▶ 00:00 Lente en Eerstelingen in de Schepping ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag, allemaal. Het is mij een groot genoegen om jullie hier allemaal weer te zien, te begroeten en te bedanken voor de felicitaties, die ik natuurlijk ook niet vergeet. We gaan ons vanmiddag voor de eerste keer bezighouden – en daar zullen nog wel een aantal keren op volgen, stel ik me zo voor – met dit onderwerp: de eerstgeborenen en eerstelingen.

Die beide begrippen hebben natuurlijk alles met elkaar te maken. Je zou zelfs een koppeling kunnen bedenken – en die is heel gemakkelijk en snel gelegd – met het jaargetijde waar we nu zojuist in beland zijn, namelijk de lente. Als je naar buiten kijkt, zou je dat niet direct zeggen; een paar dagen geleden nog wel, maar nu even niet. Volgens de meteorologen is afgelopen vrijdag de lente, het voorjaar, begonnen. Sterrenkundige astronomen denken daar wat anders over en voor hen volgt dat pas over een paar weken.

Maar goed, wist u trouwens dat eigenlijk van origine afgelopen vrijdag het nieuwe jaar was? Dat was zo volgens de oude, oorspronkelijke Romeinse jaarrekening. Vandaar ook dat ze aan het einde van het jaar de dagen die nog over waren recht trokken in de schrikkelmaand februari. Na die maand volgde dan de eerste dag van het nieuwe jaar, namelijk 1 maart. Dat zie je trouwens zelfs nog in de nummering van de maanden bij ons terug. Dan heb je september, oktober, november en december. December staat voor tien, en dan zou je dus zeggen dat januari de elfde en februari de twaalfde maand is. Dat klopt dus precies. Dat het nieuwe jaar bij het voorjaar begint, is overigens ook een Bijbels gegeven.

Dat is nog weer wat complexer, want je hebt namelijk twee jaarrekeningen. Van origine begint het jaar inderdaad in de lente, vandaar ook de naam 'voorjaar'. Het is veel logischer dan dat je begint te rekenen in januari. Het fenomeen van het voorjaar en van eerstelingen die zich dan aandienen, zie je overal in de natuur uitgebeeld. Denk eens aan de vroege bloeiers. Eigenlijk zou mijn broer Dirk hier veel beter kunnen staan om deze inleiding te houden. Op de weg hiernaartoe hebben we het nog uitgebreid over dit soort dingen gehad. Dirk is een expert op het gebied van de natuur en al dat soort fenomenen, en ik luister dan ademloos toe hoe dat allemaal in elkaar zit.

We kennen het fenomeen allemaal natuurlijk. Hoe dat dan gaat: terwijl het eigenlijk nog winter is, heb je daar die eerste bloeiers, zoals het sneeuwklokje of de krokus die je nu volop ziet. Even later volgen ook de tulpen; alles op zijn tijd. Maar je ziet het ook bij de trekvogels die weer terugkomen. Mijn broer Dirk wist te verzekeren dat je de zwaluwen alweer volop ziet terugkomen – of oké, ze komen eraan. Maar u weet het: één zwaluw brengt nog geen zomer. Dat ook weer niet. Dan begrijp je ook meteen waarom de boeren dat zo zeiden: die zwaluwen zie je nu weliswaar, maar daarmee is de zomer er nog niet, want dat zijn eerstelingen die aangeven dat de zomer er weer aan gaat komen, maar zo ver is het nog niet. Alles geschiedt op zijn tijd.

Die zwaluwen zijn dan de eerstelingen, maar je ziet nu ook alweer de ooievaars die terugkomen. Wat dacht u van de ontwakende winterslapers, zoals de egel die weer langzaam uit zijn holletje komt en de eekhoorn die ook weer volop actief wordt? Het zijn allemaal aankondigers van de lente. En straks zien we allerlei dieren geboren worden; ook dat heeft puur te maken met het voorjaar. Denk aan de lammeren in de wei en de veulens. De baltstijd is momenteel volop aan de gang en wat daarin geproduceerd wordt, leidt tot de paringstijd. In mei leggen alle vogeltjes een ei – behalve de griet, die legt in de meimaand niet. Zo was het grapje.

Wat je daarin in de natuur ziet uitgebeeld, vind ik zo geweldig. De God die wij ontmoeten in Zijn Woord, in dat wat Hij gesproken heeft en wat geboekstaafd is in de Schriften, is de God die alle dingen tot stand bracht. Trouwens ook door Zijn Woord, want alle dingen zijn door het Woord geworden. Dus het draagt eigenlijk allemaal hetzelfde DNA, dezelfde grondtrekken. Wat je daarin ziet, is dat alles geschiedt in zijn eigen rangorde en alles ook op de bestemde tijd.

Wie heeft de zwaluwen te kennen gegeven dat ze hierheen moeten vliegen? Dat zou een vraag zijn die zo uit het boek Job gekomen zou kunnen zijn. Wie vertelt de vogels dat ze in mei een ei moeten leggen? Al die fenomenen die je ziet in de natuur, hoe gaat dat in zijn werk in de dierenwereld? Dan zeggen we: dat is instinct. Ja, dat zal wel, maar is dat een antwoord? Ik 'stink' er niet in, hoor. We bedoelen ermee dat het erin gebakken zit, maar het is erin gelegd. De Schepper heeft het zo op de een of andere wijze erin geplaatst – daar is Hij ook God voor – en zo functioneert het. Maar het beeldt ook het hele plan uit dat Hij uitwerkt, waarin dat hele idee van eerstelingen en van eerstgeborenen overal zichtbaar is. Dat speelt een enorme grote rol in de Bijbel. Daarom zei ik al dat we er vandaag eerst eens aan gaan ruiken, maar in werkelijkheid zit de Bijbel er vol van. Je zou er vele seizoenen aan kunnen wijden.

▶ 08:03 Het Eerstgeboorterecht als Beginsel van Genade ↑ hoofdstukken

Alleen al zoiets als het eerstgeboorterecht; neem het hele boek Genesis. Dat boek snijdt allerlei thema's aan, maar het eerstgeboren zijn en het eerstgeboorterecht spelen daarin een zeer prominente rol. Dat zie je in alle generaties terug hoor. Met name vanaf Abraham gaat dat spelen. Dan krijg je Izaak en Ismaël, of in de andere volgorde. In de generatie daarop krijg je Jakob en Esau. En nog weer een generatie verder wordt het nog gecompliceerder. Want ja, wie is er dan de eerstgeborene? Dat hangt er maar net vanaf van welke vrouw je op dat moment rekent. En weer een generatie later, namelijk bij de kinderen van Jozef: wie was daar de eerstgeborene?

Er blijkt van alles mee aan de hand te zijn, want wat de natuurlijke lijn is, is vaak nog niet de geestelijke lijn. Dat wil zeggen dat degene die naar de natuur eerstgeboren is, vaak niet eens het eerstgeboorterecht krijgt. Maar wat daarmee wel is gezegd: de eerstgeborene is in de Schrift altijd de hoogste en krijgt een goddelijke bestemming. We zullen dat straks ook zien.

En weet je, dit raakt ook direct de kern van het goede bericht dat we van Gods wege kennen, namelijk dat alles genade is. Want laten we wel wezen: wat kun je eraan doen dat je een eerstgeborene bent? Niets toch? De volgorde van geboorte is iets wat je totaal niet in de hand hebt. Het loutere feit dat je geboren bent, daar heb je al helemaal niets over te zeggen. Dat wordt niet eerst aan je gevraagd. Ook de volgorde waarin je geboren wordt en het feit dat je de eerste bent, heb je niet in de hand; het wordt je toebedeeld. Maar het heeft een enorme consequentie of je de eerstgeborene bent of niet. Het valt je toe.

Daar zit natuurlijk een idee achter, en ook dat zal ongetwijfeld nog uitgebreid aan de orde komen. Namelijk dat op het moment dat je zegt dat er een 'eerste' is, je daarmee ook aangeeft dat er nog meer volgt. Dat zit al in het woord 'eerste' besloten: er volgen er meer. En als je het hebt over eerstelingen, dan heb je de gedachte van de eerstelingen van een oogst. De rest volgt allemaal nog, alleen is er een eigen rangorde.

Zojuist heeft Lub gelezen uit Kolosse 1. Dat komt trouwens mooi uit, want met datzelfde gedeelte wilde ik vanmorgen — of vanmiddag, sorry — afsluiten. Daar had ik ook aan gedacht, aan dat gedeelte uit Kolosse 1. Maar hij had ook met heel veel recht kunnen lezen uit 1 Korinthe 15. Dat zoals in Adam allen sterven, een evident feit is. Ik bedoel, het is geen groot nieuws als ik zeg dat alle mensen stervelingen zijn; we weten dat dit zo is. Dat is de grote tragiek, maar het is een gegeven. Maar zo zullen in Christus ook allen worden levend gemaakt. Maar, zegt Paulus, eenieder in zijn eigen rangorde. Niet allemaal tegelijk. Christus als de eersteling, vervolgens degenen die van Christus zijn in zijn parousia, en daarna het einde van de levendmakingen. Nou ja, daar komen we ook nog wel over te spreken.

Ik wil hiermee eigenlijk gezegd hebben: het leven gaat overwinnen. De grote oogst gaat nog volgen, maar alles in zijn eigen rangorde. Daarbij is sprake van een 'eerste' en van 'eersten' — meervoud kan ook, degenen die de eerste opvolgen. Dan heb je de kopgroep, om in wielertermen te spreken. En daarna krijg je het peloton. In oogsttermen heb je dan nog de nalezing, de laatbloeiers. Maar hoe dan ook, er is gewoon verschil in tijdstippen. En dat fenomeen, dat ons in het alledaagse leven en in de natuur maar al te bekend is, speelt in de Bijbel een grote rol en wordt daar met grote nadruk aan toegekend. Laten we de eerste keer dat dit begrip gebruikt wordt eens voor de aandacht plaatsen.

▶ 13:26 Genesis 4: het Offer van Abel en de Eerstgeborenen ↑ hoofdstukken

Namelijk in Genesis 4. Ik lees even voor uit de Statenvertaling. Gewoon om een indruk te krijgen – zonder daarbij te streven naar compleetheid, absoluut niet – maar om een korte impressie te krijgen van hoe dat begrip 'eerstelingen' en 'eerstgeborenen' een hoofdrol speelt in de Bijbel. We bladeren zo links en rechts wat door de Bijbel en dan lees je in Genesis 4 over de allereerste mensen, de tweede generatie in dit geval om precies te zijn. Er wordt niet bijgezegd hoe Abel al van dit principe op de hoogte was. Het was hem op de een of andere manier kennelijk duidelijk of verteld. Abel was trouwens niet de eerstgeborene. Ook daar zie je dat fenomeen al: Kain was de oudste en daarna kreeg je Abel, maar het gaat vaak naar de tweede. Ook daar zullen we het nog over hebben, maar dat is niet het onderwerp van vandaag; dat gaan we een volgende keer behandelen.

Abel bracht ook van de eerstgeborenen van zijn schapen en ook van hun vet. Ik laat dat nu even helemaal rusten. En dan staat er dat de HEERE Abel en zijn offer aanzag. Wat Abel deed was in tegenstelling tot Kain, die van de eerstelingen van zijn oogst van de vrucht bracht. Maar Abel bracht van de eerstgeborenen van zijn schapen. Daar vloeide bloed, want wat hij deed was een offer brengen en dat betekent – daar hebben we het wel vaker over gehad in deze context – dat hij een dier slachtte. Dat was nog niet het offer; na de slachting werd dat vervolgens op het altaar geplaatst en steeg dat op voor God tot een liefdelijke reuk. Het is een beeld van respectievelijk het slachten van het Lam en daarna de verrijzenis. Het opstijgen voor God tot een liefdelijke reuk spreekt van sterven en dood, en daarna van opstanding. Daarin is de liefdelijke reuk gelegen.

Maar het waren de eerstgeborenen van zijn schapen. Dat wordt nog wel eens benadrukt: het is de eerste. Zo zeggen wij dat trouwens ook: de eerste, de beste. Het moest van degelijke kwaliteit zijn; het mocht niet van inferieure of minderwaardige kwaliteit zijn. Een dier dat bijvoorbeeld gehandicapt was of om andere redenen allerlei mankementen vertoonde, was niet geschikt als offerdier. Het waren de eerstgeborenen van zijn schapen. Dan zie je dus al dat het niet zomaar een instelling is of een idee dat pas in de Mozaïsche wet een rol gaat spelen. Vergis je niet, Mozes kwam pas 2500 jaar na Adam. Nee, al vanaf de dagen van Adam en Abel was er sprake van het slachten van de eerstgeborenen die aan God werden aangeboden.

▶ 17:24 Leviticus 23: de Eerstelingsschoof als Beweegoffer ↑ hoofdstukken

Ik laat heel wat plaatsen nu liggen en ik neem u nu mee naar Leviticus 23 om te laten zien dat dit bepalingen en verordeningen zijn die God gaf aan zijn volk Israël, dat Hij uit Egypte geroepen had. Hij ging hen instructies geven over wanneer zij eenmaal in het land zouden zijn en de oogst daarvan zouden binnenhalen. Rond die diverse oogsten en de eerstelingen die werden ingezameld, werden er hoogtijddagen ingesteld en bepaald. Want het is zo dat de hoogtijden van Israël — of beter gezegd: de hoogtijden van Yahweh, want zo worden ze genoemd — allemaal gekoppeld waren aan de oogsten en de eerstelingen van de oogsten.

Je had eigenlijk drie groepen van hoogtijden, namelijk in de eerste maand, in het voorjaar, in de maand Aviv. Aviv is trouwens gewoon wat wij kennen als Abib; in onze vertalingen lezen we dan Abib. Maar eigenlijk is het op zijn Hebreeuws Aviv, en Aviv betekent lente. Tel Aviv betekent lenteheuvel of heuvel van de lente. Maar dat is Aviv en dat is van origine de eerste maand. Later werd het de zevende maand, maar we gaan het niet moeilijker maken. Van origine was Aviv, de lente, de eerste maand.

Dat was ook de maand waarin de eerste oogst al werd binnengehaald, namelijk die van gerst. Een zevental weken later werd een nieuwe oogst binnengehaald: dat was de oogst van tarwe. En nog weer een aantal maanden later, namelijk in de zevende maand — dat was de maand Tishri — werd ook de oogst binnengehaald van de most, van de druiven dus, en van de olijven. Hoe het met de vijgen zat, weet ik niet; ik denk het ook, maar goed. Nog een idee? Nog niet? Nee, later. Nou ja, goed. Hoe dan ook, in ieder geval van de most en de olie. Ja, dus de druiven, de wijnoogst. Vandaar ook dat de zevende maand een grote feestmaand is met diverse hoogtijden, maar alles is dus gegroepeerd rond het binnenhalen van de eerstelingen van de oogst.

Goed, ik neem u even mee naar Leviticus 23 en dat is niet zonder reden, omdat we daar feitelijk ook de eerste oogst beschreven vinden en ook de eerste echte groep van hoogtijden. Laten we het eens lezen. Leviticus 23 vers 10: "Spreek," wordt er tegen Mozes gezegd, "tot de Israëlieten en zeg tot hen: Wanneer gij komt" — ik lees nu voor uit de NBG-vertaling — "wanneer gij komt in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt, dan zult gij de eerstelingsgarve, de eerstelingsschoof van uw oogst naar de priester brengen." Er wordt hier niet bij vermeld dat het gaat om de oogst van gerst, maar dat is wel het geval. Later lees je wel dat een zevental weken later de tarweoogst wordt binnengehaald; hier is het de oogst van gerst. Dan zult gij de eerstelingsgarve — dat is een enkelvoud, dus één schoof van de gersteoogst, de eersteling daarvan — die zul je naar de priester brengen.

En dan staat er: "en hij," de priester dus, "die zal die garve, die schoof, voor het aangezicht van de Here, van Yahweh, bewegen." Vandaar ook dat dit een beweegoffer genoemd wordt, waarmee eigenlijk wordt uitgedrukt dat dit offer mobiel is. Het beweegt en daarmee wordt ook uitgedrukt dat het leeft. Iets wat beweegt, leeft. Iets wat dood is, dat staat of ligt stil. Iets wat beweegt, leeft. En dat het zo demonstratief voor het aangezicht van God bewogen wordt, is een uitbeelding van het feit dat het leeft.

Eigenaardig trouwens aan deze hoogtijd is dat er geen datum aan gekoppeld is. Van bijvoorbeeld Yom Kippur, ik noem maar wat, daarvan wordt gezegd dat het de tiende van de zevende maand was: 10 Tishri, gewoon een datum. De Dag van het Bazuingeschal is 1 Tishri. Het Loofhuttenfeest begint op 15 Tishri. Pesach begint op de veertiende van Aviv — dat is trouwens ook in deze maand Aviv. Maar in ieder geval is er dan een datum aan gekoppeld; Pesach was een vaste datum. Nou, voor dit feest, voor deze hoogtijd, was er geen datum.

Er wordt namelijk gezegd — maar er was wel iets anders vast — dat het een vaste weekdag had. Het moest namelijk de dag na de sabbat zijn. Dan weet je dus meteen op wat voor dag het was: namelijk, wij zouden zeggen een zondag, de eerste dag van de week. Dit viel in de week van — zo wordt het ook gezegd als je Paul hier voorleest, als het gaat over deze eerstelingsschoof van de gerst, van de gersteoogst — dit viel ook in de week van Pesach. Dus op de veertiende werd het lam geslacht en in die week, namelijk op de zondag, op de dag na de sabbat, werd de eerstelingsschoof voor de Here bewogen.

En waarom noem ik dit eigenlijk ook als eerste? Omdat het veruit het belangrijkste is. Het is namelijk ook op Gods kalender, als het gaat om hoogtijden, punt nummer één. Hier begint alles. Dit is het begin van het jaar, inderdaad Aviv. Het is ook het begin van de hoogtijden, het is het begin van de feesten, maar het is ook de eerste oogst en de eersteling daarvan werd bewogen, en dat was op deze dag.

▶ 24:48 De Opstanding van Christus en de Sabbatentelling ↑ hoofdstukken

Laat ik u nou maar gewoon meteen dit zeggen: dit feest, deze hoogtij, deze schoof van gerst die bewogen werd, dat is vervuld op de dag dat de Heer Jezus verrees uit het graf. Exact die dag. De Heer Jezus stond op op de dag dat de eerstelingsschoof bewogen werd; inderdaad daags na de Sabbat. Daar is nog een heleboel om te doen en ook over te zeggen, maar ik wil dat allemaal even passeren om een heel eenvoudige reden. Ik wil gewoon scherpstellen hoe dat zit met dat eerstelingschap en in dit geval ook die eerstelingsschoof.

Het meest basale van alles is: de eerstelingsschoof werd gebracht in die week van Pesach, maar het was de dag na de Sabbat. En dat was precies de dag dat de Heere Jezus opstond uit de dood. In onze vertalingen komt het helaas niet goed uit de verf, maar iedere keer als wij in ons Nieuwe Testament lezen over de eerste dag van de week – ik geloof dat het de eerste dag van de week was, daar niet van – maar het was niet zomaar een eerste dag van de week. Letterlijk staat er: het was de eerste dag van de Sabbaten. Dat betekent dat er vanaf deze dag Sabbaten gerekend werden; er werden vanaf deze dag namelijk zeven Sabbaten geteld.

Ik neem u meteen even mee naar het volgende, want dat kan ik u er direct goed bij uitleggen. Ik ga nu even verder in Leviticus 23. Ik sla een paar verzen over en dan staat er in vers 15: "Dan zult gij tellen van de dag na de Sabbat, van de dag waarop gij die garven van het beweegoffer gebracht hebt: zeven volle weken zullen het zijn." Als u een Statenvertaling hebt, staat er: "zeven volkomen sabbatten." Wat ongeveer hetzelfde is, want elke week heb je een Sabbat, dus ze moesten zeven Sabbaten verder rekenen. En ze moesten niet alleen de Sabbaten tellen, maar ze moesten ook de dagen tellen.

Waarom was dat belangrijk? Wel, er was namelijk geen vaste datum voor. Voor twee hoogtijden is geen vaste datum gegeven. Namelijk voor de dag van de eerstelingsschoof, daar wordt wel een vaste weekdag gegeven en vanaf die dag moet je gaan tellen: vanaf de dag na de Sabbat en dan zeven volle weken. En er staat trouwens nog, als u het verder leest, dat ze inderdaad vijftig dagen moesten gaan tellen en dan krijg je Pinksteren. Maar die hele periode, dat is wat ik nu even wil zeggen: vanaf de dag dat de eerstelingsschoof gebracht werd, de dag na de Sabbat, toen moest men zeven weken gaan rekenen en tellen. Dat gebeurde ook echt demonstratief: elke dag is er één en elke week is er één. En die hele periode van zeven weken wordt genoemd de periode van de Sabbatentelling. Heel logisch, ze moesten namelijk Sabbaten tellen.

De Heer Jezus stond op op de eerste dag van die hele periode van de Sabbatentelling. Vandaar ook dat het genoemd wordt: Hij stond op op de eerste dag van de Sabbatentelling. Dus niet zomaar een zondag, nee, het was die ene zondag waarin een periode begon waarin men zeven weken lang begon te tellen. En als je na zeven weken lang geteld hebt, dan kom je op een gegeven moment bij de 49ste dag en na die zevende Sabbat krijg je de vijftigste dag, die logischerwijs dan ook natuurlijk weer op een zondag valt, op een eerste dag van de week. Dat is belangrijk. Maar het wordt gerekend vanaf de dag na de Sabbat dat die eerstelingsschoof van de gerst al gebracht was. Dat is het begin, dat is de basis.

En dan staat er nog bij: "Uit uw woonplaatsen zult gij twee beweegbroden meebrengen." Wij weten inmiddels wat beweegbroden zijn. Het is altijd een beetje een merkwaardige term, want wij kennen krentenbroden, witte broden en bruine broden, maar beweegbroden die kent de bakker niet. Maar wij weten inmiddels wat die beweegbroden zijn; dat heeft te maken met wat die priester met die broden deed, namelijk bewegen. En uit twee tienden efa fijn meel zullen zij bereid worden; gezuurd zullen zij gebakken worden. Dat is heel eigenaardig, maar daar gaan we nu verder ook niet op in. Ik wil wel even erop wijzen, ook hier weer: eerstelingen voor de Here zijn ze. Aha, dat is belangrijk. Ze zijn dus voor Hem bestemd.

▶ 30:18 De Hoogste Bestemming voor Wat de Baarmoeder Opent ↑ hoofdstukken

Je leest bij verschillende bepalingen... In de Statenvertaling wordt het heel mooi letterlijk ook vertaald. Als het gaat om de eerstgeborene, dan wordt er altijd... Wij lezen in de moderne vertaling over 'het eerstgeborene', maar daar staat er heel dikwijls: 'al wat de baarmoeder opent', of 'al wat de baarmoeder ontsluit'. Dat wil zeggen: dat wat het eerst uit de baarmoeder komt, oftewel het eerstgeborene. En daar staat: 'al wat de baar...'. En dat is, geloof ik, letterlijk staat dat ook in Leviticus 12 of zo: 'Al wat de baarmoeder opent, daarvan zegt Jahweh: dat is van Mij.' En dat principe zie je overal weer terugkomen.

Dan staat er bijvoorbeeld in Deuteronomium 15 — ik neem u mee: 'Alle eerstelingen van het mannelijk geslacht...' Dat lijkt seksistisch, maar ook dat heeft weer te maken met de Bijbelse symboliek natuurlijk. Want het mannelijke is feitelijk ook het eerste. Dat moet je natuurlijk niet te hardop zeggen, maar dat doen wij wel gewoon. Het mannelijke staat voor het eerste, het vrouwelijke voor het tweede. Je kunt natuurlijk met goed recht ook verdedigen dat het vrouwelijke dus dubbel is; die tellen dubbel. Vrouwen tellen dubbel. Maar goed, het mannelijke is het eerste. Eerst was Adam, daarna Eva. 'Alle eerstelingen van het mannelijk geslacht die onder uw runderen en uw kleinvee geboren worden, zult gij de HEERE uw God heiligen.' Dat wil zeggen: apart stellen.

Dus elk mannetjesdier dat als eerste geboren was, of het nou runderen betrof of kleinvee, dat zult gij de HEERE uw God heiligen, dat wil zeggen: apart zetten. Met andere woorden: daar is die eersteling niet voor bestemd. Die is niet voor de volgende. Met de eersteling van het rund zou niet worden gearbeid, en de eersteling van het schaap zul je niet scheren. Waarom niet? 'Voor het aangezicht van de HEERE uw God zult gij ze jaar op jaar eten op de plaats die de HEERE verkiezen zal, gij met uw huisgezin.' Het idee is: het wordt geslacht, het is een offer. En wij denken dan: dat is zielig. Nee, het kreeg juist de hoogste bestemming op deze wijze. Het was namelijk voor Hém, voor God. En men zou daar ook van eten, namelijk een offermaaltijd.

Het idee is iedere keer: het waren de eerstelingen. Ik lees nog eventjes verder in Deuteronomium 26, want we gaan natuurlijk niet over één nacht ijs. Ik wil diverse aspecten ervan kortweg belichten, maar ook om ons goed te laten doordringen van het gegeven hoe belangrijk het eerste is dat zich aandient. 'Wanneer gij komt in het land dat de HEERE uw God u ten erfdeel geven zal, en gij het in bezit neemt en daarin woont, dan zult gij van de eerstelingen van alle vruchten van de bodem...' Aha, nu gaat het ook over de vegetatie dus. Het gaat niet alleen over de dieren, maar ook over de vruchten, oftewel de planten. 'De eerstelingen van alle vruchten van de bodem, die gij zult inzamelen van het land dat de HEERE uw God u geven zal.' Met andere woorden: je krijgt het allemaal van Mij. Jij krijgt het land, maar het eerste is voor Mij. '...die zult gij nemen en in een mand doen en naar de plaats gaan die de HEERE uw God verkiezen zal om daar Zijn Naam te doen wonen.'

Het heeft nog een hele tijd geduurd voordat die plaats gevonden was, en pas in de dagen van David was dat duidelijk, namelijk Sion. Dat was de plaats waar Hij Zijn Naam deed wonen. Hoe dan ook, wat daar gebracht zou worden, zijn niet alleen de eerstelingen van de kudde, maar ook de eerstelingen van alle vruchten van de bodem, ongeacht van wat. Er wordt gewoon gezegd: 'alle vruchten van de bodem'.

Ik neem u nog even naar een andere plaats mee, namelijk naar Nehemia 10. Dan zijn we inmiddels een hele tijd verder. De Israëlieten zijn na de ballingschap weer teruggekeerd en dan lees je dit. Israël spreekt officieel met elkaar af, en zo wordt het ook verordend: 'Ook verplichten wij ons' — let op, hier vind je een soort samenvattende statement — 'de eerstelingen van onze akker en de eerstelingen van alle boomvruchten jaar op jaar naar het huis des HEEREN te brengen.' Eerstelingen van de akker, eerstelingen van alle boomvruchten. 'Eveneens de eerstgeborenen van onze zonen en van ons vee, zoals in de wet is voorgeschreven...' Die eerstgeborene van wat de mensen betreft parkeer ik even. Dat is een onderwerp van later datum dat we apart zullen behandelen. 'Maar ook van ons vee en, zoals in de wet is voorgeschreven, de eerstgeborenen van onze runderen en van ons kleinvee te brengen naar het huis van onze God. De eerstelingen van ons gerstemeel' — heb je het? — 'en van alle boomvruchten, most en olie' — dus het product van de olijfbomen — 'zullen wij tot de priesters naar de vertrekken van het huis van onze God brengen.'

Nou, ik hoop hiermee toch wel te hebben aangetoond dat eerstelingen in de Schrift zeer essentieel zijn. Ze zijn van Godswege geheiligd. Dat moet je even heel letterlijk nemen: heiligen betekent apart gezet. Het wordt apart gezet voor wat? Voor God. En God zegt: 'Het is voor Mij.' Het krijgt de hoogste bestemming. Het is het eerste en het krijgt daarom ook de hoogste bestemming. Altijd weer! Vandaar ook dat als het gaat om het mensdom en familierechten, het eerstgeboorterecht zo'n enorme grote rol speelt. Wij kennen dat allemaal niet meer. Daar ben ik maar blij om ook, want anders zou daar de eerstgeborene zitten natuurlijk... Nee, ook geen eentje. Ja, het gaat om de tweede, ja. Dat is Ezau, ik ben je... ah, sorry. Nee, maar één ding is duidelijk: in de Schrift speelt dit een hele grote rol en dat is uiteraard vanwege de geestelijke betekenis.

▶ 38:08 Openbaring 1: de Unieke Eerstgeborene uit de Doden ↑ hoofdstukken

Nou gaan we maar eens eventjes naar het Nieuwe Testament, hoewel eigenlijk heb ik het daar zojuist aan de hand van Leviticus 23, toen ik het had over die eerstelingsschoof, al over gehad. De eersteling, ja, wie is dat? Nou, je leest trouwens in het boek Rut, heel mooi aan het einde van Rut 1, als Naomi dan weer vanuit het land van Moab met haar schoondochter Rut is gearriveerd in Bethlehem, dan lees je – later ook dat ze op de velden van Boas komt – maar daar staat: en het was aan het begin van de gersteoogst.

Aha, het begin van de gersteoogst. Dat bepaalt ons dus meteen ook weer bij de Eersteling, de Allereerste van de Eerste Oogst. Ja, dus met recht de Allereerste. En laat nu onze Heer – en dat is een typisch goddelijk arrangement, goddelijke regie; Hij plaatst dat zo – de eersteling uit de doden zijn. Zoals we daar ook over hebben gezongen: "wees gegroet, o eersteling der dagen". De eersteling, Hij stond op op de dag van de eerstelingsschoof.

Vandaar bijvoorbeeld dat we in het laatste Bijbelboek, in Openbaring 1, lezen in de introductie – we komen trouwens in deze serie nog op deze tekst terug, maar dan gaat het vooral over het eerstgeboorterecht dat ook bij Israël terechtkomt – ik heb het nu even over die allereerste. Er staat: "en van Jezus Christus..." We kennen dat wel, die tekst wordt in veel kerkdiensten ook dikwijls voorgelezen bij de aanvang van de dienst: "Genade is u en vrede van God onze Vader en van Jezus Christus." Daar staat het: de getrouwe getuige, de eerstgeborene van de doden en de overste, de vorst, de eerste. Eigenlijk zit in 'de overste' trouwens ook weer het idee van de eerste, the first, de vorst, de voorste. En de overste van de koningen der aarde.

Alsjeblieft, dan weet je meteen over wie je het hebt. Want de eerstgeborene is ook degene die het hoogste recht heeft. Het heeft ook alles te maken met koningschap. Maar even deze term: de eerstgeborene van de doden. Elders leest u trouwens ook de uitdrukking 'de eerstgeborene uit de doden'. Ik kom er straks nog op terug. Hier is Hij de eerstgeborene van alle doden. Hij heeft de hoogste rechten en om een heel simpele reden: en dat is dat Hij als eersteling niet meer dood is en ook nooit meer doodgaat. En dat maakt Zijn opstanding volstrekt uniek. Tot op de dag van vandaag is Hij de eerste, en ook nog de enige die leeft, die is opgestaan uit de doden. Niemand heeft Hem dat nog nagedaan. Ja, de rest volgt nog, maar Hij is de eerstgeborene.

Hij werd uit de doden gewekt. Ik heb juist vanmorgen nog mogen spreken in Den Haag en toen was mijn onderwerp Psalm 2 vers 7, waar God zegt tegen de Messias, tegen de Gezalfde: "Mijn Zoon ben jij, Ik heb je heden, Ik heb je vandaag verwekt." En ik heb eigenlijk een hele samenkomst aan overgedaan om duidelijk te maken dat dat 'heden' te maken heeft met de dag van de opstanding. Toen Hij werd verwekt uit de doden. Gewekt uit de doden, maar ook verwekt uit de doden. En daarom ook opstond uit de doden. Die twee zijn nog niet eens helemaal hetzelfde. Je wordt eerst gewekt en daarna sta je op. Hij is gewekt, levend gemaakt, verwekt en vervolgens opgestaan. Opgestaan.

In Efeze 5 staat: "Ontwaakt, gij die slaapt!" Dat is wekken. "En sta op uit de doden." Het eerste is eigenlijk geestelijk: je wordt wakker gemaakt, gewekt. En het tweede is fysiek: je staat op, je komt overeind. Nou, dat is wat gebeurd is. Hij stond op om nooit meer te sterven. En dat maakt Zijn opstanding uniek, omdat allen – want er waren toch nog wel een paar in de Bijbelse geschiedenis die opstonden inderdaad – maar zij allen zijn weer gestorven. Of je nu het dochtertje van Jaïrus hebt, of Lazarus, of de jongeling van Naïn, nou ja, er zijn er nog wel meer, maar zij allen zijn weer overleden.

Maar Hij is opgestaan om nooit meer te sterven en het geweldige is dat Hij daarin eersteling is. Dat bepaalt ons bij het feit dat Zijn positie uniek is. Bij Hem is alles begonnen, maar er zit nog iets in. In feite zit in dat begrip 'de eersteling' het hele evangelie al besloten. Want daarmee is gezegd: Hij die opstond uit de doden, die gewekt werd door God als eersteling, daarmee is gezegd dat allen zullen volgen. Niemand uitgezonderd. Zie daar het evangelie. Bij Hem is het begonnen, de eerstgeborene, en daarmee is de basis gelegd, dat is de grond voor de rest die gaat volgen, ieder in zijn eigen rangorde.

▶ 45:01 Thessalonicenzen 2: de Ecclesia als Eerste Vrucht van de Oogst ↑ hoofdstukken

In 2 Thessalonika 2 lees je vanaf vers 13 – of beter gezegd: gewoon in het dertiende vers moet je eens opletten – hoe Paulus benadrukt hoe geweldig dat is. Want wij hebben het over de eersteling, maar wat dacht je van eerstelingen? De Heer Jezus Christus is de Eerste die opstond uit de doden: de Eersteling. Vervolgens wordt die boodschap uitgedragen in de wereld. Er is van alles gebeurd, Israël is terzijde gesteld, maar er wordt een volk verzameld voor Gods naam en dat volk is per definitie een volk dat gevoegd wordt bij de Eerstgeborene. Hij het hoofd, wij het lichaam, maar zij zijn één. Zij horen bij de Eersteling.

Laat ik het eerst even lezen. 2 Thessalonika 2 vers 13: "Wij echter zijn verschuldigd God altijd te danken omtrent jullie broeders, geliefd door de Heer." Even voor de goede orde moet ik hier nog bij zeggen dat Paulus in het voorgaande had geschreven over de wegrukking van de Ecclesia. Voordat de mens der wetteloosheid zich zal gaan openbaren, zal de wederhouder worden weggenomen. Dat is een onderwerp apart, maar de Ecclesia waar Paulus over had gesproken, die zal worden weggenomen: weggerukt tot God en Zijn troon. Daarmee hebben zij een positie boven. We gaan de Heer tegemoet in de lucht, we gaan naar boven. Sterker nog, we zijn bestemd voor God en Zijn troon, daar op de hoogste plaats.

Hoezo op de hoogste plaats? Dat zegt Paulus feitelijk impliciet – of expliciet zou je ook kunnen zeggen – hier namelijk: "Wij echter zijn verschuldigd God altijd te danken omtrent jullie broeders, geliefd door de Heer. Waarom? Omdat God jullie uitkiest als eerste vrucht van oogst tot redding, in heiliging van geest en in geloof van waarheid." Er zijn een aantal zinsneden die goed diep moeten doordringen. In de eerste plaats dit: jullie zijn geliefd door de Heer. Dat is niet exclusief hoor; God houdt van Zijn schepselen, voor elke creatie. Maar er is verschil in positie. Hoezo geliefd? Omdat God jullie uitkiest, en dat is exclusief. Uitkiezen wil zeggen: de een wel en de ander niet. Maar uitkiest als wat dan? Als eerste vrucht van de oogst.

Kijk, de oogst is het geheel, dat volgt op alles. Maar de eerste vrucht is selectief. Er zijn maar een aantal die deel uitmaken van die eerstelingen: de eerste schoof van de eerste schoven, het eerste deel van de oogst. De vroegbloeiers, om zo te zeggen. Paulus zegt dat God jullie heeft uitgekozen. Is dat omdat de rest Hem niet interesseert? Nee, helemaal niet. God heeft de hele schepping, de hele mensheid, de hele oogst op het oog. Maar het is uniek om daarin een eerste plaats in te mogen nemen. Waaraan heb je dat verdiend? Waar heeft een krokus het aan verdiend om nu al te mogen bloeien, terwijl een tulp pas een maand later komt en er nog een heleboel andere planten zijn die pas veel later gaan bloeien? Waar heeft hij dat aan verdiend? Dat zijn helemaal geen verdiensten; dat ligt niet in die sfeer. Het is geen verdienste, het is genade. En als God je heeft uitgekozen: prijs Hem! Paulus zegt ook: "Ik bedank God altijd." Dat doet hij juist omdat hij weet dat God de hele schepping, die hele oogst op het oog heeft, en dat jullie daarvan eerstelingen mogen zijn.

Wij weten nu al dingen. Dat is selectief. Wij weten nu al dingen die uiteindelijk heel de mensheid gaat weten en gaat erkennen: met de tong gaan belijden en met de knieën gaan buigen – allemaal – dat Jezus Heer is. Wij mogen dat nu al doen. Dan zeggen we: "Dat hebben wij gedaan." Maar dat is niet omdat wij hebben gekozen, dat is omdat God jullie uitkiest om een eerste vrucht te mogen zijn. Dat is een geweldig voorrecht wat je daarin ten deel valt. Mooi hè, om de eerste vrucht van de oogst te zijn? Het geweldige ervan is dat daarin besloten ligt dat de hele rest van, in dit geval de mensheid, gaat volgen. Ja, als eerste vrucht van oogst tot redding heeft God jullie daartoe uitgekozen. De hele oogst gaat gered worden, maar jullie zijn de eersten.

In heiliging van geest: dat wil zeggen dat je geestelijk apart wordt gezet. Hoe vindt dat plaats? Want wat is eigenlijk de lakmoesproef? Hoe weet je nu dat je deel uitmaakt van die eerste vrucht van de oogst? Wel, er staat hierbij: "in geloof van waarheid". De waarheid van het goede bericht, van het evangelie, wordt verteld. En als je dat mag horen – want geloven is uit gehoor – en als je dat mag erkennen, dan heeft Hij jou daarvan overtuigd. Prijs God! Genade dat je dat mag weten. Dit woordje "in" geeft ook de sfeer aan waarin dat plaatsvindt. Hij heiligt. Hij is het ook die binnen de sfeer van het geloven van waarheid jullie plaatst in die sfeer van de eerstelingen van de oogst, de eerste vrucht van de oogst. Het is een enorm motief om God inderdaad altijd te danken. Nou, ik had al gezegd: dat was trouwens geen afspraak, dat werkt onafhankelijk van elkaar.

▶ 52:44 Kolossenzen 1: Christus het Hoofd en de Verzoening van het Al ↑ hoofdstukken

Waar Lub mee begon, daar eindig ik nu mee: Kolossenzen 1. Ik begin alleen iets later te lezen en ik ga ook niet veel langer door. Er staat in Kolossenzen 1 vers 18... Inderdaad, in vers 16 wordt ook al gesproken over de Eerstgeborene van de schepping, maar ik begin nu hier te lezen.

Het gaat over de Zoon van Gods liefde. Hij is het Hoofd. Een hoofd is eigenlijk ook een eerste. Wist u dat het Hebreeuwse woord voor hoofd rosh is? En rosh is weer afgeleid van het woord rishon. En rishon is 'eerste'. Een Jood zegt vandaag: "Het is vandaag Yom Rishon." Vandaag is het de eerste dag, zondag dus. Rishon betekent 'de eerste'. Een hoofd in de Bijbel is gewoon de eerste. Dan weet u ook waarom het hoofd als eerste verschijnt bij de bevalling; het begint bij het hoofd. Dat is de eerste. En het hoofd van de school is degene die voorop loopt en de eerste is, zoals we dat allemaal weten.

Hij is het Hoofd. Van wat? Nou, van alles uiteindelijk hoor. Maar hier staat: Hij is het Hoofd van het lichaam. Wat bedoel je, Paulus? Nou, de ekklesia. Dat is een 'uitroepsel'. Ook weer selectief, hè? Een uitroepsel. Temidden van al die naties wordt er een volk uitgeroepen. En hoe wordt het uitgeroepen? Gewoon door de waarheid ervan bekend te maken. En degenen die gehoor geven, bij wie het kwartje valt... een heitje? Ja, nou ja, bij wie het kwartje valt, die horen bij de ekklesia. Maar dat is toch geen kunst? Nee, dat is ook helemaal geen kunst. Het is geen kunstje en het is ook geen verdienste. Het is geen prestatie. Je mág geloven.

Hij is het Hoofd van het lichaam, de ekklesia. Hij is de oorsprong, staat er. In de NBG en de Statenvertaling staat geloof ik 'het begin', maar letterlijk staat er het woordje 'oorsprong'. Hij is de oorsprong; bij Hem begint het allemaal. Hij is de Eerstgeborene vanuit de doden. Openbaring 1 sprak over de 'Eerstgeborene der doden', maar hier staat de 'Eerstgeborene vanuit de doden'. Dat moet je heel letterlijk nemen. Je hebt allemaal doden, mensen die dood zijn, en Hij is de Eerstgeborene vanuit die doden. Hij was een dode, maar inmiddels is Hij geen dode meer. Hij is uit de dood voortgebracht, gegenereerd, geboren – en als eerste. De Eerstgeborene vanuit de doden, opdat Hij in alles de eerste zou worden.

Hij is het Hoofd en Hij is de eerste die opstond uit de doden, maar Hij is vandaag bezig om Zich een gezelschap te verzamelen: de ekklesia. En die is met Hem verbonden zoals hoofd en lichaam verbonden zijn. Zijn positie is onze positie. Dat wat Hij krijgt, krijgen wij. Dat is ongekend groots. Nogmaals, geen verdienste. Dat is gewoon... u bent een vroegbloeier. Een eersteling. In de computerwereld spreken ze van een 'early adopter'. Nou, dat is weer wat anders trouwens, maar ik bedoel dit: u mag als eerste hiervan proeven en smaken. En omdat u een eersteling bent, krijgt u ook de hoogste bestemming. Dat is precies wat er aan de hand is. Hij is de Eerstgeborene vanuit de doden, opdat Hij in alles de eerste zou worden. De rest volgt allemaal nog.

Let nu op wat er staat in vers 19, want dat legt uit waarom Hij in alles de eerste zou worden: "Want het behaagt de hele volheid in Hem te wonen." In Kolossenzen 2 vers 8 en 9 wordt dat verder uitgelegd. Want het behaagt de hele volheid, namelijk van God, in Hem te wonen en door Hem – het Hoofd – het al wederzijds tot Zich te verzoenen. Namelijk vrede maken door het bloed van Zijn kruis. Door Hem, het Hoofd, de oorsprong, de Eerstgeborene vanuit de doden, Hij die de eerste is. Opdat door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemel is... Ongeacht dus of we denken aan de creaturen boven die vijandig en vervreemd zijn, of hier op aarde: Hij gaat het al met Zich verzoenen.

Ik kan alleen maar denken: als je dat toch eens mag geloven! Absoluut. Dit is zo geweldig. Hij zou in alles de eerste worden en hier wordt uitgelegd hoe dat zich gaat voltrekken. Namelijk dat God de hele schepping – het al, ta panta, het heelal, zo zeggen wij – wederzijds tot Zich gaat verzoenen. Verticaal naar Hem toe en horizontaal, want er is ook heel veel vijandschap en vervreemding onderling. Let op, dat zijn activiteiten. God doet dat door Hem. En zo verzoent Hij het al tot Zich. Ziet u, wij die verzoend worden, zijn daarin passief. Wij ondergaan dat. Wij worden verzoend. Dat wil zeggen: Hij maakt van vijanden en vervreemden weer vrienden. Dat is wat verzoenen betekent: vijanden worden liefhebbers, worden vrienden gemaakt.

Wie doet dat? God. Hoe doet Hij dat? Door Hem. En meer specifiek: door het bloed van Zijn kruis. Daarin bewijst Hij namelijk Zijn liefde. En door Zijn liefde overtuigend te bewijzen, verwijdert Hij de vijandschap. Het is zo logisch. God bewijst Zijn liefde, zodat alle vijandschap als het ware smelt in het licht en in de warmte van Zijn liefde. Dat kan niet blijven bestaan. God heeft overtuigd: "Zelfs al slaan ze Mijn Zoon aan het kruis, dan nog houd ik van jullie. Sterker nog, via die weg ga ik jullie redden." Opdat Hij in alles de eerste zou zijn en ik het leven ga geven aan allen.

Dan lees ik vers 21, waaruit blijkt hoe wij daarin eerstelingen zijn: "Ook jullie..." Haha, ook jullie die eens vervreemd waren en vijanden in de denkwijze en in de boosaardige werken. Dat wil zeggen: in jullie denken waren jullie vijandig en vervreemd. Maar, staat er, verzoent Hij nu wederzijds. In de NBG of Statenvertaling staat 'thans'. God verzoent het al tot Zich, maar nu is er die ekklesia. Ook jullie! Wat is dan het verschil met de rest? Wel, Hij verzoent ons nu wederzijds. Ziet u het verschil? Het al gaat verzoend worden en vandaag worden wij verzoend. Wij waren eens vervreemd en vijandig in onze denkwijze en in onze werken, vervreemd van God. Maar God heeft ons met Zich verzoend, overtuigd van Zijn liefde, en zo zijn wij deel gaan uitmaken van dat eerstelingsgezelschap.

Zo valt ons zomaar de hoogste bestemming toe. Want we zijn eerstelingen en dus bestemd voor de troon. Dit is ongekend. Wat ons op deze wijze ten deel valt, puur omdat wij in dit tijdsgewricht mogen leven en nu deze dingen mogen vernemen. Ik vind het ongelooflijk. Een volgende keer wil ik dit onderwerp nog verder uitdiepen. Dan willen we het ook gaan hebben over het eerstgeboorterecht en over het verschil tussen de ekklesia nu en Israël straks. Er zijn verschillen en er zijn overeenkomsten, maar dat voert voor nu te ver. Dit was slechts een introducerend onderwerp, maar ik moet u zeggen: het maakt mij erg blij om er alleen al aan te denken bij de Eersteling te horen en bij een volk van eerstelingen te behoren. Zullen we het daarbij laten voor vanmiddag?