▶ 00:00 Israëls Feestkalender en de Hoogtijden in het Najaar ↑ hoofdstukken

Gods hoogtijden, de Moadim zoals dat in het Hebraeus heet, betekent eigenlijk de vastgestelde dagen die God bepaald heeft. Het hele seizoen hebben we ons tot dusver beziggehouden met Leviticus 23 en de eerste vijfentwintig verzen van dat hoofdstuk. Dat wordt wel Israëls feestkalender genoemd. De term 'feestkalender' is enigszins arbitrair, want het betreft niet altijd feesten, maar wel altijd hoogtijden. We zijn nu toe aan de zevende in de serie: de Verzoendag. Ik moet er trouwens bij zeggen dat de eerste studie in de serie ging over de wekelijkse Sabbat. De rest van het hoofdstuk van Leviticus 23 gaat over de jaarlijkse hoogtijden. Eigenlijk is dit in de reeks van jaarlijkse hoogtijden nummer zes, maar we volgen gewoon de agenda van Leviticus 23.

Het lijkt me goed om ons geheugen nog even op te frissen. De drie hoogtijden in de eerste maand zijn alle vervuld in Christus' eerste komst. Dat is makkelijk te onthouden: de eerste maand heeft te maken met de eerste komst van Christus. Op de veertiende van die maand – dat is 14 Nisan of Aviv, de lentemaand – is het de dag van het Pascha. Het is precies op die dag geweest dat ons Pascha is geslacht, zoals Paulus dat ook zegt in 1 Korinthe 5. Zelfs op het moment nauwkeurig: tussen twee avonden, dat wil zeggen halverwege de middag, stierf Hij en werd Hij geslacht. Geen been van Hem werd gebroken. Hij is daarmee werkelijk de vervulling van dat wat Israël reeds 1500 jaar eerder als hoogtijdag vierde.

Vervolgens begint de dag erop het feest van het Ongezuurde. Dat wil zeggen dat het zuurdesem vanaf dat moment weg moet; zuurdesem als type van bederf, van dat wat sterfelijk en vergankelijk is. Het is de dag waarop de Heer in het graf lag. In feite duurde dat feest van het Ongezuurde zeven dagen, van de vijftiende tot en met de eenentwintigste. Maar de vijftiende was de eerste dag van het feest. Dat verklaart ook precies waarom de Joodse leiders zoveel haast hadden toen de Heere Jezus gekruisigd werd; het moest allemaal voor die feestdag geregeld zijn.

Dan volgt de dag waarvoor ik geen vaste kalenderdatum kan geven, omdat die er niet is: daags na de Sabbat. Dat is de dag van de eerstelingenschoof van de gersteoogst. De eersteling van de gersteoogst werd dan door de priester aangeboden en bewogen. Het is precies op die dag, daags na de Sabbat, dat de Heere Jezus Christus als eersteling verrees uit de doden en onvergankelijk leven aan het licht bracht. Dit zijn de drie hoogtijden in de eerste maand.

Als je vanaf die dag – daags na de Sabbat – vijftig dagen doortelt, kom je bij Pinksteren uit. Het woord zegt het al: 'vijftigste'. In het Hebraeus heet het het Wekenfeest, maar dat komt op hetzelfde neer: een week van weken, oftewel een zevenvoud van zeven dagen. Na 49 dagen kom je natuurlijk opnieuw uit op een dag na de Sabbat, de zondag, en dat was de dag van Pinksteren. Dit is bekend van Handelingen 2, want in feite begon toen officieel ook de verzameling van een eerstelingsvolk. Pinksteren was namelijk ook de dag waarop de eerstelingen van de tarweoogst werden aangeboden aan God. Dat spreekt van het werk dat God doet na de eerste komst van Christus.

Vervolgens krijg je in de zevende maand opnieuw drie hoogtijden. De hoogtijden in de eerste maand spreken van de eerste komst van Christus, de drie hoogtijden in de zevende maand spreken profetisch van de wederkomst van Christus. De hoogtijd die daartussenin ligt, Pinksteren, heeft te maken met wat God tussen beide komsten in doet. De systematiek is buitengewoon simpel. Als je eenmaal het patroon kent, dan kan het eigenlijk niet meer missen. Bepaalde details kunnen je misschien nog ontgaan, maar het hele idee, het concept en het patroon, is volstrekt helder.

Hoe dan ook, de drie hoogtijden in de zevende maand hebben allen verband met de terugkeer van Christus. De zeven staat altijd voor voltooiing; de tijd waarin Christus' komst ook voltooid wordt. De vorige keer hebben we ons beziggehouden met de eerste dag van die zevende maand: de dag van het Geklank of de dag van het bazuingeschal. Er zijn verschillende varianten, maar de meest strikte is de dag van het Geklank. We hebben gezien dat die dag spreekt van Christus' komst voor Israël. Al deze hoogtijden houden immers verband met het volk van Israël en met Christus' komst voor Israël, die gepaard zal gaan met bazuingeschal. Met name in Matthäus 24 zie je dat, maar we hebben toen ook diverse andere plaatsen gezien.

De 1e Tishri: ik heb toen al de voorzet gegeven, en eigenlijk kan het dan niet missen. Als we gezien hebben dat die eerste vier hoogtijden op de dag nauwkeurig hun vervulling hebben gevonden, dan is het een inkoppertje om je te realiseren dat die laatste hoogtijden automatisch ook zo werken. God heeft die dagen niet voor niets vastgesteld; ze wijzen profetisch op toekomstige gebeurtenissen. De data zijn niet willekeurig, integendeel, ze spreken juist van dat wat God op die datum ook daadwerkelijk zal realiseren. Ik geef toe, het wordt niet specifiek over de dagen in de zevende maand gezegd, maar tot dusver is dat de lijn die we hebben vastgesteld. Ik moet er trouwens nog iets bij zeggen: de terugkeer van de Heere Jezus Christus voor Israël wordt inderdaad telkens gelinkt aan en benoemd in termen van bazuingeschal. Het is dus, zoals ze in het Engels zeggen, een 'no-brainer': dit moet zijn vervulling dan ook daadwerkelijk krijgen op de eerste Tishri. Wanneer denk je dus dat de Heere Jezus Christus terugkeert voor Israël? Op 1 Tishri, in het najaar dus. Dat lijkt me de meest logische gedachtegang.

We zijn nu toegekomen aan wat er plaatsvindt op de tiende van die zevende maand: de Verzoendag. Dat is de dag waarop Israëls zonden beleden en ook weggedragen worden. Over een maand hopen we ons bezig te houden met het Loofhuttenfeest of Soekot, maar wat daar het onderwerp van is en waar dat betrekking op heeft, laten we nog even rusten voor die gelegenheid. Dat was dus even het overzicht, en dat betekent dat we nu weer verder gaan met de bespreking van Leviticus 23. Eigenlijk is dat tot dusver iedere keer de gang van zaken geweest. De vorige keer hebben we ons nogal uitgebreid met andere passages beziggehouden, omdat de dag van het bazuingeschal maar heel kort wordt aangestipt in Leviticus 23, terwijl het in andere passages juist uitgebreid besproken wordt. In dit geval zullen er trouwens ook nogal wat andere Schriftplaatsen aan de orde komen.

▶ 09:38 Leviticus 23: de Inzetting van de Grote Verzoendag ↑ hoofdstukken

De dag van de verzoening, of de Verzoendag, wordt beschreven in Leviticus 23, vanaf vers 26 tot en met vers 32. De meest logische gang van zaken lijkt mij om dat gewoon vers voor vers te bezien. We lezen dan, zoals we vrijwel iedere keer hebben gezien: "En Yahweh sprak tot Mozes." Dat is iedere keer de inleiding tot een nieuwe hoogtijd; het is een afzonderlijk spreken van God. Daarbij moeten we ons vooral realiseren dat als dat zo gezegd wordt, het niet Mozes is die iets instelt. Trouwens, het is ook niet het volk dat iets vraagt of verzoekt; het is Yahweh die spreekt, dat is het. Mozes is daarbij de spreekbuis, het medium waardoor God Zijn woorden aan het volk bekendmaakt.

Yahweh sprak tot Mozes: "Maar op de tiende van die zevende maand is de Verzoendag." Dat het de zevende maand is, is logisch, want de vorige hoogtijddag was de eerste van de zevende maand. Merkwaardigerwijs is dat de nieuwjaarsmaand op de Joodse kalender. We hebben ons met dat merkwaardige fenomeen natuurlijk al diverse keren beziggehouden: dat de eerste van de zevende maand van origine nieuwjaarsdag is. Vandaar ook dat op die dag de Israëlieten elkaar tot op de dag van vandaag "Shana Tova", oftewel een gelukkig nieuwjaar, wensen. Het is ook de dag waarop de jaartelling is begonnen. Dat is trouwens ook wat Israël maar al te goed weet: dat is de dag geweest dat Adam in het leven geroepen werd. Toen begon de tijdrekening, anno hominis, dat wil zeggen de tijdrekening voor de mens.

Op de tiende van die maand gaan we dus tien dagen verder. Die dagen hebben, vooral in de Joodse traditie, een nogal heftige betekenis. Het zijn de "tien verschrikkelijke dagen". Dat wil zeggen: de dagen waarin men toewerkt naar de Verzoendag. Het zijn allemaal dagen van voorbereiding. Ik moet er trouwens bij zeggen dat dit Joodse traditie is; in de Bijbel vind je die benaming van de tien verschrikkelijke dagen niet. Die periode wordt sowieso niet speciaal benoemd. Maar het is ook weer niet uit de lucht gegrepen. De dag waar we ons nu mee gaan bezighouden, is de meest prominente dag op de Hebreeuwse kalender. Ook vandaag is dat zo. Er is geen dag in het jaar die zoveel gewicht kent en zoveel ernst heeft. Het is trouwens ook geen feestdag voor Israël, maar een dag van diepe vernedering en verootmoediging. Het is een vaste dag. We zullen dat in de beschrijving op allerlei manieren nog tegenkomen. Het is niet voor niets dat dit een heilige, gewichtige dag is. Wij kennen hem natuurlijk ook onder de Hebreeuwse benaming die vrij algemeen bekend is: Yom Kippur.

Het is heel apart, maar die dag is vooral bekend geworden onder die benaming vanwege de oorlog in 1973. Ik weet het nog goed, ik was toen pas twaalf jaar, maar de historie staat me nog heel erg voor de geest. Het was wel heel indrukwekkend dat Israël juist op die dag werd aangevallen vanuit de Arabische wereld. Dat is ze trouwens duur komen te staan, want Israël had strijd te leveren aan alle kanten, maar ze werden dus aangevallen juist op de meest heilige dag: de Jom Kipoer-oorlog. Ik wil toch even dit zijstapje maken, waaruit het loutere feit blijkt dat Israël toen werd aangevallen op een heilige dag. Dat is trouwens al heel veel keren gebeurd in de recente geschiedenis. In feite was dat toen in oktober ook weer een hoogtijddag op hun kalender.

Je leest in Exodus 34:23-24: "Drie maal in het jaar zal ieder van u die van het mannelijk geslacht is, verschijnen voor het aangezicht van de Heere Yahweh, de God van Israël. Want Ik zal volkeren voor uw aangezicht verdrijven en uw gebied ruim maken. En niemand zal uw land begeren wanneer gij opgaat om voor het aangezicht van de Yahweh uw God te verschijnen driemaal in het jaar." Daar wordt dus plechtig beloofd door God dat als het volk in Zijn wegen wandelt, geen van de volkeren hun land zal begeren en het dus niet zou aanvallen. Het feit dat dat wel gebeurd is, geeft dus aan dat het volk nu in ongeloof en in ongehoorzaamheid in het land vertoeft en ook niet Gods goedkeuring wegdraagt. Dus het feit dat wij nu spreken over de Jom Kipoer-oorlog herinnert aan wat er in '73 plaatsvond, maar in feite is het ook een andere les: namelijk dat het huidige Israël niet de vervulling is van Gods belofte. Dit is mensenwerk. Het is voorzegd in de Bijbel, het is helemaal in overeenstemming met wat er aangekondigd is, maar dat is wat anders dan dat het de vervulling is van wat God beloofd heeft te zullen doen. Ik bedoel, straks duurt het niet zo lang meer dat er een figuur zal opstaan: de wetteloze. Dan roepen wij geen "Halleluja" omdat die wetteloze is gekomen, want dat is niet de vervulling van Gods belofte. Nee, het is de vervulling van Gods Woord omdat het geprofeteerd is, maar het is geen reden om te juichen, integendeel zelfs. Die twee moet je uit elkaar houden: profetie is wat anders dan belofte.

Maar goed, op de tiende van die zevende maand is de Verzoendag. Het is trouwens precies de tiende van de zevende maand, dus precies zes maanden na de tiende van de eerste maand. Ik wil er even op wijzen dat op die tiende van de eerste maand het paaslam in huis genomen werd. Dat vertoefde vervolgens vier dagen in huis en op de veertiende werd het geslacht. Ik geloof dat er trouwens nog veel meer met die tiende aan de hand is. Het was ook de dag dat Israël het land inging en de Jordaan doortrok; dat lees je in Jozua 4. Maar in dit geval is de link vooral deze: wat op de tiende van de eerste maand begon — de eerste dag die genoemd wordt op Gods kalender waarbij het lam in huis wordt genomen — krijgt zijn vervulling op de tiende van de zevende maand, namelijk op de grote Jom HaKippurim van Israël. Wat in die eerste maand begint, zal in de zevende maand, precies zes maanden later, worden vervuld. Dat is de gedachte die zich hier opdringt.

Als je het boek Leviticus een klein beetje kent, dan zul je weten dat de Verzoendag al eerder in dit boek uitgebreid en tot in detail is besproken. Leviticus 16 is het hoofdstuk bij uitstek dat spreekt over de Verzoendag. Ik moet er wel bij zeggen dat er een groot verschil is: in Leviticus 16 vinden we de instructies van Gods wegen voor de priester en de hogepriester in verband met het heiligdom. Het was namelijk op de grote Verzoendag dat de hogepriester het heiligdom achter het voorhangsel binnenging en bij de ark van het verbond kwam om het bloed van het zondoffer in te dragen. Juist in hoofdstuk 16 worden daarvoor de instructies gegeven. Wat is dan het verschil met hoofdstuk 23?

▶ 21:06 Yom Hakippoerim: het Verschil Tussen Verzoening Doen en Verzoenen ↑ hoofdstukken

De Verzoendag... ik noemde het al Jom Kippoer, maar eigenlijk staat er in het Hebreeuws Yom HaKippurim. Kippurim is een meervoudsvorm en Yom HaKippurim geeft aan dat het een bepaald lidwoord heeft: de dag. Letterlijk is het de dag van de verzoeningen, of de dag van de bedekkingen. Dat is wat we nu eerst even scherp moeten krijgen, want dit is altijd weer een bron van grote verwarring. Dat heeft te maken met onze Nederlandse taal, want dit probleem doet zich niet voor in het Engels of het Duits. Bij mijn weten ook niet in het Frans; dit is echt een uniek Nederlands probleem: de dubbele betekenis van het woordje ‘verzoening’ in onze taal.

Je kunt die betekenissen echter goed uit elkaar houden en dat ga ik dan ook meteen proberen duidelijk te maken. Je hebt aan de ene kant ‘verzoenen’ en aan de andere kant ‘verzoening doen’. Dat zijn twee totaal verschillende begrippen. Natuurlijk kun je altijd zeggen dat er overlap is in de gemeenschappelijke dingen, dat is zeker waar, maar niettemin zijn het echt twee verschillende concepten. Het Hebreeuwse woord kippoer is afgeleid van het werkwoord kaphar. Dat zou je kunnen weergeven met ‘verzoening doen’ of eigenlijk: bedekken. Het aardige van dit woord — kaphar en kippoer zijn hetzelfde begrip, het ene een werkwoord en het andere een zelfstandig naamwoord — is de eerste keer dat het voorkomt in de Bijbel. Dat is in Genesis 6 en die vind ik zo veelzeggend.

Men zegt wel eens: the key hangs at the door. Dat wil zeggen dat als je wilt weten wat een bepaald begrip betekent, je moet kijken naar de plek waar je als het ware de Bijbel binnenkomt met dat begrip. Daar hangt de sleutel bij de deur. De eerste keer dat je via dit begrip de Bijbel binnentreedt, is in Genesis 6. Daar lees je dat Noach de instructie krijgt dat hij de ark met pek zou bedekken. Hij zou ‘verzoening doen’ over de ark. Nu zou je zeggen: dat is toch geen verzoening? Nee, het is gewoon bedekken of beschutten. Want dat is eigenlijk ook de gedachte: je bedekt iets juist om het te beschutten, om het te beschermen en onder iets te brengen waar het veilig is. Dat is de fundamentele betekenis van kaphar.

Ik heb tot dusver eigenlijk altijd wat moeite gehad met de term ‘verzoenen’ in dit kader; ik heb ook altijd gezegd dat dit geen verzoenen is. In de praktijk ben ik daar een beetje op stukgelopen. Je kunt het wel gebruiken in verband met verzoenen, maar dan moet je heel uitdrukkelijk zeggen: het is verzoening doen. Je doet verzoening over iets en dat betekent dat je het bedekt. In dit geval gaat het altijd over het bedekken van zonden. In Genesis 6 gaat het natuurlijk over het bedekken of beschutten van de ark, maar in Leviticus en vrijwel overal elders in de Bijbel wordt het gebruikt in verband met ongerechtigheden, onreinheden, goddeloosheden of zonden. Die worden bedekt met de gedachte dat ze niet meer gezien worden, zodat er ook niet meer mee gerekend wordt. Ik vind het altijd erg mooi dat er in Micha, helemaal aan het eind, staat — wat trouwens ook profetisch is — dat God de zonde van Zijn volk zal werpen in de diepte der zee. Ze zijn dan bedekt door de oceaan. Dat wil zeggen: Ik zal ze geenszins meer gedenken. Dat is het idee van dat woordje bedekken.

Waar het om gaat, zeker in verband met dit onderwerp, is het bedekken van zonden. Om het beeld compleet te maken: in het Nieuwe Testament komt dit woord ook voor, maar dan als Grieks woord: hilasmos. In 1 Johannes 2 wordt bijvoorbeeld gezegd dat Hij een verzoening is — Hij doet verzoening over onze zonden. Johannes zegt dat als apostel van de besnijdenis: Hij doet verzoening over onze zonden, en niet alleen voor de onze, maar voor de gehele wereld. Dus ook als we het hebben over verzoening doen, over kaphar of hilasmos, dan is dat universeel. Het is niet alleen voor ons, voor Israël, maar ook voor de gehele wereld. Waarvan akte. De Bijbel denkt daarin groots en alomvattend.

Maar dan heb je dat andere woord: verzoenen, katallassô. Dat komen we in het Nieuwe Testament heel dikwijls tegen in de brieven van Paulus. Eigenlijk alleen bij hem. Dat is ‘verzoenen’ en dat hoef ik eigenlijk nauwelijks uit te leggen. Dat eerste begrip, het bedekken van zonden, komt vooral uitgebreid in verband met Israël aan de orde. Maar wat verzoenen is, dat weten we allemaal; dat is een term die we ook in de kranten tegenkomen. Wanneer twee partijen in onmin zijn, wanneer er vijandschap of vervreemding is en ze nader bij elkaar gebracht worden — zoals bij huwelijkspartners die zich verzoenen — dan wordt de vijandschap weggedaan en vrede gemaakt. Dat is verzoenen.

Het is dus een heel ander idee. Het verschil is dat het onderwerp bij katallassô, bij verzoenen, vijanden of vervreemden zijn die verzoend worden. Er is onvrede en ze worden bij elkaar gebracht. Bij kaphar gaat het om verzoening doen, en dat heeft te maken met zonden die bedekt worden. U voelt wel dat dit een totaal ander begrip is. Het lastige is dat wij die beide zaken in het Nederlands combineren met het woord ‘verzoenen’. Daarom wijs ik er nu even op. Dit probleem doet zich puur in de Nederlandse vertalingen voor. Aangezien dit een specifiek Nederlands probleem is, moeten we als we de Bijbel in het Nederlands uitleggen er telkens weer op wijzen dat deze begrippen heel verschillend zijn. Haal ze dus niet door elkaar; ze zijn allebei heel kostbaar.

We hebben het vanavond dus niet over die Pauline verzoening. Alleen Paulus spreekt trouwens over deze verzoening: dat God door het bloed van het kruis het al met Zich zal verzoenen. Of in 2 Korinthe 5, waar staat dat God ons de bediening van de verzoening heeft toevertrouwd, welke inhoudt dat God in Christus de wereld met Zich verzoenende was. Ook Romeinen 5 en Romeinen 11 zijn in dit verband heel fraai. In Romeinen 11 staat over Israël: hun verwerping is de verzoening der wereld. Dat wil zeggen dat Israël nu tijdelijk terzijde is gesteld, aan de kant staat, en dat nu via de apostel Paulus de boodschap van de verzoening der wereld naar de natiën gaat. En wat zal hun aanneming dan anders wezen dan leven uit de dood?

Goed, dat is dus katallassô. Ik noem dit om het even uit elkaar te houden, zodat je die twee niet met elkaar gaat verwarren. Ik koester trouwens niet de illusie dat dit de laatste keer is dat ik dit moet vertellen, want iedere keer stuit ik er weer op dat het niet helemaal helder is. Dat is overigens geen verwijt, want het is simpelweg een gebrek in onze Nederlandse taal. Het heeft voordelen om Nederlander te zijn, maar soms ook nadelen. We moeten die twee dus goed uit elkaar houden. We hebben het over de Verzoendag; dat is de dag waarop verzoening gedaan wordt. Er wordt niet verzoend, maar er wordt verzoening gedaan. Dat wil zeggen: er vindt een bedekking of een beschutting plaats, of beter gezegd: er wordt een beschutting gemaakt. Oké.

▶ 31:01 Een Heilige Samenkomst: de Zielen Vernederen ↑ hoofdstukken

Terug naar Leviticus 23. Een heilige – dat wil zeggen: aparte, gezette – samenkomst zult gij hebben. Dat vind je heel dikwijls in verband met die hoogtijden. Dat wil zeggen: het volk komt bijeen. Ook dat is trouwens profetisch, maar daarover straks meer. En gij zult u verootmoedigen. Eigenlijk staat er: uw zielen vernederen. Verootmoedigen is ook wel mooi hoor, want het heeft iets te maken met een 'ootje' in het Nederlands. Verootmoedigen wil zeggen: de moed om een ootje te worden. Een ootje is een nul. En dat betekent dus dat je heel erg gering wordt, namelijk een nul. Ja, dat is niet veel, en dat is verootmoedigend – dat je je realiseert dat je een nul bent. Maar als de Ene er dan vóór komt te staan, dan wordt het alsnog uitmuntend. Die hou ik er graag in. Snapt u hem? Zo moeilijk is hij nou ook weer niet. Maar er staat letterlijk: uw zielen vernederen.

Het idee is dat je op deze dag – ook dat is trouwens profetisch – wordt vernederd; dat moet u heel letterlijk zien. In feite spreekt dit van een houding. Je wordt klein, je buigt, oftewel: je wordt heel laag. Ik had het net over het voordeel van een Nederlander te zijn, maar 'Nederland' heeft ook iets met laagte te maken. Een laag land, ja... ver-Neder-land. Dat is een nederig land, een laagland. Dat is nederig dus. Ja, gij zult uw zielen vernederen.

Ik wijs er alvast even op, want iedere keer moet je dat weer realiseren: "Gij zult" heeft niet in de eerste plaats de betekenis van een 'moeten', maar het betekent gewoon: je zult. Je zult je verootmoedigen. Eigenlijk spreekt dit ook over de grote Yom HaKippurim, namelijk wanneer Israël inderdaad zich zal vernederen onder de hand van de Almachtige, van de Allerhoogste, en dan ook bij elkaar zal komen en een heilige samenkomst zal hebben. En JAHWEH – staat er nog bij – een vuuroffer brengen.

Natuurlijk is dit in de eerste plaats een instructie over wat men indertijd zou doen. Over een vuuroffer... volgens mij kwam het de vorige keer al even kort aan de orde, maar letterlijk is een vuuroffer niet een aparte categorie offers. Het is eigenlijk meer een verzamelterm; het zijn alle offers waarbij er sprake is van een altaar of waarbij iets in de brand gaat. En dan is het een vuuroffer. Op Jom Kippoer – ik houd die termen toch maar even aan, dat is wat makkelijker – op Jom Kippoer zijn dat concreet trouwens het zondoffer (een bok en een stier, in Leviticus 16 wordt het uitgebreid besproken) en het brandoffer. In totaal werden er op Jom Kippoer zeventien offerdieren geofferd. Zeventien... als u het mij vraagt, is zeventien het getal van de opstanding. Het was namelijk op de zeventiende dat de Heer verrees.

Maar goed, Leviticus 23 gaat niet specifiek in op de details. Dat is heel apart. Als je dit hoofdstuk over Jom HaKippurim leest en je legt het naast Leviticus 16, dan is er een hemelsbreed verschil. Leviticus 16 gaat namelijk gedetailleerd in op al die verschillende offers en hoe dat in zijn werk zou gaan, terwijl het hier in hoofdstuk 23 alleen maar in het algemeen wordt aangestipt. Dat komt omdat Leviticus 23 een kalenderoverzicht is met het oog op het volk. Het zijn geen instructies voor de priesters over hoe zij moesten handelen. Dus wordt hier in het algemeen gezegd: een vuuroffer brengen.

Op die dag, zo zegt vers 28, zult gij generlei arbeid verrichten, want het is de Yom HaKippurim, de Verzoendag. Generlei arbeid verrichten... dit zullen we straks nog meerdere keren zien; het wordt herhaald, waarmee het wordt onderstreept. Het meest typerende van Jom Kippoer is dat elk menselijk handelen en elke verdienste eigenlijk wordt uitgesloten. Generlei arbeid zou verricht worden, want het is de Verzoendag om over u verzoening te doen. Dat wordt hier even zo in een halve zin naar voren gebracht, maar in werkelijkheid gaat heel Leviticus 16 daarover. Het is de dag waarop verzoening gedaan wordt, waarop een beschutting wordt aangebracht. Dat wordt in Leviticus 16 uitgebreid beschreven.

▶ 36:41 De Rituelen van Leviticus 16: het Lot over de Twee Bokken ↑ hoofdstukken

Zal ik even kort aangeven wat er op die dag dan plaatsvond in verband met verzoening? Die dag heet niet voor niets de Dag van de Verzoening, maar hoezo dan? Nou, als je dat in Leviticus 16 naleest, dan zie je dat er verzoening wordt gedaan voor het volk op de Verzoendag. Ik zal het in zeven punten even op een rijtje zetten.

Eerst: er zijn twee bokken. Ze zijn heel bekend; bekend is het begrip zondebok. Maar het begrip zondebok is ontleend aan Jom Kipoer, aan Leviticus 16. Er zijn dus twee bokken en dan wordt het lot daarover geworpen. Het hele idee is dat de ene bok voor JAHWEH is en de andere om weggezonden te worden. God bepaalt de keuze; dat is het idee bij loting. Wij denken bij loting vaak aan een amusante bezigheid, maar in de Bijbel is het een heel heilig ding. Dat wil zeggen dat als je iets niet weet en je als mens niet de keuze kunt of mag maken, je het aan God laat. Er staat in Spreuken — ik vind het wel erg mooi, ik weet even niet het specifieke hoofdstuk — dat het lot in de schoot wordt geworpen, maar dat elke beslissing daarvan van de HEERE is. Dat is eigenlijk ook logisch, want een mens heeft, als het tenminste een eerlijke loting is (want daar kan ook nog wel eens mee gesjoemeld worden), daar geen invloed op. Dus wie bepaalt dan de gang van zaken bij de loting? Nou, Hij natuurlijk. Wie anders?

Goed, er zijn dus twee bokken en God Zelf bepaalt de keuze. Dan lees je dat de eerste bok voor JAHWEH is en die wordt geslacht. Vervolgens wordt het bloed van die geslachte bok door de hogepriester gebracht achter het voorhangsel, eigenlijk achter het tweede voorhangsel. Namelijk in het Heilige der Heiligen, waar slechts één persoon, één man, eenmaal per jaar mocht binnengaan: het Allerheiligste. Daar ging de hogepriester met het bloed van die bok tot achter het voorhangsel en hij sprenkelde dat dan op het verzoendeksel, op die ark van het verbond. Dat was een houten kist, maar ik ga niet beschrijven wat er allemaal met die kist aan de hand is, maar het is een schitterend type in alle details, in alle aspecten van de opgewekte Christus.

De aardigheid is — en dat is heel apart — dat zowel het bloed als de hogepriester, als die bok, als ook het verzoendeksel en de hele kist, allemaal spreken van de Heer Jezus Christus. Linksom of rechtsom zijn dat eigenlijk allemaal luiken of vensters waarbij je op een bepaalde wijze zicht krijgt op wie de Heer Jezus Christus is. Maar in ieder geval: Hij is daar in het centrum en daar wordt dat bloed dan gesprenkeld. Dat bloed van die bok, het hele idee daarachter is niet zo moeilijk. Die bok wordt geslacht, maar vervolgens wordt het bloed van die bok in het heiligdom gebracht. Dat wil zeggen dat de weg eigenlijk levend wordt gemaakt; het leven wordt voortgezet daar in het heiligdom. Daar komen we straks nog even op terug.

Dan staat erbij — ik heb expres overal de versnummers bij vermeld zodat je het na kunt lezen — in vers 16: "Zo zal verzoening worden gedaan over de zonden van het volk." Er wordt ook nog bij gezegd in vers 17 van dat hoofdstuk dat geen mens in dat heiligdom zal vertoeven als de hogepriester daar dan is. Dat wordt heel uitdrukkelijk erbij gezegd. Hij is de enige in dat heiligdom en er is ook niet een andere priester in het Heilige; hij is daar als enige.

Vervolgens, als nummer zes: wanneer de hogepriester daarna naar buiten komt, dan zal hij de zonden van het volk belijden. Zo staat het er: hij zal zijn handen op de kop van die tweede bok leggen. Dus je hebt één bok die wordt geslacht en waarvan het bloed in het heiligdom wordt gebracht. Wanneer die hogepriester uit het heiligdom komt, dan neemt hij die levende bok, legt zijn handen daarop en belijdt de zonden en alles van het volk aan God. Hij identificeert zich als het ware met die bok.

Vervolgens lees je dat die levende bok — de bekende zondebok — beladen wordt met de zonden en weggedragen wordt naar de woestijn. Dus die eerste bok verzoent en bedekt, en de tweede brengt de zonden van het volk gewoon weg, ver weg. Zo wordt het ook genoemd: drie keer Azazel. Als u een Statenvertaling hebt, dan wordt dat zo weergegeven: de bok voor God en de bok voor Azazel. Dat wil zeggen — letterlijk betekent dat gewoon — de weggaande bok. Die gaat de woestijn in en die draagt als het ware de zonde weg. Dat is het resultaat van die eerste bok. In beeld is het eigenlijk één: degene die gestorven is, leeft voort in degene die weggedragen wordt. Dat is het idee. En de aardigheid is de betekenis van deze zeven punten over wat er op zo'n dag plaatsvond.

▶ 43:24 De Hebreeënbrief: Christus als de Verborgen Hogepriester ↑ hoofdstukken

We liggen niet in het ongewisse, want dit alles wordt uitgelegd in een volgend gedeelte: de Hebreeënbrief. Geschreven aan Hebreeën, die dus heel goed wisten waar ik het nu over heb. In Hebreeën 9 en Hebreeën 10 wordt heel uitgebreid uitgelegd waar dit alles betrekking op heeft. Om een paar voorbeelden te geven: de eerste bok. Christus is geslacht en Zijn bloed is nu in het hemels heiligdom. Hij is het Lam dat staat als geslacht; Hij is het geslachte Lam, jawel, maar Hij is opgestaan. Daar spreekt dat bloed in het heiligdom van.

Ik wees al even op het fenomeen: Hij is niet alleen het Offer, Hij is ook nog de Hogepriester. En die ark, en Hij is zelfs het voorhangsel. Momenteel — en dat is een van de essenties in deze hoofdstukken van de Hebreeënbrief — is de vraag: waar is de Hogepriester in onze dagen? Hij is ingegaan in het hemelse heiligdom. Daar is Hij ook achter het voorhangsel. Hij laat Zich niet zien; Hij is verborgen en het wachten is op het moment dat Hij uit het heiligdom komt en zal verschijnen. Ziet u dat de Hebreeënbrief, met name die hoofdstukken 9 en 10, eigenlijk een uitleg zijn van Jom Kippoer? Het beschrijft wie Christus vandaag is: de Verborgene, de Priester. Hij is heel nadrukkelijk onttrokken aan het oog.

Het volk wacht dan gespannen op het naar buiten komen van de Hogepriester, die vervolgens zijn handen opheft. Wanneer Hij straks naar buiten komt — u begrijpt dat dit Zijn openbaring is — dan treedt Hij weer in de openbaarheid en openbaart Hij Zich aan Zijn volk. Dat wordt in het slot van Hebreeën 9 ook heel uitdrukkelijk gezegd: Hij zal ten tweede male verschijnen voor allen die Hem tot hun redding verwachten. Dan gaat het speciaal ook over het volk van de Hebreeën. Wanneer Hij straks naar buiten komt, wordt Hij opgewacht door het volk en dan zullen zij ook zien wie zij doorstoken hebben. Ik kom daar straks nog even op terug, als ik eraan toekom. Men zal ook de woorden van Jesaja 53 in de mond nemen en zeggen: "Want om onze zonden werd Hij doorboord." Al die belijdenissen zal men dan uitspreken.

Hun zonden zijn dus reeds verzoend; dat is een gepasseerd feit sinds het moment dat Hij het heiligdom inging. Wanneer Hij straks terugkomt, zullen de zonden ook daadwerkelijk in de praktijk worden weggedragen. Dan is de verzoening ten volle vervuld en zullen zij alle resultaten en vruchten daarvan plukken.

Ik lees nog even vers 28 uit Leviticus 23: "Op die dag zult gij generlei arbeid verrichten, want het is de Verzoendag om over u verzoening te doen voor het aangezicht van JAHWEH, uw God." Heel plechtig, het is voor Gods aangezicht. Waarom? Het is Gods voorziening, het is Gods woord en alles gaat van Hem uit. Hij doet verzoening en Hij is de Handelende; het volk ondergaat dit en is daarin passief. Het is zelfs de essentie dat Hij handelt en het volk niets doet.

Het is inderdaad een sabbat. Er staat in vers 29: "Want iedere ziel die zich op die dag niet zal vernederen, zal afgesneden worden uit zijn volksgenoten." Hier wordt het negatief geformuleerd en daarmee in feite ook scherper. Eerst werd er gezegd dat je die dag niets doet, en hier staat dat iedere ziel die zich op die dag niet zal vernederen — die dus niet passief zal zijn — afgesneden zal worden uit zijn volksgenoten. Er staat letterlijk in onze vertaling "uitgeroeid", maar het idee is niet zozeer een doodstraf, maar letterlijk "afsnijden". Het idee is dus niet vernietiging, maar uitsluiting van deelname. Dat is het idee achter het woord. Wat dat in de praktijk profetisch betekent, zullen we straks vanzelf zien, want God Zelf zal dat namelijk voor Zijn rekening nemen.

▶ 48:37 God Zelf Snijdt Af Wie Menselijke Arbeid Verricht ↑ hoofdstukken

Iedere ziel die enige arbeid verricht op die dag. Dit is nu al de derde keer dat we dit tegenkomen, telkens in een iets andere formulering. Vers 28 sprak over generlei arbeid en vers 29 sprak over wie zich niet zal vernederen. Hier wordt het tegenovergestelde benoemd: ieder die juist wel enige arbeid verricht. Daarbij maakt het helemaal niet uit wat voor arbeid dat is. Of dat nu zware arbeid is of lichte arbeid, agrarisch werk of timmerwerk, dat maakt niet uit. Ieder die enige arbeid verricht op die dag, die zal Ik doen vergaan uit het midden van zijn volk.

In de NBG-vertaling staat: "Zal Ik verdelgen uit het midden..." Maar verdelgen is niet de gedachte van het woord zelf; het is doen vergaan. God Zelf zegt hier — en kijk, in het voorgaande vers werd gezegd dat zo iemand afgesneden zou worden — dat dit niet betekent dat het volk dat moest doen, maar God Zelf zegt: "Die zal Ik doen vergaan uit het midden van zijn volk." De formulering van dit woord, "doen vergaan", is het Hebreeuwse woord abad. Dat wijst op verdwijnen, verloren gaan of tenietgaan. Het proces hoe dat gebeurt, wordt niet beschreven, maar alleen het resultaat wordt benoemd: het verdwijnt, het is er niet meer.

En weet u hoe dat vervuld gaat worden? Dat gaat letterlijk vervuld worden op de Dag van de Verzoeningen. Als u zich nu afvraagt hoe ik dat bedoel, dan stel ik voor dat we eerst even gaan pauzeren. Want als we nu naar Ezechiël 20 gaan, kost dat weer de nodige tijd. Daarom stel ik voor dat we eerst een pauze houden. Dan kunt u alvast even nadenken over de vraag die ik zojuist opwierp, en dan gaan we straks over een kwartiertje de draad weer oppakken.

Nog even over de vraag of je op de Verzoendag mag werken: dat hoort bij de Joodse traditie van de tien geduchte dagen. Men gaat dan naar de Selichot, zoals dat heet. Selichot komt van het werkwoord voor vergeving. Na vier dagen gaat men in inkeer naar de synagoge en zie je hoe de Joodse gemeenschap daarmee omgaat. Dat is de Joodse traditie zoals die in Israël leeft, en daar kun je inderdaad een hoop van opsteken. Het is absoluut een sabbat. Ik heb de Joodse traditie over wat de Verzoendag is nu bewust even gelaten voor wat het is, omdat er in onze dagen helemaal geen heiligdom is. Omdat ze geen bok hebben, slachten ze tegenwoordig een kip. Dat is bekend, maar daarmee ben je natuurlijk wel een heel eind verwijderd van de Bijbelse gedachte.

Maar goed, we gaan nu even pauzeren. We waren gebleven bij vers 30, waar bij herhaling wordt benadrukt dat iedere ziel die enige arbeid verricht op die dag, de Verzoendag, door God Zelf zal worden weggedaan. "Die zal Ik doen vergaan uit het midden van zijn volk." Dat is de meest letterlijke weergave, en dat is vooral ook een profetische waarheid.

▶ 52:51 Ezechiël 20: de Schifting van de Weerspannigen in de Woestijn ↑ hoofdstukken

Inmiddels is de lijn duidelijk dat al die dagen spreken van profetische waarheden. De hoogtijden in verband met de eerste komst liggen uiteraard al in het verleden, maar wat de zevende maand betreft, dat gaat in de toekomst een vervulling krijgen wanneer Hij zal verschijnen met bazuingeschal voor Zijn volk. Maar ook vervolgens op Jom Kipoer. Dan zal het inderdaad zo zijn dat wie enige arbeid verricht op die dag, God Zelf ervoor garant zal staan dat zij uit het midden van het volk zullen worden verwijderd. Dat dit profetisch is in verband met het begin van de toekomende aeon, blijkt bijvoorbeeld uit Ezechiël 20.

Daar lees je — ik lees voor: "Zowaar Ik leef, luidt het woord van de Heer JAHWEH, met sterke hand, met uitgestrekte arm en met uitgestorte grimmigheid zal Ik over u heersen." Dat wil zeggen: het gaat gepaard met een grimmig handelen van God waarmee Hij Zijn volk zal verlossen. "Ik zal u voeren uit het midden der volkeren." Dit gaat over de terugkeer uit de ballingschap, maar dan onder leiding van God Zelf. Niet dat zij zelf weer een staat oprichten in het land; nee: "Ik zal u voeren uit het midden der volkeren en u bijeenbrengen uit de landen waarin gij verstrooid zijt." Uit de diaspora dus. "Met sterke hand, met uitgestrekte arm en met uitgestorte grimmigheid. En Ik zal u brengen..." Let op! Niet naar het land, maar: "Ik zal u brengen naar de woestijn der volkeren." Dat is een term waar ik nu even niet te diep op in wil gaan, maar uit de volgende verzen blijkt direct dat het niet het land is. In de woestijn! "Ik zal u brengen naar de woestijn der volkeren en daar met u in het gericht treden van aangezicht tot aangezicht."

Dit is trouwens een hele onbekende profetie. Ezechiël 37 is heel bekend, over dat dal met die doodsbeenderen die bijeengebracht worden, maar Ezechiël 20 gaat heel concreet over hoe God Zijn volk zal verzamelen uit de natiën, uit de ballingschap en de diaspora. Maar Hij brengt hen niet direct in het land. Hij brengt hen wel in het land, maar vía de woestijn. Daar zal Hij met hen in het gericht treden; Hij gaat de dingen daar rechtzetten. En er staat bij: "van aangezicht tot aangezicht." Hij zal daar dus daadwerkelijk verschenen zijn. Zichtbaar, geopenbaard is Hij dan inmiddels.

Ik lees even verder in vers 36: "Zoals Ik met uw vaderen in het gericht getreden ben in de woestijn van het land Egypte — hier wordt specifiek die woestijn genoemd — zo zal Ik ook met u in het gericht treden, luidt het woord van de Heer JAHWEH." Dat wil zeggen: ooit in de woestijn heeft God een rechtsgeding gehad met Zijn volk. Toen is ook het hele volk omgekomen; vandaar dat ze veertig jaar hebben moeten reizen. Het hele geslacht is omgekomen op twee zielen na: Jozua en Kaleb. God is toen in het gericht getreden, heel concreet. "Zoals Ik met uw vaderen in het gericht getreden ben in de woestijn van het land Egypte, zo zal Ik ook met u in het gericht treden, luidt het woord van de Heer JAHWEH. Ik zal u onder de herdersstaf doen doorgaan en u brengen in de band van het verbond."

Hier wordt de metafoor gebruikt van een herder die zijn schapen uitleidt of inleidt, net hoe je het zeggen wilt, maar in ieder geval: onder de herdersstaf. Eén voor één brengt Hij hen door; er vindt dus een selectie plaats. Dat is het hele idee. Als herder zal Hij Zijn kudde voorgaan, maar hen ook één voor één doen doorgaan. "En u brengen in de band van het verbond" — het nieuwe verbond. En nu komt het, want dit is waarom ik dit aanhaalde. We lazen in verband met Jom Kipoer dat God Zelf zegt: "Wie enige arbeid verricht, wie weerspannig is en zich niet vernedert, wie meent toch wat te moeten doen, die zal Ik Zelf doen verdwijnen, wegsnijden."

In verband met die toekomstige gebeurtenis staat er dat het volk wordt verzameld, niet direct in het land, maar eerst in de woestijn wordt gebracht. Op de details gaan we nu niet in, ik houd me nu puur aan deze tekst. Het gaat me om vers 38: "En Ik zal de weerspannigen uit u uitschiften." In de pauze hadden we het even over dat woord: "de ongezeggelijken". Dat is eigenlijk wat weerspannig is: je niet willen gewonnen geven. Het gaat nog verder dan ongehoorzaamheid. Weerspannig. "Ik zal de weerspannigen uit u uitschiften en hen die tegen Mij overtreden hebben." Om in de termen van Jom Kipoer te blijven: zij die zich niet vernederen en die wel wat menen te moeten bijdragen. Wellicht religieus — juist religieus! Wij zouden zeggen: "Ja, maar ze willen toch wat doen?" Maar dat was juist het punt: dat mocht nou juist niet. Mensen willen altijd wat doen en wat verdienen, maar als er iets is waar God een hekel aan heeft, ja, wat Hij haat, dan is het juist als een mens meent iets te moeten doen. Dat noemt Hij weerspannig. "Wel zal Ik hen leiden uit het land waarin zij als vreemdelingen vertoeven" — dat is ook heel opmerkelijk — "maar in het land van Israël zullen zij niet komen; en gij zult dan weten dat Ik JAHWEH ben."

Een heldere profetie, hè? Je vindt in Deuteronomium 30 iets van soortgelijke aard. Maar het gaat mij nu even om het punt dat voordat het volk in het land terechtkomt en voordat zij daadwerkelijk zullen weten wie de Heer hun God is, Hij hen daar in die woestijn al zal hebben geschift en geselecteerd. Degenen die weerspannig zijn, zullen inderdaad worden verwijderd en het land niet binnengaan. Precies zoals dat ooit ging in de dagen dat het volk uittrok uit Egypte: voordat ze het land ingingen, vond daar ook zo'n geschifting plaats.

Heel eigenaardig, hè? Je ziet dat Leviticus 23 niet alleen iets zegt over de ernst van de tiende Tisjri, de Verzoendag, zoals die elk jaar gevierd werd. Nee, het zegt bovenal iets over dé tiende Tisjri die in de toekomst zal plaatsvinden, nadat de Heer zal zijn verschenen om de heerschappij op Zich te nemen en Zijn volk te verzamelen.

Ik lees even verder. "Generlei arbeid zult gij verrichten." We gaan weer terug naar Leviticus 23. "Generlei arbeid zult gij verrichten." Dat kennen we inmiddels wel natuurlijk. "Het is een inzetting voor de aeon." Als ik het cursief heb weergegeven, geef ik daarmee aan dat ik afwijk van de NBG-vertaling. Want u weet: in de NBG-vertaling... Ik hoorde zojuist een gevleugelde uitspraak: ik heb nooit geweten dat NBG betekent "Niet Bijbelgetrouw". Ik had gedacht dat het... Oké, die knippen we er misschien weer uit, want het is erg onaardig. Maar in dit verband is het trouwens wel ter zake. In de NBG-vertaling staat er namelijk zoiets als "een altoosdurende inzetting", maar dat is niet het idee. Een aeon heeft niets te maken met "altoosdurend". Dus in dat opzicht is het inderdaad niet bijbelgetrouw.

"Generlei arbeid zult gij verrichten, het is een inzetting voor de aeon." In feite is ook dit weer een herhaling van wat er eerder gezegd was, maar wel met een specifieke toevoeging. Nou ja, twee toevoegingen eigenlijk, want het gaat zowel over de duur als over de reikwijdte — de actieradius, om het zo te zeggen. In de eerste plaats: "voor uw geslachten, in al uw woonplaatsen." Het is dus niet gebonden aan één generatie, maar geldt voor al uw geslachten, ook voor de generaties die nog komen. En het is ook niet beperkt tot één plaats: "in al uw woonplaatsen." Het is niet beperkt tot de tempel of de plek waar het heiligdom staat. Het is dus heel universeel, zowel ruimtelijk als in tijd. Dit is de laatste vers van dit gedeelte in Leviticus 23.

▶ 01:02:15 Een Sabbat van Sabbaten: de Kalenderdag van Avond tot Avond ↑ hoofdstukken

Het zal trouwens een Sabbat van Sabbaten zijn; dat staat er weer letterlijk. Ik heb het hier weer even gecursiveerd, want in de gewone vertalingen staat het net even anders. Daar staat: "Het zal u een volkomen Sabbat zijn en gij zult u verootmoedigen." Ik maakte net even dat grapje — ik wil helemaal niet onaardig zijn naar de vertalers die goed hun best hebben gedaan — maar er staat eigenlijk: een Sabbat van Sabbaten.

Het idee is dus dat deze Sabbat... Sabbat betekent, ik heb het al vaker gezegd in deze serie, staken of ophouden. En ja, dat is wat de zevende dag is. Maar dit is ongeacht op welke weekdag deze tiende Tisjri viel; het was per definitie een Sabbat, en wel een Sabbat van Sabbaten. Met andere woorden: het is zoals dat heet een vergrotende trap, zoals je die in het Hebreeuws heel vaak hebt. Het Heilige der heiligen, de God der goden, de rechters der rechters, de eeuwen der eeuwen, et cetera. Het is dus een vergrotende trap of zelfs een overtreffende trap.

Sabbat betekent dus inderdaad staken of ophouden. En als er één dag is in het jaar waarop niets gedaan wordt — we hadden het er zojuist nog even over voor de pauze — als er één dag is, ook nu nog in het Jodendom, waarop absoluut niets gedaan zou worden, dan is het op deze tiende Tisjri. Maar ik hoop dat het u inmiddels duidelijk is dat dit natuurlijk de instructie is die gegeven wordt als voorafschaduwing, maar de vervulling is natuurlijk deze: dat pas als God zelf deze dag tot vervulling gaat brengen, er inderdaad rust zal zijn. En dan zal het volk... hoe was het ook alweer? De Heer... ja, dat is gewoon de algemene universele Bijbelse waarheid: de Heer zal voor u strijden, jullie zullen stil zijn en Ik doe het werk, en niemand anders. En indien de Heer het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de bouwlieden eraan. Hij doet dat. En hoe was het ook alweer? Hij geeft het Zijn beminde in de slaap. En als je slaapt, dan ben je echt opgehouden met werken. Dan doe je niets meer en rust je gewoon. En dat is precies wat zo'n dag inhoudt: dan stop je, dan kap je.

Het zal u een Sabbat van Sabbaten zijn en gij zult u vernederen. Ik wijs er maar weer op dat er hier ook weer een voorzegging is: jullie zullen je vernederen. Dat is dus een profetische uitspraak, maar feitelijk ook een belofte. Israël zal klein worden voor de Allerhoogste, omdat Hijzelf er garant voor staat dat de verzoening zal worden gedaan.

Of je het nu hebt over... ik wilde het in de pauze nog even hebben over verzoenen en verzoening doen. Dat zijn twee heel verschillende begrippen. Ik zei het al: het zijn heel verschillende begrippen, maar één gemeenschappelijk ding vind ik ook belangrijk om te onderstrepen. In beide gevallen, of je het nu hebt over kaphar of katallassô, over verzoening doen of verzoenen, in beide gevallen is het God die alles voor Zijn rekening neemt en waarbij menselijke activiteit niet op prijs gesteld wordt. En dat is eigenlijk een eufemisme zoals ik het zo zeg, want Hij tolereert het niet. Dat is niet aan de orde, want het is óf Hij óf wij, maar niet een beetje van... precies, ik wist dat er een reclamespreuk nu voorbij zou komen. Oké. Hijzelf staat daarvoor garant.

En gij zult u vernederen op de... interessant trouwens nog iets erbij: op de negende van de maand, des avonds, van avond tot avond zult gij uw Sabbat vieren. Van avond tot avond. Hé, maar dit is natuurlijk een heel bekend Bijbels gegeven. Hier wordt het heel specifiek van Jom Kippoer gezegd: het loopt dus van avond tot avond. Kijk, bij ons loopt een etmaal altijd van middernacht tot middernacht. Dus eigenlijk wordt de nacht in tweeën gebroken en dan, midden in de nacht, breekt er weer een ander etmaal aan.

Deze moet u even onthouden. U moet niets, maar dat adviseer ik u dan. Kijk, een Bijbelse dag... de definitie is heel simpel. God noemde het licht dag en de duisternis nacht. Wat is een dag? Nou, gewoon als het licht wordt. Dus als de zon opkomt, dan begint de dag. En wanneer eindigt de dag? Nou, wanneer de zon ondergaat. Een gemiddelde dag duurt in de Bijbel dus twaalf uur. Dat zegt de Heer Jezus ook in Johannes 11: gaan er geen twaalf uren in een dag? Dat is ook gemiddeld, waar je ook bent, maar een dag duurt altijd gemiddeld twaalf uur.

Oké, maar de dag duurt dus van zonsopgang tot zonsondergang. Nu is de grote vraag: waar moet je de nacht nu bij rekenen? Hoort die bij de voorgaande dag? Ik bedoel als je het hebt over een kalenderdag, over een etmaal. Een dag is dus eigenlijk geen etmaal; een dag is een half etmaal. Een dag en een nacht is een etmaal. Maar bij welke kalenderdag hoort nu die nacht? U zegt dat u daar nog nooit wakker van gelegen hebt. Dat hoeft ook niet. Hoort dat nu bij de voorgaande? Nou, de Bijbelse gedachte is — en de tiende Tisjri loopt hier van avond tot avond — dat kalenderdagen van avond tot avond geregeld worden. Dat is tot op de dag van vandaag gewoon de standaard in het Jodendom; de Shabbat begint dus vrijdagavond en elke kalenderdag loopt van avond tot avond. Dat is soms wat verwarrend.

Dus als je wilt weten... ik heb zo'n kalendertool op mijn mobiel om Hebreeuwse dagen om te zetten naar onze kalenderdagen. En dan zeg je bijvoorbeeld negentien maart, met welke dag komt dat overeen op de Hebreeuwse kalender? Dan moet je wel even aanvinken of je nu voor zonsondergang of na zonsondergang bedoelt; dat maakt namelijk het verschil van een dag. Dat loopt dus niet helemaal synchroon. Wij kennen het fenomeen ook in de kerkelijke liturgie; dat heb je dus ook met kerstavond. Kerstavond is de avond die voorafgaat aan de kerstdag, aan de eerste kerstdag, vierentwintig december toch? Ik zie sommige mensen kijken van: ik heb niks met kerst. Ik zeg nou goed zo, prima, vooral zo houden. En dat geldt trouwens ook voor de paaswake; dat is altijd de zaterdagavond voor de zondag. En als u geïnteresseerd bent in de islam, dan is dat ook zo; dan wordt de ramadan altijd begonnen bij zonsondergang. Alleen de Romeinen waren zo eigenwijs om de nacht in tweeën te splitsen en met dat restant zitten wij nog steeds. Dus dan moet je midden in de nacht... nou ja, heb je die problemen, weet je wel, dat je dan om twee uur 's nachts... dat hebt u over twee weken weer, dan moet u de klok weer verzetten. Zondag hier en dan moet u hem daar neerzetten. Nou, nu ben ik wel jolig genoeg geweest.

Oké, op de negende van de maand, des avonds, van avond tot avond zult gij uw Sabbat niet vieren, maar houden. Eigenlijk staat er in de NBG-vertaling "vieren", maar er staat letterlijk: u zult uw Sabbat sabbatten. Sabbatten is dan een werkwoord. Uw Sabbat, de dag van ophouden, die zult u dan ook daadwerkelijk ophouden of eerbiedigen.

Oké, nou dit is... we zijn nu aangekomen bij vers tweeëndertig. Dit was het laatste in Leviticus drieëntwintig over Jom Kippoer. De instructies die gegeven worden, wat is nu Jom Kippoer en wat zou het volk weten; dat hebben we nu bezien. En dan wil ik nog graag even een paar profetische passages ook de revue laten passeren. Want ja, nu weten we, ik heb al wat andere dingen ook verteld, maar ik wil gewoon ook de Schrift laten spreken waar deze dag ook profetisch zijn vervulling vindt. Ik bedoel, we hebben de vorige keer ons beziggehouden met de dag van het bazuingeschal. Waar spreekt dat van? Nou, als de Heer straks zijn voeten zal zetten op de Olijfberg, dan zal Hij met groot geklank ook komen. Hoe ik me dat ook moet voorstellen maakt niet uit, maar in ieder geval zal Hij dan zijn volk bijeenbrengen en Hij zal ze uitleiden, eerst naar de woestijn.

▶ 01:12:38 Romeinen 11: de Verlosser uit Sion Neemt de Zonden Weg ↑ hoofdstukken

Laten we eens naar Romeinen 11 gaan, vers 25. De Verlosser zal uit Sion komen. Over een paar weken hoop ik in Nunspeet een Bijbelstudie te geven over de volheid der natiën; daar gaat dan een hele avond over. Nu moet ik het dus even snel lezen, maar ik zal me disciplineren. "Want broeders," zegt Paulus dan, "ik wil u niet onkundig laten van dit geheimenis," van deze verborgenheid. Hij gaat iets vertellen waar zij onwetend over waren en wat hem door openbaring bekend is geworden. Een gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen. Laten we zeggen: het grootste deel van Israël is verhard. Er is trouwens ook een bedekking op hun ogen — ze zien het niet — en een bedekking op hun hart. Ze kúnnen het ook niet zien, want God heeft hun ogen gesloten.

Maar dat heeft een "totdat". Een gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen, en wanneer zal dat ophouden? Wanneer de volheid der natiën binnengaat. Nu gaat het heil naar de natiën; de boodschap wordt gepredikt en er wordt een volk verzameld uit de natiën. Als dat getal vol is en binnengaat — ik maak dit gebaar omdat we omhooggaan — dán houdt de gedeeltelijke verharding voor Israël op. Dan zal de bedekking weggenomen worden, ook al gaat dat niet in één slag of stoot. Maar dan staat erbij: "en aldus". Dat wil niet alleen zeggen "vanaf dan" — hoewel dat ook waar is — maar het betekent vooral: op die wijze. En aldus zal gans Israël behouden worden.

Dat wil zeggen dat het hele volk gered zal worden, gelijk geschreven staat. Dat geheel Israël gered wordt, betekent hier nog niet dat elke individuele Israëliet bij die gelegenheid al wordt gered. Het betekent dat wie straks in het beloofde land komt, dat dán geheel Israël is. De rest is uitgeselecteerd. Een voltallig gelovig Israël zal inderdaad dan ook behouden worden. Als u vraagt: "Geloof je dan niet dat alle Israëlieten behouden worden?", dan zeg ik: jawel, maar dat geldt uiteindelijk voor alle mensen. Hij is immers de Behouder van alle mensen. Maar hier gaat het niet over individuen; het gaat over het volk. Het volk zal als geheel gelovig zijn en behouden worden. Paulus zegt dan: "gelijk geschreven staat" — en daarom kom ik op dit vers — "de Verlosser," of de Losser, de Goel, "zal uit Sion komen en Hij zal de goddeloosheden van Jakob afwenden." En dan staat erbij: "en dit is mijn verbond met hen, wanneer Ik hun zonden wegneem."

Kijk, dit bedoel ik nu met de vervulling van de Verzoendag. De Verlosser zal uit Sion komen. Dat voorzetsel is iets eigenaardigs. Als je Jesaja 59 leest, want daar komt dit citaat vandaan, dan staat er: "de Verlosser zal tot Sion komen." Dat zou je ook verwachten. Ik bedoel, als God de draad met Zijn volk weer oppakt, dan komt de Verlosser tot Sion. Dat is ook zo. Maar hier staat iets anders: de Verlosser zal ook uit Sion komen. Hij komt tot Sion, Zijn voeten zullen staan op de Olijfberg — die zal scheuren — en er zal een vluchtweg gecreëerd worden. Men zal naar buiten het land vluchten en de Verlosser, de Goel, zal Zich bij hen vervoegen. Dus de Verlosser komt tot Sion, jazeker, maar Hij gaat vervolgens ook weer uit Sion en zal Zich bij hen in de woestijn vervoegen, waar trouwens inmiddels al 1260 dagen een ander deel van het volk bewaard wordt.

Is dit nu een beetje veel van het goede wat ik zeg? Ik kan het ook niet helpen, zo is het nu eenmaal. In ieder geval komt er dan nog een deel van het volk bij dat wereldwijd verzameld wordt in de woestijn, en de Heer zal daar hoogstpersoonlijk, van aangezicht tot aangezicht, Zich tot dat volk gaan verhouden. Hij verschijnt op de Dag van het Bazuingeschal, en er zullen nog weer dagen overheen gaan — ik denk tien — alvorens Hij de goddeloosheden van het volk gaat afwenden en hun zonden wegneemt.

Dat doet direct denken aan wat de zondebok doet. De ene bok werd in het heiligdom gebracht met het bloed daarvan, de hogepriester komt weer naar buiten en vervolgens worden de zonden van het volk beleden. Die worden door die andere bok ver weg weggedragen. Het idee is: de goddeloosheden van Jakob worden afgewend, hun zonden worden weggenomen. Zie daar: dat is Jom Kipoer voor het volk. En ik denk inderdaad dat dit weer op een tiende Tisjrie zal zijn. Daarom heeft God die dag ook gereserveerd, bepaald en afgesproken. Dat ligt allemaal besloten in dit citaat dat Paulus geeft. Hij geeft in feite een prachtige profetische tijdlijn. De volheid der natiën gaat binnen, en aldus zal gans Israël gered worden. Hoe dan wel? Wel, doordat de Verlosser ook uit Sion zal komen en het volk vervolgens daar ergens buiten het land verzameld wordt, waarbij de goddeloosheden van Jakob worden afgewend.

▶ 01:19:32 Zacharia 13: een Ontsloten Bron en Totale Reiniging ↑ hoofdstukken

Zacharia 13, nog zo één. Daar lees je in Zacharia 12, het voorafgaande, over dat zij in de dag van de benauwdheid zullen roepen in Jeruzalem en dan staat er ook bij: "en ze zullen Hem zien die zij hebben doorstoken." En over Hem een rouwklacht aanheffen als over een eerstgeborene. Het is dat vers trouwens dat nogal eens aangehaald wordt in het Nieuwe Testament. Dus men zal Hem zien en men zal Hem herkennen.

Te dien dage zal er een bron ontsloten worden voor het huis van David — ik ga nu niet op de details in, maar het hele idee is dat er een reiniging gaat plaatsvinden — een bron ontsloten voor het huis van David en voor de inwoners van Jeruzalem en voor de zonde en voor de onreinheid. "En Ik zal te dien dage," luidt het woord van Yahweh der legermachten, "de namen van de afgoden uit het land afsnijden." Heb je het weer: afsnijden. Hetzelfde woord als wat ik eerder ook in verband met Jom Kippoer voorlas, zodat er niet meer aan gedacht zal worden. "Ook de profeten en de onreine geest zal Ik uit het land wegdoen." Dan heb je weer dat wegdoen, dus doen verdwijnen.

Over Jom Kippoer gesproken: dit is Jom Kippoer. Het volk wordt gereinigd en alles wat daar niet thuishoort, die afgoden, die worden afgesneden en buiten gebracht; er zal niet meer aan gedacht worden. Ik werd in de pauze nog eventjes — Jolette, dankjewel — herinnerd aan een uitdrukking. Toen ik het had over bedekken en verzoenen: eigenlijk kennen wij dat ook in de uitdrukking "zand erover". Dat wil zeggen: we denken er niet meer aan. De Bijbelse gedachte is trouwens niet die van zand, maar wel dat iets bedekt wordt en wel zodanig dat er niet meer aan gedacht wordt. Dus dat is de overeenkomst: bedekken. En zodanig dat het inderdaad niet meer gezien wordt, zodat het geen aandacht meer heeft. Er zal niet meer aan gedacht worden en er zal ook niet meer aan herinnerd worden.

Ik heb wel eens de verklaring gehoord van: ja, toen werden zonden bedekt en straks worden ze weggenomen of zullen ze helemaal niet meer zijn. Maar er bestaat natuurlijk niet zoiets als het verleden ongedaan maken. Je kunt zorgen dat daar niet meer aan gedacht wordt, je kunt het rechtzetten, maar je kunt natuurlijk niet maken dat iets er niet meer is. Iets is gebeurd of het is niet gebeurd, toch? Dus de Bijbelse gedachte is inderdaad die van totale bedekking.

En dan wil ik nog even herinneren aan wat ik las of waar ik aan refereerde in Micha 7 aan het slot, dat Ik de zonden van Jakob zal werpen in de diepte der zee, zodat het bedekt is. Ja, het wordt niet meer gezien. Het is voorbij, inderdaad. Eventjes in onze taal: zand erover. Eigenlijk: bloed erover. Die van bloed is nog veel mooier omdat daar de waarheid nog weer in besloten ligt van dood en opstanding. En dan heb ik er nog één.

▶ 01:23:22 Jesaja 53: Israëls Belijdenis en de Uiteindelijke Verzoening ↑ hoofdstukken

Jesaja 53. En daar wil ik mee afsluiten, want Jesaja 53 is een van de bekendste hoofdstukken die gaat over de Messias die verworpen wordt door Zijn volk. Wat meestal niet bekend is, is dat dit als een belijdenis van het volk wordt weergegeven; er wordt in de wij-vorm gesproken. Wanneer zullen de woorden van Jesaja 53 echt actueel worden? Dat is wanneer de zonden van het volk beleden worden.

En dan staat er in Jesaja — ik lees gewoon een aantal verzen voor. Het gaat over de Messias: Hij had gestalte noch luister, dat wij Hem zouden hebben aangezien, noch gedaante dat wij Hem zouden hebben begeerd. Hij was veracht, door mensen verlaten, een man van smarten, vertrouwd met ziekte. Ja, als iemand voor wie men het gelaat verbergt; Hij was veracht en wij hebben Hem niet geacht. Wie zijn die 'wij' hier? Dat is het volk. Hij was gezonden tot Zijn volk. Trouwens later in datzelfde hoofdstuk, ik geloof in vers 10, dan staat er ook: "Om de zonde van mijn volk is hem dit aangedaan."

De Joodse uitleg van Jesaja 53 is dat het zou slaan op het Joodse volk zelf, maar dat kunnen we wel vergeten. Het gaat juist over het volk dat hier belijdt: Hem die zij niet hebben gekend en erkend. En straks, als er schellen van hun ogen zullen vallen, dan zullen ze alsnog tot inzicht komen. En dan zal Hij zeggen: "Ik ben Jozef die jullie verkocht hebben." Oh nee, dat is weer wat anders, maar wie snapt hem? En dan de schrik van het volk als zij Hem dan zullen zien.

Hij was veracht, wij hebben Hem niet geacht. Nochtans, onze ziekten heeft Hij op Zich genomen. In Mattheüs 8 wordt dit geciteerd, dat de Heer onder Zijn volk uitging en allen genas die met kwalen tot Hem kwamen. Dan staat er opdat vervuld zou worden hetgeen Jesaja geprofeteerd heeft, namelijk: "Onze ziekten heeft Hij op Zich genomen en onze smarten gedragen." Wij echter hielden Hem voor een geplaagde, een door God geslagene en verdrukte. Dat heeft trouwens de calvinistische, trouwens de hele kerkelijke leer ook gezegd: want Jezus is door God geslagen en verdrukt, en God heeft Zich op Hem vertoornd. En zo, als een bliksemgeleider, heeft Hij de toorn van God gedragen. Nee! Wij hielden Hem voor een geplaagde en door God geslagen en verdrukte. Dat was Hij niet. God heeft Hem wel overgelaten aan Zijn volk, dat wel.

Maar lees eens even gewoon door: "Maar om onze overtredingen" – weer de wij-vorm – "werd Hij doorboord." Letterlijk zelfs, doorboord. "Om onze ongerechtigheden verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbrengt" – dat is niet de straf van God, dat is de straf die over Hem uitgesproken is om Hem ter dood te brengen. Maar juist die straf brengt ons de vrede aan. Want doordat Hij stierf, heeft God Hem opgewekt uit de doden voor hen. Dus dat is een totaal andere gedachte. De straf die ons de vrede aanbrengt, die was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.

Wij allen dwaalden als schapen. Heb je weer dat beeld van Israël als een kudde. En wij wendden ons ieder naar zijn eigen weg, maar JAHWEH heeft ons aller ongerechtigheid op Hem doen neerkomen. De passage gaat door. En als Hij Zijn leven gesteld zal hebben tot een schuldoffer... nu citeer ik even het slot: "Als Hij Zijn leven gesteld zal hebben tot een schuldoffer, zo zal Hij zaad zien en onvergankelijk leven." Een lang leven, het langste leven wat er bestaat, onvergankelijk leven.

Als Israël straks tot de erkenning komt van wie Hij is, dan zullen ze deze woorden in de mond nemen. Ik denk dat zelfs letterlijk, dat is al Jesaja 53, en vele geziene Joden zullen het wellicht uit het hoofd kunnen reciteren. Terwijl ik het zeg, denk ik eigenlijk van niet, want Jesaja 53 hebben ze consequent al uit de hele liturgische lezing verwijderd. Dus die opmerking neem ik ter plekke weer terug. Maar ik bedoel dit te zeggen: straks dan zullen zij zeggen, als Hij dan gezien zal worden, en dan zullen ze over Hem een rouwklacht aanheffen. Dan zullen ze tot de erkenning komen en dan zullen ze inderdaad zeggen: "Om onze overtredingen werd Hij doorboord, om onze ongerechtigheid verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbracht, die was op Hem." En dat is Israëls Jom Kippoer. En dat zal dan ook letterlijk vervuld worden en als u het mij vraagt, dat zal allemaal plaatsvinden en gemarkeerd worden met name op die tiende van de zevende maand.