerd door het feit dat zij niet delen in de claim op de overwinning op Ammon. Dat is trouwens een fenomeen dat je in het boek Richteren vaker ziet. In hoofdstuk 8 vers 1 lees je exact hetzelfde verwijt, maar dan gaat het over Gideon. Efraïm werd daar ook verweten dat zij niet waren betrokken en daardoor niet deelden in de overwinning.

Zij komen dus bij Jefta en zeggen: "Waarom heb je ons erbuiten gelaten?" Met andere woorden: "Waarom heb jij ons niet opgeroepen om met jou te gaan?" En ze zijn kort: "Wij zullen jouw huis boven jou verbranden." Dat geeft wel aan hoe ernstig het hen erom ging en hoe zwaar het voor hen woog dat zij hier buiten stonden. Ze waren zo jaloers dat ze niet deelden in de overwinning van Jefta, dat ze nu zeggen: "Jij en jouw huis worden verbrand." Efraïm is een beeld van het volk dat in het land woont. Want zo was het toch? Efraïm vormt de bewoners van het land. Efraïm is daarmee ook een type van Israël. Zij delen niet in de overwinning van Jefta en zijn daarom jaloers. Efraïm is een type van Israël, maar waar is Jefta's huis een beeld van?

Ja, Jefta is een type van Christus. Zijn huis en alles wat daarin is, dat is een type van het huis van Christus in onze dagen. Zoals ik al eerder aangaf wat betreft de dochter van Jefta: dat is ook een type, want hij had maar één dochter. Over zijn vrouw weten we trouwens helemaal niets, maar hij had een dochter en zij was daarmee sowieso al de eersteling. Eigenlijk de enige zelfs, dus ook de eerste. Zij was een type van de ekklesia.

Maar het huis van Jefta zou in de brand gestoken worden, het zou vernietigd worden. Wat hier in type gebeurt, is dat de inwoners van het land Israël, dat in ongeloof is en Jefta niet kan 'zetten' en zich gepasseerd voelt, om die reden Jefta verwerpen. En niet alleen Jefta, maar ook allen die bij hem horen; dat is een beeld van de ekklesia. Dat is wat hier gebeurt.

Dat is wat Israël ook deed, eigenlijk in de hele periode van het boek Handelingen. De boodschap ging eerst naar hen toe, maar ze hebben het verworpen. Vervolgens ging het naar de natiën en men heeft altijd de gemeente verworpen. Feitelijk is Saulus in die hoedanigheid daar ook een type van, die Christus en de ekklesia vervolgde. Zij zijn voornemens om dat te doen, maar het gebeurt niet. In feite is wat er gebeurde het omgekeerde. Zij willen het huis van Jefta verbranden, vernietigen, verwoesten en compleet ruïneren. Daarvoor zijn ze ook gekomen met die delegatie.

▶ 23:57 Jefta Stelt Zijn Ziel in de Waagschaal ↑ hoofdstukken

En eerst krijgen we nog de reactie van Jefta. Maar Jefta zei tot hen: "Ik was de man, ik en mijn volk; wij hadden een hevige twist met de zonen van Amon, de Ammonieten dus. En ik schreeuwde naar jullie, want ja, Israël was in grote nood. De Ammonieten wilden in grote getale Israël – of het land van Gilead in eerste instantie – onder de voet lopen. En toen heeft hij geroepen. Nou," zegt Jefta, "ik heb geroepen, maar jullie hebben niet geluisterd. Jullie hebben geen gehoor gegeven." Ach, die Ammonieten waren toch aan de andere kant van de Jordaan en misschien hebben ze in het land van Efraïm gedacht: dat gaat ons wel voorbij. In ieder geval zegt Jefta: "Ik schreeuwde naar jullie, ik heb geroepen, maar jullie hebben het niet gehoord. Jullie hebben mij niet gered uit hun hand."

Lees en beluister dit ook weer met die dubbele bodem. Jefta heeft geroepen, maar in het land gaf men geen gehoor aan zijn roep. "Toen ik zag," zo vervolgt Jefta zijn verhaal, "dat jij, Efraïm, jullie als volk, dat jij niet kwam om te redden, toen stelde ik mijn ziel in mijn hand." Zo staat het er letterlijk. In de NBG-vertaling staat er dan: "Toen zette ik mijn leven op het spel." Ik heb mijn ziel gewaagd, ik heb mijn ziel in de waagschaal gesteld. Dat is natuurlijk een prachtig type, ook hier weer. Jefta behaalt niet alleen de overwinning, maar hoe behaalde hij die overwinning? Wel, hij stelde zijn ziel in zijn hand, oftewel in gewoon Nederlands: hij zette zijn leven op het spel. Hij heeft zijn leven ervoor gegeven en dat is wat hij deed, terwijl de inwoners van het land, Efraïm, er geen oren naar hadden. Ze hebben niet geluisterd naar zijn roep.

Hij zegt: "Ik stelde mijn ziel in mijn hand en ben doorgetrokken tot de zonen van Amon, en Yahweh heeft hen in mijn hand gegeven. Waarom zijn jullie deze dag tot mij opgegaan om tegen mij nu te vechten?" Eigenlijk is de gedachte: ik heb de overwinning behaald. Nou, de eer komt natuurlijk Yahweh toe. Yahweh heeft hen in mijn hand gegeven, zo is het, en daarom kon ik dit ook doen. Je ziet hier trouwens dat Jefta een prachtig type is van de Messias, die eveneens zijn leven in de waagschaal stelde, maar omdat hij ook wist: van Hém heb ik het te verwachten. Hij geeft de overwinning, en dat is ook daadwerkelijk gebeurd. Jefta zegt: "En waarom nemen jullie mij dat nu kwalijk als Yahweh mij dat gegeven heeft?" Het was tegen alle verwachtingen in, want getalsmatig waren zij feitelijk geen partij, en toch behaalde hij de zege. Hoe is het ook alweer? Als Hij voor je is, wie of wat kan er dan tegen je zijn?

Bovendien komt het er ook nog eens op neer dat die zonen van Amon nu verslagen waren, maar dat was ook nog eens in het profijt van Efraïm zelf. Want stel je voor dat de zonen van Amon door waren gegaan, dan hadden ze ook nog eens het land van Israël, van Efraïm, onder de voet gelopen en dan waren zij dus ook in de nederlaag terneer geworpen. Met andere woorden: Efraïm profiteerde van Jefta's overwinning. "Dus waarom hebben jullie dit nu op mij gemunt en waarom zijn jullie nu naar mij gekomen om tegen mij te vechten?"

En dan staat er dat Jefta alle mannen van Gilead bijeenriep, want zij waren al gepositioneerd voor de strijd; ze wilden hem en zijn huis in de brand steken. Jefta riep de mannen bijeen en hij vocht met Efraïm. In feite is dit gewoon een stammenstrijd. Het ging eerst om de zonen van Amon, maar nu is er een strijd tussen de zonen van Israël. Het is eigenlijk nog sterker: het is in feite een strijd tussen de zonen van Jozef. Parkeer dat even, ik kom er straks nog even op terug als ik verder in dit vers kom. Jefta riep alle mannen van Gilead bijeen, hij vocht met Efraïm en de mannen van Gilead versloegen Efraïm. Opnieuw was er weer sprake van een overmacht, want Efraïm was veel grootser en machtiger dan de mannen van Gilead, maar niettemin overwint Jefta hen ook.

En waarom verslaat hij hen? Wel, omdat zij zeiden... en nou kom ik uitlegkundig op het lastigste gedeelte van deze geschiedenis, omdat de uitleggers heftig van mening verschillen over de vraag wie "zij" nu eigenlijk zijn. Zijn dat de mannen van Gilead, of zijn dat de mannen van Efraïm? Nou, laat ik dan meteen maar vertellen: ik kan de voor- en tegens wel tegen elkaar opwegen, maar ik wil u op deze mooie zondagmiddag niet vermoeien met alle plussen en minnen. Ik kies even voor de korte route, ik snijd het dus even af en ik zeg: "zij", dat is meervoud, en dat slaat op de mannen van Gilead, niet op Efraïm. Ik geef toe dat dit in de NBG-vertaling niet goed uit de verf komt, want daar hebben ze vertaald met "Efraïmieten" en dan is het weer meervoud, maar er staat gewoon enkelvoud.

Hoe dan ook, de mannen van Gilead versloegen Efraïm omdat zij, namelijk de mannen van Gilead, zeiden... Wie zijn hier dus aan het woord? De mannen van Gilead. Wat ik zeg is omstreden, ik heb u al gewaarschuwd. Want als je in de meeste verklaringen kijkt, bij de kanttekeningen enzovoorts, dan zeggen ze dat dit de mannen van Efraïm zijn die aan het woord zijn. Trouwens, als je de kanttekeningen van de Statenvertaling hebt, die geven het wel goed aan en zeggen inderdaad dat de mannen van Gilead hier aan het woord zijn en zij zeggen dit tegen Efraïm: "Jullie zijn weggelopenen, weggelopen van Efraïm." Dit is heel logisch, want wat zegt Jefta namelijk tegen Efraïm? Hij zegt: "Ik heb geschreeuwd en jullie hebben geen gehoor gegeven." Jullie zijn dus weggelopen van mijn geroep, jullie hebben niet geholpen. Dat stond er in vers 2, en vandaar dat hij zegt: "Jullie zijn weggelopen van Efraïm."

En dan staat er nog bij dat Gilead midden tussen Efraïm en Manasse ligt. Nog eventjes een paar dingen daarover. Gilead behoorde aan de stam van Manasse. Ik ga het nu niet opzoeken, ik heb in mijn aantekeningen twee teksten bij genoemd, maar daar lees je inderdaad dat het land verdeeld was onder de stammen van Israël en onder de geslachten. Dan lees je dat het gebied van Gilead, het over-Jordaanse voor het gemak even, gegeven wordt aan de stam van Manasse, de halve stam van Manasse. Maar het grenste aan Efraïm. Het is heel boeiend, dit is nu niet het hoofdonderwerp, maar ik kan het echt aanbevelen om daar nog eens kennis van te nemen. Want Gilead betekent eigenlijk "een hoop van getuigenis". Die naam heeft het ooit gekregen in de dagen van Jakob, die een verbond sloot met Laban. Dan lees je dat hij een hoop van getuigen, een steenhoop, maakt als een soort monument, en dat diende om het verbond tussen die twee te bekrachtigen. Gilead komt van "gil", dat een hoop betekent, en "ad" heeft te maken met getuigenis: een hoop van getuigenis.

Dat gebied werd dus aan Manasse gegeven. Om het plaatje nog even completer te maken en te laten zien: dit is het Meer van Gennesaret en hier de Dode Zee. Het is maar een pennenstreek, u ziet het. Dan heb je hier Efraïm als de belangrijkste stam van het land en hier was een gedeelte van Manasse gelegerd, of zij woonden daar. Gilead lag daartussenin. En wat was het grensgebied? Wel, dat was de Jordaan. Gilead lag dus tussen Efraïm en Manasse in. Dat is wat hier staat: Gilead ligt midden tussen Efraïm en Manasse. Waarom wordt dat erbij gezegd? Wel, omdat die grens tussen Efraïm en Manasse nu juist in deze geschiedenis van de shiboleth de clou is. Daar gaat het over.

Dus het wordt even gelokaliseerd: waar hebben we het over? Letterlijk, waarover hebben we het? En dan nog Efraïm en Manasse; nu kom ik bij wat ik zojuist parkeerde. Ik zei al dat het feitelijk een stammenoorlog is, maar zelfs tussen de twee zonen van Jozef. Jozef had, zoals u weet, twee zonen. Jozef was gesteld tot eerstgeborene. Hij was weliswaar niet de eerstgeborene, dat weet ik, maar hij kreeg het eerstgeboorterecht. Vervolgens lees je dat deze Jozef twee zonen had en dat Efraïm uiteindelijk het eerstgeboorterecht krijgt. Maar beiden zijn van de stam van Jozef.

Daar gaat die strijd dus over. Het heeft alles met het eerstgeboorterecht te maken. In deze geschiedenis staat Efraïm voor het land Israël en Manasse staat voor het Over-Jordaanse, de andere kant van de Jordaan. Feitelijk staat dat ook voor de natiën, het gebied van de natiën. Houd hem even vast: je hebt dus het land en het Over-Jordaanse aan de andere kant van de Jordaan. Dat wil zeggen, het is een type van...

▶ 35:15 De Oversteekplaatsen van de Doodsjordaan ↑ hoofdstukken

De natie, en dan staat er Gilead, het gebied van Gilead waar we het dus over hadden; in dit gebied veroverde Gilead de oversteekplaatsen van de Jordaan naar Efraïm. Ja, en nou begrijp je ook meteen waarom dat zo gezegd werd. Het gaat om de Jordaan en ja, er waren diverse plaatsen waar je dan kon oversteken. In het Hebreeuws, dat wil ik even gaan vermelden, staat hier een woord dat echt heel boeiend is. Het gaat terug naar het woord Eber en dat kennen we, want dat is bekend van Heber. Dat was de overgrootvader, als ik me niet vergis, van Abraham. Ons woord Hebreeën komt daar vandaan. Eigenlijk zijn Hebreeën mensen die doortrekken, pelgrims; mensen die passeren en die niet ergens blijven, maar gewoon doorgaan. Passeren, dat is eigenlijk de betekenis van het werkwoord.

Die stam wordt hier gebezigd. Het is leuk, want ik vertaal het hier met oversteekplaatsen, maar als je de NBG-vertaling leest, dan staat hier ‘de voorden’. In de Statenvertaling staat er ‘de veren’. De pontjes, zeggen we dan, maar dat hoeft niet. Een oversteekplaats kan een brug zijn of een plaats waar je doorheen waadt. Het is het idee: je passeert. Het is een plaats waar je de Jordaan passeert, waar je dus de Jordaan overtrekt. Dat kan een brug zijn, maar je kunt trouwens ook met droge voeten gewoon door de rivier heen gaan. Dat is bekend, hè? Dat deed Israël ooit de eerste keer onder leiding van Jozua. Maar in ieder geval passeer je dan.

Ik vind dat wel leuk, want ik hou van taal. Dan vind ik het zo grappig, want ons woordje ‘voorden’ zie je in heel veel plaatsnamen nog terug. Denk aan Coevorden; een voorde was dus een oversteekplaats waar het water overging. Coevorden was gewoon de plaats waar de koeien van de ene kant van de rivier naar de andere kant van het water gingen. Een voorde, een veer, een pont of een oversteekplaats voor de koeien; vandaar dat het Coevorden heet. Je hebt er ook een exact Engels equivalent van en dat is Oxford. ‘Ox’ is het Engelse woord voor rund en ‘ford’ is gewoon een voorde. Je ziet het ook nog in het Duits in Frankfurt. Het is allemaal een ford, een voorde of een oversteekplaats.

Dan heb je ook nog de Statenvertaling met ‘veren’. Als we dan toch bezig zijn met taal en etymologie — dat wil zeggen de oorsprong van woorden, want daar was ik dan ook wel benieuwd naar — dan zie je dus het woord veren. In het Engels is dat een ‘ferry’. Maar je ziet het ook nog weer terug in het woordje ‘fare’, bijvoorbeeld ‘farewell’ in het Engels of in het Nederlands ‘vaarwel’. Dan krijg je weer het woordje varen, of in het Duits ‘fahren’. In het Duits is het helemaal grappig, want in het Nederlands is varen gaan per boot, maar in het Duits is ‘fahren’ gaan met de auto of in ieder geval rijdend. Heel eigenaardig, maar de grondbetekenis is gewoon: je gaat, je passeert van het een naar het ander.

Ik geef toe hoor, dit is geen bijbelstudie, maar het is wel leuk om zulke woorden even te analyseren. Het gaat over oversteekplaatsen; je passeert van het een naar het ander. In dit geval is het heel belangrijk, want je gaat van de ene kant van de Jordaan naar de andere kant van de Jordaan. Gilead veroverde de oversteekplaatsen van de Jordaan, die waren kennelijk weer bezet door de Efraïmieten, en nu veroveren ze ze weer terug. Het zijn de plaatsen dus waar je van het over-Jordaanse weer terug kon gaan naar het land.

Dat is een bekend fenomeen en ik herinnerde er zojuist al eventjes aan, of ik refereerde eraan, dat het oversteken van de Jordaan natuurlijk de eerste keer dé doortocht door de Jordaan is. Dat ging trouwens in dezelfde richting: vanuit het over-Jordaanse moest men het land in. Dat deed men onder leiding van Jozua en dat was ook weer bij het begin van de gersteoogst. Dat staat er heel uitdrukkelijk ook bij. En voor de goede orde: voor het begin van de gersteoogst is er een speciale dag op de kalender van Israël. Dat is de dag van de eerstelingsgarven, de dag van de eerstelingsschoof, en dat is de dag dat Jezus Christus opstond uit de doden. Dus als je zegt ‘het begin van de gersteoogst’, dan is daar ook een speciale datum voor geprikt in de Bijbel, namelijk de dag na de sabbat. Nou ja, het is in feite niet een specifieke datum, maar het wordt wel aangegeven: het is daags na de sabbat. Op die dag is Jezus Christus opgestaan uit de doden. Het is ook de tijd geweest dat Israël door de Jordaan ging. Trouwens, toen ze uit Egypte gingen was dat ook al die tijd, ook rond het Pascha.

U weet, Jozua is degene onder wiens leiding men door de Jordaan gaat en in het beloofde land terechtkomt. Het zou niet moeilijk zijn om aan de hand van allerlei spirituals, van die negro-spirituals en gospels, allerlei voorbeelden te geven waarin dit thema dan genoemd wordt: ‘Roll Jordan, roll’, of over Jozua: ‘Joshua Fit the Battle of Jericho’. Nou ja, dat soort songs. Ze zijn op Urk erg zingerig, maar weer niet zo... wel zingerig, maar niet swingerig. Dat komt nog, het Urker record. Maar dat was Jozua die dus door de Jordaan ging.

Ik zeg het ook omdat het vanouds een embleem is van de overwinning op de dood: het passeren van de Jordaan. Het heeft zelfs een naam die zo gangbaar is: de Doodsjordaan. Hoe kom je in het beloofde land terecht? Wel, dan moet je eerst door de Jordaan en dan moet je de dood passeren. Trouwens, ons woord — dat is nog leuk als je eenmaal op die toer bent — ons woord ‘passeren’ is direct verwant aan het woord Pascha. Het betekent overslaan, maar ook passeren, en dus Pasen. Ja, je passeert de dood; dat is wat het eigenlijk uitbeeldt.

Goh, daar zou je nog eens even een hele verzameling van schriftplaatsen over kunnen aanleggen: mensen die de Jordaan passeren. Van Jakob die de Jordaan doorging; van Elia die de Jordaan doorging en die trouwens toen ook ten hemel voer; van Naäman die de Jordaan in ging, er ziek in ging en er genezen uitkwam; van Johannes die in de Jordaan doopte; en van de Heer Jezus die ook in de Jordaan gedoopt werd. Hij stond op uit de Jordaan en toen daalde de Geest in de gedaante van een duif op Hem neer. De hemel ging open en er werd gesproken: ‘Dit is mijn Zoon, mijn Geliefde, in wie ik al mijn welbehagen heb.’ Dat is allemaal bij de Jordaan. Het passeren van de Jordaan is een beeld van dood en opstanding. Die gedachte zit ook hier in deze geschiedenis besloten, dat kan niet missen.

Gilead veroverde de oversteekplaatsen van de Jordaan naar Efraïm en het geschiedde, wanneer ontkomenen van Efraïm zeiden: ‘Laat me oversteken...’ En als we het over songs hebben, dan denk ik meteen aan: ‘Schipper mag ik overvaren?’. Toen ik daar thuis nog even aan dacht, toen ging ik eventjes verder: ‘Schipper mag ik overvaren, ja of nee? Moet ik dan geld betalen, ja of nee?’. Dat is de clue. Mag ik overvaren, en als ik over mag varen, wat kost dat? Moet ik dan geld betalen, ja of nee? Nou, dat is hier dus ook de grote vraag. Ik zal het laten zien, want dat heeft alles met shibboleth te maken.

Ik hou even stil, want ik dacht aan nog een kinderlied, over naar Engeland varen. Hoe ging die ook alweer? Oh ja: ‘Witte zwanen, zwarte zwanen, wie gaat er mee naar Engeland varen?’. Dat wil zeggen: de hemel. ‘Engeland is gesloten, de sleutel is gebroken. Is er dan geen timmerman?’ Nee, geen timmerman, dat schijnt de originele versie te zijn. ‘Is er dan geen timmerman die de sleutel maken kan?’.

▶ 46:33 Shibboleth: het Wachtwoord Om te Passeren ↑ hoofdstukken

Het geschiedde wanneer ontkomenen van Efraïm zeiden: "Laat me oversteken." Ze wilden dus weer terug naar hun eigen land. Dan zeiden de mannen van Gilead tot zo iemand: "Ben jij een Efraïmiet?" Zei hij dan: "Nee." Dat is wel slim natuurlijk om "nee" te zeggen, want als hij "ja" zou zeggen, dan werd hij een kopje kleiner gemaakt. Dus zij zeiden "nee", maar daar gingen de mannen van Gilead niet op af. Dan zeiden zij tot hem: "Zeg alsjeblieft shiboleth."

Dat is een bekend verhaal. Het woord shiboleth is eigenlijk, als je het in het woordenboek opzoekt, een password. Dat is een mooi woord eigenlijk, hè? Een password: een woord om te passeren. Maar dat is ook een soort code, want je moet het exact zo zeggen. Je moet het niet "een beetje goed" zeggen. Dat is net als bij een telefoonnummer. "Wat is ongeveer jouw telefoonnummer?" Daar heb je niet zoveel aan, hè? En met passwords is het ook zo; het is hoofdlettergevoelig en het moet exact hetzelfde zijn. Nou, dat was hier ook zo. Ze hadden een password.

Bekend is het verhaal dat wanneer je bij shiboleth kijkt, vaak het voorbeeld wordt gegeven van de Tweede Wereldoorlog. Duitse spionnen werden op die manier ook in Nederland opgespoord. Als ze dan iemand gevangen hadden en wilden weten of het echt een Nederlander was, dan lieten ze hem het woordje "Scheveningen" zeggen. Scheveningen! Nou, laat dat een Duitser maar eens zeggen; dat zegt hij niet. Dan valt hij door de mand. Hij zegt "S-cheveningen", maar "Scheveningen" is zo'n typische Nederlandse uitspraak.

Jullie horen dus eigenlijk ook bij de "foute kant". Ik geef dus Nederlandslessen en vraag het maar eens een keertje aan een Pool – trouwens niet alleen aan Polen, dat geldt voor heel veel andere talen – naar allerlei letters en klanken. De "u" bijvoorbeeld. Zeg maar eens een keertje: "Ik moet de huur betalen." Vraag dat maar eens aan een Pool wat je dan krijgt: "Ik moet de hoer betalen." Dan krijg je toch echt iets heel anders!

Maar goed, dit was hier shiboleth; dat moesten ze zeggen. Maar nu gaan we eens wat dieper spitten. Je kunt natuurlijk zeggen: dat was de manier om te testen of iemand uit Efraïm kwam. Ze konden het simpelweg niet op z'n Gileads uitspreken. Ze konden geen "shiboleth" zeggen. Dat konden ze niet. Voordat ik nu verder ga met wat ze dan wel zeiden, eerst nog even dit.

▶ 49:52 De Korenaar van het Opstandingsleven ↑ hoofdstukken

Dat woord shiboleth heeft uiteraard een betekenis. Scheveningen is een plaatsnaam, maar in dit geval is shiboleth een korenaar. Enkelvoud. We komen dat heel wat keren in de Bijbel tegen. Bekend is het in de geschiedenis van de droom van Farao, die eerst droomde over zeven korenaren en later over zeven koeien die ook bij de koevoorden uit de Nijl kwamen. Nou ja, we spoelen even door, maar in ieder geval: korenaren.

Dan vind je weer dat woord shiboleth, maar ook bijvoorbeeld in Rut 2. Ik neem u even mee daarheen: daar staat dat Rut de Moabitische tot Naomi zei: "Laat mij naar het veld gaan en aren lezen." En dan staat hier gewoon — ik heb het hier even rood omrand — shibol of shibal. Je moet eigenlijk alleen maar letten op de letters zelf, niet op die puntjes en die dakjes enzovoorts, want dat is een uitspraak-kwestie. Het gaat om de letters zelf; het is exact hetzelfde woord. Aren, dat is het woord shibol. Ik zeg het er trouwens bij omdat we de draad moeten vasthouden. Bij zo’n onderzoek moet je de draad niet verliezen, maar ook hier is het weer opmerkelijk: ze gaat aren lezen en je leest aan het einde van hoofdstuk 1 dat dit aan het begin van de gersteoogst was. Dus ook hier heeft het weer te maken met de opstanding.

Trouwens, als je het hebt over aren, dan praat je over brood en over leven: het brood van het leven. Een mens leeft waarvan? Niet van brood alleen, maar van alles wat de mond Gods uitkomt, waar brood een uitbeelding van is. Feitelijk is het natuurlijk het vlees geworden Woord dat het Brood des levens is. Of zoals de Heer Jezus zegt: de graankorrel moet eerst in de aarde vallen alvorens ze veel vrucht voortbrengt. Dat wil zeggen, ze moet in de aarde vallen en sterven, en alzo zal ze veel vrucht voortbrengen. Het Bijbelse principe is altijd: om nieuw leven te ontvangen, moet je eerst door de Jordaan. Dan moet je inderdaad voorbij de dood. Je moet overvaren en door de dood heen, want als de dood achter je is, dan heb je leven voor je. Echt leven is voorbij de dood. Daarom vind ik die vraag altijd zo mooi: "Is er leven na de dood?" Feitelijk is het meest fundamentele antwoord: als er leven is, dan móét het na de dood zijn, want voor de dood is het niet. Voor de dood noemen wij het wel leven, maar is het gewoon sterven; je bent namelijk bezig dood te gaan. Dus als er leven is, dan moet het na de dood zijn. Dat is in feite de Bijbelse boodschap. Er is leven, maar dan moet je de dood passeren en voorbij de Jordaan gaan. Wel, dat is waar die aren en het koren, de korenaar — enkelvoud, dé korenaar — een type van is.

Die dag dat Hij verrees uit de doden, was Hij met recht de dood gepasseerd. Toen heeft Hij een weg gebaand en nieuw leven aan het licht gebracht. Dat shiboleth is dus die korenaar. Maar even terug naar die geschiedenis: er komt zo'n Efraïmiet en die gasten zeggen dan: "Ben je van Efraïm?" Hij zegt: "Nee, ik ben niet van Efraïm." "Nou, zeg eens: shiboleth." En als hij uit Efraïm kwam, dan zei hij "siboleth". Dus niet shiboleth, maar siboleth. Dat is namelijk iets anders. Als je het in het Hebreeuws ziet, is het gewoon hetzelfde woord; het enige verschil is de eerste letter. Dit is een Shin, de letter Shin, en dit is de letter Samech. De ene is de 'sj' of de 'sh' en de andere is de 's'. Er zit nog veel meer achter wat getalswaarden betreft, maar dat laten we even rusten.

▶ 54:52 Sibolet: de Slavenlast van Religie en Werken ↑ hoofdstukken

Even dit. Want zoals shiboleth een betekenis heeft – het spreekt namelijk van de korenaar, dat is gewoon de betekenis van het woord zoals het in de Schrift voorkomt – zo is er ook het woord sibolet. Dat is ook een woord, en dat betekent letterlijk een last. En weet u waar het voorkomt? Dan neem ik u even mee naar Exodus 6 vers 6. U zegt: dat is wel heel erg het getal van de mens. Dat klopt. Maar lees eens wat er dan staat: "Zeg derhalve tot de Israëlieten: Ik ben JAHWEH, Ik zal u onder de dwangarbeid van de Egyptenaren uitleiden, u redden van hun slavernij en u verlossen." Waar gingen ze onder gebukt? Onder dwangarbeid. En hier staat in het Hebreeuws dit woord: sibolet. Exact hetzelfde woord. Het wordt hier vertaald met dwangarbeid, maar letterlijk is het gewoon de last van de onderdrukking.

Wat moesten ze doen? Sibolet, dat is de last, de druk en de dwangarbeid zoals de NBG51 dat dan vertaalt. Wat moesten ze doen? Ze moesten tichelstenen maken en uiteindelijk moesten ze zelfs de stro die nodig was voor het maken van die stenen ook nog eens een keer zelf zoeken. Dat vond ik wel heel frappant. Want als shiboleth de korenaar is, dan is sibolet datgene wat spreekt van de last, en het type daarvan is juist het stro. Let op het verschil. Het een is een korenaar, en wat is stro? Dat is hetzelfde, maar dan zonder de korenaar. Daar ontbreekt dus juist de korenaar: het essentiële, het leven, dat waar het allemaal om draait. Dat is weg en wat je overhoudt, dat is stro. Hout, hooi en stro, denk ik dan; dat wat erg makkelijk brandt en waar het ook voor gebruikt wordt, maar feitelijk waardeloos is. Het is gewoon restant, maar het herinnert met name aan de dwangarbeid en aan de last.

Nog eventjes dat vers uit Richteren doorlezen. Konden ze dat niet naar behoren uitspreken, dan hielden ze hem vast en keelden ze hem bij de oversteekplaatsen van de Jordaan. Om het even op een rijtje te zetten: je hebt dus shiboleth, dat is de korenaar, dat is het leven, dat is de opstanding. Dat is de korenaar Jezus Christus, het Brood des Levens. En je hebt sibolet; dat is niet de korenaar, dat is juist het stro. Dat is de last, dat is de dwangarbeid, dat is de druk. Het ene spreekt van Christus, van genade, van nieuw leven... want Hij is de Eersteling uit de doden, Hij is de korenaar. Maar Hij garandeert ook leven voor de hele mensheid. Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt. Gewoon automatisch. Om niet. Genade. Gegarandeerd. Dat is shiboleth. Sibolet is last. Dat heeft te maken met werken, met druk, met slavernij. En dit is typerend voor de menselijke religie. Dit is het evangelie van de godsdienstigheid; dit is last.

Er staan nog twee of drie dingetjes bij. Er vielen in die tijd veertig en tweeduizend. Er staat niet 42.000, u ziet het hier trouwens: er vielen er in die tijd veertig en tweeduizend. Er vallen dan twee getallen op: namelijk 40 en 2000. Ik wil er nu niet te diep op ingaan, maar ik geloof dat 40 alles te maken heeft met die Handelingenperiode. Dat is precies één generatie geweest: 40 jaren vanaf het jaar dat de Heer opstond in het jaar 30 tot het jaar 70, toen Jeruzalem viel. Die 40 jaar en de 2000 heeft te maken met de hele periode tussen de eerste en tweede komst van Christus in. Maar goed, die geef ik u zo even mee.

En dan staat er nog bij dat Jefta Israël zes jaren richtte. De Gileadiet Jefta stierf en hij werd begraven in de steden van Gilead. Eigenlijk is zijn geschiedenis prominent aanwezig in het boek Richteren, maar hij heeft relatief kort gericht, of geregeerd, zoals u wilt.

▶ 01:00:11 Conclusie: het Evangelie van Genade Tegenover Eigen Werken ↑ hoofdstukken

Dus, even samengevat: Efraïm is hier een type van het Israël in het land, in ongeloof. Het volk heeft niet geluisterd naar Jefta’s roep. Ze zijn jaloers omdat ze niet delen in Jefta’s overwinning en ze kunnen ook niet terugkeren naar het beloofde land. Waarom niet? Wel, dat werd hen belet. Want waarom kunnen ze niet terugkeren naar het beloofde land? Omdat ze geen 'shiboleth' kunnen zeggen; ze kunnen de korenaar niet belijden. Ze zitten nog steeds onder de last.

Feitelijk kun je zeggen: ja, dat gaat over Israël. Dat is ook zo. Israël leeft in de veronderstelling dat ze het zelf moeten verwerven: 'siboleth'. Dit in plaats van dat ze geloven in het Evangelie van de 'shiboleth'. Het lijkt als twee druppels water op elkaar en de wereld zegt dat het hetzelfde is, want men hoort het verschil niet of nauwelijks. Maar het is een verschil van leven en dood.

Het Evangelie garandeert: Jezus Christus is de Redder van deze wereld. Hij is de Redder van alle mensen. Hij is de korenaar, want Hij verzekert nieuw leven aan iedereen. Dat is 'shiboleth'. En op het moment dat men zegt: "Ja, maar je moet het wel geloven", dan geloven degenen die dat zeggen het feitelijk zelf niet. Natuurlijk moet je het geloven. Waarom moet je het geloven? Omdat je het anders niet kunt prediken. En dat is precies wat men niet doet. Men predikt het niet, want uiteindelijk laten ze het toch weer van de mens afhangen. Als er iets van de mens afhangt, dan is het 'siboleth'. Als het niet van de mens afhangt, dan is het 'shiboleth'. Dan kun je blijven leven.

Dat is het grote, cruciale verschil. Is het Evangelie? Dan is het 'shiboleth'. Is het geen Evangelie? Dan is het wellicht heel christelijk – het lijkt er als twee druppels water op – maar het is 'siboleth', het is de dood. Het verschil is werkelijk elementair.

Het laatste wat ik wil zeggen – en dat is echt het laatste – is een citaat uit Romeinen 9. Daar lees je over Israël, als een volk dat ijverig is voor God en bezig is om God te behagen. Paulus zegt echter dat Israël, een wet van rechtvaardigheid najagend, aan die wet niet is toegekomen. Ze hebben niet begrepen waar het werkelijk over gaat. En dan vraagt hij: "Vanwege wat dan?" Nou, omdat het niet uitgaat van geloof. En daar heb je het weer: de boodschap is namelijk dat het 'om niet' is. Moet ik dan geld betalen? Nee, het is gratis. En op het moment dat er ergens voor betaald moet worden, is het niet meer gratis, toch? Dan is het ook geen genade meer.

Waarom is men niet aan die wet toegekomen? Omdat het niet uitgaat van geloof. God doet het, God geeft het, en wel voor de volle honderd procent. Want het is niet alleen maar genade, het is genade alleen. Omdat het niet uitgaat van geloof, zegt Paulus, maar als vanuit werken. Nou, dat is dus dit: werken is 'siboleth'. En daardoor stoten ze zich aan de steen des aanstoots. Dat is precies wat het is: het stoten aan de steen des aanstoots is 'siboleth'.

U ziet, in zo’n geschiedenis als we vanmiddag hebben bekeken, zit enorm veel diepgang. En het is zo actueel. Dat minimale verschil in uitspraak tussen 'shiboleth' en 'siboleth' is een verschil van leven en dood. Het is het verschil tussen het Evangelie en het non-evangelie; tussen werken en geloof; tussen een zware last en een boodschap waar je erg blij van wordt. Van de ene word je erg blij, en de andere drukt je neer.