▶ 00:00 Inleiding en Recapitulatie van de Eerstelingen ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal. Vrienden, hartelijk dank, Lub, voor deze mooie introductie en die prachtige woorden uit 2 Timotheüs; die steken ons inderdaad een hart onder de riem. We gaan ons vanmiddag wederom bezighouden met de eerstelingen. U ziet, dat is de vierde keer dat wij dit onderwerp — de eerstelingen, de eerstgeborenen — met elkaar bespreken. Vandaag kijken we vooral ook vooruit, namelijk naar een volgende oogst.

Laat ik — en dat is niet alleen goed voor degenen die er nu voor het eerst bij zijn of de voorgaande keren niet hebben bijgewoond, maar voor ons allemaal — nog even kort recapituleren waar we het over gehad hebben. Een hele korte samenvatting van wat voorafging. De eerste keer hebben we ons met het onderwerp aan zich beziggehouden: wat betekent het nou om een eersteling of een eerstgeborene te zijn? Deze termen komen in de Bijbel zo dikwijls voor en nemen zo’n prominente, vooraanstaande plaats in. Dat is haast een pleonasme, want als je het over een eersteling hebt, dan heb je het over iemand die vooraan staat. Een eersteling in de Bijbel krijgt altijd de hoogste bestemming. Ik vind het altijd erg mooi zoals het in de Statenvertaling nogal letterlijk staat weergegeven: "Al wat de baarmoeder opent, dat is van Mij, zegt de Heer." Het komt Hem toe, krijgt een bestemming direct bij Hem en op de hoogste plaats. Je zou natuurlijk ook gewoon kunnen zeggen dat de eersteling in de Bijbel altijd de eerste plaats krijgt. Maar als ik het zo zeg, dan is dat een open deur intrappen, want een eerste is degene die de eerste plaats heeft. Die gaat voorop, die gaat vooraf aan anderen. Dat is de oudste en degene die inderdaad de baarmoeder opent. Hij neemt de eerste plaats in — the first, the forth, the forest, de vorsten, zoals we dat in onze taal ook benoemen.

De tweede keer hebben we ons in het bijzonder beziggehouden met wie dé eersteling is, enkelvoud: namelijk Christus. Dat kan niet missen. Hij is de eerstgeborene uit de doden, maar ook de eersteling van de doden. Hij stond op op de dag van de eerstelingschoof. Dat is een geweldige waarheid: te realiseren dat God Hem opwekte uit de doden op uitgerekend die dag die Hij daarvoor al anderhalfduizend jaar tevoren had gereserveerd, namelijk de dag van de eerstelingschoof van de gerstenoogst. Het was op die dag dat Hij verrees uit de doden. Dat is ongelooflijk opmerkelijk. Helaas is dat in de vertalingen niet zo goed uit de verf gekomen, omdat er dan alleen maar wordt gezegd dat het de eerste dag van de week was. Maar dat doet zwaar tekort aan de eigenlijke betekenis: het was de eerste van de sabbatentelling. Dat was dus de dag van de eerstelingschoof. Het was een unieke dag in het jaar, niet zomaar de eerste dag van de week alsof dat 52 keer in een jaar is. Nee, het is maar één keer in het jaar de dag van de eerstelingschoof, de eerste dag van de sabbatentelling. Dat is een heel ander verhaal.

Toen hebben we dat overdacht en wat daar zo bijzonder aan is, is dat Hij als eerste verrees uit de doden, definitief. Dat wil zeggen dat de dood echt achter Hem ligt en het leven voor Hem. Het feit dat Hij de eersteling is, geeft aan dat de rest zal volgen. Zo was Adam ook een eersteling van het mensdom, namelijk de eerste die stierf. Allen zijn hem gevolgd, of volgen hem nog zolang de reeks doorgaat. Welnu, op dezelfde wijze is ook Christus de eersteling, alleen dan niet als het gaat om de dood, maar als het gaat om Leven met allemaal hoofdletters. Het is een feit, een garantie, een gegeven: zo zal het gaan. Dat is het geweldige goede bericht.

De vorige keer hebben we ons beziggehouden met Pinksteren, oftewel het Wekenfeest. Een week van weken, zeven maal zeven. Het punt is namelijk dat het volk dat Hem direct daarin volgt — dat wil zeggen, het volk dat direct de eersteling volgt — deelt in die positie van Hem als eersteling. Dat zijn de eerstelingen van de oogst. Dat is eigenlijk het thema geweest van de vorige keer toen we het hadden over het Wekenfeest. Vanaf die dag van de eerstelingschoof zou men 49 dagen tellen, zeven sabbatten. Na die zevende sabbat, weer op een zondag, zou men het Wekenfeest vieren en dan zou men de eerstelingen van de tarweoogst aanbieden aan God. Er worden bijzondere dingen over die eerstelingen gezegd, want het is een hele unieke positie; het is ook een volk van eerstelingen. Ik wil nu eventjes inzoomen op die term van het volk dat Hem daarin direct volgt. Want je zou je de vraag kunnen stellen — en eigenlijk hebben we die de vorige keer al beantwoord — maar het krijgt nu in zekere zin een merkwaardig vervolg.

▶ 06:47 Welk Volk Volgt Christus als Eerste? ↑ hoofdstukken

Want welk volk is dat nu eigenlijk, dat hem direct volgt? Kijk, wat ik de vorige keer heb gedaan, dat is de kortste route nemen, maar daarmee heb ik wel behoorlijk de bocht afgesneden, om zo te zeggen. Want als je het met de kennis van nu zegt – en ik bedoel met de kennis die we nu hebben, die sinds Paulus dat heeft geopenbaard – ja, dan zeg je dat dit volk van eerstelingen, dat volk dat hem als eerste is gevolgd in het ontvangen van een nieuw leven, de ekklesia is. Dat is het 'uitroepsel' dat God zich vandaag in onze dagen verzamelt en dat met hem verbonden is als hoofd en lichaam: het lichaam van Christus dus.

Maar dat is Paulus’ bekendmaking. Dat is Paulinische waarheid. Dat is met de kennis van nu. Want je moet je goed realiseren: Paulus kwam pas veel later op het toneel. Nou ja, veel... een aantal jaren later. Christus stond op, maar toen kreeg hij niet direct de bediening van de apostel Paulus. Sterker nog, degene die vanaf dat moment juist de grootste vijand was en werd, dat was Paulus – of toen nog Saulus. Paulus kwam pas later op het podium, op het toneel. Daarvóór had je namelijk gewoon 'de twaalf'. Welk volk hadden zij op het oog? Als ik zeg 'de twaalf', dan heb ik eigenlijk al het antwoord gegeven, want 'de twaalf' is een term die staat voor de apostelen die de Heer had uitgekozen. Maar al daaraan voorafgaand was dat uiteraard de aanduiding van de twaalf stammen van Israël. Dat de Heer twaalf mannen uitkoos, was juist omdat dat ook correspondeert met het getal van de stammen Israëls natuurlijk. Zoals de Heer ook had gezegd: "Jullie zullen zitten op de twaalf tronen van de stammen Israëls."

Dus het volk dat hem direct volgt, is de gemeente. Dat zeggen wij nu en dat is volkomen correct. Maar pas in later instantie bleek dat het geval te zijn. Eerst was namelijk de gedachte dat dit Israël zou zijn. En toen werd dat anders. Ik zou haast zeggen: zie het met Lea. Dat is het fenomeen waar we ons ook al even mee hebben beziggehouden. Als het gaat om eerstgeboorterecht, dan gaat dat altijd een andere route dan je op voorhand zou denken. Jozef dacht: "O, dat gaat naar Manasse, mijn oudste zoon." Maar nee, Jakob kruiste zijn armen en het ging naar Efraïm. Naar de natiën trouwens... nou ja, laat maar even zitten. Maar in ieder geval: Jakob moest dat geweten hebben, want Jakob kende het maar al te goed. Het loutere feit dat hijzelf het eerstgeboorterecht had gekregen, was ook helemaal niet voor de hand liggend. Hij dacht dat trouwens ooit zelf te moeten verwerven, en dat was ook allemaal een misverstand, want God had van tevoren al gezegd: "De oudste zal de jongste dienstbaar zijn." En later dacht hij een vrouw te krijgen en toen was het Lea. Hij kreeg Rachel ook wel, alleen het was later.

Over dat fenomeen, die verwisseling van de eersten die de laatsten worden en de laatsten die de eersten worden... als ik het zo zeg, moeten er toch belletjes gaan rinkelen? Dat is ook zo'n Bijbelse gedachte. Dat zie je dus hier ook. Want in eerste instantie, toen Christus opgestaan was uit de doden, ging vervolgens de boodschap om te beginnen vanuit Jeruzalem naar Judea, Samaria en tot aan het einde van het land. Israël was daarbij het volk dat werd aangesproken. Wist u dat toen de natiën nog helemaal niet in de picture waren? Natuurlijk, 'de twaalf' wisten wel dat heel de wereld bereikt moet worden en alle volken gemaakt moeten worden tot zijn discipelen, maar eerst moet Israël zeggen: "Gezegend Hij die komt in de naam van de Heer." Pas jaren later kwam het zelfs niet bij een man als Petrus op om naar iemand van de natiën te gaan. Daar moest nog hemel en aarde voor bewogen worden wilde God hem zover krijgen. Dat was totaal niet in de picture: eerst Israël.

Laten we dat eens lezen in Handelingen 3. Daar lees je ook dat Petrus, na die wonderbare genezing bij de man van de Schone Poort, het volk oproept zich om te keren en tot bezinning te komen. Dan zegt hij: "Als jullie dat doen, dan zal de Heer ook daadwerkelijk terugkeren. Dan zullen er tijden van verkwikking komen van het aangezicht van Yahweh. Dan zal de Messias, de Christus die voor jullie tevoren bestemd was, komen." In het slot van Handelingen 3 zegt hij dit: "Jullie, Joodse mannen, zijn de zonen van de profeten en van het verbond dat God met jullie vaderen maakte." Jullie zijn de zonen, dat wil zeggen: de erfgenamen van het verbond dat God met jullie vaderen maakte toen Hij tot Abraham zei: "En in jouw zaad zullen alle afstammelingen van de aarde worden gezegend."

En dan staat er in vers 26: "Voor jullie in de eerste plaats..." Voor jullie, wie zijn dat? Dat is Israël dus, dat zijn de zonen van het verbond van het voorgaande vers. "Voor jullie in de eerste plaats deed God zijn 'Jongen' opstaan." Zijn knecht; in het Grieks is dat gewoon 'jongen'. 'Garçon' zeggen ze in het Frans, dat is ook een jonge knecht. In het Engels zeggen ze ook 'boy'. God deed zijn 'Jongen' opstaan en Hij vaardigde hem af om jullie, Israëlieten – of zo u wilt Joodse mannen – te zegenen. Dus in de eerste plaats: wie zou de eerste zijn? Wat is dat volk dat hem als eerste zou volgen in de opdracht? De eerste en meest voor de hand liggende gedachte was, en er was geen spoortje twijfel, dat dit een ander volk zou zijn dan Israël.

Voor hen in de eerste plaats deed God hem opstaan en Israël zou hem daarin volgen. "Voor jullie in de eerste plaats deed God hem opstaan en vaardigde hem af om jullie te zegenen." Dus zegen is in de eerste plaats voor jullie, en via jullie gaat het naar alle afstammelingen op de hele aarde. Maar dat is via jullie. "Om jullie te zegenen in het afkeren van jullie boosheden" – dat wil zeggen: bekering. Als jullie je afkeren van jullie boosheden, oftewel tot bezinning komen en de Messias alsnog aanvaarden – nu inmiddels de opgestane Messias – dan zou daarmee ook de terugkeer van de Christus bezegeld worden. Zo zou God hen zegenen en daarmee vervolgens alle volkeren van de aarde.

Maar ja, het ging niet zo. We weten precies hoe dat gegaan is in het boek Handelingen; eigenlijk is dat de grote rode draad door het hele boek. Het vindt zijn uiteindelijke dieptepunt bij de steniging van Stefanus. Pal daarop vind je de roeping van Saulus van Tarsus. Als Stefanus wordt gestenigd, is Saulus daar al aan het warmlopen. In het hoofdstuk daarop wordt hij ook door God geroepen. En hij zou ook – dat zou trouwens nog een heel aantal jaren later zijn – echt daadwerkelijk naar de natiën gaan. Dat zie je in Handelingen 13 bijvoorbeeld, waar Paulus en Barnabas vrijmoedig spraken in de synagoge, in een Joodse omgeving.

Het was noodzakelijk dat eerst tot jullie het woord van God gesproken zou worden. Wie nam de eerste plaats in na de opstanding van Jezus Christus? Wie zou het eerst bereikt worden? Wie zou het eerst gezegend worden? En wie zou als eerste dienen als kanaal van zegen voor de hele wereld? Dat was Israël.

Maar nu staat er: "Het was noodzakelijk dat eerst tot jullie het woord van God gesproken zou worden... Maar omdat jullie het verstoten en jullie jezelf het aeonische leven – dat leven van die toekomende eeuw – niet waardig oordelen, zie, wij keren ons tot de natiën."

En nu krijg je dus een heel ander verhaal. Het is niet zo dat Israël tot bekering komt en dat via een bekeerd Israël het heil naar de natiën gaat. Nee, het is juist zo: Israël bekeert zich niet en nu gaat het een omkeer, een u-bocht maken.

▶ 17:15 De Onverwachte Wending: het Heil Naar de Natiën ↑ hoofdstukken

En nu gaat het niet via Israël naar de natiën, maar gaat het juist buiten Israël om naar de natiën. Door hun val is het heil naar de natiën gegaan. Niet door hun herstel, door hun bekering, maar door hun val. En nu sorteer ik trouwens weer voor op Romeinen 11. Dit zijn de basics, het ABC van Paulus' onderwijs.

Als ik het eventjes wat schematisch mag voorstellen: je hebt hier de Pinksterdag waar we het over hadden. En later krijg je dan in Handelingen 9 de roeping van Paulus. Daartussen ligt de prediking van de twaalf aan Israël: bekeer je en de Messias zal wederkomen. Dat was de boodschap. Dat was het volk dat als eerste was uitgekozen en daarin zou delen.

Na de twaalf krijg je de dertiende, Paulus. Zijn prediking is ook een feit. Dat is nog steeds in het boek Handelingen. Zijn prediking in het boek Handelingen is eigenlijk ook nog steeds aan Israël, namelijk dat de redding is gezonden naar de natiën. Kijk, Paulus gaat naar de natiën, maar het feit dat hij naar de natiën gaat en het feit dat God bijvoorbeeld wondertekenen onder de natiën deed... Waarom deed Hij dat? In Handelingen 15 lees je precies waarom dat was. Dat was om Israël te overtuigen, namelijk dat het naar de natiën ging.

Paulus moest aan Israël de niet erg geliefde boodschap brengen. Om niet te zeggen: een vreselijk gehate boodschap. Want als later Paulus dan in Jeruzalem is en hij zijn verhaal mag doen – dat was trouwens ook met Pinksteren – dan horen ze hem aan. Totdat hij zegt dat de Heer tegen hem had gezegd: "Ga weg uit Jeruzalem. Ik stuur je ver weg naar de natiën." En dan staat er: tot dat woord hoorden ze hem aan. Toen barstte de hele menigte los, die explodeerde toen ze dat hoorden.

Daarmee, doordat Paulus dat zei, gaf hij te kennen: God passeert nu Israël en gaat nu naar de natiën toe. Dus de eerste plaats, die voor jullie was gereserveerd, valt nu ten deel aan de natiën. Dat is een hard gelag voor een volk dat zich juist prominent denkt en claimt te zijn. Dat was het enorme, dus de eersten werden ineens de laatsten, en de laatsten werden de eersten.

Dat is dan eigenlijk ook de boodschap van Paulus in Rome. En vanaf Rome in de gevangenisbrieven zet hij dat uiteen. Zodat, ja, dat is de waarheid van de ekklesia, waarin de tussenmuur ook niet meer een rol speelt, die is afgebroken tussen Jood en heiden. Het verschil bestaat helemaal niet meer. Israël is gewoon één van de natiën geworden.

Dus de vraag: welk volk is dat? Welk volk deelt nu als eerste in de zegen? In eerste instantie zou het antwoord daarop gewoon zijn: Israël, logisch, wie anders? Maar het werd niet Israël, het werd de ekklesia. Het werden de natiën. Dat is, zoals gezegd, de rode draad in het boek Handelingen en het grote onderwerp in Paulus' bediening. Maar goed, dit was eigenlijk min of meer nog inleiding. Want ik ga u nu vanmiddag iets vertellen.

▶ 21:10 En Toch Is Israël Eerste Vrucht ↑ hoofdstukken

En toch is Israël eerste vrucht. Is Israël wel degelijk een volk van eerstelingen? Toch! Kijk, van die Ecclesia, het lichaam van Christus, weten we: die heeft een hemelse roeping. Een hemelse bestemming, de hoogste bestemming. Ik bedoel, dat is het ook letterlijk in de ruimtelijke zin van het woord. Wij – en ik zeg wij, die vandaag mogen geloven, die tot dat uitroepsel behoren – wij krijgen die. Ja, waarom? Het is geen verdienste hoor, maar het is gewoon omdat je een eerste bent. Omdat je geroepen bent en Hij zegt: oké, jij krijgt deze plaats. Dat is een lot uit de loterij.

God heeft het geheel op het oog, dus heel het mensdom komt. Maar er is wel verschil in rangorde. En die rangorde is feitelijk niks anders dan volgorde. Dat is wat ik eigenlijk net in het begin ook bedoelde te zeggen: rangorde en volgorde zijn feitelijk synonieme begrippen. De eerste is ook gewoon daadwerkelijk de eerste. Hoezeer je dat dan ook weer kan wisselen – dat maakt het misschien dan toch nog wel even complex – maar niettemin: de eerste krijgt de hoogste bestemming. Dat volk dat vandaag verzameld wordt, ja, dat is de Ecclesia, en die krijgt dus de hoogste bestemming, namelijk in de hemel. En toch is Israël wel degelijk, en dat blijft het ook, een volk van eerstelingen.

Hoe kan dat? Wel, omdat nadat dit project, als ik het zo mag zeggen, deze fase waarin Gods plan voltooid is, de Ecclesia dan inderdaad tot hogere heerlijkheid wordt bevorderd. Bevorderd tot heerlijkheid. Ze krijgt de hoogste bestemming en wordt weggerukt tot God en zijn troon. Dan krijgen ze inderdaad die plaats daarboven. Ja, en dan gaat God alsnog de draad weer oppakken met Israël. Ja, met de volkerenwereld, maar dan begint Hij weer bij Israël. Toch weer.

En laat ik eens een citaat geven uit Jakobus. Dat is waarschijnlijk algemeen bekend hoor, dat kunt u zo teruglezen in de verklaringen, maar vermoedelijk is dat zelfs de eerste brief van het Nieuwe Testament: de Jakobusbrief. Jacob, zijn naam... Hij was een broeder van de Heer naar het vlees. En hij had onder de twaalf eigenlijk een hele prominente functie. Nadat Jakobus van de twaalf overleed, kreeg Jakobus, de broeder des Heren, eigenlijk de hoogste plaats in Jeruzalem. Een heel eigenaardig fenomeen, maar hij heet dus Jacob. En hij schrijft een brief aan de kerk, wordt meestal gedacht. Nee, dat is niet zo. Jacob schrijft weliswaar een brief, maar die adresseert hij niet zomaar in het wilde weg. Hij schrijft aan de twaalf stammen. In de verstrooiing, maar aan de twaalf stammen.

En dan schrijft hij aan hen. Trouwens, ik denk ook dat in dit stadium Jakobus nog helemaal niet eens op de hoogte was van Paulus' brieven. Paulus had die brieven zelfs nog niet eens geschreven. Dit was nog in de fase dat het naar Israël ging. Natuurlijk ging het naar Israël. En dan staat er dit, in Jakobus 1 vers 18: "Naar Zijn bedoeling..." En 'Zijn', dat had ik in dit verband misschien beter even met een hoofdletter kunnen schrijven, want het gaat over Gods bedoeling. "Naar Zijn bedoeling bracht Hij ons voort," – dat is dus God, ja – "...bracht Hij ons voort door het woord van waarheid, opdat wij..." En nogmaals: wie zijn die 'ons', wie zijn die 'wij'? Dat zijn de twaalf stammen.

Ja, die bestemd zijn inderdaad om het eerste volk te zijn. Dat werd het niet en het wordt het tóch. Ik lijk nou wel een politicus, maar dat is toch echt een Bijbels verhaal. Ja, het werd het niet en het wordt het toch. Nou ja, zoals ik het zojuist al even aangaf: het werd het niet, dat wil zeggen, het kwam toch via Paulus in Handelingen 13 bij de natiën terecht. Ja, maar uiteindelijk... de brief die Jacobus schrijft aan de twaalf stammen, die is toen ongetwijfeld ook bezorgd, jawel, maar hij wordt alsnog waar. Dat geldt trouwens ook voor die andere besnijdenisbrieven. Namelijk de brieven die we vinden van Petrus en van Johannes, die zich allemaal richten tot de besnijdenis.

Ik zeg daarmee toch niks nieuws hè? Nou ja, voor een aantal misschien wel. Maar als u zegt: "Ik wil daar graag een tekst voor hebben", noteer hem: Galaten 2 vers 9. Daar staat het namelijk gewoon letterlijk. Dat Paulus zegt dat hij naar de natiën zou gaan en dat er een officiële afspraak is gemaakt. En Jacob, Jakobus, Petrus en Johannes – precies trouwens ook de volgorde waarin we die brieven in het Nieuwe Testament vinden – die zouden gaan naar de besnijdenis. Dus zelfs al zouden we niet eens de adressering van deze brief weten, dan hadden we op voorhand toch al kunnen weten dat Jacob zich richt tot Israël, tot de twaalf stammen. En niet alleen vanwege zijn naam, maar vanwege alles. De officiële afspraak. Hij was trouwens ook dé voorman in Jeruzalem.

Maar nu komt het. "Naar Zijn bedoeling bracht Hij ons voort," Hij, de Heer dus, "door het woord van waarheid, opdat wij in zekere zin..." Leuk hè, zoals dat geformuleerd wordt? "...zodat wij in zekere zin eerste vrucht van de oogst van Zijn schepselen zouden zijn." Hé, dat is eigenaardig. Hoezo niet dé eerste vrucht? Hoezo dan 'in zekere zin'? Nou, het antwoord is: de echte eerstelingen, dat is natuurlijk de Ecclesia, de gemeente, het lichaam van Christus. Jawel, maar Israël in zekere zin, de twaalf stammen, wel degelijk ook! Alleen op een lager niveau, niet op een hemels niveau. Maar op aards niveau zal Israël alsnog de eerste plaats gaan innemen.

Zodat, ook al gaat God een omweg en gaat het volledig anders dan aanvankelijk verwacht, dan toch... laat ik het zo zeggen, en dan sluit ik weer aan bij de inleiding van Lub: God is getrouw, Zijn plannen falen niet. Hij laat ook nooit varen het werk van Zijn handen. Dat geldt voor het grote geheel, voor al Zijn creaties, dat laat Hij nooit los. Maar het geldt ook hiervoor: als God iets zegt, dan doet Hij dat. En ook al komt er even een pauze in... Pauze? Paulus? Komt er even een pauze in... ook al last Hij dat in, een onderbreking, een intermezzo, dan nog is het zo dat als Hij die pauzeknop weer opnieuw indrukt, dan gaat het alsnog weer verder en vervolgt de geschiedenis daar waar die ooit was gestopt. En zo gaat het straks in de toekomst. In de nabije toekomst zelfs, kan ik erbij zeggen.

▶ 29:23 Jesaja 60: Israël Staat op en Ontvangt het Licht ↑ hoofdstukken

Want, nou neem ik u even mee naar Jesaja 60. Dat is een profetie. Ook over Israël, zoals Jesaja die zoveel heeft. Een voorzegging over hoe Israël uiteindelijk tot zijn bestemming komt. En via Israël ook de hele volkerenwereld zal laten delen in de zegen die God heeft voor deze wereld. God heeft nog een geweldig plan, niet zomaar met mensen uit deze wereld zoals dat nu het geval is. Nu wordt er een groep uitgeroepen, jawel. Maar straks gaat Hij de volkerenwereld gewoon als zodanig, de volkerenwereld en public bereiken met Zijn zegen. Nou, Jesaja 60 gaat daarover. En ik laat dat zien, de schriftplaats noem ik omdat het aangeeft dat Israël daarin inderdaad de eerste plaats inneemt.

Er staat dit, Jesaja 60 vers 1: "Sta op, word verlicht!" Zo wordt gesproken tegen Israël. Nou, alleen al dat eerste: "Sta op!" Waar spreekt dat van? Ja, van opstanding. Gaat Israël dan opstaan? Ja, wis en waarachtig. Op welke dag? Nou, op welke dag zou Israël nou opstaan? Op de derde dag! Dat staat ook letterlijk zo in Hosea 6: dat Israël twee dagen in het graf van de volkeren zou zijn, en op de derde dag zou het volk herrijzen, en dan zou de Heer ook tot hen komen. Ja, die twee vallen dus samen. In feite is het zo dat Israëls terugkeer tot de Heer, leidt tot de terugkeer van de Heer naar deze aarde. In beide gevallen wordt hetzelfde Hebreeuwse woord ook gebruikt: terugkeer, een bekering. De Heer bekeert Zich, Hij keert om en Hij keert weer terug. Hij was op aarde en Hij keert weer terug. Wanneer? Wel, na twee dagen. Na twee, zegt Petrus dan, want dat ene mag u niet ontgaan. Dat is na tweeduizend jaar natuurlijk. Dus is er Israëls nationale opstanding, zoals dat trouwens nog in een hoofdstuk staat, Ezechiël 37.

En ik vertelde opeens, ik zei het net tegen Luc nog en ik zei het al eerder nog tegen mijn broer Dirk, omdat ik aan de datum 7 juli zulke herinneringen heb. En ik weet nog precies dat ik 45 jaar geleden in Veenendaal een preek hoorde van dominee Brons. Een Christelijke Gereformeerde predikant, in de ochtenddienst. Ik was toen dertien jaar. Mag jij even gaan uitrekenen hoe oud ik nu ben! En toen was ik op het jeugdkamp van de Christelijke Gereformeerde Kerk en toen heeft deze dominee Brons over Ezechiël 37 gepreekt. Ik weet het nog zo goed. Ja, het was ook de dag inderdaad dat in de middag Nederland moest spelen tegen West-Duitsland. En smadelijk verloor. Maar goed. Ja, '74. Maar wat mij nog bijstaat is dat de dominee toen sprak over Ezechiël 37. Alleen hij zei dat deze preek of dat Bijbelgedeelte gaat over dat God dode zondaren tot leven wekt. Maar het gaat niet over dode zondaren. Het gaat over Israël! "Deze beenderen", zegt de profeet dan, "zijn het gehele huis Israëls." Nou ja, ik noem het eventjes omdat ik het eigenlijk wel apart vind dat ik op 7 juli daar toch nog even aan refereer.

Sta op, opstanding. En wat Paulus zegt in Romeinen 11: "Indien hun verwerping de verzoening der wereld is..." Ja, wat zal hun weeraanneming dan anders wezen dan leven uit de doden? Maar dat is wat profeten juist ook al hadden gezegd. Namelijk dat Israël zou leven uit de doden. Nou, Israël zal opstaan inderdaad. Gewoon getimed na die twee millennia, na twee dagen. Dus dat gaat binnenkort gebeuren. Daarom is het geweldig om dat vandaag ook te mogen realiseren.

"Sta op, word verlicht!" Want ja, als daar leven is, dan is daar ook licht. Licht en leven, het licht van het leven. "Word verlicht, want uw licht komt!" Oftewel, de dag... hoe was het ook alweer? De derde dag breekt aan, dat is na de nacht. En dan breekt het licht door, de zon komt op. "En uw licht komt en de heerlijkheid van JAHWEH gaat stralend over u op," Israël. Je zal opstaan, de nacht is voorbij. En heerlijkheid en licht en leven, dat is wat God voor jullie heeft weggelegd. En jullie zullen dat ontvangen.

Want, nou komt mijn punt ook dat Israël daarin een eerste plaats inneemt, want het staat erbij: "Want zie, duisternis zal de aarde bedekken en donkerheid de volken." Dus hier wordt aan de ene kant gesproken over Israël dat opstaat en het licht gaat over hen op. Maar terwijl dat zo is, zal over de volkerenwereld duisternis gaan. Of nog steeds de duisternis blijven. Het is anders. Dus het is zo, voor Israël komt gewoon als eerste het licht op. Bij Israël wordt het eerst dag. Dit is trouwens ook de tijd van de zeven bazuinen. Ik bedoel, dat is een term uit de Openbaring, dat die oordeelsgerichten over de natiën zullen gaan. Dan is Israël inmiddels op zijn plaats, op zijn bestemming gekomen. De Heer is teruggekeerd. Ik kom daar straks nog even op terug. De Heer is tot Israël teruggekeerd. Israël staat op. Maar over de volkerenwereld zal dan nog een vreselijke tijd aanbreken. Dat is de tijd van die zeven bazuinen, oordeelsgerichten over de natiën. Donkerheid zal over de natiën dan komen.

"Maar over u..." ziet u dat contrast? Israël: licht en leven en heerlijkheid. "Maar over u zal JAHWEH stralend opgaan. En Zijn heerlijkheid zal over u gezien worden." Dus Israël wordt hersteld in het land. En daar begint dus het koninkrijk. En dat zal een geweldige glorie zijn. Kun je je er iets bij voorstellen? Maar het is precies wat de profeten daarover zeggen. Het komt er eigenlijk ook op neer dat voor Israël de Sabbat eerder aanbreekt dan voor de natiën. En ik zeg het expres een beetje dubbelzinnig op deze manier ook. Want als u nou vraagt: "Ja, wat is de Sabbat?" Dan zegt u: "Dat is de zaterdag." En wanneer begint bij ons de zaterdag? Ja, nou ja, na middernacht. Of de zaterdag begint eigenlijk al op het moment dat de zon opgaat. Maar voor Israël begint de Sabbat al vrijdagavond. Gewoon eerder. Als het donker wordt over de wereld, dan breekt de Sabbat aan. En daar zit een geweldige profetische betekenis in besloten.

Voor Israël breekt de Sabbat eerder aan dan voor de natiën. Als JAHWEH stralend zal opgaan en Zijn heerlijkheid over Israël en in Israël gezien zal worden: een geweldig herstel. De Heer zal heel Zijn volk ook verzamelen van alle uithoeken, Hij zal het daar brengen, maar ook Jeruzalem zal herbouwd worden. Daar zal de dynastie ook hersteld worden. Daar zal ook weer een tempel gebouwd gaan worden, et cetera. "Over u zal JAHWEH stralend opgaan en Zijn heerlijkheid zal over u gezien worden. En natiën zullen opgaan naar uw licht en koningen naar uw stralende opgang." Dus het begint straks weer... Ook als de gemeente, het lichaam van Christus, tot heerlijkheid bevorderd is en op de troon in de hemel geplaatst zal worden. Dan gaat God Zijn draad weer oppakken met Israël. En dan zal Israël als eerste delen in dat licht en die heerlijkheid. En vervolgens zullen natiën opgaan naar uw licht en koningen naar uw stralende opgang. Eerst Israël, daarna de natiën. En dat gaat... dat is waar ik nu vervolgens nog op wil wijzen. Ten slotte, ja, dat is nog wel een heel verhaal, maar daar wil ik ook nog op wijzen.

▶ 38:57 De 144.000 als Representanten en Eerstelingen ↑ hoofdstukken

Namelijk dat dat zal gaan gebeuren via de 144.000. En dat getal vind je maar een paar keer in de Bijbel, maar dan wel in één specifiek Bijbelboek. Zo bedoel ik het. Namelijk in het boek Openbaring.

En als u dacht dat dit een hele selecte club uit de Jehovah's Getuigen is, dan moet ik u teleurstellen. Want ik weet namelijk precies waar ze vandaan komen. Ik weet dat zelfs van de twaalf groepen in die 144.000, waar ze vandaan komen en de exacte hoeveelheid. U zegt: "Hoe weet jij dat?" Ik heb geen geheime informatie. Het staat gewoon in Openbaring 7 vermeld.

12.000 uit de stam van Juda, 12.000 uit de stam van... nee, niet van Dan. Die ontbreekt dan weer. Maar van Simeon en van Levi, en noem ze allemaal maar op. Twaalf staan er. Twaalfduizend uit al die twaalf stammen worden geselecteerd. En via die 144.000, wat eigenlijk een selectie is uit het volk Israël, zullen zij actief worden ingezet om vervolgens het koninkrijk te gaan prediken onder de natiën.

Laten we daar eens naartoe gaan. Ik noem ze, die 144.000. Waarom? Omdat de Bijbel heel uitdrukkelijk spreekt over deze groep, over deze selectie. Nou, dat is een heel keurkorps. Ik bedoel, ze zouden hier in de kantine niet passen. Het gros niet. Nee, 144.000 is een groot aantal, ja precies. Maar zelfs geen dozijn zou hier passen. Zij worden namelijk genoemd, en dat is de reden waarom ik ze nu ook te berde breng.

En vanwege dat wat ik nu even heb verteld: Israël gaat dan het evangelie prediken onder de natiën. Ja, maar dat doet niet het hele volk. Dat doet een selectie uit hen, en dat zijn die 144.000. Ik neem u mee naar Openbaring 14. Ja, dat getal lag daar ook wel voor de hand natuurlijk. En ze waren eerder al genoemd in Openbaring 7 trouwens. Nee, die hoofdstukindeling is niet geïnspireerd, maar de hoofdstukindeling inspireert mij omgekeerd wel weer tot dat soort associaties. Afijn.

In Openbaring 14 lees je dit: "En ik nam waar en let op", zegt Johannes. Het lammetje. Als er in onze gebruikelijke vertalingen gesproken wordt over het lam, dan staat er in het Grieks eigenlijk een verkleinwoord. Een lam is altijd al klein, zou je zeggen. Dat zal wel waar zijn, maar een lammetje, zo staat het in het Grieks toch echt: het lammetje. Het maakt het nog kwetsbaarder. Als een lam al kwetsbaar is, is een lammetje dat helemaal. En zo staat het in het Grieks, er staat echt een verkleinwoord. Gek dat dat Nederlanders ontgaat, want wij maken toch van allerlei dingen een verkleinwoord.

Dat vertel ik ook altijd op taallessen. Aan Poolse mensen aan wie ik dan lesgeef, die verbazen zich erover dat wij van alles zo klein maken. Dan zeggen we: "Ik ga een weekendje weg." Ga je dan van donderdag tot maandag of zo, weet je wel? "Geef maar een biertje." Zo staan wij Nederlanders bekend, dat wij van zoveel begrippen een verkleinwoord maken. Maar nou staat er in het Grieks echt een verkleinwoord, en hoe vertalen we dat dan? Het lam. Terwijl daar nu echt staat: het lammetje.

Maar weet u wie dat lammetje trouwens is? Dat stond in Openbaring al eerder. Dat is de Leeuw van Juda. Oh ja, dat lammetje, dat staat als geslacht. Het was geslacht, maar niet meer, het staat! En dat blijkt de Leeuw van Juda te zijn. Geweldige beelden! "En ik nam waar en let op: het lammetje stond op de berg Sion."

Ik neem dat heel letterlijk. Hij staat daar straks ook weer. Of eventueel het gebergte Sion, dat zou ook nog kunnen. Dat het niet specifiek op één berg is, maar het gebergte van Sion, de bergen van Sion. Namelijk als aanduiding van de stad Jeruzalem. Ik laat dat even in het midden, maar in ieder geval: daar stond Hij.

Ja, dat is niet zo gek, want als dat lammetje de Leeuw van Juda is, dan betekent dat dat Hij de koning is. Oftewel, de man is die de dynastie gaat voortzetten van het huis van David, het koningshuis. Ja, waar zou die dynastie anders komen dan in Sion? Dat is de plaats. Sion is immers de plaats, de stad van de grote Koning. En daar staat Hij dan ook.

Maar Hij staat daar niet alleen als de koning, maar ook als priester, als de Melchizedek. Jeruzalem is de plaats waar de troon hoort en waar ook het priesterschap hoort, de tempel. Waar koningschap en priesterschap verenigd zijn. Geen scheiding van kerk en staat meer. Nee, gewoon koningschap en priesterschap in één persoon, in één plaats. Maar dan niet in Babel, maar in Jeruzalem, alsjeblieft.

"Ik nam waar, en let op: het lammetje stond op de berg Sion." Ja, waarmee dus gezegd is: de Messias is inmiddels voor Israël teruggekeerd en Zijn koninkrijk is daar gevestigd. Daar staat Hij dus.

En er staat: "...en met Hem 144 duizendtallen, die Zijn naam en de naam van Zijn Vader op hun voorhoofden geschreven hebben staan." Ja, eigenaardig is dat even over die 144.000. Dat is 12 keer 12.000. En die waren al eerder genoemd in hoofdstuk 7. Ik weet niet of ik nu te veel zeg, maar dit is van groot belang om het te verstaan. Ook om het in de chronologie, in de opbouw en in de tijdlijn te kunnen plaatsen.

Want Openbaring 7 volgt op Openbaring 6. Ja, die snappen we allemaal nog wel. Maar in Openbaring 6 worden zes zegels geopend. Zes zegels van een boekrol. En dan bij het zesde zegel lees je dat de zon, de maan en de sterren worden verduisterd. En dat is een heel belangrijk aanknopingspunt, want dat is namelijk precies ook het teken dat de Heer zal verschijnen aan Israël. Het zesde zegel valt samen met de verschijning van de Heer aan Israël, of de verschijning van Hem op de Olijfberg, die bij die gelegenheid ook zal scheuren, enzovoorts.

Maar het is de verschijning aan Israël. En wat lees je dan wat er gebeurt? Kijk het maar na in Mattheüs 24. Als de Heer zal verschijnen op de Olijfberg, die dan gaat scheuren, daar gaat Hij vervolgens heel het volk verzamelen vanuit alle uithoeken van de aarde. Dus Israël wordt teruggebracht, eigenlijk eerst in de woestijn. En dan, via de woestijn, keert men dan, net zoals ooit destijds met de Exodus. Dus keren ze via de woestijn, via de King's Highway, de Koninklijke Weg, via de Jordaan enzovoort weer terug naar Israël. Wonderlijk!

Dus eerst wordt Israël uit de landen gebracht, en vervolgens worden ze in de woestijn verzameld. En dan via de woestijn in een grote optocht, met de Heer aan hun spits, brengt Hij hen in het land. En nou gaat het er even om: dan wordt daar een volk... dat lees je ook in Openbaring 7. Dan wordt daar gezien een grote schare uit alle volkeren, talen en natiën.

Ja, dat is dat Israël dat verzameld is. Een enorme grote schare wordt verzameld. Maar uit die grote schare – die niemand tellen kan, staat er nog bij – wordt vervolgens een selectie gemaakt uit datzelfde volk, uit al die twaalf stammen.

Dus we praten hier over het volk Israël waaruit 144.000 geselecteerd zijn, en dan staat erbij: "Zij hebben de naam en de naam van hun Vader op hun voorhoofden geschreven." Hoe ik me dat moet voorstellen, weet ik niet. Is dat digitaal? Ja, ik noem maar wat hoor. In Openbaring 13 zegt iedereen van: "Oh ja, maar dat is gewoon digitaal natuurlijk. Dat is het getal van het beest, ook op het voorhoofd en de hand." Ja.

Nou, of dat hier zo is, weet ik niet. Dat doet even niet ter zake. Het gaat erom: zij hebben de naam van de Vader en de naam van de Messias op hun voorhoofden geschreven. Dat hadden we al eerder gelezen in hoofdstuk 7 vers 3. Daar staat dit, ik zal het gewoon voorlezen. Dan wordt er gezegd, als dat zesde zegel is verbroken, dan krijg je even een pauze en dan staat er: "Breng geen schade toe aan de aarde, noch aan de zee, noch aan de bomen." Waarom niet? Want je zou namelijk nog een hele periode van bazuinen gaan krijgen.

Waarbij de oordelen over de natiën zullen gaan. En dan wordt er gezegd: dat moet even wachten. Dat moet wachten, waarom? Er staat erbij: breng geen schade toe aan de aarde, noch de zee, noch de bomen, totdat we de slaven van onze God verzegelen op hun voorhoofden. En dan staat er: en ik zag 144.000. En dat brengt ons op een heel belangrijke eigenschap. Waarom moeten die 144.000 nou verzegeld worden? Wel, heel eenvoudig. Zij worden er namelijk op uitgestuurd.

Kijk, in Israël is inmiddels het vrederijk begonnen, maar daarbuiten gaan de gerichten over de natiën. En dan zullen de aarde en de zee en de bomen, en nog veel meer trouwens, worden beschadigd. Daar wordt schade aan aangedaan. Onder luid protest van de milieubeweging ongetwijfeld, maar het zal gebeuren. Van Godswege moet ik erbij zeggen. Dan praten we niet over nul komma nul nul zoveel procent. Nee, dan wordt er gesproken over een derde, iedere keer. Ik zou zeggen, maak je borst maar nat. Nou ja, u zegt: ik ben hier dan inmiddels niet meer. Dat klopt, maar goed, het gaat gebeuren. In ieder geval, er komt een vreselijke crisistijd over de natiën.

Die 144.000 worden er dan op uitgestuurd. De grote schade blijft gewoon uit het land, maar 144.000 worden erop uitgestuurd en die worden verzegeld. Dat wil zeggen, hen zal niets overkomen. Aan hen wordt geen schade aangebracht. Waarom? Ze zijn verzegeld. God heeft hen veiliggesteld, beveiligd. Er overkomt hen niets. Dat is wat die verzegeling betekent.

Je zou de vraag kunnen stellen: maar hoezo? Nu zijn ze inmiddels op een veilige plek en waarom moeten ze dan nog verzegeld worden? Ja, dat komt omdat de bazuinen nog uitgebezuind gaan worden over de volkerenwereld. Israël is dan wel tot bekering gekomen en tot zijn bestemming gekomen, maar de volkerenwereld nog niet. En in die tijd dat de gerichten over de aarde gaan, klinkt er een geweldige boodschap. Dan zal het evangelie van het koninkrijk gepredikt worden in de hele wereld. Dat staat trouwens ook in Mattheüs 24. En wel door Israëls representanten, vandaar ook twaalf keer 12.000.

Zij gaan het goede nieuws brengen van het koninkrijk dat inmiddels al is aangevangen. Dat is al in Sion. Het vrederijk is al begonnen in Israël, alleen het moet nu uitgebreid worden. Vanaf zijn troon gaat de Zoon zijn heerschappij uitbreiden. Als een steen in de vijver zal de kring steeds groter worden en Hij gaat de volkeren aan Zich onderwerpen. Heel concreet. En die 144.000 zijn vooruitgeschoven posten en die kondigen het aan. En misschien, en daar kan ik me heel goed iets bij voorstellen, dat dat niet goed ligt en dat men hen schade zou willen aandoen. Maar ze zijn verzegeld, hun kan niks overkomen. Dus vandaar, ze worden niet zomaar voor de lol verzegeld.

En dan staat er: "En zij zongen een nieuw lied in het zicht van de troon." Dus ze zijn hier alleen nog maar geselecteerd. Ze staan voor de troon, ze worden uitgezonden. "En zij zongen een nieuw lied in het zicht van de troon... en niemand kon het lied leren dan alleen de honderd vierenveertig duizendtallen die vrijgekocht zijn van de aarde." Ja, vrijgekocht, ook vrijgesteld van beschadiging, dat was juist wat die verzegeling ook is.

Ik ga er even snel doorheen om bij mijn punt te komen. "Dezen zijn het die niet werden bezoedeld met vrouwen want zij zijn maagdelijk." Dat is eigenaardig. Het zijn mannen die geen seksuele gemeenschap hebben met vrouwen, ze zijn maagdelijk. Ik versta hieronder: het zijn jonge mannen, ze zijn nog maagdelijk, het zijn jonge kerels. Die zijn uitgezonderd, ze zijn nog maagdelijk. Dus het zou zomaar kunnen zijn dat het gewoon teenagers zijn die speciaal voor de taak worden bestemd en toegerust om de volkerenwereld te bereiken met het evangelie van het koninkrijk.

"En dezen zijn het, die het Lammetje volgen waar het ook heengaat." Want ze worden nu eigenlijk inderdaad als het ware in het hol van de leeuw gestuurd. Ze gaan nu de wereld in. Dus u ziet dat project... van alle volkeren maken tot Zijn discipelen. We zijn er al tweeduizend jaar mee bezig en het lukt niet. Toch gaat het nu niet zo succesvol. En dan te bedenken, straks als het eenmaal zover is... nou, dan is het binnen één generatie. Binnen één geslacht zal dat project voltooid zijn. Met succes! Nou ja, u zegt: met harde hand ook. Dat is waar, want dat gaat inderdaad niet zacht. Want wie niet horen wil, die moet voelen. En dat zal ook gebeuren. Ook dat is het boek Openbaring.

En nou komt het, waarom ik het lees, of waarom ik het óók lees: "Dezen zijn het. Die het Lammetje volgen, waar het ook heengaat. En deze werden gekocht van de mensen." Geselecteerd. De prijs is daarvoor betaald. "Als eerste vrucht van de oogst." Als eerstelingen, hier heb je het weer! Dat woord: "als eerste vrucht van de oogst". Zij zijn namelijk een selectie uit het volk van eerstelingen. Israël is dat volk van eerstelingen en zij zijn de representanten daarvan. Dus met recht: eerstelingen.

Dus God gaat de hele volkerenwereld bereiken via Israël, maar niet heel het volk wordt daarvoor ingezet. 144.000, die worden verzegeld. Ik zie geen enkele reden waarom ik dat niet letterlijk zou moeten nemen. Als het inderdaad een schare is die niemand tellen kan, dan nemen we dat zoals het er staat. En waarom zouden we die 144.000 dan weer gaan vergeestelijken? Dat vind ik net zo hopeloos als dat je zegt: hoe lang zouden de duizend jaren nou eigenlijk duren? Nou, ik heb daar wel een idee over eerlijk gezegd. Daar hoef ik niet eens heel erg lang over na te denken. Zoiets als: hoe lang zou de Tachtigjarige Oorlog hebben geduurd? Maar goed.

"En in hun mond werd geen leugen gevonden." Dat lijkt me wel handig voor mensen die moeten getuigen. Ja, ze zijn geschikt om van de waarheid te getuigen. Het evangelie van het koninkrijk, dat is niet zweverig, dat is concreet. Werkelijk een koninkrijk, een dynastie in Jeruzalem, in Sion. Daar staat de troon en Hij regeert! En dat wordt dan wereldwijd bekendgemaakt. En door mensen die daarvoor geschikt zijn: in hun mond werd geen leugen gevonden, daarvan zullen ze getuigen.

▶ 56:46 Deuteronomium 28: Israël Gesteld tot een Hoofd (rishon) ↑ hoofdstukken

En ik eindig met dit gedeelte, en ik zeg dat zonder al te veel toe te lichten. Want er staat in Deuteronomium 28 dit. Er wordt gesproken tegen Israël: "JAHWEH zal voor u zijn goede schatkamer openen." Wat is dat? De hemel. "Om aan uw land regen te geven te zijner tijd." Dat wordt dus niet door irrigatie of door hele knappe werken tot stand gebracht. Nee, door regen. Regen van de hemel. Alle zegen komt van boven. "Om te zegenen al het werk van uw hand. En u zult aan vele volken uitlenen zonder zelf te lenen."

Dat wil zeggen: Israël geeft maar. Waarom? Omdat ze zoveel heeft. Omdat ze zo'n rijke God hebben met een schatkamer. En die zet Hij open en dan is het: geef maar. Israël wordt niet voor niets de navel van de aarde genoemd. De navel is de plaats waar voeding doorheen gaat. Hoe krijgt de aarde, hoe krijgt de volkerenwereld haar voeding? Nou, via Israël. Wat is het voorrecht van de Jood, zegt Paulus dan? Nou, in de eerste plaats zijn aan hen de woorden van God toevertrouwd. Dus ja, daar kom je nooit omheen.

En dan staat erbij, en daarom citeer ik Deuteronomium 28, dan staat erbij: "JAHWEH zal u," Israël, "maken tot een hoofd en niet tot een staart." Het gaat dus over hun positie ten opzichte van de volkerenwereld; dáár zijn zij hoofd in, en niet de staart. En weet u wat het Hebreeuwse woord daar is? Dat hangt samen met rishon. Weliswaar staat er rosh, en rosh is inderdaad gewoon het hoofd, maar het woord voor eerste is rishon. Vandaag is het zondag, en in het Hebreeuws zeggen ze: dat is Yom Rishon. De hoofddag, dat is gewoon de dag, de eerste.

Het eerste wat er verschijnt bij een goede bevalling tenminste, is ook het hoofd. Dat is het eerste. Het hoofd van de school is de eerste. Israël wordt gesteld tot een hoofd, tot een eerste. Niet tot een sluitstuk. Nee, tot hoofd, en niet tot de staart. "En u zult zeker opgaan en niet neergaan." Dat is dus de opwaartse richting: to the sky. "Wanneer u zult luisteren naar de instructies van JAHWEH uw God, die Ik u heden instrueer om in acht te nemen en te doen."

Dit gaat straks trouwens ook letterlijk in vervulling, want dan gaat de bedekking weggenomen worden van het oude verbond. Dan zullen ze zien wat er allemaal in die Schriften staat genoteerd en geschreven. Daar zullen ze acht op geven en dan zal de bedekking worden weggenomen, ook van hun hart, en ze zullen het zien. Dan komen zij ook in die positie doordat men luistert en gelooft in het woord van God. En zo wordt Israël alsnog tóch de eerste. Ondanks het feit dat aan óns de allerhoogste plaats is gegeven in de hemel, wordt aan hén de hoogste plaats gegeven op aarde. En dus zijn ze in zekere zin toch wel degelijk een volk van eerstelingen.

En daar is nog veel meer over te vertellen, maar dat gaan we niet doen, want het is hoog tijd om een punt te zetten achter dit alles. Maar het zijn mooie dingen om eraan te denken dat dit allemaal in de nabije toekomst zijn beslag zal gaan krijgen.