GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

de dagen tellen (4) – de termijn van veertig…

19-12-2024 - Geplaatst door Andre Piet
19 december 2024, Capelle a/d IJssel

Termijnen van veertig dagen maar ook van veertig jaar komen in de Schrift veelvuldig voor. Mozes verbleef op de berg veertig dagen. De twaalf verspierders verbleven veertig dagen in het land, maar zij werden niet geloofd. Daarom moest het volk Israël veertig jaar wachten alvorens het Beloofde Land binnen te gaan. De termijn van veertig dagen/jaren staan (o.a.) model voor de tijd van Israëls ongeloof.
Veertig jubeljaren zijn tweeduizend jaren…

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

Deze Bijbelstudie behandelt de profetische en typologische betekenis van de termijn van veertig in de Schrift, zoals periodes van veertig dagen, jaren en jubeljaren. De veertigjarige woestijnreis van Israël en de veertig dagen van Mozes op de berg fungeren hierin als blauwdruk voor de huidige tussentijd van tweeduizend jaar, oftewel veertig jubeljaren. Gedurende deze periode is het heil verborgen, bevindt de Messias Zich in de hemel en verkeert Israël in ongeloof, wat volgens de spreker door God Zelf zo is beschikt. Na deze vastgestelde termijn zal God Zijn beloften echter definitief aan het volk vervullen, een patroon dat wordt bevestigd door het teken van Jona en door opmerkelijke tekenen in de tempel zoals beschreven in de Talmoed.

“Als de termijn wordt opgevat als veertig gewone jaren, dan is dit vervuld in het jaar 70. Maar opgevat als veertig jubeljaren, dan loopt de termijn nu bijna af.”

Terugblik op de Voorgaande Avonden ↑ hoofdstukken

Het is inmiddels voor de vierde keer dat we hier vanavond bij elkaar zijn rond dit thema: de dagen tellen. Dat is een uitdrukking die is ontleend aan Psalm 90. En misschien is het goed – nee, het lijkt mij heel erg goed om nog eens even terug te blikken op wat we tot dusver hebben gezien, zodat we ook na een maand ons geheugen weer even kunnen opfrissen.

De eerste avond hebben we ons beziggehouden met Psalm 90, waarboven ook de vraag staat: "Hoe lang nog?" Wat in die psalm naar voren wordt gebracht, is dat God de tijd op een heel andere wijze rekent dan wij dat gewend zijn te doen. Voor Hem zijn duizend jaren als één dag. Dat wordt ook vermeld in 2 Petrus 3 – haha, toch nog het geheugen. "Het is later dan je denkt", dat is natuurlijk ook een dubbelzinnige opmerking. In Psalm 90 – want dat moet ik er eigenlijk even bij zeggen – wordt er al over gesproken dat voor God duizend jaren als de dag van gisteren zijn. Dat wordt in 2 Petrus 3 herhaald en eigenlijk onderstreept, juist ook in verband met het gegeven dat Petrus dan aan het einde van zijn leven is – dat zal ergens in de jaren zestig van de eerste eeuw geweest zijn – en dat de terugkeer van de Heer veel langer op zich zal laten wachten dan aanvankelijk was vermoed of gedacht. We moeten dan niet meer denken in termen van decennia, maar van millennia. Dat mag ons beslist ook niet ontgaan. Aan Psalm 90 refereert hij dan, en in feite is dat natuurlijk ook de rode draad die door deze hele serie heen loopt: namelijk dat God inderdaad rekent in millennia en dat dit voor Hem dagen zijn.

Dat is dan meteen ook de springplank naar de tweede avond. Toen hebben we ons beziggehouden met wat we in Genesis 1 lezen over de week van de schepping. Dat blijkt een blauwdruk te zijn van heel Gods plan voor deze wereld. Hoe Hij gedurende zes fases, zes millennia, naar het zevende millennium toegaat: de grote sabbat. De zevende dag is de sabbat als type van de duizendjarige binding van Satan, het zogenoemde duizendjarig rijk. Dat is een heel belangrijk gegeven en ook een heel oud en bekend gegeven. Hoewel het vroeger veel bekender was dan tegenwoordig. Juist nu het zo enorm actueel is, blijkt het in de vergetelheid geraakt te zijn. Maar die bewuste avond hebben we dat ook nog via buitenbijbelse bronnen gecheckt. Er zijn vele bronnen – Joodse bronnen, maar ook oud-christelijke bronnen – die erop wijzen dat de hele wereldgeschiedenis uiteenvalt in drie perioden van tweeduizend jaar, om dan uit te monden in die grote sabbat, in de grote dag van God van duizend jaren. Waarbij Genesis 1 – en dit is ook heel opmerkelijk, daar zouden we ons denk ik nog eens een keertje heel speciaal mee bezig moeten houden en niet zomaar even in het voorbijgaan – een type is van de hele heilshistorie. Het is dus niet alleen maar een beschrijving van hoe God het bekendgemaakt heeft aan Adam, maar elk van de zeven dagen staat model voor de zeven opeenvolgende millennia. Dag 1 komt overeen met het eerste millennium, dag 2 komt overeen met het tweede millennium, enzovoort. Dat is een heel bijzonder gegeven.

De laatste avond, de voorgaande avond in november, hebben we ons beziggehouden met de derde dag. Het fenomeen van de derde dag, of "na twee dagen", maar dat is hetzelfde, dat begrijpt u natuurlijk. Dat blijkt profetisch een verwijzing te zijn naar de dag van Israëls herleving, van Israëls herstel. In de eerste plaats is daar een heel rechtstreekse profetie over, een voorzegging namelijk dat God Zijn aangezicht zal verbergen, maar dat Israël na twee dagen van een doodse toestand – waarin ze verstrooid is onder de natiën – het aangezicht van God zal zoeken, en dat Hij dan op de derde dag ook zal verschijnen en hen als natie zal doen herleven. Zodat ze Hem zullen kennen: Israëls bekering. Het is ook een terugkeer van de Heer naar het volk, en Hij zal Zijn aangezicht dan weer laten zien. God is nu verborgen, maar straks zal Hij Zich bekendmaken. Het is een terugkeer van Israël naar haar God, maar ook een officiële en definitieve terugkeer naar het land.

Het is niet alleen die profetie in Hosea 6 – want dat is een van de schriftplaatsen die in deze hele serie een heel speciale rol spelen – maar het zijn ook de talrijke typologische heenwijzingen. Ik noem er gewoon even een aantal; we hebben ze de vorige keer heel uitgebreid bezien of in ieder geval de revue laten passeren. Bijvoorbeeld in Exodus 19, waar de Heer op de derde dag neerdaalt voor de ogen van het volk onder luid bazuimgeschal. Of dat Israël op de derde dag door de Jordaan gaat. Of dat Esther als koningin op de derde dag de gouden scepter krijgt aangereikt, zoals je leest in het boek Esther. Of de drie dagen van Jona in de vis. We zullen het daar trouwens vanavond op een later tijdstip ook nog even over hebben, maar dan zullen we Jona ook zien als type van Christus. Dat is bekend: zoals Jona drie dagen en drie nachten in het hart van de vis is geweest – of in het binnenste van de vis – zo zal ook de Ben Adam, de Zoon des Mensen, drie dagen en drie nachten in het hart van het land zijn.

Daarmee is Jona dus een type van de Messias, van Jezus Christus Zelf. Maar Jona blijkt dus ook een type te zijn van het volk Israël, dat eerst niet naar God wilde luisteren en precies de andere kant op ging. Ze hadden weliswaar een boodschap voor de wereld, maar ze wilden die helemaal niet doorgeven. Uiteindelijk komt Israël daardoor in de ballingschap, in de volkerenzee terecht. Na drie dagen – en dat betekent in de Bijbel gewoon "op de derde dag", dat is synoniem – komt ze alsnog op het land en zal ze alsnog haar taak gaan uitvoeren en de rol spelen voor de wereld die van origine voor haar is weggelegd. Zo is Jona niet alleen een type van de Messias, maar ook van het volk Israël, ook weer op de derde dag.

Of de Samaritaan en de twee denaren, daar hebben we ons mee beziggehouden. Die Samaritaan die twee daglonen aan de herbergier gaf, waarna hij zou terugkeren op de derde dag. Of de bruiloft te Kana op de derde dag. Of Jezus' verblijf in Samaria gedurende twee dagen, waarna Hij op de derde dag weer terugkeerde naar Kana. Het is echt zo apart, je struikelt erover, met name ook in het evangelie naar Johannes. De Heere Jezus hoort dat Lazarus ziek is of is overleden, en keert dan na twee dagen terug naar Judea. Waarom? Om Lazarus op te wekken uit de doden. Opnieuw excuses, het zal vanavond nog wel een paar keer vaker gebeuren... vrede. Maar degenen die vaker naar mij luisteren, zijn daar inmiddels aan gewend. De Heer was dus buiten het land en komt na twee dagen weer in het Joodse land, en dan wordt Lazarus opgewekt. Je herkent het plaatje op een gegeven ogenblik als vanzelf. Dit zijn natuurlijk maar acht of negen voorbeelden, maar het zijn er geloof ik wel negentien – als u dat maar niet erg vindt.

In elk geval zijn er zovelen; iedere keer zijn dat hints. Kijk, een echt bewijs is alleen de voorzegging, het feit dat dit expliciet over Israël gezegd wordt: namelijk dat ze na twee dagen zal worden opgewekt en dat de Heer dan tot hen zal komen. Dat is een profetie. Maar als je de profetie vervolgens niet kent of niet erkent, dan zal de typologie van al die geschiedenissen je ontgaan. Omgekeerd is het zo dat als je eenmaal weet hoe het zit...

Dan ga je de patronen, de structuren of de hints in allerlei geschiedenissen, verhalen, et cetera – rituelen niet te vergeten, ook daarvan zijn er voorbeelden – als vanzelf herkennen. Hé, dat is eigenaardig! Maar dan blijkt dat al die – ik zeg het maar weer – puzzelstukjes in elkaar passen.

Het blijkt dus allemaal één groot panorama te zijn, waarbij de hele Bijbel zich als een eenheid aan ons presenteert. Alles met dezelfde centrale waarheid van de nadruk op die zevende dag, die ook de derde dag is. Namelijk: de ene is gerekend vanaf Adam, de andere is gerekend vanaf het heengaan van de Heer Jezus naar de hemel, de hemelvaart.

Tijdseenheden en de Termijn van Veertig ↑ hoofdstukken

Dit keer gaan we kijken naar de ondertitel: 'de termijn van veertig...'. Want ja, wat moet ik hier invullen? De termijn van veertig wát? Dat staat nog te bezien. Kijk, de tijd kun je op allerlei manieren indelen. De grootste blokken van tijd die we in de Bijbel kennen, zijn die van de aeonen. Ik aarzel daar een beetje bij, want het is niet echt een chronologische tijdsindeling; een aeon kan verschillende lengtes hebben. In die zin past hij niet helemaal in dit rijtje, maar een aeon is een wereldtijdperk, en de aeonen zijn dus opeenvolgende wereldtijdperken.

De echte tijdrekenkundige blokken van tijd zijn die van een millennium, of het meervoud: millennia, duizendtallen van jaren. We hadden het er eerder al over dat voor God één dag als duizend jaar is. Maar denk ook aan de dag van de Heer, de duizend jaren waar de Openbaring over spreekt. Dat is zo'n tijdvak van duizend jaren. Je kunt ook in termen van eeuwen spreken; dat zijn uiteraard tijdvakken van honderd jaar. Dat fenomeen kennen wij in het algemeen niet zozeer, maar wat ik hier nu als laatste noem, is dat van de jubeljaren.

In feite komt ons woord 'jubileum' van het begrip jubeljaar. Zelfs ons woord 'jubel' komt via-via uit het Hebreeuws van 'jovel'. Dat is nog wel een beetje ingewikkeld, want wij zeggen weleens dat iets 'jovel' kan zijn, maar dat heeft weer met een ander Hebreeuws woord te maken, namelijk met 'joffie' en 'Jaffa'. De Hebreeuwse plaatsnaam Jaffa betekent 'mooi'. Maar het is ook het woord voor ramshoorn, al is de spelling iets anders. En dat is een jubeljaar. Wat is daar dan de link?

Laat ik dit vertellen: een jubeljaar is een vijftigste jaar, een jubileumjaar dus. Strikt genomen is een jubileum van origine altijd een vijftigste jaardag. Wij spreken tegenwoordig over een twaalfenhalf- of vijfentwintigjarig jubileum, maar dat is eigenlijk een kwart of een half jubileum. Een echt jubileum is een vijftigste jaar; per definitie is een jubileum dus eigenlijk een gouden jubileum, want in die termen spreken wij er dan over.

En dat zat namelijk zo, om het even af te maken met die ramshoorn, de shofar: een jubeljaar werd aangekondigd in het vijftigste jaar, na zeven cycli van sabbatsjaren. Elk zevende jaar was een sabbatsjaar; dan werd het land niet bewerkt en niet geoogst. Na zeven van die sabbatsjaren kreeg je een jubeljaar. Alle bezittingen gingen dan weer terug naar de oorspronkelijke eigenaar en alle slaven kwamen per definitie vrij. Dat was echt een jubeljaar. Het begon op Grote Verzoendag, op Jom Kippoer, en werd aangekondigd met de ramshoorn. Dat wordt beschreven in Leviticus 25. Elk vijftigste jaar is dus een jubeljaar.

In deze studie, en trouwens ook in de volgende – ik weet nog niet precies hoe ik de indeling uiteindelijk ga doen, maar we komen er vaker op terug – rekenen we vooral in jubeljaren. Ik stel vast: een jubeljaar is een vijftigste jaar. Een cyclus van vijftig jaar. Twee jubeljaren vormen dus een eeuw. Tien jubeljaren zijn tien keer vijftig jaar, oftewel vijfhonderd jaar. Die periode van vijfhonderd jaar moeten we goed kennen, want die komt overeen met zeventig jaarweken. Een jaarweek eindigt met een sabbatsjaar, en zeventig jaarweken bevatten dus zeventig sabbatsjaren. Dat is een periode van 490 jaar, maar aangezien je na elke zeven sabbatsjaren een jubeljaar krijgt, moet je bij tien van zulke perioden ook tien jubeljaren rekenen. Tien cycli van jubeljaren is dus precies vijfhonderd jaar. Dat is buitengewoon boeiend, want die periode kwamen we letterlijk tegen, gewoon op het jaar nauwkeurig.

De Bijbelse Chronologie in Cycli van Vijfhonderd Jaar ↑ hoofdstukken

Ik kan trouwens verklappen dat we in het jaar 2015-2016 een hele serie, een heel seizoen hebben gewijd aan de Bijbelse chronologie onder de titel 'Reken maar'. Toen hebben we de hele Bijbelse chronologie, de Bijbelse tijdlijn, gewoon beetje bij beetje en stukje bij stukje besproken, waarbij we soms hele blokken van tijd hebben behandeld. Toen kwamen we hier dus achter en ik kan inmiddels melden, en daar ben ik ontzettend blij mee, dat dit ook in boekvorm gaat uitkomen. Dat zal het begin van volgend jaar worden, als het een beetje meezit. De transcriptie is inmiddels ook bewerkt door een goede kennis van mij uit Groningen; hij heeft me dat zomaar aangeboden en heeft het toegestuurd. Daar ben ik buitengewoon blij mee, want dat zou voor mezelf een enorme klus zijn. Hij deed dat voortreffelijk, ik kan niet anders zeggen. Er moet nog wel het een en ander aan toegevoegd worden, maar het gaat dus in boekvorm uitkomen. Ik ben daar zo blij mee omdat er in het Nederlands, en ik moet er eigenlijk bij zeggen ook in het Engels, vrijwel niets over beschikbaar is. Het is zo adembenemend mooi.

Wat we daarin zien – en ik stel het nu alleen maar vast omdat we destijds de 'bonnetjes' erbij hebben geleverd – is dat de periode vanaf de geboorte van Abraham tot aan de uittocht uit Egypte op het jaar nauwkeurig, nee, zelfs op de dag nauwkeurig 500 jaar is. Die dag van de uittocht was trouwens ook precies het jaar 2500. Vanaf de uittocht totdat de tempel en het paleis van Salomo gereed waren, is weer 500 jaar op het jaar nauwkeurig. Dan krijg je weer, gerekend vanaf dat moment dat het huis, de tempel en het paleis van Salomo gereed waren, tot aan het eerste jaar van Kores, dat er een einde kwam aan Jeruzalems verwoesting en het volk weer terugkeerde uit de ballingschap. Dat is weer exact vijfhonderd jaren.

Vervolgens krijg je weer een profetie, en die vinden we in Daniël 9, de profetie van de zeventig jaarweken. Die begint precies op dat tijdstip, namelijk vanaf het moment dat het woord uitging om Jeruzalem te herbouwen. Vanaf dat moment tot aan de Messias en 3,5 jaar later, namelijk de dood van Stephanus, is weer exact 500 jaar. Je krijgt dus vier opeenvolgende periodes van 500 jaren die aaneengesloten zijn. Als je dat bij elkaar optelt, dan heb je een periode vanaf de geboorte van Abraham tot aan de dood van Stephanus van exact 2.000 jaren.

Twee millennia zijn twee keer duizend jaren, maar je kunt ook zeggen: het zijn twintig eeuwen of veertig jubeljaren. Het hangt er maar net vanaf wat je als tijdeenheid neemt om dat uit te spreken, maar het is hetzelfde. Dit is ook meteen de aansluiting bij wat we tot dusver hebben gezien, vooral de vorige keer, namelijk de twee millennia die nu bijna ten einde zijn. Ik bedoel, de Heer verliet het aardse toneel in het jaar 30 van onze jaartelling en 2000 jaar later – daar zitten we nu bijna tegenaan – zijn er dus twee millennia voorbij, oftewel veertig jubeljaren. De vorige keren hebben we dat vooral gezien als de tijd van twee dagen, twee millennia. Nu vatten we het anders op, of nu rekenen we met een andere tijdseenheid, namelijk die van de Bijbelse jubeljaren of jubileumjaren. Dan kom je dus op het getal veertig uit. Vandaar: de termijn van veertig. En termijnen van veertig, dat is werkelijk adembenemend.

Opvallende Termijnen van Veertig in de Schrift ↑ hoofdstukken

Je zou eens een concordantie moeten pakken en dan gewoon het woord veertig uitlichten, en dan vooral de termijnen. Nog niet eens in verband met andere tellingen, maar gewoon de termijnen van veertig. Israëls verlossing – ik zeg het expres zo, de exodus – vond plaats na een belangrijke periode. Je zegt misschien: dat was vijfhonderd jaar na de geboorte van Abraham. Dat is waar, maar wat gebeurde er honderd jaar na de geboorte van Abraham? Toen werd Izaäk geboren. Abraham was toen honderd jaar oud, dat weten we. En vanaf die periode – God had dat al tegen Abraham gezegd in Genesis 15 – zouden er vierhonderd jaar verstrijken. Vanaf het moment dat jouw zoon geboren wordt, zullen er exact vierhonderd jaar voorbijgaan waarin jouw volk onder grote druk zal staan in het land Egypte, om daarna bevrijd te worden en op weg te gaan naar het beloofde land. Tegen Abraham werd dus al gezegd: dat land krijg je, maar het gaat na de geboorte van jouw zoon nog vierhonderd jaar duren alvorens dat werkelijkheid zal worden. Er zit nog veel aan vast. In Exodus 12 vers 40 staat bovendien dat op de dag dat Israël uittoog uit Egypte, het op de dag nauwkeurig vierhonderddertig jaren waren. Weer die vierhonderd jaar; juist op de dag nauwkeurig staat er vierhonderd jaren.

Het is trouwens interessant, want het zijn veertig decennia. Waarom zeg ik dat op deze manier? Om daarmee ook een andere link te leggen die wij allemaal kennen, maar die ik in de Bijbel op zich niet direct terugvind: de menselijke zwangerschap als een termijn van veertig weken. Israël werd verlost – en ik bedoel dat dubbelzinnig, met die dubbele bodem – na veertig decennia. Toen braken de wateren ook; hele mooie parallellen stapelen zich op, want daar konden ze zo dwars doorheen. Dat was de verlossing, een zware bevalling moet ik erbij zeggen. Egypte wordt in de Bijbel ook voorgesteld als moeder en Israël werd toen als volk geboren. Dat was dus na de termijn van veertig decennia. Zo kennen wij ook de menselijke zwangerschap als een termijn van veertig weken. Meestal wordt het gerekend in maanden, maar dat is wat minder nauwkeurig. Veertig weken, dat is niet voor niks natuurlijk. Wij zeggen dan ook dat het leven begint bij de veertig, en dat klopt ook, want dan gaat een mens zelfstandig ademen.

Dan heb je ook nog de veertig jaren. Die wil ik er voor de statistiek nog even bij doen. Izaäk trouwde toen hij veertig was en zijn zoon Ezau vond dat een goed idee en deed het ook. Israëls woestijnreis – ik kom daar straks uitgebreid op terug – duurde natuurlijk veertig jaar. De richterperiode van Eli duurde veertig jaren. De regeerperiode van Saul, van David en van Salomo duurde allemaal veertig jaren. Ik kan er trouwens nog eentje aan toevoegen waar ik later achter ben gekomen: koning Josia; dat duurde ook veertig jaren. Als u het niet geloven wilt, dan moet u dat maar eens opzoeken bij de bonnetjes, want die lever ik er met opzet bij zodat u het gewoon na kunt zoeken. Waarom zeg ik dit erbij? Om aan te geven dat die termijn van veertig zo prominent in de Bijbel aanwezig is. Dat kan niet missen, zelfs als je weinig feeling hebt met symboliek, typologie en allerlei dubbele bodems. Zelfs als je daar niks mee hebt, dan nog struikel je over het getal veertig. Dit moet wel een bijzondere betekenis hebben: die van veertig, vierhonderd en de veelvouden ervan.

Wat dacht u van veertig dagen? Straks gaan we inzoomen op een paar andere speciale gevallen. De regen bij de zondvloed duurde veertig dagen. En nadat de ark gestrand was op de Ararat – dat was trouwens op de dag van Jezus' opstanding, maar dat terzijde – opent Noach het venster. Ik moet het precies zeggen: de ark strandde op de Ararat en veertig dagen later opende Noach het venster. Hij opende de luiken daarbovenin en liet een raaf los. Nog weer tien dagen later kwam er een duif met een olijftakje terug. Dat loopt weer volmaakt parallel met de periode van Jezus' opstanding tot aan zijn hemelvaart. Het venster ging open, dat is de veertigste dag, en nog tien dagen later kwam de duif, de geest, als embleem met de olijftak van leven terug. Hoe helder is dat; hoe duidelijk zijn die patronen terug te vinden.

Denk ook aan de verspieders in het beloofde land; daar kom ik straks zeker op terug: veertig dagen. Veertig dagen tierde de Goliath en daarna versloeg David hem. Veertig dagen lag Ezechiël op zijn zij voor Jeruzalem. Dat is eigenlijk een soort toneelstuk dat hij moest opvoeren om daarmee iets te vertellen; in Ezechiël 4 lees je dat. Jona predikte veertig dagen in Ninevé – ook daar kom ik nog op terug. Dan zijn er de veertig dagen van verzoeking in de woestijn van de Heere Jezus, en de dagen tussen opstanding en hemelvaart waar ik al even op wees. Het zijn allemaal termijnen van veertig: weken, jaren of dagen, maar allemaal termijnen van veertig.

De Woestijnreis als Type van de Huidige Tussentijd ↑ hoofdstukken

Vanavond dus speciaal aandacht voor de veertig jaren van Israëls woestijnreis. Dat is misschien wel het meest belangrijke element dat we vanavond onder ogen zien. Waarom? Wel, omdat het een bekend, ik moet haast zeggen een overbekend type is van de huidige tijd. Kijk maar eens in 1 Korinthe 10, daar gaat Paulus erop in. Hij zegt daar ook dat de uittocht uit Egypte onder leiding van Mozes en het feit dat zij gedoopt werden in de zee, een type was van wat zou komen. En later in de Hebreeënbrief wordt die periode van de veertig jaren in de woestijn van Israël ook uitgelegd als een type van de tijd die begon bij Jezus' opstanding.

Je zou de vraag kunnen stellen: waarom loopt die tijd van Israëls woestijnreis parallel met de huidige tussentijd? Wel, het idee is dat de verlossing is gerealiseerd. Het lam is geslacht, de verlossing is een feit. Maar we zijn er nog niet. We zijn er bijna, maar nog niet helemaal. De verlossing is gerealiseerd, maar in het beloofde land aankomen is nog een ander ding. En dat is waar die veertig jaren eigenlijk voor staan. De verlossing is een feit, maar dat de Verlosser daadwerkelijk terugkeert, dat de grote dag gaat aanbreken en dat de beloften vervuld zullen worden, dat ligt nog in de toekomst. Het is dus eigenlijk een interimtijd, een tussenperiode. Het begin is gemaakt, maar de voltooiing wacht nog en het duurt eigenlijk langer dan aanvankelijk gedacht. Ook dat is een heel belangrijk element.

Daar komt nog iets bij, namelijk dat de veertig jaren van meet af aan een logische hint waren naar de lengte van de huidige interimtijd. Dat zie je terug in het boek Handelingen, maar ook in de brieven. Ik geef toe, het klinkt misschien wat ingewikkeld, maar ik zal dit duidelijk maken. Israël werd verlost en veertig jaar later arriveerden ze in het land. Men wist dat sinds Jezus' dood, opstanding en hemelvaart de verlossing was gerealiseerd. Hoe lang zou het dan nog duren voordat het Koninkrijk daadwerkelijk zou aanbreken? Men dacht in termen van een generatie. Er zijn heel wat aanwijzingen voor; deze is beroemd: Johannes 21. We hebben het er in deze setting misschien al een keertje over gehad, die geschiedenis dat Jezus bij het kolenvuur een gesprek voert met de zijnen na zijn opstanding en dat Hij Petrus aanspreekt. Op een gegeven ogenblik lees je dat ook Johannes erbij betrokken wordt.

In Johannes 21 vers 23 staat: "Dit gerucht ging dan uit onder de broeders..." Dat wil zeggen: gewoon onder de apostelen en in de gemeenschap van de gelovigen rondom de Messias. Dit gerucht ging uit onder de broeders dat die discipel, Johannes, niet sterven zou. Men dacht dus dat Johannes het nog in zijn dagen zou meemaken dat Jezus zou terugkeren. Alleen Johannes zelf corrigeert dat. Hij bevestigt dat het inderdaad de algemene gedachte was onder de broeders gedurende die eerste generatie: "Johannes gaat het nog meemaken." Men dacht dus echt in termen van decennia.

Dan begrijp je ook waarom de woestijnreis daarvoor zo'n geweldig beeld was. Hoe lang duurde die? Veertig jaar. Dat klopt dus precies binnen een geslacht. Tussen het eerste moment en het tweede, definitieve moment zitten veertig jaren. Vandaar ook dat men kon geloven en dacht dat Johannes dat allemaal in zijn dagen nog zou meemaken. Ik moet er meteen bij zeggen dat Johannes het ook corrigeert. Hij bevestigt dat dit de algemene gedachte was: "Dit gerucht ging dan uit onder de broeders dat die discipel niet sterven zou," namelijk hijzelf, Johannes. "Doch Jezus," en dat is het commentaar wat Johannes er zelf bij geeft, "had niet tot hem gezegd dat hij niet zou sterven, maar: Indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" Zo, dus erg precies had men niet geluisterd. Maar dat was wel de algemene gedachte, en ook niet zonder opzet.

Het is pas aan het eind van het leven van Petrus dat hij zegt: "Wacht even." Petrus heeft zelf ook altijd in die veronderstelling geleefd: het gaat in onze dagen gebeuren. Zelfs als ik het zelf niet meer meemaak, dan gaat het in ieder geval in deze generatie gebeuren; Johannes gaat het wel meemaken. En dan, aan het einde van zijn leven, in 2 Petrus 3, gaat hij zeggen dat er straks spotters zullen komen die zeggen: "Waar blijft de belofte van Zijn komst?" Maar dit ene mag u niet ontgaan: je moet niet denken in termen van decennia, maar van millennia. Duizend jaar is in Zijn ogen als één dag, en één dag als duizend jaar. Twee keer duizend jaar, dat is twee keer een dag. En waarom twee dagen? Dat hebben we inmiddels gezien. Ziet u hoe die hele tijdsbeleving daarin besloten ligt, maar ook hoeveel precisie daarbij komt kijken.

De Parallel Tussen de Verspieders en de Apostelen ↑ hoofdstukken

De eerste schriftplaats die ik nu wil bezien, is wat we lezen in het boek Numeri. Daar gaat het over zowel veertig dagen als over veertig jaren, en die twee blijken aan elkaar gekoppeld te zijn. Dat is namelijk de geschiedenis van de verspieders, de verkenners, die eropuit gestuurd waren om naar het land te gaan. U moet zich voorstellen dat Israël was uitgetrokken en het was inmiddels het tweede jaar; men had zo het land binnen kunnen gaan. Maar dan lees je van die verspieders – ik vertel het maar even in het kort – die twaalf man uit de twaalf stammen die eropuit worden gestuurd om het land te verkennen. Zij delen daar ook mee dat het een land is overvloeiende van melk en honing. En als ze dan terugkomen na veertig dagen, dan worden ze niet geloofd.

Eén van die twaalf was trouwens Jozua en de andere was Kaleb. Jozua was trouwens – dat is heel erg leuk ook – toen hij het land ging verkennen veertig jaar. Ja, later in Jozua wordt erbij gezegd dat hij toen veertig jaar was. Weet je wat ik dan ook heel erg leuk vind? Dat zeg ik er voor de fijnproevers bij. Iedere keer is het Jozua, de zoon van Nun. Maar Nun is een Hebreeuwse letter. En Hebreeuwse letters zijn ook cijfers. De Mem is de veertig en de Nun staat voor de vijftig. Dus hij was op zijn veertigste, maar hij was de zoon van Nun. Veertig maal vijftig? Ja.

In ieder geval, ik neem u even mee naar Numeri 14, want daar lezen we die geschiedenis. Eigenlijk Numeri 13 ook, het zijn lange hoofdstukken, maar het gaat mij even om dit punt. De verspieders komen terug. De geschiedenis veronderstel ik min of meer als bekend. De verspieders komen terug en dan vertellen zij dat het een geweldig land is, maar de mensen waren daar ook enorm groot. Ze hebben daar reuzen gezien en tien van die verspieders zeggen: "Dat moeten we niet doen." Slechts twee, Jozua en Kaleb, zeggen: "God heeft het ons beloofd, dus wat weerhoudt ons?" Zij waren ook degenen met die enorme grote druiventros – bekend is dat beeld ook – die bij het volk aankomen en dat vertellen. Maar zij geloven Jozua niet. Ik zeg het nu even expres ook weer met deze dubbele bodem: zij geloven Jozua niet. En dat neemt de Heer hen bijzonder kwalijk.

Ik citeer even het 34e vers, waar dit gezegd wordt: "Overeenkomstig het aantal dagen gedurende welke gij het land verspied hebt..." Dit wordt trouwens gezegd tegen Israël bij monde van Mozes. "Overeenkomstig het aantal dagen gedurende welke gij het land verspied hebt, veertig dagen, zult gij uw ongerechtigheden" – dat wil zeggen: het niet willen luisteren naar wat Ik gezegd heb en dus ook niet geloven in de belofte die Ik heb gegeven. Ik heb gezegd: jullie krijgen het land. En wat zagen ze? Grote reuzen, leeuwen en beren. Dat gaat niet gebeuren, dat moeten we niet doen, dat is veel te riskant. Ja, want het is ongeloof en daar terg je God mee als je niet gelooft in wat Hij belooft.

En dan wordt er ook gezegd: "Gedurende welke tijd gij het land verspied hebt, veertig dagen, zult gij uw ongerechtigheden veertig jaar lang boeten, voor elke dag een jaar." Dus die veertig dagen dat de verspieders in het land waren, voor elke dag reken Ik een jaar. Veertig dagen worden veertig jaren. "Opdat gij weet wat het betekent als Ik Mij afkeer." Dat is eigenlijk wat er gebeurde: zij hadden zich afgekeerd. En dat is het relationele; daar was niet meer die eenheid. Dat zouden ze ook gaan ondervinden: wat het betekent als de Heer Zijn hand van hen aftrekt. Trouwens, Hij heeft hen gedurende de woestijnreis ook wonderbaarlijk gedragen, maar Hij heeft ze niet in het land gebracht. Ze hebben het daadwerkelijk gevoeld wat het is om Hem niet te geloven op Zijn woord. Voor elke dag een jaar.

Weet u, dit vind ik ook zo bijzonder. Deze avond staat wel erg in het teken van de typologie – de vorige keer ook al en die keer daarvoor ook – maar ook dit is weer zo'n heel wonderbaarlijk ding. Want deze gang van zaken, veertig dagen en veertig jaar, heeft een wonderbare parallel in het Nieuwe Testament. Want ga maar na: je hebt aan de ene kant de twaalf verspieders in Numeri en aan de andere kant de twaalf apostelen. Het beeld wat u daarbij ziet, moet u zich voorstellen: de Heer Jezus vaart vanaf de Olijfberg inderdaad ten hemel en dan staat er dat een wolk Hem aan hun ogen onttrok. De twaalf verspieders waren veertig dagen in het land; zij hebben het land kunnen verkennen en hebben gezien wat God eigenlijk allemaal voor hen in petto heeft. En dat staat parallel met de twaalf apostelen die veertig dagen ooggetuigen zijn geweest van de opgestane Heer. Zo lees je dat ook in Handelingen 1. Veertig dagen lang is Hij aan hen verschenen. Hij was niet continu bij hen, maar Hij verscheen iedere keer aan hen. Er staat bij: "hun veertig dagen lang verschijnende". Waren zij daar dus ooggetuigen van en hebben zij als het ware dat opstandingsleven mogen verkennen? En dat allemaal omdat zij met een boodschap daarna naar het volk zouden gaan.

En wat is de reactie? Wel, Israël reageert in ongeloof. Ik bedoel: die verspieders komen met die boodschap en Israël gelooft domweg niet wat God had gesproken. Exact hetzelfde verhaal vind je in Handelingen. De twaalf apostelen zijn ooggetuigen geweest van Hem en vervolgens hebben ze die boodschap ook uitgedragen, trouwens ook bevestigd met vele wonderen en tekenen. Maar Israël reageert in ongeloof. En vervolgens betekent het: na veertig jaar trekt men alsnog het land in, namelijk het beloofde land. Dan wordt de belofte alsnog vervuld. Had ik dat gezegd over die 38 jaar? Israël was uitgetrokken uit Egypte en in het tweede jaar wordt die verkenningstocht gemaakt. Dan zegt God dat er nog 38 jaren aan toegevoegd worden. Dus 2 plus 38 is in totaal precies veertig jaar.

Om even de parallel dan af te maken: de periode vanaf de opstanding gerekend, veertig jaren lang, dan kom je uit in het jaar 70 AD. Wat gebeurde er toen? Toen werd Jeruzalem verwoest. Toen werd er echt een periode afgesloten. Dat is de ene kant. Maar na veertig jubeljaren, oftewel na 2000 jaren – dat zijn twee millennia – dan zal Jeruzalem inderdaad ook verwoest worden, maar ook definitief hersteld worden. Dan vangt alsnog het Koninkrijk aan. Oftewel: dat is die sabbatsdag, dat is de dag dat het beloofde verkregen wordt.

Je ziet het in beide gevallen: twaalf verspieders, twaalf apostelen; veertig dagen in het land, veertig dagen zijn ze ooggetuigen. Israël reageert in ongeloof en de periode van veertig jaren staat model voor de tijd dat Israël niet gelooft en niet herkent. En alsnog zal God dan Zijn belofte vervullen. Dat deed Hij hier en in het tweede rijtje ook. Je ziet eigenlijk dat die veertig jaren dus een dubbele vervulling krijgen: een letterlijke – de periode van het jaar 30 tot 70 sluit een hele speciale periode af, Jeruzalem wordt dan verwoest, daar komen we straks nog wel op terug – maar ook gerekend als veertig jubeljaren. Dan krijg je een uitvergroting, want dan rekenen we niet meer over één geslacht van veertig jaren, nee, over veertig jubeljaren, namelijk de periode van 2000 jaar. En dan zal Israël hersteld worden.

Mozes op de Berg en het Forceren van de Belofte ↑ hoofdstukken

Maar de veertig dagen van Mozes op de berg... Ja, die is heel mooi. Je leest in Exodus 24... Trouwens, die is interessant om nog een reden. Ik zeg: veertig dagen op de berg, dat heeft twee keer plaatsgevonden. Niet alleen dat Mozes de berg opging en dat hij van God stenen tafelen beschreven kreeg, maar in beide gevallen was de periode ook veertig dagen. Kijk het maar na. De eerste keer lees je dan: Mozes ging de wolk in. En die wolk, weet u, de Sjechina die met Israël meereisde, en hij besteeg de berg. Nou, u snapt, als we dit even typologisch lezen: Mozes was de aanvoerder van degenen die het volk uitleidden uit Egypte, de verlosser, een type van de ware Mozes. En hij ging inderdaad ook de wolk in – de wolk onttrok hem aan hun ogen – en vervolgens kwam hij op de hoogte terecht. Ik bedoel dat nu in de meest verheven zin des woords. De hoogste hoogte, en het volk zag hem niet meer. In feite is een berg in de Bijbel ook altijd niet alleen een beeld van verhoging, maar ook van een koninkrijk. Oké, Mozes ging de wolk in, hij besteeg de berg en hij bleef op de berg veertig dagen en veertig nachten.

En het verhaal is dus ook hier: deze veertig dagen, deze periode van veertig etmalen, is ook weer hier een type van de huidige tussentijd van de twee millennia, oftewel veertig jubeljaren. Mozes is buiten het zicht van het volk, toch? Ja, dat werd hem ook buitengewoon kwalijk genomen, maar men zag hem niet. Overigens, soms denk ik: zeg ik nu niet een beetje te veel? Maar dit loopt ook weer parallel met een ander gegeven. Namelijk de hele periode van Mozes vanaf zijn veertigste jaar tot aan zijn tachtigste jaar: was Mozes ook in de woestijn en werd hij ook niet gezien door zijn volk? Ook Mozes' leven is honderdtwintig jaar geworden, en zijn leven – ik kom er later in deze serie nog op terug – is onder te verdelen in drie keer veertig jaren. En uiteindelijk eindigt het dan bij Jozua, die dan het volk in het beloofde land brengt. Ja, het kan niet missen, hè? Het is zo geweldig! Ik had het al lang gezien, maar nu ik het doorgeef, word ik er weer blij van. Geweldig, dit is zo geweldig.

Oké, nu bladeren we eventjes een paar hoofdstukken verder, want de geschiedenis wordt dan onderbroken. Ja, ook dat is typologisch natuurlijk. De geschiedenis wordt onderbroken, maar dan lees je: toen het volk zag dat Mozes toefde van de berg af te dalen... Hij bleef maar op die berg, hij toefde daar. Het verzamelde zich rondom Aäron – nou, dit is een bekende geschiedenis natuurlijk – en ze zeiden tot hem: "Welaan, maak ons goden." Ja, bij verstek was Aäron nu eigenlijk de aangewezene om het volk leiding te geven. En dan zeggen ze tegen hem dus: "Welaan, maak ons goden die voor ons uit gaan. Want deze Mozes, die man die ons uit het land Egypte heeft gevoerd, wij weten niet wat er van hem geworden is." Ja, maar waar verblijft hij nu toch? Hij is daar al zo lang op de hoogte. Hij is al zo lang op de hoogte, maar wij zijn niet op de hoogte. Wij weten niet meer wat er van hem geworden is.

En ja, uiteindelijk komt het er dus ook op neer... Dit loopt ook weer parallel met waar we het de eerste avond over hebben gehad: dat Petrus dus voorzegt dat het langer gaat duren en men gaat zeggen: "Waar blijft de belofte van zijn komst?" Want het duurt nu veel langer dan we aanvankelijk dachten. En dat is precies ook wat was aangekondigd. En wat je dan ook ziet als men die vaststelling doet: men blijft dikwijls nog wel religieus, trouwens in dit geval ook. Want ze zeggen: "Maak ons goden die dan voor ons uit gaan." Ja, maar in feite wat ze doen is: ze gaan de belofte zelf forceren. God grijpt niet in, Hij blijft maar uit. Het is wel een belofte, maar het komt niet. Misschien is het wel de bedoeling – dit is een fenomeen dat je zo vaak in de Bijbel terugvindt – misschien is het wel de bedoeling dat we dat zelf gaan doen en ondernemen.

Ja, ik heb er expres ook even bij gezet dat het zionisme, waar we het vorig seizoen met name ook over gehad hebben, in feite ook daarnaar verwijst. Kijk het maar na in de geschiedenisboeken hoe het zionisme kon ontstaan. Dat is een seculier fenomeen. Maar men dacht: Israël heeft al sinds jaar en dag... weet je, als ze paas gaan vieren, dan zeggen ze altijd de spreuk: "Volgend jaar in Jeruzalem." Altijd daar die verwachting: daar moeten we wezen, dat is wat beloofd is. Ja, maar als je dat al duizenden jaren zegt, bijna tweeduizend jaar zegt van "volgend jaar in Jeruzalem", dan raakt het geduld wel eens een keertje op. En toen kreeg je het seculiere zionisme en die zeiden: "Weet je wat, we gaan het zo doen." Ook onder de druk van de omstandigheden, en die werd na de tweede wereld al alleen maar groter. En zo heeft men de belofte zelf willen forceren.

En dat zie je zo vaak in de Bijbel; in het boek Genesis wemelt het al van voorbeelden. Feitelijk was Abraham daar ook een voorbeeld van. Izaäk was toch eigenlijk een onmogelijk geval, hè? Ik bedoel, Sarah kon geen kinderen krijgen en het was eigenlijk alleen maar de dood die in hun lichamen heerste. Ze waren verstorven staat er. Dus ja, dan moest het maar via haar gebeuren. Later heeft Laban of Jacob ook dat soort trucjes willen uitvoeren. Weet u wel, met die pot soep en zo. Hij dacht van: "Ja, ik wil die belofte zelf bemachtigen." Hij had die bord soep – dat bedoel ik te zeggen – gewoon kunnen houden. God had het hem namelijk beloofd, dus hij zou het toch wel krijgen. Maar nee, hij dacht het via slinkse manieren te verkrijgen. Nou, hij kwam van een koude kermis thuis. Toen ging Jacob vluchten en toen kwam hij terecht in het buitenland. En hoe lang leefde hij daar? Nee, niet veertig jaar: twintig jaar. Twintig jaar, twintig eeuwen. Ja, ja. En toen keerde hij weer terug en toen ging de zon weer op.

Maar waar het me nu even om gaat, is dat fenomeen. Dus: Mozes is vertrokken en dan verblijft hij veertig dagen daar op de berg. En Israël kan niet wachten en gaat dan zelf aan de gang. En dat leidt tot het gouden kalf. Nou, ik zie trouwens dat het inmiddels negen uur is. Bij dit derde hoofdstukje stel ik voor dat we afsluiten, dan gaan we straks over een kwartier dat weer voortzetten. Zullen we dan eerst een kopje drinken? Zullen wij weer de draad oppakken na deze onderbreking?

De Theologische Oorzaak van Israëls Ongeloof ↑ hoofdstukken

Wij hadden het over een onderbreking. Dat verblijf van Israël in de woestijn, of ook het verblijf van Mozes op de berg, was een onderbreking die alleen in de ogen van Israël veel te lang duurde en dat zette hen ertoe aan om het zelf maar te gaan doen. Een heel apart gegeven wil ik in dit derde hoofdstukje onder de aandacht brengen: de oorzaak van Israëls ongeloof. Daarvoor neem ik u mee naar Deuteronomium.

Trouwens, Deuteronomium betekent 'tweede wet' (deutero: tweede, nomos: wet). Dat heeft alles te maken met het feit dat Mozes eerst die eerste set tafelen kreeg en stukgooide na dat verblijf van veertig dagen op de berg. Vervolgens kreeg hij een tweede set, ook weer na een verblijf van veertig dagen op de berg. Aan die tweede set is de titel van dit boek, Deuteronomium, ontleend. Deze set werd wel veilig bewaard omdat deze in de ark werd gelegd en daar de plek kreeg. Het ene spreekt van het oude verbond, het andere spreekt van het nieuwe verbond dat blijvend is. Twee geschiedenissen dus. De wet was dezelfde, alleen de plaats was verschillend. Het ene werd opgelegd aan het volk en dan ligt het eigenlijk al in diggelen – letterlijk en figuurlijk – voordat het volk is gearriveerd. Het andere wordt veilig bewaard in de ark. Dat is in feite ook het nieuwe verbond, want het kenmerk van het nieuwe verbond is dat het geschreven wordt in het binnenste van het volk. Dan leeft men niet meer onder de wet als een juk of een last, maar men leeft vanuit de wet die in hun hart geschreven is. God Zelf doet dan alles. Dat is ook het grote verschil tussen het oude en het nieuwe verbond: bij de eerste moet de mens het zelf vervullen, maar bij de tweede doet God het. "Ik zal, Ik zal", dat is het meest karakteristieke van het nieuwe verbond.

Terug naar Deuteronomium 29. Dat was vlak voordat zij de Jordaan zouden oversteken, maar dat zou Mozes niet meer meemaken. In de velden van Moab zijn ze daar verzameld en dan lees je – ik heb het expres eventjes aangedikt: "Gij hebt alles gezien voor uw ogen... de grote beproevingen die gij met eigen ogen gezien hebt, die grote tekenen en wonderen." Dat slaat niet alleen op de verlossing uit Egypte en de plagen die over Egypte waren gegaan, maar ook over wat er vervolgens tijdens de woestijnreis aan wonderen heeft plaatsgevonden. Grote tekenen en wonderen. Dat was zelfs zo evident dat als later de twee verspieders in Jericho komen en hun intrek nemen bij Rachab de hoer, zij zegt: "Iedereen in het land weet dat God aan jullie zijde is, want wij hebben gehoord wat er gebeurd is met de Farao, met zijn legers en met die koningen. God is met jullie." Dat werd dus niet ontkend.

"Gij hebt met eigen ogen gezien die grote tekenen en wonderen..." en nu komt het: "Toch heeft de HERE u geen hart gegeven..." Die vetletters zijn van mij om de aandacht erop te vestigen: "Toch heeft de HERE u geen hart gegeven om te verstaan, of ogen om te zien, of oren om te horen, tot op de huidige dag." Ik lees nog even door: "Veertig jaar liet Ik u door de woestijn trekken." Men stond op het punt om het land binnen te gaan. Mozes zelf zou dat niet meer meemaken; hij zou binnen afzienbare tijd sterven, misschien diezelfde maand nog. In Deuteronomium wordt er teruggeblikt op de woestijnreis en dan staat er: "Veertig jaar liet Ik u door de woestijn trekken." Dat had veel korter gekund, maar zo is het gegaan. En dan staat er nog heel apart: "De kleren die je droeg zijn niet versleten, evenmin als de schoenen aan uw voeten." Dat is makkelijk en goedkoop, zouden wij Nederlanders zeggen, maar zo ging dat.

Zo is God Zijn volk nabij geweest gedurende die veertig jaar. Hij heeft hen gedragen, zoals je later leest, als op adelaarsvleugels. Waarom ik hier aandacht voor vraag, is dat er staat dat Yahweh dit met opzet zo gedaan heeft. Met terugwerkende kracht wordt er teruggeblikt: veertig jaar lang hebben jullie het niet gezien. Jullie hebben het met eigen ogen gezien en toch heeft God jullie geen hart gegeven om het op te merken, om het te verstaan of ogen om het te zien. Jullie hebben het gezien en toch niet, en jullie hebben het gehoord en toch niet gehoord, tot op de huidige dag. Eigenlijk wordt er tegen het volk gezegd: "Nu zijn de veertig jaar voorbij en nu is dat feitelijk nog steeds zo."

Je zou kunnen zeggen: "O, dus het komt erop neer dat zij het niet konden opmerken omdat God hen daartoe niet in de gelegenheid stelde, want God had hen geen hart gegeven om dat op te merken." Krijgt God nu de schuld? Dat is een bekende vraag. Nee, God krijgt de eer daarvoor. Er is een groot verschil uiteraard. God is de grote Regisseur. Het feit dat Israël gedurende die veertig jaar het niet heeft gezien, niet heeft gehoord en niet werkelijk van harte heeft opgemerkt, kwam omdat God dat zo geregeld had. Nogmaals, dat is helemaal niet de schuld geven aan God, maar het geeft aan: Hij is de grote Regisseur. Er staat in het boek Spreuken, ik haal het graag aan: "Het oog dat ziet, het oor dat hoort, beide heeft Yahweh gemaakt." Dat wil zeggen dat als je dingen mag zien, horen of verstaan, dat slechts is omdat Hij jou daartoe in de gelegenheid stelt.

Je zegt wel eens tegen mensen: "Kijk eens uit je doppen, zie je het dan niet?" Natuurlijk, dat is hoe wij communiceren, vaak ook vanuit een pedagogisch perspectief. Tegen Israël wordt ook gezegd: "Luister naar Mijn stem." Maar achteraf bezien, als ze het niet doen, komt dat door Gods beschikking. Dit leidt tot enorme theologische en filosofische problemen rondom de vrije wil, maar de Bijbel is er heel helder over: God is de grote Regisseur. Hij plaatst de dingen. Hij opent ogen en Hij roept. Ik zou zeggen: dank God op je blote knietjes dat het waar is! Want Hij is de grote Plaatser – dat is ook wat het woord 'God' betekent: Hij beschikt de dingen. Dat betekent dat alles gaat naar de raad van Zijn wil en volgens Zijn plan, en dat het dus ook allemaal zal gaan zoals Hij dat bedoeld heeft. Hij laat Zich daarin totaal niet hinderen door wat mensen denken, menen of daartegenin willen brengen. "God en God alleen", we zingen het.

Het is een geweldige waarheid. Ik haal het ook aan omdat dit vers uit Deuteronomium 29 vers 4 aangehaald wordt door de apostel Paulus in Romeinen 11. Dat zijn die hoofdstukken waarin Paulus zijn betoog onderbreekt om het te hebben over het ongeloof van Israël. Hoe kan het nou: de Messias is gekomen, notabene voor Zijn volk, en Israël ziet niet wie haar Messias is? Paulus gaat dan heel diep en bespreekt de vraag hoe het komt dat Israël nu niet gelooft. Het meest basale antwoord is: omdat God het zo beschikt heeft.

God, Israël is gestruikeld opdat het ook naar de natiën zou gaan. En indien hun val al de rijkdom der wereld is, wat zal hun aanneming anders wezen dan leven uit de doden?

Nou, en als hij daar dan zo over spreekt, dan zegt hij in Romeinen 11: "Hetgeen Israël najaagt, heeft het niet verkregen." Ook dat had hij gezegd. Israël probeert rechtvaardig te zijn voor God. Ze proberen het zelf, maar ze proberen iets te verkrijgen wat God alleen maar gratis, om niet, geeft. God belooft en Hij vervult, en de mens denkt dat hij er iets voor moet doen. En dat geldt niet alleen voor het Joodse volk, maar voor religie in het algemeen; de christelijke religie in het bijzonder denkt dat ook. Ze jagen iets na, maar ze denken dat ze ervoor moeten werken. Je moet wel dit, of je moet een keuze maken. Ja, maar dan ben je dus bezig met iets wat God om niet aanzegt. Het evangelie is een bericht, hè? Geen aanbod.

Hetgeen Israël najaagt, heeft het niet verkregen. Maar het uitverkoren deel — dat wil zeggen dat God een deel heeft uitgekozen — dat heeft het verkregen. En de overigen zijn nog verhard; die zien dat nog niet. Nog niet, zeg ik erbij, want ook voor hen komt de beurt nog aan. En dan staat erbij: "Gelijk geschreven staat..." En nou gaat Paulus dus zijn betoog onderbouwen met een schriftplaats uit — nou ja, ik kan het u verklappen — Deuteronomium 29 vers 4. Daar staat: "God gaf hun een..." Ik moet de klemtoon goed leggen: "Gód gaf hun een geest van diepe slaap. Ogen om niet te zien en oren om niet te horen tot de dag van heden." Ook Paulus kon dat letterlijk zo overnemen. Wat voor Israël gold tijdens de woestijnreis, daarvan zegt Paulus: in onze dagen is dat nog steeds zo.

En je kunt natuurlijk zeggen — en daar is op zich niks mis mee — dat het komt omdat Israël het niet geloofde en omdat ze hun oren dichtstopten enzovoort. Dat is de menselijke benadering. Die is niet fout, maar het is wel horizontaal bekeken. Verticaal bekeken is het God die de dingen leidt en bestuurt.

Nou ja, zoals het bekende voorbeeld dat ik in dit verband ook maar weer noem: Jozef. De broers verkopen hem en doen zulke vreselijke dingen met hem. Ja, dat is wat zij doen. Maar als Jozef er later op terugkijkt en zich bekendmaakt, dan zegt hij: "Denk nou niet dat júllie mij hierheen hebben gebracht, maar God heeft mij hierheen gestuurd om jullie in het leven te houden." Alsjeblieft. Kijk, het ene staat niet tegenover het ander. Het is jullie schuld, jazeker, maar het is ook gewoon Gods bestel. God heeft je dat zo toebedeeld. Ik beschik de dingen, Ik bestuur de dingen.

En wat je hier dus trouwens ook weer ziet, is dat die veertig jaren in de woestijn model staan voor de huidige tijd, namelijk voor Israëls ongeloof. Zoals dat voor de veertig jaren in de woestijn gold, zo geldt dat ook voor de huidige tijd.

Het Teken van Jona en de Veertig Dagen ↑ hoofdstukken

En dan nog een vierde hoofdstukje: het teken van Jona en de veertig dagen. Want nu brengen we de figuur van Jona nog een keer ter sprake. De vorige keer las ik over Jona toen hij in de vis zat. Ik zei in de pauze nog eventjes iets over die termijn van drie dagen en hoe dat op de derde dag nou precies zit, maar dat parkeer ik nu even. Het gaat er nu om dat Jona, nadat hij in de vis gezeten heeft en op het land gespuwd is, daar wel wat aan overgehouden heeft. De hele stad Ninevé slaat aan op wat hij vertelt; er is iets heel bijzonders met hem gebeurd.

Jona begon de stad in te gaan, een dagreis ver, en hij predikte: "Nog veertig dagen en Ninevé wordt ondersteboven gekeerd!" En wat gebeurt er dan? De mannen van Ninevé geloofden God, ze riepen een vasten uit en bekleedden zich van groot tot klein met rouwgewaden. Ninevé was ondersteboven! Heel vaak wordt het zo uitgelegd dat de woorden die Jona geprofeteerd heeft niet zijn uitgekomen, maar dat hangt er maar net vanaf hoe je het bekijkt. De stad wordt immers omgekeerd. Dat is met opzet dubbelzinnig geformuleerd, want het kan betekenen dat de stad fysiek wordt omgekeerd, maar ook dat zij geestelijk wordt omgekeerd. Zoals wij dat trouwens ook zeggen als je ergens 'ondersteboven' van bent, toch?

Waarom wijs ik hier nu op? Omdat je aan de ene kant de prediking van Jona hebt. Ik geloof dat de Rooms-Katholieke vertaling altijd over 'Jonas' spreekt, en het bekende kinderliedje natuurlijk ook: "Jonas in de walvis" (wat trouwens een walvis was, maar goed). Als we Jona's prediking letterlijk op een rijtje zetten, dan krijg je de veertig dagen en daarna is de stad ondersteboven. Dat is de ene lijn, de historie zoals het gegaan is.

Maar nu de typologie. Dan krijg je het 'teken van Jona', wat wil zeggen: Jona als type van de Heer Jezus Zelf, die drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde was. Dat wil zeggen dat Hij dood was. Dat was in het jaar 30. Vervolgens krijg je veertig jaren, waarbij de veertig dagen nu gerekend worden als veertig jaar — of eventueel veertig jubeljaren. Daarna wordt Jeruzalem ondersteboven gekeerd, wat je ook weer dubbelzinnig kunt gebruiken. In het jaar 70 is Jeruzalem daadwerkelijk ondersteboven gekeerd; er bleef werkelijk geen steen op de andere. Maar het was ook het einde van veertig jubeljaren... Nee, laat ik het goed zeggen, even 'terugspoelen'. Als de termijn wordt opgevat als veertig gewone jaren, dan is dit vervuld in het jaar 70. Maar opgevat als veertig jubeljaren, dan loopt de termijn nu bijna af. Dat is namelijk na tweeduizend jaar. Dan zal inderdaad Jeruzalem worden omgekeerd, ook weer in de dubbele zin van het woord, want de stad wordt verwoest en vervolgens definitief hersteld.

Ziet u hoe die geschiedenis van Jona parallel loopt met die van de Messias? En ziet u ook weer die periode van veertig dagen, veertig jaren of eventueel veertig jubeljaren daartussen? Ik ben blij dat ik in de gelegenheid ben om daar nog even op te wijzen; het is me toch gelukt om de vaart er redelijk in te houden. Maar die veertig jaren hè, de periode tussen Jezus' dood, opstanding en hemelvaart in het jaar 30 tot aan de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70... Dat zijn precies veertig jaren. Het is een hele belangrijke termijn waar ik nu natuurlijk al heel veel over gezegd heb.

De Talmoed over de Voortekenen van de Tempelverwoesting ↑ hoofdstukken

Maar weet u dat er ook een hele mooie onverdachte getuige van is? En wel in de collectie van boeken die bij uitstek een tegenstander is van het geloof in Jezus als de Messias. Daarom vind ik dit zo bijzonder, want de Talmoed — zeg maar even voor het gemak het standaardcommentaar op de Tenach en op het hele reilen en zeilen van het Jodendom — is een hele serie boeken waarin je deze bron terugvindt. Ik heb op mijn website ook een specifieke link naar deze passage, zodat je de vertaalde tekst in de Talmoed direct kunt terugvinden.

In die Talmoed, die al duizenden jaren oud is en ergens uit de eerste of tweede eeuw dateert, wordt verteld dat er gedurende de veertig jaren voorafgaand aan de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 een aantal zaken plaatsvonden. Dat is een heel markant tijdstip; een jaar dat ook uitgebreid in de Romeinse annalen is beschreven. Vooral Flavius Josephus heeft uitgebreid over deze tijd geschreven: over wat er toen allemaal heeft plaatsgevonden en hoe allerlei attributen uit de tempel naar Rome zijn vervoerd. Tot op de dag van vandaag herinnert de Titusboog in Rome, die daar nog steeds te bezichtigen is, daaraan.

Het gaat me nu even om het feit dat er gedurende die veertig jaren een viertal bijzondere voortekenen consequent heeft plaatsgevonden. In het jaar 70 werd Jeruzalem en de tempel verwoest; in dat jaar zijn er ruim een miljoen Joden omgekomen. Dat is een onvoorstelbare slachting geweest. In de veertig jaren daaraan voorafgaand — dat begint dus in het jaar 30 — vonden er volgens de Talmoed een viertal voortekenen plaats. Nu zal de Talmoed natuurlijk niet zeggen: "Ja, maar dat is het jaar dat de Heer Jezus stierf, opstond en ten hemel voer", want dat is wat zij juist wegwuiven, ontkennen of loochenen. Maar ze zeggen wel dat in de veertig jaren voorafgaand aan de verwoesting van de tempel deze voortekenen consequent plaatsvonden.

In de eerste plaats ging de westelijke lamp van de menora in het heiligdom elke nacht uit. De menora, die zevenarmige kandelaar in de tempel, stond naar de windrichtingen gekeerd en de westelijke lamp ging veertig jaar lang elke nacht uit. Ik weet niet precies hoe ik me dat exact moet voorstellen, maar de beschrijving is op zich heel duidelijk. De Talmoed zegt dat dit voortekenen waren dat de tempel verwoest zou gaan worden; God gaf daar eigenlijk al signalen voor aan het Joodse volk: "Dit gaat gebeuren." Maar als je weet dat die veertig jaren exact begonnen in het jaar dat de Messias opstond en ten hemel voer — oftewel: het Licht der wereld verdween — dan is dit zo’n duidelijke Bijbelse bevestiging. Waarom ik hem zo mooi vind, is omdat de Talmoed dit zegt. Dit zegt dus niet een of andere kerkvader, maar de Talmoed, het Joodse boek dat de Messias totaal niet herkent. Elke nacht ging het licht uit van de menora, die destijds natuurlijk met olijfolie brandende werd gehouden.

Het tweede voorteken was een jaarlijks teken op Jom Kipoer, de tiende van de zevende maand. Op die jaarlijkse hoogtijd moest er een lot geworpen worden over de twee bokken. In de details ga ik nu niet treden; als u dat wilt weten, moet u Leviticus 16 maar eens lezen, daar wordt het uitgebreid beschreven. Er moest dus een lot geworpen worden op Jom Kipoer en gedurende die veertig jaar kwam dat lot telkens in de linkerhand van de hogepriester terecht, terwijl dat juist niet de bedoeling was. Het kwam links terwijl het rechts had moeten zijn, en dat gebeurde elk jaar, veertig jaar achtereen. Het heeft er alle schijn van, laat ik het voorzichtig zeggen, dat Gods bemoeienis met Jom Kipoer voorbij was.

Dan was er een derde teken: een karmozijnrood draad dat aan de tempel hing. Er is niets zo rood als scharlaken of karmozijn; die vergelijking vind je al in het boek Jesaja. Dat karmozijnrode draad kleurde op Jom Kipoer normaal gesproken altijd wit, maar gedurende die veertig jaren gebeurde dat niet meer. Wat ik me daar precies bij moet voorstellen, weet ik niet, maar waarschijnlijk staat dat in Joma wel beschreven voor degenen die daarin geïnteresseerd zijn. In ieder geval kleurde het niet meer wit. En u weet: in Jesaja lees je: "Al waren uw zonden als scharlaken en rood als karmozijn, Ik zal ze wit maken als sneeuw." Dat werd in de tempel gesymboliseerd, maar veertig jaar lang gebeurde dat niet meer. De gedachte is: is die offerdienst dan opgeheven? Telt dat dan niet meer voor God? Je zou dan meteen de Hebreeënbrief erop na moeten slaan, want daar wordt dat allemaal becommentarieerd. Het ene Offer is gebracht en in feite telt de offerdienst daarmee niet meer; het oude verbond is voorbij.

Ten slotte was er nog een vierde voorteken. Dat betrof de grote deuren van de tempel, die de Hekel heetten. Dat waren de deuren die de toegang gaven voor het volk. Het waren hele grote, zware deuren waar echt wat voor nodig was om ze te openen; niemand had daar zomaar toegang toe en ze werden goed bewaakt. Maar veertig jaren achtereen waren die deuren elke morgen spontaan geopend. Ze gingen niet open door mensenkracht, maar waren elke morgen geopend. Moet je nagaan dat dit veertig jaar lang dagelijks plaatsvond.

Het loutere feit dat in het jaar 70 Jeruzalem verwoest werd en dat er niets overbleef van de tempel, was dus al aangekondigd vanaf een heel bijzonder jaartal, namelijk vanaf het jaar 30. Ik moet erbij zeggen dat het toen nog niet het jaar 30 heette, want die tijdrekening is pas later met terugwerkende kracht ingevoerd, maar het was in die periode van veertig jaren. Het begon allemaal in het jaar dat de Messias opstond en ten hemel voer. Met dit laatste teken gaf God eigenlijk Zelf aan — spontaan, dus zonder dat er een mens aan te pas kwam — dat Hij de toegang opende. Daarmee hebben we vanuit Joodse bronnen, die de Messias niet herkennen, een getuigenis over hoe God vanaf het jaar 30 aankondigde dat Hij na veertig jaren inderdaad de tempel zou verwoesten. Die hele periode van veertig jaar is heel markant en zelfs de tegenstanders van het Messiaanse getuigenis erkennen dit en zeggen dat God dit eigenhandig heeft aangegeven. Nou, ik zie dat ik daarmee mijn laatste dia heb gehad.

Vooruitblik, Disclaimers en Afsluiting ↑ hoofdstukken

Tenminste voor wat betreft dit deel van de Bijbelstudie. Ik gaf al even aan dat ik me heb voorgenomen om de volgende keer te gaan spreken over de 120 jaar. Hoe ik die indeling precies ga maken, weet ik nog niet; ik heb nog even de tijd om dat eventueel te herzien. Maar er zijn nog een heel aantal onderwerpen die de aandacht vragen en die allemaal te maken hebben met de termijn die bezig is af te lopen.

En ja, we moeten hier nu echt voortmaken, anders halen we het niet. Daarom heb ik ook al gezegd dat ik een beetje haast heb met het schrijven en het uitbrengen van het boek, want anders hoeft het niet meer. Daar horen overigens nog wel een paar disclaimers bij, want ik moet nog een hoofdstukje maken met een aantal kanttekeningen. Je hebt aan de ene kant de profetie – daar moeten we het in deze serie sowieso nog een keer over hebben. Je hebt de profetie en je hebt de manier waarop wij de dingen verstaan, en dat is wat ik doorgeef.

Ik bedoel: ik ben geen profeet, hoor. Een profeet zegt: "Ik heb van God een boodschap gekregen." Nee, ik vertel slechts. Net als u hebben we de profetie, het profetische woord. We kunnen de Schriften checken en dat is wat wij met elkaar doen. Weliswaar voer ik dan de hele avond het woord, maar wat ik doe is delen wat ik lees; hoe we de dingen Schrift met Schrift vergelijken en onze conclusies trekken.

Daar zet ik overigens nog een paar andere disclaimers bij, maar één ding moet wel duidelijk zijn: de tijd waarin wij nu leven, wijst via allerlei routes – of je nu rekent in jubeljaren of in millennia, of je nu rekent vanaf Adam of vanaf de hemelvaart – allemaal in dezelfde richting. Ik prijs mezelf enorm gelukkig dat wij dat nu allemaal zo mogen meemaken, en ik zie hier nog meer mensen ja knikken.

Ik zit dus op het puntje van mijn stoel. Het is de laatste avond van 2024; 2025 kan haast niet missen, dat gaat een buitengewoon boeiend jaar worden. Lieve mensen, daar gaan we zeker nog wel met elkaar over spreken. Voor nu zou ik zeggen: laten we het hier even bij laten en deze avond afsluiten met een dankgebed. Zullen we dat doen?

🎧 de dagen tellen (4) – de termijn van veertig…
Delen: