de dagen tellen (7) – jaartellingen
20-03-2025 - Geplaatst door Andre PietCapelle a/d IJssel
In deze serie kijken we naar de tijd als door een telescoop. We rekenen zoals God rekent: een millennium als een dag. Er is echter een complicatie: hoe linken we de Bijbelse tijdrekening (Anno Homini) aan de gangbare christelijke tijdrekening (Anno Domini)? Die is inmiddels de tweeduizend jaar al gepasseerd. En hoe zit het met de Joodse jaartelling die vanaf Adam rekent, maar nog ruim twee eeuwen verwijderd is van het zevende millennium?
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: met Zevenmijlslaarzen Door de Bijbelse Tijdlijn
- Jaar Geleden: de Foute Afslag bij het Concilie van Nicea
- De Oorsprong van de Anno Domini-jaartelling Door Dionysius Exiguus
- Begrippen Verklaard: Anno Mundi, Anno Hominis en Anno Domini
- Bijbelse Jaartellingen: Gekoppeld aan Regeringsjaren van Koningen
- Lange Tijdspannen in de Bijbel: van Abraham tot Salomo's Tempel
- Wat Is een Jaar? Zonnejaren, Maanjaren en de Gregoriaanse Kalender
- Het Lunisolaire Jaar: de Hebreeuwse Kalender en Agrarische Seizoenen
- Overzicht van de Symmetrische Bijbelse Tijdlijn Vanaf Adam
- De Joodse Jaartelling: Maimonides, Bar Kochba en de Ontbrekende Jaren
- De Bijbelse Tijdlijn Koppelen aan Onze Jaartelling: het Ankerpunt 70 Ad
- Argumenten voor het Jaar 30 Ad als Sterfjaar en Opstanding van Christus
- De Naderende Ontknoping: het Jaar 2030 en het Einde van de Twee Dagen
- Disclaimer: de Bijbelse Patronen Zijn Indicaties, Geen Garanties
- Vooruitblik: de Laatste Jaarweek Vóór de Aanvang van het Millennium
Introductie: met Zevenmijlslaarzen Door de Bijbelse Tijdlijn ↑ hoofdstukken
En wij gaan dus verder met de dagen tellen, hoewel de ondertitel iets anders veronderstelt of suggereert, namelijk dat we jaren gaan tellen. Maar we hebben natuurlijk in de loop van deze avonden inmiddels al gezien dat dat in de praktijk niet zo gek veel verschil maakt. Want God — zo hebben we dat meteen al vanaf de aanvang van deze serie in september vastgesteld — telt millennia. Dus niet alleen jaren, maar zelfs bulken van duizend jaar telt Hij als dagen.
En zo houden we ons ook gedurende dit hele seizoen bezig met de Bijbelse tijdlijn. Al met zevenmijlslaarzen gaan wij door de geschiedenis. En ik hou van die vergelijking of van die metafoor van zevenmijlslaarzen, want wat dacht je wat? Zeven mijl betekent natuurlijk gewoon 7.000. Het is niet alleen maar zo dat we met grote stappen door de geschiedenis heen gaan, maar we doen dat met zevenmijlslaarzen. Dat wil zeggen: het heeft alles te maken met 7.000 en dat is precies waar we het toch over hebben. Namelijk de wereldgeschiedenis, gerekend vanaf Adam tot aan het Millennium dat nog aanstaande is: dat zijn zeven millennia, 7.000 jaren.
En ja, tot dusver hebben we al heel wat routes genomen waarmee we het onderwerp hebben aangevlogen, om zo te zeggen. Ik ga dat nu bij uitzondering eens een keertje niet herhalen of nog eens even terugblikken. Dat doen we bij een andere gelegenheid dan maar weer eens eventjes. Maar één ding wil ik eigenlijk om te beginnen toch eventjes nog eens onderstrepen.
Jaar Geleden: de Foute Afslag bij het Concilie van Nicea ↑ hoofdstukken
En dat is dat dit jaar een heel markant jaar is. Nu kun je dat natuurlijk in principe wel van elk jaar zeggen. Er is altijd wel een reden om aan te geven waarom het jaar waarin je je bevindt heel markant is, maar in dit geval is dat historisch gezien ook zo. En dan bedoel ik nu even vanuit het kerkelijk perspectief, het christelijk perspectief zo u wilt.
Het is dit jaar 1700 jaar geleden – net voordat ik geboren werd, zeg maar – dat het eerste grote concilie werd gehouden, en wel het concilie van Nicea. Alle orthodoxe kerken hebben hun grondslag in dat wat toen is besloten en wat toen ook als decreet of als dogma is vastgelegd. Dat was dus in het jaar 325 van onze jaartelling. Dat wordt gevierd, maar ik heb niet echt een motief om dat te vieren. Ik vind het wel de moeite waard om het in ieder geval te memoreren, want ik denk dat juist toen, in dat jaar, officieel de foute afslag is genomen in de christenheid.
Want toen is besloten dat God niet echt één is. Ik zeg het nu gewoon met mijn eigen woorden, maar ik kan dit heel gemakkelijk en ook goed verdedigen: dat God niet echt één is, maar dat er eigenlijk stiekem drie goden zijn. Dat is namelijk wat de leer van de drie-eenheid inhoudt: één wezen, drie personen. Er is niet één God, zoals de Bijbel daar zo heel duidelijk over is. Nee, "er is één God", dat erkent men dan wel, maar dat is juist het virtuoze: dat er eigenlijk drie personen zijn die elk God zijn. Nou, dat is verkapt polytheïsme, om een duur woord te gebruiken, of meer-godendom.
Dat is toen in Nicea vastgelegd. En ik zal niet zeggen dat het daarvoor al niet fout ging in de christenheid. Eigenlijk ging het precies zoals ook in de brieven, en met name door Paulus, al was voorzegd hoe het zou gaan in de christenheid. Die afslag werd eigenlijk al genomen in de dagen van het Nieuwe Testament zelf. Het ging bergafwaarts en toen in Nicea is het ook echt officieel beklonken. Sindsdien is dat de mainstream en ook de orthodoxe lijn. Dat wil zeggen: dat is de koers die men is gaan varen, zoals dat toen is besloten. Nou, dat is wat mij betreft een hele goede reden om buitenkerkelijk te zijn en vooral ook te blijven.
Goed, dat was 1700 jaar geleden. Als we kijken naar iets minder lang geleden, maar evenzo goed toch nog wel een hele tijd geleden...
De Oorsprong van de Anno Domini-jaartelling Door Dionysius Exiguus ↑ hoofdstukken
Dat is 1500 jaar geleden, dit jaar uitgerekend. Dat was dus in het jaar 525 Anno Domini. Ik kom op die term trouwens straks nog uitgebreid terug, maar dat is juist het jaar waarin de Anno Domini-jaartelling begon. Laat ik daar eens een paar dingen over zeggen. Die jaartelling is begonnen door een figuur, een kerkelijk hoogwaardigheidsbekleder: Dionysius Exiguus. Hij bood iets aan de paus aan en introduceerde feitelijk de nummering van de jaren die gebaseerd is op de geboorte van Jezus. Met terugwerkende kracht stelde hij de geboorte van Jezus toen vast op het jaar 1. Hij was eigenlijk degene die als eerste besloot om de jaartelling op de geboorte van Jezus te baseren, en tot op de dag van vandaag is dat de wijze waarop wij onze jaren nummeren. Als we zeggen dat we in 2025 leven, dan is dat Anno Domini. En hoe komen we daar dan aan? Dat is vanwege deze Dionysius Exiguus. Dat is een Latijnse naam en ik heb wel eens begrepen dat het ‘de kleine’ of ‘de bescheiden man’ betekent. Ik noemde hem een hoogwaardigheidsbekleder, maar dat is geloof ik niet helemaal correct; hij was in ieder geval ook een wiskundige. Hij heeft heel veel gerekend en was ook bezig met de sterren en met de paasdata, want daar was indertijd veel gedoe over. Hij heeft dat toen allemaal berekend in verband met de paasvieringen en wanneer die moesten plaatsvinden.
Want u weet, dat is altijd nog een heel ingewikkeld ding. Met Kerst is het simpel, dat is gewoon altijd 25 december. Maar wanneer is het Pasen? Nou, dat is knap ingewikkeld hoor. Daar zit een marge van een maand tussen. Op zijn vroegst valt het op 22 maart en op zijn laatst op 21 of 22 april. In die marge ligt het. Er zijn bepaalde regels voor die ik u nu verder zal onthouden, want dat doet nu even niet ter zake, maar dat heeft allemaal te maken met astronomie. Eén ding is overigens wel tekenend: in Nicea, waar ik het zojuist over had, heeft men niet alleen het dogma van de drie-eenheid vastgelegd, maar men heeft toen ook besloten – dat was een dogma en een heel belangrijk issue – dat de paasdatum nooit mocht samenvallen met Pesach. Ik zeg het eventjes een beetje kort door de bocht, maar daar komt het op neer: de paasdatum mocht nooit samenvallen met Pesach. Terwijl Pasen van origine juist de nagedachtenis is aan de dood en de opstanding van Jezus Christus ter gelegenheid van het Pesach! Maar ja, er was een enorm anti-Joods sentiment, want de kerk beschouwde zichzelf als in de plaats van Israël gekomen. Er was geen plaats meer voor het Joodse volk; zij waren immers het ‘nieuwe Israël’. Dat was het hele idee, vandaar ook dat het Jodendom en de Joodse gedachte en de Joodse hoogtijdagen allemaal weggeredeneerd moesten worden. Men besloot toen dus dat Pasen nooit mocht samenvallen met Pesach. Soms was dat vanwege astronomische overwegingen namelijk toevallig wel het geval. Maar als dat een keertje zo uit zou komen en het zou samenvallen, dan trad een andere regel in werking: de paasdatum moest dan verschoven worden. Dus als ze het een keertje goed hadden, dan moesten ze het verschuiven. Ja, als je het zo formuleert, dan komt het bizarre ervan meteen ook aan het licht.
Dat was een van de dingen die Dionysius deed toen hij de tellingen vaststelde. Een van de bijvangsten van zijn berekeningen was dus ook dat hij voorstelde de jaren te rekenen vanaf de geboorte van Jezus. Die stelde hij vast op het jaar 1 – niet op het jaar 0, want dat heeft nooit bestaan. Hij stelde het vast op het jaar 1, maar dat was abusievelijk, want in werkelijkheid werd de Heer Jezus een jaar of... nou ja, er is discussie over, maar als u het mij vraagt is Hij in het vierde jaar voor onze jaartelling geboren (-4 AD). Dat is nu verder niet het onderwerp en het maakt in dit verband ook niet zo heel veel uit, maar hij ging dus uit van dat jaartal. Voor de rest heeft hij keurig rekenwerk verricht, daar niet van.
Er is trouwens nog iets interessants, dat zeg ik er eventjes bij omdat het een boeiend gegeven is in verband met deze hele serie waar we het dit seizoen over hebben. In zijn dagen was er namelijk ook bij een deel van de christenheid – een klein deel – een spoedige verwachting van het zevende millennium dat op het punt stond aan te breken. En nu gaat het een beetje ingewikkeld worden: dat baseerde men op de LXX, de Septuagint. Dat is de Griekse vertaling van het Oude Testament. Op basis van die Griekse vertaling, die andere getallen levert, zou de Heer Jezus geboren zijn rond het jaar 5500 Anno Mundi (AM). Ook daar kom ik straks op terug. Vijf eeuwen later kwam je dan uit in het jaar 6000 en dus waren er toen ook voor een deel gespannen eindtijdverwachtingen, om het zo maar te zeggen, over de terugkeer van de Heer Jezus. In die zin is er niets nieuws onder de zon. Ik kan me voorstellen dat dit door critici van deze Bijbelstudies gemakkelijk aangehaald kan worden: ‘Zie je wel, 1500 jaar geleden hadden ze ook al die verwachtingen en toen is het ook niet uitgekomen, dus waar maak je je druk over?’ Nou, ik maak me ook helemaal niet druk, maar ik moet er trouwens meteen bij zeggen dat dit gebaseerd was op de getallen die de Septuagint levert. Die Septuagint heeft heel bewust allerlei jaartallen verhoogd; de reden daarvoor doet nu even niet ter zake. Ik wil er alleen maar op wijzen dat Dionysius Exiguus zijn werk mede deed vanwege die verwachtingen die er toen waren. De paus vond dat echter maar niks. Ik zei al dat er diverse termen zijn; ik had het net al over Anno Domini.
Begrippen Verklaard: Anno Mundi, Anno Hominis en Anno Domini ↑ hoofdstukken
Anno Mundi, wat bedoel ik daarmee? Ik wil dat voor de goede orde even toelichten, zodat we weten waar we het over hebben. Anno Mundi, afgekort als AM, is het jaar van de schepping van de wereld. Anno betekent jaar en mundi is wereld. Je hebt wel kerken die Salvator Mundi heten; dat betekent overigens 'Redder der wereld'. Daar geloven ze weliswaar niet in, maar goed, zo noemen ze hun kerk dan wel. In ieder geval betekent Anno Mundi dat men rekent vanaf het jaar dat de wereld geschapen zou zijn.
Dan heb je nog een andere term die daar direct mee verband houdt en dat is Anno Hominis (AH). Dat is het jaar van de schepping van de mens. Die term is eigenlijk correcter, want de wereld is al heel erg oud als u het mij vraagt. Ik zeg dat niet vanwege de evolutietheorie, maar de wereld is simpelweg heel oud. Maar de mens kwam ongeveer 6000 jaar geleden; toen werd de mens gecreëerd. Je zou dus eigenlijk niet moeten rekenen vanaf het jaar van de schepping van de wereld, maar vanaf de schepping van de mens.
Omdat men die twee echter meestal met elkaar verwart, gooit men het op één hoop. Ik spreek daarom in deze serie, en ook bij eerdere gelegenheden waarbij we het over chronologie hadden, altijd consequent over Anno Hominis. Die Latijnse term mag u van mij ook weer vergeten, maar het zijn nu eenmaal de termen die in dit verband gebezigd worden. Het is dus het jaar van de mens, het jaar dat de mens aantrad: de eerste mens, onze allervoorvader Adam.
Dan is er nog een andere term: Anno Domini. Daar hadden we het al over, want dat is meestal de aanduiding waar we het over hebben. Letterlijk betekent anno jaar en heeft domini de betekenis van Heer (denk aan domine of dominus). Hiermee bedoelt men het jaar van de geboorte van de Heere.
Daarnaast heb je nog een term die de religieuze verwijzing probeert te vermijden. Men spreekt dan over de Gewone Jaartelling, afgekort als GT. Ik heb thuis heel wat boekjes van de Jehova’s Getuigen van het Wachttorengenootschap. Zij spreken, herinner ik mij, altijd consequent over GT: de Gewone Tijdrekening. Zij hebben een aversie tegen 'voor Christus' en 'na Christus', en overigens niet geheel ten onrechte. In de Engelse terminologie spreekt men dan over Common Era, oftewel CE. Dat is ook vrij gebruikelijk. In de praktijk is deze formulering hetzelfde als de AD-telling, de Anno Domini-terminologie. Alleen vermijdt men de verwijzing naar de Heer of naar de schepping. Vandaar dus. Dat zijn de termen die ook vanavond voorbij komen, dus dan weet u in ieder geval waar we het over hebben.
Bijbelse Jaartellingen: Gekoppeld aan Regeringsjaren van Koningen ↑ hoofdstukken
Ja, we gaan het dus hebben over jaartellingen. In eerste instantie had ik gesproken over jaarrekeningen, maar mijn vrouw is accountant en die verstaat onder een jaarrekening weer iets heel anders dan waar we het vanavond over hebben – een jaarrekening opstellen is haar vak. Dus daarom hebben we het voor het gemak maar even over de jaartelling; de jaartelling in de Bijbel.
Want weet u, die is in de Hebreeuwse Bijbel heel anders dan de onze. Dat komt omdat de Bijbelse telling gewoonlijk – ik ga straks uitzonderingen noemen, maar gewoonlijk – niet gebaseerd is op een vast uitgangspunt. Denk aan onze jaartelling vanaf de geboorte van Jezus, of de schepping van de wereld als je nog verder teruggaat. Nee, de Bijbelse jaartelling is gekoppeld aan regeerperioden. Ik zie daar een verkeerde spelling staan; als ik thuis ben, ga ik dat even corrigeren, maar het gaat dus om de koppeling aan de regeerperioden van koningen.
Als je een beetje vertrouwd bent met Bijbelstaal, dan herken je dat wel. In 1 Kronieken 35 staat bijvoorbeeld – en ik zou tientallen, misschien wel honderden voorbeelden kunnen geven – dat in het achttiende jaar van de regering van Josia dit Pascha werd gevierd. Er wordt altijd gezegd: in het zoveelste jaar van die of die koning. Achteraf vinden wij het natuurlijk jammer dat ze in de Hebreeuwse Bijbel niet gewoon zijn gaan tellen vanaf Adam. Dat zou veel handiger zijn, zouden wij denken. Om nu een jaartelling of een tijdlijn te maken, een Anno Hominis, is dat nog een hele klus, kan ik u vertellen.
Ik moet zeggen: je ontdekt wel dingen die je nooit vermoed had, dat is waar. Maar om daarachter te komen moet je echt tellen, combineren en als een puzzel de stukjes bijeenbrengen zodat het past. Dan ga je geweldige dingen zien. Het is net alsof God zegt: "Nou, dat mag je zelf uitzoeken." Maar het fenomenale dat ik over de Bijbelse chronologie heb geleerd, is hoe geweldig gestructureerd het geheel is. Dat verzin je niet.
Het zou voor ons makkelijk geweest zijn als het allemaal kant-en-klaar was neergezet. Als er bijvoorbeeld had gestaan dat Josia regeerde in het jaar 3300 Anno Hominis – iets in die sfeer zal het geweest zijn – dan zeg je: dat is makkelijk. Maar zo staat het er niet. Er staat: in het achttiende jaar van de regering van Josia. En zo gaat dat eigenlijk altijd.
Kijk maar in Ezra 1: "In het eerste jaar van Kores, de koning van Perzië..." Zo begint het boek Ezra. De HEERE, Yahweh, wekte de geest van Kores op, opdat het woord dat door Jeremia verkondigd was, voltrokken zou worden. Kores deed door zijn gehele rijk, ook in geschrifte, een oproep. Dit gaat natuurlijk over het feit dat Jeremia al had gezegd, nog voordat de tempel en Jeruzalem verwoest werden: "Jullie gaan in ballingschap." De tempel werd verwoest, Jeruzalem ging plat en werd verbrand, en het volk ging zeventig jaar in ballingschap. Dat was van tevoren gezegd. En precies na die zeventig jaar, in het eerste jaar van Kores – wiens naam al eeuwen eerder door de profeten was genoemd – gebeurde dit. Het is machtig interessant en dit is typisch een intern goddelijk bewijs. In zijn eerste jaar, het allereerste jaar dat hij regeerde, liet hij dus schriftelijk het gebod uitgaan om weer terug te keren naar het land en om het huis van God in Jeruzalem te herbouwen.
Het gaat mij nu even niet om het prachtige verhaal van Kores, dat laat ik rusten. Het gaat erom hoe er wordt aangegeven wanneer dit was. Er wordt geen vast jaartal genoemd, maar er staat: in het eerste jaar van Kores. Wij vinden dat onhandig, omdat je dan geen vast punt hebt waaruit je rekent. Je hebt iets wat je per generatie weer moet veranderen. Kores had immers ook niet het eeuwige leven; hij stierf en werd opgevolgd door de volgende koning, en dan telde men weer vanaf het zoveelste jaar van die koning. Op termijn wordt dat best een complex geheel.
Ik heb er nog eentje, en die vind ik misschien wel de meest frappante. Het is enorm precies. In Lucas 3 gaat Lucas als een historicus, als een chronoloog te werk. Let maar eens op wat er in Lucas 3 vers 1 staat: "In het vijftiende jaar van de regering van keizer Tiberius..." Dat was dus een Romeinse keizer. "Toen Pontius Pilatus stadhouder over Judea was, en Herodes viervorst over Galilea, en zijn broeder Filippus viervorst over Iturea en het land Trachonitis, en Lysanias viervorst over Abilene."
Dit is allemaal tijdsaanduiding. Je zou zeggen dat het volstaat om te noemen dat het in het vijftiende jaar van keizer Tiberius was, maar nee: Lucas geeft door het zo op te tekenen nog veel meer details. Hij laat zien waarmee dit jaar samenviel, met welke andere regeerperiodes van al die andere figuren die toen koning waren over andere streken. Waar het dus om gaat, is dat de jaartelling in de Bijbelse geschiedschrijving bijna altijd gekoppeld is aan de regeerperioden van koningen, keizers of stadhouders. We hadden de hele avond wel door kunnen gaan met dit soort aanduidingen, maar mijn punt is: zo worden de jaren benoemd en genummerd, aan de hand van regeerperioden.
Lange Tijdspannen in de Bijbel: van Abraham tot Salomo's Tempel ↑ hoofdstukken
De jaartelling in de Bijbel is gewoonlijk gekoppeld aan de regeerperioden van koningen, maar soms wordt het ook gekoppeld aan een heel markante en meestal goddelijke gebeurtenis. Daar wil ik ook een paar voorbeelden van geven. Ik zie dat ik in mijn voorbereiding een foutje had staan; er stond 1 Koningen 6, maar dat moet Exodus 12 zijn. In Exodus 12 wordt gerefereerd aan de exodus uit Egypte. Dat is een van de grootste gebeurtenissen en, zoals ik al eerder heb aangegeven, vond dat precies plaats in het jaar 2500 Anno Hominis.
In Exodus 12:40 staat: "De tijd van de Israëlieten die in Egypte gewoond hadden, was dertig en vierhonderd jaar." Ik geef dit cursief aan omdat ik hiermee eventjes afwijk van de gangbare tekst om de MBG-tekst letterlijk te volgen. Wij zouden dit normaal gesproken niet zo zeggen; wij zeggen niet "dertig en vierhonderd jaar", maar 430 jaar. Toch is deze formulering in dit geval heel erg tekenend. De tijd van de Israëlieten die in Egypte gewoond hadden was dertig en vierhonderd jaar, en na die 430 jaar, juist op de dag af – die vind ik helemaal mooi, juist op de dag af – gingen al de legerscharen des HEREN uit het land Egypte. Zo verwoordt de tekst het: toen trok Israël uit Egypte, in het jaar van de Exodus.
Er staat echter iets cryptisch: de tijd was 430 jaar. Hoezo? Wat was er dan aan de hand? Het punt is dat er ooit een belofte was gegeven aan Abram. Abram was op dat moment kinderloos en de geboorte van zijn zoon werd aangekondigd. Dat lees je al in Genesis 15. Het zou echter nog dertig jaar duren voordat Isaak geboren werd. Eerst dacht Abraham nog dat God vast wilde dat hij via een andere vrouw, via Hagar, het beloofde kind zou verwekken, maar dat was een misvatting. Nee, het zou via Sara gaan; via haar zou hij vader worden. Abraham was honderd jaar oud toen hij Isaak kreeg, dus toen hij deze belofte ontving, was hij zeventig jaar.
In Genesis 15 – noteer de verwijzing gerust – staat al geprofeteerd dat als Abraham daadwerkelijk vader zou worden van Isaak, de beloofde zoon, er vervolgens nog 400 jaren zouden verstrijken alvorens het volk daadwerkelijk het land zou beërven. Er wordt ook gezegd dat ze in Egypte terecht zouden komen en daar verdrukt zouden worden, maar dat ze na precies 400 jaar zouden uittrekken uit Egypte. De termijn werd dus met grote precisie voorafgezegd. Wanneer dit daadwerkelijk gebeurt, herinnert Mozes, die dit heeft opgetekend, eraan dat dit precies dertig en vierhonderd jaar na de belofte plaatsvond, op de dag nauwkeurig. Er wordt hier dus een hele lange periode benoemd, gerekend vanaf het moment dat de Heer Zijn belofte gaf aan Abraham tot aan de geboorte van zijn zoon (30 jaar) en vervolgens de 400 jaren waarin het volk in de verdrukking leefde.
Dit zijn voor de Bijbelse chronologie relatief eenvoudige gegevens, omdat je niet allerlei generaties hoeft op te tellen. Je kunt natuurlijk diverse routes nemen, maar in dit geval wordt er gewoon gezegd dat de periode vanaf de belofte aan Abram tot aan de Exodus 430 jaar beslaat. Dan weten we dat ook weer. Vervolgens gaan we naar 1 Koningen 6, en hier klopt de verwijzing wel. Daar staat in het eerste vers: "In het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht der Israëlieten uit het land Egypte, in het vierde jaar van Salomo's regering over Israël, in de maand Ziw (dat is de tweede maand), bouwde hij het huis voor de HERE." Hier heb je het weer: de koppeling aan het vierde jaar van Salomo's regering, maar er wordt nog iets bij gezegd, namelijk dat dit toevallig het 480ste jaar na de uittocht was.
Dat is heel interessant. Je kunt dus rekenen vanaf de belofte aan Abraham tot aan de Exodus (430 jaar) en nog eens 480 jaar verder tot Salomo in het vierde jaar van zijn regering over Israël begon met de bouw van het huis voor de HEERE. In twee verzen wordt zo een overzicht gegeven van meer dan 900 jaar geschiedenis. Zo ga je echt met grote laarzen door de tijdrekening heen. Die periode tussen de Exodus en het moment dat Salomo begon met de bouw van de tempel was dus 480 jaar. We weten bovendien dat hij over de bouw van die tempel, inclusief zijn paleis, twintig jaar heeft gedaan; dat wordt op diverse plaatsen zo vermeld. Als je die voltooiing erbij rekent, krijg je een tijdhap van precies vijfhonderd jaar. Ik kom daar straks nog op terug, maar we hebben dat getal van vijfhonderd jaar natuurlijk al vaker gezien. Vijfhonderd jaar staat gelijk aan tien jubeljaren, want de jubeljaarcyclus beslaat 50 jaar. Tien keer 50 is 500 jaar. Het zijn ook nagenoeg zeventig jaarweken. Ook dat is waar, maar we hebben nog een andere vraag te beantwoorden.
Wat Is een Jaar? Zonnejaren, Maanjaren en de Gregoriaanse Kalender ↑ hoofdstukken
De vraag lijkt misschien heel knurrig als ik hem zo stel: wat is een jaar? Nu zult u wellicht denken: "André, dat is nogal een simpele vraag." Ja, de vraag is simpel, dat is waar, maar ik zal u vertellen dat er tegenwoordig nogal wat bij komt kijken om deze vraag te beantwoorden. Ik denk dat het ooit anders is geweest, maar misschien dat ik daar zo meteen nog even wat over zeg.
Kijk, sowieso hebben we al twee verschillende soorten jaren: u heeft zonnejaren en u heeft maanjaren. Laten we eerst eens wat over die zonnejaren zeggen. Wat is een zonnejaar? Daarmee bedoelen we de tijd die de zon aflegt tussen twee lentepunten. Ik had het ook astronomisch kunnen zeggen – de tijd die de aarde nodig heeft om de baan om de zon te doorlopen – maar daar heb ik wat moeite mee. We hebben het wel eens over een Bijbels wereldbeeld gehad, dus laten we dat maar even laten rusten. In termen van puur observatie is een zonnejaar de tijd die de zon aflegt tussen twee lentepunten.
En wat bedoel ik met een lentepunt? Dat is het moment dat de zon recht boven de evenaar staat. Een karakteristiek van het lentepunt is dat de dag en de nacht precies even lang duren. De tijd tussen het ene lentepunt en het andere lentepunt is een jaar, een zonnejaar wel te verstaan. Hoe lang duurt zo'n jaar dan? Daar wil ik toch even wat over zeggen, want als we het over chronologie en over jaren hebben, kom je verschillende kalenders tegen. Heeft u wel eens gehoord van de Juliaanse kalender? Of de Gregoriaanse kalender?
Tot een paar eeuwen geleden, tot het jaar 1582, werd de Juliaanse kalender gehanteerd. Deze werd ingevoerd door Julius Caesar, enkele decennia voor onze jaartelling. Hij stelde vast dat de gemiddelde jaarlengte 365,25 dagen is. Die 0,25 had als consequentie dat je elke vier jaar een schrikkeljaar krijgt. Dat was simpel, totdat paus Gregorius XIII kwam. Bij kleine tijdspannen heb je het niet in de gaten, maar als je uitgaat van die Juliaanse kalender van 365,25 dagen, blijk je op een gegeven moment uit de pas te lopen.
In 1582 werd daarom de Gregoriaanse kalender ingevoerd. Dat was feitelijk een correctie op de Juliaanse kalender, want toen werd vastgesteld dat 365,25 niet helemaal klopte. Het is 365,2425. We zijn aan het tellen, dus we gaan even met cijfers achter de komma werken. Ik zeg dit natuurlijk als een grapje, maar in de praktijk kwam het erop neer dat als je elke vier jaar een schrikkeljaar invoert, je er eigenlijk te veel invoert. Vandaar dat je op een gegeven moment uit de pas loopt en dat gingen ze dan oplossen door iets minder schrikkeljaren te hanteren. Ik ga de details niet verder uitleggen, want dat maakt alleen maar indruk, maar de invoering in 1582 was wel interessant.
In onze jaartelling werden er toen ineens tien dagen overgeslagen. Dat is echt apart. Heeft u er wel eens van gehoord dat er toen van de ene op de andere dag tien dagen werden overgeslagen op de kalender? Waarom? Om die afwijking van de Juliaanse kalender gewoon te corrigeren. Dat betekende dat op donderdag 4 oktober 1582 – dat was vast dierendag, hè? – de kalender direct overging naar vrijdag 15 oktober. Dat is echt zo. Er zijn toen gewoon tien dagen van de kalender afgesneden. Dat scheelt je weer tijd, hè? Je kunt het van alle kanten bekijken, maar je zult het maar hebben als je toevallig op 29 februari geboren bent.
Dit alles om duidelijk te maken dat de vraag "Wat is een jaar?" toch nog wat meer haken en ogen heeft dan je zou denken. Naast het zonnejaar hebben we namelijk ook het maanjaar. Wat is een maanjaar? Het woord zegt het al: dat is een jaar gebaseerd op de cyclus van de maan. Van nieuwe maan tot nieuwe maan duurt het gemiddeld 29,5 dag. Dat is de lengte van een maand. Eigenlijk kennen wij hier in onze westerse kalender geen echte maanden; we noemen het wel zo, maar een maand is bij ons helemaal geen "maan-maand". Bij de moslims en trouwens ook bij de joden is dat anders. Daar heb je echt een maand waarbij het begin van de maand per definitie nieuwe maan is. Volle maan valt dan dus altijd halverwege de maand. Als het 15 Nisan is, of 15 Aviv op de Hebreeuwse kalender, dan kun je er vergif op innemen dat het volle maan is. De dag dat het feest van de Ongezuurde Broden begint, 15 Nisan, is het altijd volle maan.
Ik heb destijds die film gezien, hoe heette die ook alweer? Een jaar of vijftien geleden was dat een bioscoophit waarin de kruisiging van Jezus werd uitgebeeld: The Passion of the Christ. Ik vond het persoonlijk een vreselijke film, maar één ding vond ik wel heel mooi en dat herinner ik me nog goed. Ik werd erdoor gefrappeerd: je ziet een shot van Gethsemane waar Jezus bidt, en terwijl Hij door de takken van de olijfbomen kijkt, zie je de volle maan. Toen dacht ik: dat klopt helemaal. Dat was een van de weinige dingen die klopten in die film. Nou ja, dat is misschien wat overdreven, maar goed.
Volle maan is dus altijd halverwege zo'n maand. Een maanjaar bestaat uit twaalf van zulke maan-maanden, maar dat is problematisch. Als je twaalf keer 29,5 dag neemt, kom je op 354 dagen. Dat betekent dat een maanjaar elf dagen korter is dan een zonnejaar. Voor het gemak ronden we een zonnejaar af op 365 dagen, dus je komt elf dagen tekort.
Ik denk eerlijk gezegd – en dit is even off the record – dat het ooit anders is geweest. Van origine is het nu allemaal een beetje door elkaar gegooid, maar ik denk dat het jaar ooit 360 dagen heeft geduurd en dat de maancyclus gewoon echt letterlijk 30 dagen was. Dan krijg je twaalf keer dertig en heb je een prachtig volmaakte cirkel van 360 graden. Ik kan het niet bewijzen, hoewel er in het boek Genesis interessante aanwijzingen zijn dat het zo geweest zou kunnen zijn, maar nu is het in ieder geval gecompliceerd.
De islam hanteert bijvoorbeeld puur een maankalender. De moslims rekenen alleen met de maancyclus en houden geen rekening met de zonnecyclus, waardoor hun jaren elf dagen korter duren. Dat heeft dan ook weer als consequentie dat hun vastenmaand, de ramadan, niet gekoppeld is aan een vast seizoen. Dat kan soms heel nadelig zijn; je zult maar ramadan hebben midden in de zomer. Dat is best zwaar als je de hele dag niet mag eten en drinken terwijl het bloedheet is. Maar in ieder geval, dat heeft dus te maken met de systematiek van een maanjaar.
Het Lunisolaire Jaar: de Hebreeuwse Kalender en Agrarische Seizoenen ↑ hoofdstukken
Je leert nog eens een keertje wat. Dit is misschien niet direct een Bijbelstudie, maar gewoon een introductie op hoe het zit met het tellen van jaren. We hebben namelijk ook het lunisolaire jaar, oftewel de Hebreeuwse kalender. Ik moet hem toch even noemen. Het woord 'lunisolaire' is gebaseerd op zowel de maan als de zon. 'Luna' is de maan – dat woord kennen we wel, denk maar aan 'lunatic', wat eigenlijk 'maanziekte' betekent – en 'solaire' verwijst naar de zon. Een lunisolair jaar is dus gebaseerd op zowel de maan als de zon. Hoe kan dat?
Een Hebreeuwse maand komt altijd exact overeen met de maancyclus; de Hebreeuwse maanden zijn dus altijd échte maanden. Ik zei dat zojuist al. Maar om die maankalender te synchroniseren met de seizoenen en de oogsten, moet er iets gebeuren. Ik zie overigens dat er weer een foutje in mijn dia is geslopen; ik heb vanmiddag in de haast deze diapresentatie nog in elkaar geflanst. Dat is mijn excuus dus eventjes, ik hoop dat u me dat vergeeft. Ik zie dat er wat fouten zijn ingesloten, maar dat ga ik rechtzetten.
De kalender moet gesynchroniseerd worden met de seizoenen en de oogsten. Dat is logisch, want het Hebreeuwse jaar is agrarisch van aard. Al de hoogtijden houden verband met de oogsten en dus ook met de seizoenen. Ga maar na: in de eerste maand was er de hoogtijd van de eerstelingenoogst, de gersteoogst. In de derde maand kreeg je de tarweoogst en in de zevende maand heb je dan de druivenoogst en de olijvenoogst. Je kunt je voorstellen dat als je alleen maar een maanjaarrekening hebt, dit op den duur niet meer gelijkloopt. Dan heb je niet meer in de zevende maand per definitie die olijven- en druivenoogst.
Hoe lossen we dat op? In het Jodendom is dat als volgt gedaan: elke negentien jaar wordt er zeven keer een extra maand ingevoerd. Een dertiende maand dus. In een tijdsbestek van negentien jaar heb je zeven keer een extra dertiende maand – inclusief salaris dan maar. Die maand heet Adar II. Je hebt de gewone maand Adar, maar je hebt ook Adar II; dat is de ingelaste maand om die maankalender synchroon te laten lopen en te blijven laten lopen met het zonnejaar.
Vandaar dat de Hebreeuwse kalender, zoals we die in de Bijbel aantreffen, echte maanden levert maar gemiddeld ook een zonnejaar is. Een jaar op de Hebreeuwse kalender duurt dus soms dertien maanden. Dan zou je zeggen: "Ja, maar dat is niet de echte jaarlengte." Nee, maar gemiddeld genomen is het dat wel. Gemiddeld is de jaarlengte exact 365, nog wat... wat was het ook weer? Het moet in ieder geval synchroon lopen met de seizoenen en de oogsten. Nu we hebben vastgesteld wat jaren eigenlijk voor dingen zijn, wil ik nog wat vertellen over de Joodse jaartelling. Ik had het zojuist al direct over de Hebreeuwse manier van formuleren en de Hebreeuwse tellingen, maar nu gaan we in op de Joodse jaartelling zelf. Eerst nog even een overzicht.
Overzicht van de Symmetrische Bijbelse Tijdlijn Vanaf Adam ↑ hoofdstukken
Mocht u het vergeten zijn: want die geweldige Bijbelse tijdlijn die eigenlijk... dat is mooi trouwens, als je eenmaal de structuur van de dingen ziet, dan vergeet je het ook niet meer. Als je eenmaal weet dat het consequent symmetrisch is opgebouwd en logisch is opgebouwd, dan ga je ook begrijpen waarom de dingen zijn zoals ze zijn. Kijk, we hebben het dus over de Bijbelse tijdlijn Anno Hominis, gerekend vanaf Adam tot aan het millennium dat binnenkort gaat... het millennium. Ik bedoel dat laatste: de duizend jaren die gaan aanbreken. Ja, die begint dus bij Adam en die eindigt ergens rond het jaar 6000 of precies het jaar 6000. Daar hebben we het ook nog eventjes over. Maar deze tijdlijn is verdeeld in precies drie keer 2000 jaren, letterlijk. In ieder geval bij deze eerste twee is dat gebleken; van deze laatste moet het nog blijken. Maar dus dan krijg je dit.
Je had dus ergens hier, in de dagen van Noach in het jaar 1600-zoveel, dat je de zondvloed had. En in het jaar 2000, toen werd Abraham geboren. Niet ongeveer, maar precies. Het was trouwens ook het jaar dat Noach overleed, precies in het jaar 2000. Precies 500 jaar later, in feitelijk het vijftigste jubeljaar — 50 x 50 is 2500 — toen vond de Exodus plaats, de uittocht uit Egypte. We hadden het daar juist al even over. Kijk, Adam was 70 jaar dat hij die belofte kreeg. Dertig jaar later werd zijn zoon geboren en 400 jaar later vond de Exodus plaats, dus dat is een tijdsbestek van 500 jaar. En nog weer 500 jaar later, toen was de tempel van Salomo voltooid, inclusief het paleis. Ook daar hebben we het net over gehad. Dus precies in het jaar 3000 Anno Hominis.
En dan nog weer 500 jaar later wordt de tempel herbouwd, namelijk in het eerste jaar van Kores. Maar daar hadden we het ook al even over; dat was niet zomaar toevallig dat ik zo die Schriftplaats noemde, maar juist om het allemaal een beetje in elkaar te laten grijpen. Overigens, deze 500 jaren... kijk, deze 500 jaren zijn verdeeld in 70 en 430 jaar. Deze 500 jaren zijn verdeeld in 430 en 70 jaar, over symmetrie gesproken. De 430 jaar van die koningen die geregeerd hebben en dan vervolgens 70 jaar dat Israël in ballingschap was, en vervolgens het eerste jaar van Kores dat de tempel herbouwd werd.
En nog weer 500 jaar later... deze 500 jaren, dat zijn de beroemde zeventig jaarweken van Daniël 9. Dat hebben we bij een andere gelegenheid uitgebreid eens een keer besproken; dat ga ik nu niet meer doen, maar het is weer... u ziet het: deze 2000 jaar is onderverdeeld in vier keer 500 jaar en in vier keer 70 jaarweken. En die eindigen dan bij de roeping van Paulus, vier jaar na de dood en opstanding van onze Heer Jezus. Toen begon de tijd van de verborgenheid. En we hebben ons met name dit seizoen ook beziggehouden met deze 2000 jaren. Deze twee dagen, zo rekent God dat. Maar dit is feitelijk dan weer de christelijke jaartelling. Dit is eigenlijk... deze rekening is Anno Hominis, gerekend vanaf Adam. Ja, nou wil ik u nog wat vertellen over die Joodse jaartelling.
De Joodse Jaartelling: Maimonides, Bar Kochba en de Ontbrekende Jaren ↑ hoofdstukken
Ik heb daar heel vaak vragen over gekregen, want hoe zat dat ook alweer met die jaartelling? Wanneer ik zeg dat we in de jaartelling, gerekend vanaf Adam, bijna tegen het jaar 6000 aan zitten, dan blijkt dat men in de Joodse jaarrekening – die ook uitgaat van Adam – in het jaar 5785 zit. Ik kom daar straks nog even op terug, maar ik wil daar nu vast een paar dingen over zeggen.
Over die Joodse jaartelling zou je zeggen: als je al in het jaar 5785 zit, dan ben je al de hele tijd aan het tellen. Het antwoord daarop is eigenlijk: ja en nee, maar vooral nee. Ze zijn namelijk pas veel later met die telling gaan rekenen en hebben dat met terugwerkende kracht gedaan. De telling kwam pas echt in gebruik bij de Joodse geleerde Maimonides. Ik vermoed dat u die naam wel eens gehoord hebt; dat moet ergens in de twaalfde eeuw geweest zijn. Rabbi Rambam, zo heette hij ook. Hij is een van de beroemdste rabbijnen uit de Joodse geschiedenis van de afgelopen tweeduizend jaar en hij heeft deze jaartelling onder de Joden populair gemaakt. Eigenlijk is deze jaartelling jonger dan de christelijke jaartelling, wat misschien gek klinkt. De christelijke jaartelling dateert immers van 525, terwijl deze pas in de twaalfde eeuw echt in zwang kwam. Alleen het punt vanwaar je rekent, dat verschilt.
Maimonides heeft deze jaartelling weliswaar echt populair gemaakt en ingevoerd omdat hij een gezaghebbende man was, maar de telling zelf wordt toegeschreven aan een hele prominente leerling van ene rabbi Akiva. Deze Akiva was de inspirator van de opstand van Bar Kochba. De jaartelling is gebaseerd op een rabbijns geschrift dat Seder Olam Rabbah heet, wat 'De ordering van de wereld' betekent in de uitgebreide versie. Dat geschrift dateert uit de tweede eeuw van onze jaartelling. In dit geschrift wordt de tijdlijn vanaf Adam berekend en toegelicht. Eigenlijk heeft dat nooit een grote rol gespeeld totdat Maimonides het 'van stal haalde'. Hij was er erg van onder de indruk en heeft het gepopulariseerd, zodat vandaag de dag iedereen weet dat we ons in de Joodse tijdrekening momenteel in het jaar 5785 bevinden.
In dat boek wordt in dertig hoofdstukken de chronologie vanaf Adam tot aan de opstand van Bar Kochba behandeld, die in de tweede eeuw – in 135 na Christus – plaatsvond. Die chronologie is vrij goed, maar natuurlijk niet helemaal sluitend, anders had hij niet twee eeuwen afgeweken. Het is deels gebaseerd op Bijbelse gegevens, maar ook deels op rabbijnse overleveringen. Dat laatste is natuurlijk de zwakte. Als je het baseert op Bijbelse gegevens, dan heb je vaste grond, maar als je het doet op basis van rabbijnse overleveringen en gezegdes, dan ga je zomaar de mist in. Overigens kun je het ook positief bekijken: op een tijdrekening van pakweg zesduizend jaar is een afwijking van twee eeuwen procentueel gezien nog best acceptabel, ook al lijkt tweehonderd jaar een heel eind.
Dit is dus de achtergrond van de Joodse jaartelling. Kort samengevat is deze in de twaalfde eeuw in zwang gekomen, maar gebaseerd op een boek uit de tweede eeuw: de Seder Olam. Daarin worden al die verrekeningen over de jaarrekeningen gemaakt. Ik had gezegd dat we koffie zouden gaan drinken, dus dat gaan we ook doen. Je moet je aan je woorden houden, dus ik stel voor dat we eerst gaan pauzeren en daarna de draad weer oppakken. Er is nog genoeg te bespreken.
Goed, ik stel voor dat wij de draad weer oppakken waar wij hem vóór de pauze hebben losgelaten. Er zijn nog enige dia's te gaan en het moet goed lukken om de resterende nog te behandelen; misschien kunt u daarna zelfs wat eerder naar huis. We hadden het dus over de Joodse jaartelling, hoe die ontstaan is en dat deze gebaseerd is op een geschrift uit de tweede eeuw, de Seder Olam Rabbah. Het resultaat daarvan zal ik nog even op een rijtje zetten. Volgens de Joodse jaartelling leven we nu, in maart 2025, in het jaar 5785. Ik zei voor de pauze dat ik er misschien een jaartje naast zat, maar kijkt u het maar na: we leven nu in het jaar 5785. Of is het 5786? Nee, zij rekenen vanaf september, dan krijg je Shana Tova.
Dat is bij de Joodse jaarrekening een heel apart verhaal, want zij vieren dus nieuwjaar in de zevende maand. Laten we het niet complexer maken dan het is; het is een boeiend verhaal, maar er lopen verschillende verhaallijnen door elkaar en dat is voor sommigen misschien al gecompliceerd genoeg. Is dat zo? Vindt u het gecompliceerd of is het goed te doen? Het is hier een beetje warm, heb ik begrepen. Dat vond ik zelf ook wel, maar ik dacht dat ik me een beetje aan het opwinden was tijdens het spreken. Maar ik hoorde het dus ook van anderen. Nee, we gaan niet 'strieken', kom nou, we proberen fris te blijven. Als spreker zal ik niet snel in slaap vallen, dat gebeurt niet gauw.
Maar goed, het jaar 5785 dus. In dat geval zijn we nog 215 jaar verwijderd van het jaar 6000, oftewel het moment voordat het zevende millennium aanvangt. Dan begrijpt u ook meteen de kritiek die ik soms krijg: "Jij rekent Anno Hominis, en dat doet de Joodse jaarrekening toevallig ook, maar jij zegt dat het al heel erg dichtbij is." Ik beweer immers dat we eigenlijk nog maar een jaar of tien van dat jaar 6000 verwijderd zijn. Hoe zit dat dan? Wel, de Joodse jaartelling wijkt om precies te zijn 206 jaar af van onze tijdlijn. Met 'onze' tijdlijn bedoel ik de lijn waar we het in deze kring al jaren over hebben en zoals ik die ook op mijn website naar voren breng. Dat is de afwijking. Wie er nu afwijkt van wie, dat vind ik zelf niet zo moeilijk, maar objectief gezien wijken ze van elkaar af.
Waar die afwijkingen dan zitten? Ik zal een voorbeeld geven. De uittocht wordt in de Joodse jaarrekening, in die Seder Olam, berekend als het jaar 2448 Anno Mundi. Ik heb u in het verleden – dat is alweer tien jaar geleden – in detail laten zien vanuit de Bijbel dat dit jaar 2500 is. Dat kwam op verschillende manieren voorbij, maar het gaat mij er nu even om dat die Joodse jaarrekening hier dus al afwijkt.
De Bijbelse tijdrekening en de Joodse jaartelling hebben weliswaar hetzelfde uitgangspunt en de Joodse telling is ook wel gekoppeld aan Bijbelse gegevens, maar ze vallen niet helemaal samen. Over die afwijkingen: je komt zomaar tot een verschil van een paar eeuwen. De grootste afwijking van de Joodse jaartelling – en dat wat ik nu ga zeggen is zelfs algemeen erkend – zit hem in het feit dat ze echt een fout hebben gemaakt bij het berekenen van de tijd tussen de herbouw van de tempel (u weet wel wat er toen plaatsvond in het eerste jaar van Kores) en het jaar 70 van onze jaartelling. Dat is het jaar dat de tempel door de Romeinen werd verwoest. Ik kom daar straks trouwens nog even op terug. Die termijn wordt op 420 jaar gesteld, terwijl wij hebben vastgesteld in de Bijbelstudie dat die 536 jaar duurt. Dat is dus een aanzienlijk verschil.
Ik zei u zojuist dat dit vrij gangbaar is en dat het ook bekend is dat de Joodse jaarrekening hier echt in de fout is gegaan. Over hoe precies ze in de fout gegaan zijn, daar is verschil van inzicht over, maar deze leemte, dit verschil, wordt zelfs aangeduid – dat staat gewoon op een Wikipedia-pagina – als 'de ontbrekende jaren'. Ik heb expres hier ook een link geplaatst, zodat als je in de PowerPoint thuis op internet daarop klikt, je wordt meegenomen naar die webpagina. Dat is dus erg handig. De ontbrekende jaren... er ontbreken dus jaren, dat is een ding wat duidelijk is. Het gaat om decennia, wat zeg ik, een paar honderd jaar in die Joodse jaarrekening. Vandaar dat ze achterlopen.
Daar zit trouwens ook nog een theologisch motief in. Seder Olam is, zoals ik al zei, in de tweede eeuw opgezet, rond het jaar 135 van onze jaartelling. Toen kreeg je een heel bekend geschiedkundig ding waar op internet ook heel veel over terug te lezen is: de opstand van Bar Kochba. Heel vaak wordt gedacht dat er bij de verwoesting van de tempel in het jaar 70 helemaal geen Joodse inwoners meer waren in het land, maar dat is niet waar. Want pakweg zestig, zeventig jaar later kreeg je nog die grote opstand onder leiding van Bar Kochba. Hij werd door de leidende rabbi in die dagen, rabbi Akiva, voor Messias gehouden. Hij zei: "Dat kon wel eens de Messias zijn."
Wat hebben ze toen gedaan? Degene die de Seder Olam heeft opgesteld, die moest met die tijd gaan klooien, als ik het even plat mag zeggen. Hij heeft aan die periode gesleuteld omdat hij de zeventig jaarweken van Daniël, die uitlopen op de Messias zoals u weet, wilde laten uitkomen bij Bar Kochba. Maar dan moet je dus echt met de gegevens, de data en de jaartallen gaan rommelen. En dat is ook gedaan. In feite is de Joodse jaartelling zoals die nu nog gehanteerd wordt, daarvan het resultaat. Nou, dat even over de Joodse jaarrekening en als verklaring voor hoe het komt dat deze ruim twee eeuwen afwijkt van de goedberichte tijdlijn, om het zo maar te formuleren. Dan hebben we nog een vraag.
De Bijbelse Tijdlijn Koppelen aan Onze Jaartelling: het Ankerpunt 70 Ad ↑ hoofdstukken
En de vraag is: hoe koppelen we de Bijbelse tijdlijn aan onze gangbare Anno Domini-tijdlijn? Want daar zit wel een puntje. Kijk, alles vanaf Adam tot aan Christus kun je puur vanuit de Bijbel traceren. Zonder buitenbijbelse gegevens kun je dat gewoon helemaal Bijbels volgen. Je hebt daarvoor geen enkel boek over chronologie of gegevens van de Egyptische chronologen nodig. Die heb je niet nodig; de Bijbel voorziet zelf in die tijdlijn. Zoals ik al zei, het is wel puzzelen en je moet de ene Schriftplaats met de andere vergelijken, maar de Bijbel voorziet in die tijdlijn tot aan Christus.
Maar logischerwijs vinden we de tijd daarna niet op die manier in de Bijbel terug. De Bijbel is immers afgesloten en ook het Nieuwe Testament is gecompleteerd. De apostelen hebben die boeken bij elkaar gebracht en dat is wat we hebben: de Schriften als een compleet geheel. De jaren gaan vervolgens door, maar hoe weten we nu in welk jaar we zitten op de Bijbelse tijdlijn, de Anno Hominis-jaartelling? Dat is de grote vraag.
Ik kan daar geen Bijbelse zekerheid over geven, maar ik wil het bepaald niet zo voorstellen alsof het hopeloos zou zijn of alsof die link helemaal niet te leggen is. Dat is namelijk redelijk goed te doen. Er is een historisch onomstreden ankerpunt, een jaartal dat ik nu al een paar keer heb genoemd, en dat is het jaar 70 AD. Dat is het jaar waarin Jeruzalem in vlammen opging en de tempel werd verwoest door de Romeinen. Je kunt de bewijzen daarvan in Rome nog altijd bekijken. Dat jaar 70 is een onomstreden punt in de geschiedenis; toen heeft dat plaatsgevonden. Dat is één ankerpunt.
Een ander punt is dat de dood en opstanding van Jezus veertig jaar daarvóór hebben plaatsgevonden. Ik noem de argumenten hiervoor dadelijk even kortweg op een rijtje, maar er is dus een tijdspanne van veertig jaar die uitmondt in het jaar 70.
Ik dacht eventjes dat iemand mij wilde storen, maar we gaan hier gewoon door. Misschien wordt het hier nog wat warmer, maar dit is belangrijk, want je moet de tijdlijnen aan elkaar koppelen. Want als het jaar 70 het einde is van een periode van veertig jaar, dan betekent dit — daar hoef je geen calculator voor bij je te hebben — dat je uitkomt in het jaar 30. Immers: 30 plus 40 is 70. Dat betekent dat het jaar 30 Anno Domini het jaar is van de dood, de opstanding en de hemelvaart van de Heer Jezus. Dat heeft allemaal plaatsgevonden in een tijdsbestek van ruim veertig dagen.
Het is essentieel om dit te koppelen. Je moet namelijk weten in welk jaar we zitten. Je kunt wel zeggen dat Paulus werd geroepen in het jaar 4000 AH — ik had het daar al even over — en je weet ook dat vier jaar daarvóór de Heer Jezus is gestorven, opgestaan en ten hemel garen. Dat was de Bijbelse tijdrekening. Maar welk jaar was dat in onze tijdrekening, in de Anno Domini-telling of de Common Era, hoe je het ook maar formuleren wilt? Dat is de vraag. Welnu, ik stel dus dat dit in het jaar 30 AD was. En als je het eenmaal gekoppeld hebt, dan kun je vanaf dat punt gewoon verder rekenen.
Argumenten voor het Jaar 30 Ad als Sterfjaar en Opstanding van Christus ↑ hoofdstukken
Ik noem een drietal of viertal argumenten waarom die periode tussen de opstanding en de verwoesting van Jeruzalem inderdaad een periode van veertig jaar is geweest. Het jaar 26 van onze jaartelling komt overeen met het vijftiende regeringsjaar van keizer Tiberius. Dit vijftiende jaar van keizer Tiberius was het jaar waarin de Heer Jezus begon met zijn publieke optreden en werd gedoopt in de Jordaan door Johannes. Vanaf dat moment begonnen de drieënhalf jaren van zijn openbare optreden. Het feit dat dit vijftiende regeringsjaar overeenkomt met het jaar 26 AD is historisch zeer goed gedocumenteerd. Dit sluit perfect aan bij het gegeven dat de Heer Jezus stierf en opstond in het jaar 30.
Naast deze chronologische feiten zijn er ook typologische en symbolische redenen die aanvullend ijzersterk zijn. De periode van veertig jaar komt dikwijls voor in de Bijbel; ik noem hier 1 Korinthe 10 en Hebreeën 3 en 4 voor de tijd vanaf de verlossing. Denk aan de vergelijking met de uittocht uit Egypte. Israël trok uit Egypte en daarna volgden de veertig jaren van de woestijnreis. Dat loopt parallel met de dood en opstanding van de Heer Jezus – de exodus, de bevrijding en de verlossing – gevolgd door die periode van veertig jaar tot aan de verwoesting van de stad en de tempel.
Die veertig jaar komen ook overeen met het teken van Jona. In de evangeliën zegt de Heer Jezus dat dit geslacht – een generatie is in de Bijbel veertig jaar – geen ander teken krijgt dan het teken van Jona. Jona was drie dagen in de vis, wat overeenkomt met de drie dagen dat de Heer in het graf lag, in het hart van de aarde in Jeruzalem. Vervolgens stond Hij op. Precies veertig jaar later werd Jeruzalem verwoest, wat synchroon loopt met het fenomeen van Jona: eerst de drie dagen in de vis en vervolgens, veertig dagen later, de omkering van de stad. U vraagt zich misschien af of die omkering van Jeruzalem wel heeft plaatsgevonden, maar dat is zeker het geval; de stad is omgekeerd, namelijk bekeerd.
Een argument dat zeker voor critici misschien wel het allersterkst is, komt uit de Talmoed. De Talmoed is de uitgebreide collectie van Joodse commentaren, discussies en uitleggingen. Daarin wordt vermeld dat voordat Jeruzalem in het jaar 70 verwoest werd en de tempel in vlammen opging, God zelf al veertig jaar lang dagelijks tekenen aan de tempel gaf waaruit bleek dat de tempel verwoest zou worden. Al vanaf veertig jaar voor de uiteindelijke verwoesting begonnen de eerste waarschuwingssignalen. Ik heb daar in eerdere studies voorbeelden van gegeven, zoals de grote deuren van de tempel die spontaan elke nacht opengingen of de lampen die zomaar uitgingen. Dit was veertig jaar lang dagelijkse kost en is door de Joodse elite en de priesters in de tempel zelf vastgesteld. Al die signalen van het naderende onheil begonnen dus veertig jaar voor de verwoesting, precies in het jaar 30. Dat is exact het jaar waarin de Heer stierf en het grootste teken aan de tempel plaatsvond: het voorhangsel dat scheurde.
Het is prachtig dat dit niet alleen in het Nieuwe Testament staat, maar notabene in de Talmoed wordt bevestigd. Natuurlijk gebruiken zij het niet als argument dat Jezus de Messias is, want daar geloven ze op dit moment nog niet in. Dat moment komt nog; zodra God hun ogen opent, is er geen houden meer aan. Maar de Talmoed geeft hier een onvermoed getuigenis dat deze periode inderdaad is begonnen in het jaar 30. Dat is het jaar waarin de Heer stierf, opstond en ten hemel voer.
De Naderende Ontknoping: het Jaar 2030 en het Einde van de Twee Dagen ↑ hoofdstukken
Vanuit die jaartelling komen we dan uit bij de conclusies. Uitgaande van de veronderstelling dat de opstanding en hemelvaart van Christus inderdaad plaatsvond in 30 AD, dan komt dit in de Bijbelse tijdlijn overeen met het jaar 3996 Anno Hominis (AH). Dat zagen we al eerder, en hoewel dat jaar op zichzelf misschien niet direct betekenisvol lijkt, wordt het dat wel als je even doorrekent. Die 3996 AH viel namelijk precies in die bewuste helft van de jaarweek, weet u wel.
En dan Paulus: hij werd vier jaar later geroepen. Als je die vier jaar erbij optelt, kom je uit op het jaar 4000 AH. Dat heeft een enorme betekenis voor de "twee dagen" van Christus’ afwezigheid vanaf het moment dat Hij ten hemel voer. Hij voer ten hemel in het jaar 30 AD, en twee dagen later – dat wil zeggen: twee dagen zoals God rekent, dus twee millennia verder – kom je uit in het jaar 2030.
Nogmaals, dit is de berekende datum. Ik zeg dus niet – en ik ga straks nog een uitgebreidere disclaimer geven – dat de Heer op dat exacte moment terugkeert op de Olijfberg. Dat zou heel goed kunnen, maar dat is niet wat ik hier beweer. Ik zeg alleen dat op dat punt de twee dagen voltooid zijn. Dat is wat de Schrift aangeeft, toch?
U zegt misschien: "Dat is wel heel dichtbij." Ja, dat is inderdaad heel dichtbij. Het zijn spannende tijden. En trouwens, kort daarna breekt het jaar 6000 AH aan. Als het jaar 4000 AH overeenkwam met het jaar 34 AD, de roeping van Paulus, dan heb je geen ingewikkelde calculator nodig om te zien dat we in 2034 in het jaar 6000 AH zijn aangekomen, gerekend vanaf Adam.
Deze serie is, als u het mij vraagt, wel heel bijzonder getimed. Als je deze studie ooit zou willen geven, dan moet je hem nu geven. Het is buitengewoon actueel. Dit betekent simpelweg dat deze dingen, deze tijdstippen, op handen zijn. Ik moet er echter wel direct nog een disclaimer bij plaatsen.
Disclaimer: de Bijbelse Patronen Zijn Indicaties, Geen Garanties ↑ hoofdstukken
Ik zeg het er expres bij. Trouwens, op de laatste avond van dit seizoen wil ik daar nog wat uitgebreider op ingaan, maar nu eerst de disclaimer. Dat wil zeggen dat u geen valse conclusies uit deze berekeningen moet trekken. Kijk, wat we eigenlijk het hele seizoen hebben vastgesteld, gaat over de zevende dag: het zevende millennium, gerekend vanaf Adam. De Heer voer ten hemel en na twee dagen zou Hij terugkeren om Zijn volk te herstellen en nieuw leven te geven, zodat Israël ook op de derde dag zal opstaan en nieuw leven zal ontvangen in het derde millennium. Want Hij rekent één dag als duizend jaar.
Dit vergt niet heel veel rekenwerk. Het is heel simpel: als een dag als duizend jaar is, dan betekent 'na zes dagen' gewoon na zesduizend jaar. En 'na twee dagen' betekent gewoon na tweeduizend jaar. Zo moeilijk is dat niet en je kunt er zelfs jaartallen aan koppelen. Die uitgerekende data vind ik in elk geval erg leuk om in die termen over te spreken. Onze dochter Naomi is nu uitgerekend, aanstaande dinsdag zelfs. Dat wil zeggen dat ze dan een geplande keizersnede heeft, dus dan weet je het... nee, eigenlijk klopt dit voorbeeld niet helemaal. Want bij een geplande keizersnede weet je eigenlijk al precies wanneer de geboorte plaats gaat vinden. Maar ik denk eraan omdat je het dan hebt over een zwangerschap en dan zeg je: na veertig weken is de bevalling. Maar we weten allemaal dat in de praktijk de dag van de geboorte meestal niet op de uitgerekende datum plaatsvindt. Het is echter wel een aardige markering, want het kan er nooit veel vanaf wijken. En dat is in dit geval ook zo.
Als je zegt 'na zes dagen', dan betekent dat gewoon na zesduizend jaar. Dat kan precies na zesduizend jaar betekenen, in het jaar 6000. En 'na twee dagen' betekent na die periode van twee millennia; dan is dat markante jaartal gepasseerd. Zeg ik daarmee dat het derde millennium noodzakelijk begint in het jaar 2030? Nee, niet noodzakelijk. Dat is de disclaimer die ik maak. Als ik zeg dat ik morgen kom, betekent dat niet dat ik om een minuut over twaalf vannacht al op de stoep sta. Dat kan wel, maar als ik zeg dat ik morgenochtend kom, dan zit daar een marge in. Ik moet er wel meteen bij zeggen – want u zou kunnen denken dat ik hiermee mijn hele stelling over die tijdsmarkeringen van twee en zes dagen ontkracht – dat het toch anders zit. Het zijn namelijk indicaties, maar ik voeg daar direct aan toe: op grond van de tot dusver gevonden resultaten.
Het is bijna alsof ik beleggingsadvies geef. Wat is altijd de disclaimer bij die adviezen? 'In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.' Maar wat we hebben gezien aan resultaten behaald in het verleden, is dat het allemaal akelig precies is. De jaren 2000, 2500, 3000, 3500 en 4000 vanaf Adam bieden wat dat betreft een garantie voor de toekomst. Nou, dat moet natuurlijk nog blijken, maar wat gegarandeerd is, is dat de Heer na twee dagen zal terugkeren. We hebben dat destijds bij de bespreking van Hosea 6 al gezien: Hij komt bij het krieken van de dageraad. Je zou bij 'na twee dagen' kunnen denken aan het einde van de derde dag, waardoor we nog een millennium zouden moeten wachten, maar Hij komt vroeg in de morgen. De marge is dus niet al te groot. En inderdaad, op grond van de patronen die we tot dusver in de Bijbel hebben gezien, gaat Hij met precisie te werk.
Of dit nu ook weer zo is, staat niet als zodanig in de Bijbel geprofeteerd met een specifiek jaartal. Dat is de disclaimer die ik maak. Ik zeg niet dat dat jaartal het 'dus' is. We zitten nu in 2025 en dit moet nog blijken, maar tot dusver klopt het hele plaatje wat mij betreft allemaal nog. Dat betekent dus ook dat het in de nabije toekomst, een van de komende jaren, zou kunnen gebeuren. Als de Heer inderdaad precies in het jaar 2030 terugkeert op de Olijfberg, dan gaan daar nog drieënhalf jaar van grote verdrukking aan vooraf en dan moet de tempel nog gebouwd worden. Er moet dus nog wel wat gebeuren, maar het kán wel.
Het is nog steeds mijn basisscenario. Waarom ik deze disclaimer maak? Het is natuurlijk heel spannend om harde uitspraken te doen, maar dat heeft geen zin. Het moet gewoon vast en solide zijn. De Bijbel zegt: na twee dagen keert Hij terug. In de morgenstond, in de dageraad, in het begin van het derde millennium. Is dat precies in dat jaar? Het zou heel goed kunnen. Tot dusver lijkt het daarop. We zien ernaar uit. We leven in zulke geweldige, boeiende tijden, lieve mensen. Wees daarop alert. Ik vind het fenomenaal en kijk er met spanning naar uit. Overspeel je hand niet en doe geen uitspraken die je niet waar kunt maken, maar één ding is wel duidelijk – en dat is wel een garantie voor de toekomst: God heeft tot dusver Zijn woord altijd perfect waargemaakt. En als ik zeg perfect, dan bedoel ik ook echt perfect en volmaakt. Dat is inderdaad een garantie voor de toekomst. Zo zal Hij dat ook doen met betrekking tot die zes millennia en de twee millennia. Hoe dat precies uitgewerkt gaat worden... ik zit op het puntje van mijn stoel. Nou ja, ik sta hier dan toevallig, maar u zit misschien ook op het puntje van uw stoel, in elk geval figuurlijk. Zulke boeiende tijden beleven we.
Vooruitblik: de Laatste Jaarweek Vóór de Aanvang van het Millennium ↑ hoofdstukken
Daar gaan we trouwens, u ziet het, dan ga ik toch weer direct naar de kern. De laatste jaarweek voor het millennium; daar gaan we het op 17 april over hebben. Want er is namelijk nog wat aan de hand. Als de Heer terugkeert op de Olijfberg, dan is dat nog niet hetzelfde als het aanbreken van het millennium. Wanneer Israël verlost is, begint er namelijk nog een periode waarin de volkeren herstellen. Maar voor Israël zal het dan zover zijn. Dat is dus na die ‘zes dagen’. Hij zal na twee dagen voor Israël terugkeren, dus na twee millennia. Hij ging heen in het jaar 30 en als het precies 2000 jaar is, dan zou Hij dus in 2030 terugkeren voor Israël.
Maar is dat ook het jaar 6000? Nee, want dat duurt nog een paar jaar langer; dat is pas vier jaar later. Dan pas breekt het millennium aan: wereldwijd de zevende dag. Er zit dus nog een paar jaar tussen. De details daarover gaan we de volgende keer behandelen, want ik wil de dingen wel goed zeggen. Het is trouwens heel makkelijk om van een lezing als deze — en ik heb vaker over deze Bijbelse tijdslijnen gesproken — met wat knip- en plakwerk allerlei uitspraken aan mij te ontlokken. "Hij zegt dat de Heer terugkeert in het jaar zus of zo"; dat heb ik zelf niet gezegd, waarvan akte. Ik weet niet hoe ik het nog duidelijker moet zeggen: ik wijs op de uitgerekende jaren, de gekenmerkte jaren. Wij kijken natuurlijk naar de weg daarheen, want die vangt nog weer drieënhalf jaar eerder aan.
Hoe zeker kun je er nu van zijn dat het jaar 30 inderdaad het juiste uitgangspunt is, zodat we nu in 2030 uitkomen? Zouden er geen jaren tussenuit gevallen kunnen zijn of fouten zijn gemaakt? Ja, dat is blijkbaar mogelijk, dat zou kunnen. Ik ga nog een heel seizoen over een aantal zaken spreken en een van de disclaimers die ik nu nog niet eens heb genoemd, is deze: ik ga ervan uit dat de huidige jaartelling inderdaad klopt en dat er geen jaren zijn uitgevallen. Ik denk dat er echt wel goede redenen zijn om aan te nemen dat we goed zitten, maar inderdaad: je kunt er je handen niet voor in het vuur steken. Enige voorzichtigheid is hier dus wel geboden.
Wat er dan nog allemaal gebeuren gaat in die jaren die vlak voorafgaan aan het zevende millennium, daar zitten nog heel wat details aan vast. De Bijbel zegt heel veel over de ontwikkelingen en de gebeurtenissen die daarmee verband houden. Ik geef nu in Benthuizen een serie — een aantal van u volgt dat ook — over de opening van de zegels. Daar zit zo ongelooflijk veel data en informatie aan vast; gebeurtenissen die nauw met elkaar samenhangen. Lieve mensen, ik weet niet of u van puzzelen houdt, maar als u daar echt van houdt, dan kan ik u adviseren: lees dit en bestudeer het. Want man, man, man, je raakt er niet op uitgestudeerd. En het is zo machtig boeiend. Amen, zeg ik dan.
UltimateGoodNews