▶ 00:01 Introductie: de Structuur van Gods Hoogtijden ↑ hoofdstukken

Inmiddels is het de vierde avond dat wij ons buigen over het thema van de Moadim, zoals dat in het Hebreeuws klinkt. De hoogtijden; letterlijk eigenlijk de afgesproken tijden, de tijden die God al van tevoren heeft gefixeerd en vastgelegd. Dat is de term die gebruikt wordt in Leviticus 23. Een heel seizoen houden we ons bezig met dat hoofdstuk. Het wordt ook wel Israëls feestkalender genoemd – dat klopt wel, maar meer nog zijn het Gods hoogtijden.

De eerste avond hielden we ons bezig met een wekelijkse hoogtijd, want daar begint Leviticus 23 mee. Vervolgens de avonden daarop beginnen de zeven jaarlijkse hoogtijden die ook prachtig stilistisch uitgebeeld worden in de menorah; vandaar ook het embleem van dit hele seizoen. Die is zeer passend en er zit een geweldige structuur in. Ik heb er al een paar keer op gewezen: het wijst allemaal – de lichten en de lampen aan de linkerkant en aan de rechterkant – naar de komst van de Messias in zijn vernedering en straks ook in zijn verhoging. En dat wat God in de tussentijd doet, is de middelste lamp.

Dat zal het onderwerp van de volgende keer zijn, maar dan hebben we het inmiddels over het nieuwe jaar. Er is al een merkwaardigheid – ik wijs er nog maar een keertje op – dat we ons in het najaar bezighouden met de voorjaarsfeesten en in het voorjaar met de najaarsfeesten. Dat is een wonderlijke symmetrie, maar het is nu eenmaal zo. En tegen Kerst – dat is nog zoiets eigenaardigs – gaan wij ons bezighouden met de opstanding. Daar houd ik wel van eigenlijk. Niet alleen omdat ik wat tegendraads ben, zeker in die sfeer, maar ook gewoon omdat de dingen waar de wereld het rond deze tijd over heeft, namelijk Kerst... Alleen het woord al: Kerst betekent Christus. En dat is in feite de titel van Degene die is opgewekt uit de doden.

Maar ik zal u vertellen, alles wat met dat feest... Goedenavond overigens! Hartelijk welkom ook jullie. Ja, nu ben ik wel van mijn stuk gebracht. Moet je me niet meer aanroepen hoor! Ik moet het gewoon helemaal opnieuw maken. Ja, dan heb jij ook niets gemist. Nee, maar ook de dingen die met Kerst gedaan worden, en ook dat wat daar vermeld wordt in verband met de geboorte van de Heere Jezus, blijkt ook nog eens alles te maken te hebben met zijn betere geboorte en het Licht des levens.

▶ 03:12 Terugblik: Sabbat, Pascha en Ongezuurde Broden ↑ hoofdstukken

Goed, de eerste avond ging dus over de Sabbat. Vervolgens hebben we ons de tweede avond beziggehouden met de dag van het Pascha. Dat is één datum: 14 Aviv of Nisan. Eén maand heeft beide namen. Aviv vind ik mooier, dan denk ik gewoon aan de lente, en Nisan is een wat latere naam die in het huidige jodendom ook gangbaarder is, dus ik noem ze allebei maar even. Op die dag vond, voor de goede orde, de slachting plaats van een eenjarig lam. Niet alleen de datum wordt vastgesteld, maar ook het tijdstip, namelijk tussen twee avonden. We hebben toen in de studio gezien dat dat halverwege de middag betekent.

Het geweldige – en dat is de ontdekking die we iedere keer weer doen, ook vanavond weer echt wonderbaarlijk – is dat Jezus Christus, de beloofde Messias, de vervulling is van het Pascha. "Ons Pascha is geslacht," zegt Paulus in 1 Korinthe 5. Hij is geslacht op precies de dag, wat zeg ik, op het uur dat het lam geslacht zou worden. Op dat tijdstip werd Hij dus geslacht. Hij werd ook letterlijk geslacht: gedood door verbloeding. Dat is wat "geslacht" eigenlijk betekent. Maar geen been van Hem werd gebroken, en ook dat wordt heel uitdrukkelijk vermeld van het lam van het Pascha.

De vorige keer, dat was dus in november, hebben we ons beziggehouden met het feest dat een dag later begon, de 15e Aviv of Nisan. Dat is een hoogtijd, maar het wordt ook echt een feest genoemd: het feest van de Ongezuurde Broden, gedurende zeven dagen. De vijftiende dag, de dag waarop het feest begint, was een dag waarin een heilige samenkomst belegd werd. In de praktijk fungeerde die dag ook als een sabbat, want er mocht geen enkel dienstwerk worden verricht. Dat was ook precies de reden waarom de Heer Jezus op de veertiende geslacht werd en waarom daar grote haast bij was, want de dag daarop mocht er geen dienstwerk plaatsvinden.

Tegen de avond van die dag werd de Heer Jezus begraven. Dat was het begin van die zogenaamde sabbat. Ik zet dat tussen aanhalingstekens; in de praktijk was het een sabbat, en dat betekent gewoon "staken". We zullen vanavond ook nog zien dat de term "de Sabbat" in feite altijd gereserveerd wordt, tenzij anders vermeld, voor de wekelijkse sabbat, de zevende dag van de week dus. Dat hele feest markeert de dood en de opstanding van Jezus Christus.

Vandaar ook dat ongezuurde; in feite spreekt het ongezuurde van wat niet bederft. Waar geen zuurdesem aan te pas komt, dat is het meest karakteristieke van die dagen. Het feest heet dan ook het feest van de ongezuurde broden. Dat is eigenlijk wat ook begonnen is met de dood van de Heer Jezus Christus, want toen is het zuurdesem inderdaad definitief beëindigd. "Het oude is voorbijgegaan," om het met de woorden van de apostel Paulus te zeggen – niet in 1 Korinthe 5, maar in 2 Korinthe 5. Het nieuwe is gekomen, en dat is wat in die week ook inderdaad plaatsvond. Meer in het bijzonder op een specifieke dag, en dat is het onderwerp voor vanavond.

▶ 07:15 Leviticus 23: de Dag van de Eerstelingschoof ↑ hoofdstukken

De dag namelijk van de eerstelingschoof. En dan beginnen we te lezen. Het zijn zeker een zestal verzen; vers 9 tot en met 14 gaan over die hoogtijd. We gaan het vers voor vers, maar eigenlijk zinsdeel voor zinsdeel bezien. Normaal gesproken lees ik uit de NBG-vertaling en als het cursief gedrukt is, dan wijk ik daar in dit geval vanaf. En JAHWEH – dat is de Godsnaam en ik vind eigenlijk dat je die helemaal niet zou moeten vertalen – dus vandaar: "En JAHWEH sprak tot Mozes."

In feite begint hiermee ook weer een afgebakend deel en dit loopt door tot en met vers 22. Dat wil zeggen de dag van de eerstelingschoof en ook de hoogtijd die zeven weken later begon, want die twee zijn aan elkaar gekoppeld. Ik loop nu een beetje vooruit, maar dat zullen we vooral de volgende keer gaan zien. Want het Wekenfeest is een feest dat begint op het moment dat een telling ophoudt. Dan moeten ze namelijk een week van weken tellen: zeven weken. Na 49 dagen tellen, oftewel zeven sabbatten, krijg je na de 49ste de 50ste dag, en dat is wat Pinksteren is.

Maar dat betekent dus: je begint te tellen vanaf de dag van de eerstelingschoof. Vandaar ook dat die twee hoogtijden eigenlijk in één godspraak worden behandeld en besproken. Het zijn namelijk afzonderlijke godspraken. Wij hebben Leviticus 23 zo in onze Bijbel staan als hoofdstuk, maar in feite komt het erop neer dat het het relaas is van diverse keren dat God tot Mozes sprak. En hier opnieuw: "En JAHWEH sprak tot Mozes." Hij vervolgde dat wel, maar het is een afzonderlijke godspraak; het is geen doorlopende toespraak. Dat is het idee.

En dan staat er in vers 10: "Spreek tot de Israëlieten" – letterlijk de zonen, de erfgenamen van Israël – "en zeg tot hen." Het woord wordt bemiddeld; het wordt niet rechtstreeks tot de zonen van Israël gesproken, maar via Mozes. Hij is daarin de middelaar van Gods woord.

▶ 09:51 Gods Woord Spreekt: Openbaring Versus Theologische Traditie ↑ hoofdstukken

En begrijp mij goed, die woorden zijn dus een openbaring. God spreekt tot Mozes en Mozes zou dat vervolgens doorgeven aan het volk van Israël. Ik benadruk dat nu even omdat het dus niet zo is dat deze hoogtijden — ik denk dat ik in dit gezelschap een open deur intrap en dat u daar allemaal op voorhand van uitgaat — maar het zal je gedacht zijn hoeveel mensen er denken dat deze tijden allemaal gecultiveerd zijn. Het zouden volksgebruiken zijn, een godsdienstige traditie, en zo is dat dan allemaal ontstaan. Je kunt daar zelfs nog een argument aan ontlenen, gekoppeld aan het feit dat de hoogtijden in hoge mate verbonden zijn met de oogsten. Nou ja, daar horen dan volksgebruiken bij, en dan zou je zomaar kunnen concluderen dat het van onderaf, vanuit het volk, zo gecultiveerd en ontwikkeld is, zoals dat gaat bij menselijke gebruiken.

Dat is trouwens ook wat ik in de inleiding bedoelde: aan de ene kant is het een voorrecht als je dit woord, de Schriften, mag hebben en je ermee mag bezighouden, maar dat is nog wat anders dan dat je er werkelijk zicht op hebt. Er zijn er zovelen die dit theologisch benaderen en denken: hoe moeten we dit zien in het licht van die tijd? Dat is trouwens een tricky vraag, want hoe weet je dat dan precies? Hoe waren die ontwikkelingen en hoe waren de godsdienstige gebruiken in andere landen; hebben ze elkaar niet beïnvloed? Al dat soort overwegingen spelen dan mee. Maar de Schrift presenteert zich als een eenheid. Het zijn verschillende geschriften — zeventig boeken — maar het is één geheel. Het een legt het ander uit. De Schriften verklaren zichzelf en bewijzen zichzelf ook. Dat is een totaal andere hermeneutiek, een heel andere manier waarop je tegen de Bijbel aankijkt: de Bijbel legt zichzelf uit. Daar gaan theologen in het algemeen niet van uit. Ik zie nu al dat ik alles over één kam scheer, maar die kam is toch wat fijnmaziger dan je zou denken.

Ik zal een voorbeeld geven. Ik was gisteren in de evangelische boekhandel in Katwijk en daar zag ik een boek liggen. Dat zeg je wel vaker als je in een boekhandel bent, en ik dacht: ja, ik heb al een Boek, dus wat moet ik met nog meer boeken? Maar toen zag ik een boek van de theoloog Tom Wright. Het is een dikke pil, mooi ingebonden: een biografie van Paulus. Nou, dan hebben jullie mij wel. Ik las een aantal passages en ik wist al: Tom Wright is heel bekend. Hij is ook weleens "wrong", maar oké, Tom Wright is een zeer bekende theoloog die veel heeft gepubliceerd. In mijn beleving staat hij te boek als een bijbelgetrouw theoloog. Ik bladerde door het boek en vond een aantal passages erg boeiend, dus ik nam het mee.

Toen kwam ik bij mijn onhebbelijke gewoonte om aan het eind van het boek te beginnen. Ik zat te lezen en daar schreef hij dat de helft van de brieven van Paulus vermoedelijk niet door Paulus zelf geschreven is. Wat heb ik nu weer gekocht? Dat dit komt van iemand die zo hoog genoteerd staat! Hij stelt bijvoorbeeld dat de tweede Thessalonicensenbrief vermoedelijk niet van Paulus zelf is, maar van een latere schrijver. Dat is nota bene een heel boeiende brief. Ik loop nu wel een beetje vooruit op de zaken natuurlijk, maar ik moet dit even afmaken. De tweede Thessalonicensenbrief is juist de brief waarin Paulus zijn lezers waarschuwt dat er valse brieven van hem in omloop zijn, van mensen die beweren dat het een brief van Paulus is. En dan eindigt hij die brief nota bene met de woorden: "Dit is een eigenhandige groet van mij. Zo schrijf ik in al mijn brieven." Hij zegt dus: dit is mijn waarmerk. En uitgerekend die brief zou een valse brief zijn? Want je kunt er allerlei mooie namen aan geven, maar dan is het natuurlijk gewoon een vervalsing.

Als ik een brief schrijf onder de naam van Adrie, dan zeg je: dat is een vervalsing. Zeker als ik daar nog een handtekening bij heb die ik nagemaakt heb. Dat is gewoon valsheid in geschrifte. Daar kun je voor aangeklaagd worden en als het serieus is, kun je zelfs in de bak belanden. Maar goed, dat is dus een theoloog. U hoort het, ik praat hier niet met al te veel achting over. Ik vind het vreselijk. Maar goed, je moet als je bijbelstudies schrijft toch een beetje op de hoogte zijn van wat er allemaal speelt. Dan heb je nog eens wat te vertellen, zeg maar. Maar u bent gewaarschuwd. Dat is wat ik bedoel: het is openbaring. Het is van boven naar beneden, top-down, niet bottom-up, om het in het Engels te zeggen. Oké, dit is in feite een inleiding.

▶ 16:06 Aankomst in het Land en het Begin van de Gersteoogst ↑ hoofdstukken

"Wanneer jullie komen..." Het is meervoud. "Wanneer jullie komen in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt." We mogen ervan uitgaan – en dat is ook zo, want zo wordt het beschreven in het begin van de woestijnreis – dat God deze woorden op de Sinaï heeft gesproken. In de praktijk betekende dit dat het nog ruim veertig jaar zou duren alvorens deze woorden van kracht zouden worden. Want wanneer gij komt in het land... ja, dat zou dus nog een generatie later zijn voordat het eigenlijk zijn beslag zou krijgen. Dit staat in contrast met de vorige hoogtijden, vooral die van het Pascha, want dat wijst achteruit. Dat verwees naar de verlossing die zojuist in Egypteland had plaatsgevonden. Nu wordt er een hoogtijd besproken en doorgegeven die nog een relatief lange tijd op zich zou laten wachten, namelijk: "Wanneer gij komt in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt."

Dit is een geschenk van God. "Ik geef jullie het land, Ik geef jullie trouwens ook de oogst." En als jullie dan de oogst daarvan binnenhalen... die oogst wordt hier niet bij naam genoemd. Welke oogst is het? Eigenlijk wordt de lezer en het volk geacht te weten welke oogst het is. Dat is ook niet zo moeilijk; het is namelijk de gersteoogst. Het is de oogst die wordt binnengehaald ten tijde van het Pascha. Als u enigszins agrarisch bent ingesteld, dan begrijpt u dat. Ze kwamen uit Egypte en zouden Israël binnengaan. Het is de oogst van gerst, maar u wilt natuurlijk de ‘bonnetjes’ zien, en terecht. Zeven weken later – ik had het er al even over – heb je Pinksteren. Dat wordt heel uitdrukkelijk benoemd als de hoogtijd van de tarweoogst. Zo wordt dat ook letterlijk genoemd in Exodus 34 vers 22: "Het feest van de oogst der eerstelingen van de tarweoogst." Met andere woorden: zeven weken later zou de tarweoogst zijn, en deze oogst is dus de oogst die zeven weken eerder wordt binnengehaald: die van de gerst.

Daar hebben we een paar hele fraaie voorbeelden van, met name ontleend aan het boekje Ruth. U leest in Ruth 1 dat wanneer Naomi met haar schoondochters terugkeert uit het land van Moab – ze waren daar vanwege een hongersnood naartoe gegaan; haar man Elimelech was overleden en haar beide zonen, die inmiddels getrouwd waren, overleden ook – zij weer teruggaan. U kent de geschiedenis: die dochters gaan met Naomi mee en dan komen ze bij de grens. Naomi zegt: "Ga nu maar weer terug naar je eigen land." Orpa doet dat ook, maar Ruth niet. "Uw volk is mijn volk en uw God is mijn God," en zij gaat mee. Dan lees je aan het einde van het eerste hoofdstuk: "En zij kwamen te Bethlehem." Waarom daar? Bethlehem betekent 'Huis van Brood'. Ze kwamen daar aan bij het begin van de gersteoogst.

Pal daarop lees je dat ze kennismaken met een figuur die geweldig van vermogen was: Boaz. Ruth komt op het land van Boaz terecht. Het is zo'n prachtige geschiedenis, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben. Het gaat mij er puur om dat zij arriveren aan het begin van de gersteoogst. Dat is heel praktisch, want zij ging aren lezen en zo kwam ze ook terecht bij Boaz. Ze ging aren lezen van de gersteoogst. Een hoofdstuk later, in Ruth 2, staat dat zij bij de maagden van Boaz bleef om aren te lezen tot het einde van de gersteoogst en van de tarweoogst. In die volgorde vinden die oogsten dus plaats. Het begin van de gersteoogst is feitelijk het tijdstip waar we het de hele avond over hebben: de dag van de eerstelingschoof van de gersteoogst. Dat is de gedachte.

Als je echt een dag zou willen markeren voor de aankomst in Bethlehem, dan is dat de dag van de eerstelingschoof. En nu verklap ik meteen de clou van de hele avond, maar dat doe ik met liefde: dat is de dag dat de Messias, de Man uit het Huis van Brood uit Bethlehem, opstond uit de doden. Is dat niet een hoopvolle dag van aankomen in het land? Die twee verhouden zich tot elkaar met een tussenliggende tijd van ongeveer zeven weken.

"Wanneer gij dus komt in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt, dan zult gij de eerste schoof van uw oogst naar de priester brengen." In de Statenvertaling staat "de eerste garve". Een schoof is gewoon een bundel aren. U denkt misschien: "Dat is toch een minister-president?" Nee, die niet. Dat was weliswaar 'Schoof 1', dat klopt wel, maar over die Schoof hebben we het nu niet.

▶ 23:16 De Eerste Schoof voor God en het Bijbelse Principe van de Eersteling ↑ hoofdstukken

"Dan zult gij de eerste schoof van uw oogst naar de priester brengen." Het is van belang om hier even op in te zoomen. Waarom? Omdat hier het Hebreeuwse woord Omer gebruikt wordt. En Omer, dat betekent dus schoof. Dat is ook precies de dag waarop de omertelling begint. Die hele periode die vanaf die dag volgt, heet de periode van de omertelling. Men moest elke dag een dag van de scheurkalender afhalen; men moest de dagen tellen en de sabbatten tellen. Tot op de dag van vandaag is het in de Hebreeuwse kalender en in de Hebreeuwse gewoonten zo dat dit heel precies verloopt. Men heeft soms geen idee wat het betekent, maar men doet het wel precies zoals het staat voorgeschreven. Men telt elke dag. Waarom men telt, dat ga ik straks ook duidelijk maken, tenminste, dat is mijn bedoeling.

Het gaat er dus om dat je de eerste schoof brengt. Een schoof is gewoon een bundel aren. Het is niet een schoof naar keuze, niet een willekeurige schoof, en ook niet per se de beste, maar wel de eerste. Wij zeggen wel "de eerste de beste", maar nee: wat moet men brengen? Niet gewoon de beste kwaliteit, maar de eerste schoof. Die eerste schoof zou men naar de priester brengen.

Dat is natuurlijk een universeel Bijbels principe: het eerste is altijd voor God. In feite zie je hier de gedachte dat God niet vraagt om een overschot – zo van: wat er nog overblijft, is voor Hem. Nee, het gaat om het begin. Het eerste, dat is het universele principe in de Bijbel: "Al het eerste is Mijne." Er staat in de Statenvertaling, en dat vind ik wel mooi waar het gaat over de eerstgeborene: "Al wat de baarmoeder opent, is Mijne." Dus alles wat als eerste geboren wordt, is van Hem.

Dat geldt niet alleen voor wat bij mensen geboren wordt. Want ook toen was het zo dat het eerstgeborene aan de Heer werd gewijd. Van de Here Jezus lezen we dat trouwens ook; op de veertigste dag na Zijn geboorte wordt Hij getoond in de tempel. Dat was veertig dagen later en daar waren heel speciale instructies voor. Maar het principe geldt dus ook voor de oogst. Of het nu de gersteoogst, de tarweoogst of de wijnoogst was: al het eerste is van God. Hij claimt dat ook.

Dit is een geweldig Bijbels principe. Het betekent ook dat het volk dat als eerste geroepen wordt – gerekend vanaf de opstanding van de Here Jezus Christus – in feite een volk van eerstelingen is. Dat is een onderwerp waar we de volgende keer speciaal over zullen spreken. Zij zijn eerstelingen, niet omdat ze zo goed zijn of omdat ze de beste zijn, maar omdat ze de eerste zijn. Daarom krijgen ze de hoogste bestemming, in feite ook een hemelse bestemming. Dat is het Bijbelse idee van de eerstgeborene: alles wat het eerste is, die bestemming is voor Hem.

▶ 27:13 Christus: de Eersteling van de Ontslapenen ↑ hoofdstukken

Die eerste schoof representeert, vertegenwoordigt in feite de hele oogst. Die eerste schoof komt dan inderdaad bij de priester terecht en dat is een garantie. In feite geef je op het moment dat je spreekt over 'een eerste', daarmee aan: er volgt meer. Dat is ook de hele Bijbelse gedachte natuurlijk: de Eersteling is opgestaan uit de doden en vervolgens komt de hele oogst. En dat is eigenlijk het grote onderwerp van Paulus in 1 Korinthe 15, als hij het heeft over de Christus die opgewekt is. Ik kom er nu meteen al even op terug.

1 Korinthe 15 gaat over de opstanding van Jezus Christus als historisch feit, als een geschiedkundig gegeven. Paulus bewijst het niet; Paulus zegt dat het bewezen is. Het is een unaniem getuigenis van Hem die opgewekt is uit de doden. En dan zegt hij in vers 20: "Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden." Dat wil zeggen: 'maar nu' tegen alle andersluidende beweringen in, want ook die zongen destijds al rond in Korinthe. Hoe kunnen sommigen onder u dan zeggen dat er geen opstanding van de doden is? Zulke vreemde opvattingen had je toen ook al. En Paulus zegt: waar hebben we het dan over? Als Christus niet is opgewekt, ja, dan zijn wij valse getuigen van God en dan zijn wij de beklagenswaardigste van alle mensen. Dan is het hele getuigenis... hoe zegt hij dat? Het is ijdel. Ons geloof is ijdel, ons getuigenis is ijdel. Want ijdel betekent leeg; daar hebben we het nergens over.

Maar wat hier nu apart is, is dat hier al gesproken wordt over Hem als 'Eersteling van de ontslapenen'. De Bijbelse gedachte is dat iemand die sterft, een ontslapene is. Hij slaapt eigenlijk. Het woordje 'ontslapen' betekent eigenlijk dat hij weer wakker wordt. 'Ontbinden' betekent eigenlijk losmaken, 'ontzien' betekent niet kijken, en 'ontslapen' wil eigenlijk zeggen: weer wakker worden. Dat is het idee. Degenen die overlijden... eigenlijk is de hele wereld één grote begraafplaats. Alle generaties die ons zijn voorgegaan, liggen daar; ze zijn ontslapen, ja. Maar er is Eén als Eersteling opgewekt, eens voor altijd uit de doden. Alle mensen die daarvoor al waren opgestaan, zijn weer opnieuw gestorven. Hij is de Eersteling uit de doden; Hij bracht onvergankelijk leven aan het licht en de rest gaat volgen.

En dat is wat Paulus twee verzen later schrijft – ik heb hier geen diaatje van, maar wellicht kent u de tekst uit uw hoofd, en als u die niet kent, kan ik het zeer aanbevelen om die alsnog te leren. Ik was een paar weken geleden nog bij de begraafplaats in Rijnsburg, waar mijn schoonvader ook begraven ligt, en daar staat de tekst op de zerk. Even dacht ik toen nog: ben ik het nu zelf vergeten? Want: "Evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen worden levend gemaakt." Zo simpel; een klein kind kan dit begrijpen. En dan zegt Paulus erbij: "Maar ieder in zijn eigen rangorde." Niet allemaal tegelijk. Christus als Eersteling; vervolgens de rangorde van hen die van Christus zijn, en daarna het einde.

Waarom is dat zo boeiend in dit verband? Omdat hier een woord gebruikt wordt in het Grieks dat hetzelfde woord is als wat gebruikt wordt in Leviticus 23 vers 10. U zegt: "Ja, maar dat is toch Hebreeuws?" Klopt, maar in de Griekse vertaling, in de Septuagint waar Paulus naar verwijst, is het dit woord. In het Hebreeuws is dat de vertaling van de term Omer Reshiet – ik weet niet precies hoe je het uitspreekt, zoiets – maar in ieder geval de eerste schoof, de eersteling. De term die daar in het Hebreeuws gebruikt wordt en in het Grieks ook vertaald wordt, dat is wat Paulus gebruikt. Met andere woorden: de Eersteling uit de doden is Hij die opstond. Ik loop nu voor de fanfare uit, maar we zullen het straks zien: Hij is het die juist op de dag van de eerstelingschoof werd opgewekt uit de doden, eens voor altijd.

De term 'Eersteling' is zo schitterend, want daarin ligt besloten dat heel de mensheid daarin vervat is. Hoe komt het dat wij stervelingen zijn? Nou, omdat wij adamieten zijn. In Adam waren wij, we kwamen uit zijn lendenen voort, en daarom zijn wij stervelingen, stervend. En zo zullen in Christus ook allen worden levend gemaakt, naar het model van de Eersteling. Dat wil zeggen: Hij die levend gemaakt werd eens voor altijd. Ja, dat is een schitterende associatie die je niet mag ontgaan. Zoals we de twee vorige keren hebben gezien dat ons Pascha is geslacht, wordt de uitleg ons gewoon direct door de Schrift zelf aangereikt. Christus is het Pascha en in dit geval is Christus ook de Eersteling. En de hele oogst, dat wil zeggen iedereen, heel de mensheid, zal volgen in de rangorde die God heeft gesteld. Nou, we lezen even verder.

▶ 33:46 De Zwaaiende Priester: een Type van Onvergankelijk Leven en Triomf ↑ hoofdstukken

Dan zult u de eerste schoof van uw oogst, van die gersteoogst, naar de priester brengen en hij zal de schoof voor het aangezicht van JAHWEH bewegen. De garve, ja. Bewegen. In de interlineaire wordt dit weergegeven met wuiven. Dat is in het algemeen al een type van leven; alles wat beweegt. Die term vindt u wel vaker in de Bijbel in dit verband, maar ook in andere contexten over een beweegoffer. Wat is dat? Dat is een offer dat door de priester bewogen wordt. Ik vernam ooit van een Bijbelleeraar dat hij het had over een 'zwingende priester'. Dat is eigenlijk de gedachte: hij zwaait daar gewoon. Dat is precies het symbool van wat je doet als je gewonnen hebt. Het is in feite zwaaien met palmtakken of waarheen dan ook — u moet het maar eens aan een Trump vragen, die kan dat ook zo bedoelen.

Bewegen is een beeld van triomf. Dit specifieke woord wordt in 2 Koningen 5 gebruikt en vertaald met heen en weer bewegen. Het is een grappige geschiedenis van Naaman die advies krijgt van Elisa. Ik haal die twee namen altijd gemakkelijk door elkaar, maar het is Elisa. Naaman moet zich in de Jordaan wassen en zich zeven keer onderdompelen. Hij is vreselijk boos: "Kom ik daar helemaal voor uit Syrië om me in dat slootje van de Jordaan onder te dompelen? De rivieren daar zijn veel mooier en groter!" Hij zei: "Ik had gedacht dat iemand dan over de zieke plekken met zijn hand zou heen en weer bewegen." Een soort magnetiseur of een masseur. Nee, het is heen en weer bewegen. Het wordt ook gebruikt in Jesaja 10 en dan gaat het over een zaag. Het wordt ook vertaald met zwaaien of met opheffen. Het is niet altijd concordant vertaald, maar het geeft wel aardig aan hoe die termen door de vertalers zijn weergegeven. De gedachte is telkens dezelfde, namelijk bewegen of wuiven. Gewoon dit.

Die priester krijgt dus een schoof, de allereerste schoof. We kennen dat in Nederland ook, al is het nu niet meer zo actueel, met het eerste kievitsei dat gevonden werd. Dat mocht je naar de burgemeester brengen — nee, niet naar de burgemeester, maar naar de koningin zelfs! Want dat was niet het beste ei, het was gewoon het eerste ei en dat ging helemaal naar de koningin. Of denk aan de eerste haringen. Zo'n eerste schoof werd door de priester bewogen "opdat gij welgevallig zijt", of aangenaam bent. In feite is het idee niet dat die schoof aangenaam is — dat zal best zo zijn, maar daar gaat het hier niet om — maar dat u welgevallig bent. Die eerste schoof staat er borg voor dat het hele volk, jullie Israëlieten, welgevallig zouden zijn.

Wat er gebeurt met die eersteling lijkt misschien gezwollen taal. Je haalt de gerst binnen en het eerste bundeltje gaat naar de priester, die het beweegt voor het aangezicht van God "opdat jullie welgevallig zijn". Je zou in verband met een bundeltje gerst kunnen denken: hoezo dan? Maar totdat je weet waar het betrekking op heeft, begrijp je het ineens helemaal. Dan is het perfect, ook in de vervulling. Wij lezen dat nu achteraf en dan is het heel makkelijk. We weten op wie deze woorden over de eersteling betrekking hebben. In Hem, de Eersteling uit de doden, wordt heel het volk — en niet alleen Israël, maar ik zou zeggen: de hele mensheid — welgevallig. Allen die in Adam sterven, krijgen nieuw leven; hetzelfde leven dat Hij aan het licht bracht. Kortom, wij delen in wat Hij aan het licht bracht. Dan is het ineens geen gezwollen taal meer, maar in hoge mate typologisch en heenwijzend. Dan begrijp je de perfectie van waar het op wijst.

Daags na de Sabbat zal de priester die bewegen. Let eerst even op deze uitdrukking: de priester beweegt de schoof. Niet het volk doet dat, maar de priester. Ik denk eigenlijk dat het dé priester is, de hogepriester. Die schoof staat voor Christus, de Eersteling, maar de priester natuurlijk net zo goed. Hij beweegt die schoof in het heiligdom. U moet zich voorstellen: Hij is die schoof, de eerste van de oogst die uit de doden opstaat. Maar Hij is ook de priester, degene die voor Gods aangezicht het heiligdom binnengaat en beweegt als embleem van: Hij leeft en Hij triomfeert. Dat is de gedachte. Dat zijn schitterende dingen. En nu komen we...

▶ 40:16 Het Tijdstip: Daags Na de Sabbat ↑ hoofdstukken

Nog iets waar we echt eens dieper op in moeten gaan, want daar zit heel veel aan vast: namelijk het tijdstip. Ik geef meteen al even een disclaimer: hier zijn nogal verschillende gedachten over wat dat betekent, 'daags na de Sabbat'. Ik leg niks op, ik zeg niet 'zo is het', nou, dat denk ik eigenlijk wel, want als ik dat namelijk niet zou denken, dan had ik hier niet gestaan. Ik spreek vanuit overtuiging, maar het is aan u of jou om dat te checken; dat vind ik altijd erg belangrijk om erbij te zeggen.

Daags na de Sabbat. De Sabbat... ik gaf geloof ik al even een opmerking in het begin aan dat normaal gesproken, tenzij anders weergegeven, dit gewoon altijd gaat over de zevende dag van de week. Oftewel de laatste weekdag. En nou komen we op een heel merkwaardig fenomeen, namelijk dat voor deze hoogtijd geen datum wordt genoemd. Een weekdag. Kijk, er wordt gesproken over de tiende van de maand dat een lam in huis moest worden genomen, de veertiende werd het geslacht, de vijftiende begon het feest van de ongezuurde broden. En later wordt in verband met de bazuin, met Jom Kippoer en met het Loofhuttenfeest ook altijd de datum erbij gegeven. De veertiende, de tiende... dat wordt altijd met precisie gedaan. Maar hier niet. Er wordt hier geen datum gefixeerd. Er wordt een weekdag genoemd: daags na de Sabbat. Wij zouden zeggen: dat is de zondag. Als de Sabbat de zevende dag is, dan is de dag daarna dus de achtste dag. Dat is trouwens ook een Bijbelse uitdrukking. Maar goed, na een reeks van zeven gaan wij gewoon weer beginnen bij één te tellen, nietwaar?

En dat is hier des te sprekender omdat deze hoogtijd direct gekoppeld is aan, maar ook gebaseerd is op de dag van Pinksteren. Waarom? Omdat men vanaf deze dag van de eerstelingschoof zeven Sabbatten zou tellen, en na de zevende Sabbat zou dan het Wekenfeest of het Pinksterfeest zijn. Zodat beide hoogtijden op de dag na de Sabbat vallen. En ook voor Pinksteren is er geen vastgestelde datum in de Bijbel. Nou gaat u zeggen: 'Ja, maar in het jodendom wel.' In het huidige jodendom klopt dat; daar heeft men een datum gefixeerd, namelijk de 16e Nisan. Men redeneert dan: je hebt de 14e het Pascha en op de 15e begint het feest van de ongezuurde broden. Waarom heeft men voor die 16e gekozen? Het is eigenlijk veel makkelijker om een vaste datum te hebben. Na het jaar 70 heeft het rabbijnse jodendom gekozen voor een vaste datum, namelijk de 16e Aviv. De gedachte is dan: op die 15e moest men rusten, dus dat was eigenlijk ook een Sabbat, en de dag daarna is dan de 16e. Daar is wat voor te zeggen, hoewel wanneer er gesproken wordt over 'de Sabbat', het eigenlijk altijd over de zevende dag van de week gaat. Dus waarom hier dan niet?

En bovendien, waarom wordt hier dan geen datum genoemd? En waarom moest men tellen? Stel je voor, de Pinksterdag – ik loop hiermee even vooruit op het volgende onderwerp, maar dat is nu eenmaal noodzakelijk – als de Pinksterdag het resultaat is van telling, waarom moet je dan tellen als de datum toch al vaststaat? Want ook in het huidige jodendom heeft de Pinksterdag een vaste datum gekregen: 6 Siwan. Dat is gewoon een vaste datum, dus dat is dan logisch. Maar kijk, en ik zal wat achtergronden daarvan geven. In het jodendom heb je allerlei secten, partijen eigenlijk, verschillende richtingen. Bekend in het Nieuwe Testament was vooral het religieuze jodendom van de Farizeeën en de Sadduceeën. De Sadduceeën – de 'Tsaddikim', de rechtvaardigen werden ze genoemd – lazen de wet, de Torah, heel letterlijk. Ze hadden trouwens ook alleen maar de Torah; de Sadduceeën erkenden de andere boeken van de Tenach niet, ze hadden alleen maar de vijf boeken van Mozes. Zij waren eigenlijk dominant in de dagen van het Nieuwe Testament; de hele tempeldienst werd door de Sadduceeën geregeerd. Zij hadden de regie daarover, zij waren daarin dominant. Zij voerden dus de feitelijke regie over de tempeldienst. Je leest in het Nieuwe Testament ook over de hogepriester die uit die partij kwam. Dat betekent dat in de dagen van het Nieuwe Testament de dag van de eerstelingschoof dus altijd op een zondag viel, gewoon op de dag na de wekelijkse Sabbat: daags na de Sabbat.

En dat is dan wel heel boeiend, want van de Sadduceeën weten we dat ze niet in engelen geloofden en, zoals ik al zei, ze hadden ook niet de volledige Tenach, alleen de vijf boeken van Mozes. Maar ze geloofden ook niet in de opstanding. Dat wordt letterlijk zo gezegd in Handelingen 23 vers 8: zij geloofden niet in de opstanding. Daar heeft Paulus nog eens een keertje heel sluw en slim mee gespeeld toen hij voor het Sanhedrin stond. Hij wist dat er twee partijen waren en begon toen: 'Ik ben een Farizeeër en ik sta hier voor de opstanding.' Toen kreeg je meteen de Sadduceeën die in de gordijnen vlogen. De Sadduceeën waren dus degenen die het eigenlijk voor het zeggen hadden. Maar weet u wat ik nou zo apart vind? Als de Heer Jezus opstond op die ene weekdag, daags na de Sabbat, dan was dat dus de dag die de Sadduceeën ook hadden aangewezen als de dag van de eerstelingschoof. En uitgerekend op hún dag, om het zo maar te zeggen, staat de Heere Jezus op uit de doden. Dat is alsof Hij nog even naar hen zwaait of een lange neus trekt.

Dus de dag na de Sabbat... ik weet dat er zeer gerespecteerde broeders zijn, ook persoonlijk, die zeggen: 'Ja, het was de 16e Nisan of de 16e Aviv, want dat is de dag.' Ik weet bijvoorbeeld ook van broeder Knoch dat hij dat zo naar voren bracht en zei dat het een kalenderdatum was. Ik zeg het nu maar even omdat u, als u deze dingen nagaat, wellicht zult zeggen dat dat heel goed zou kunnen kloppen. Maar ik zeg dus: het was de dag van de eerstelingschoof waar geen datum voor wordt genoemd. Het is gewoon een vaststelling; er wordt alleen gezegd dat het de dag na de Sabbat was. En daar heb je verder niks over te vertellen. De eerste dag van de ongezure broden, kijk, we lezen...

▶ 49:16 De Eerste Dag van de Sabbaten ↑ hoofdstukken

Dit is echt een prachtverhaal, want over de opstanding van de Heere lezen we in alle vier de evangeliën – in het evangelie van Johannes zelfs twee keer toe: Matthéüs 28, Marcus 16, Lukas 24 en Johannes 20. Daar lezen we dat de Heere opstond op één van de sabbatten. Nou ja, u zegt misschien: "Nou, in mijn vertaling heb ik dat nog nooit gelezen; in mijn Bijbel staat er gewoon de eerste dag van de week." Ja, in onze vertaling staat dat inderdaad zo, maar het is daar feitelijk anders.

Ik zei net al even wat onaardige dingen over theologen, en nu moet ik ook iets onaardigs zeggen over de vertalers. Die komen uit de kerkelijke wereld en de christelijke traditie, die totaal geen oog heeft gehad voor Israël, voor de toekomst van Israël en voor de kalender die aan hen gegeven was. Men heeft daar totaal geen sjoegen van. Men heeft zelfs van de sabbat een zondag gemaakt; men heeft eigenlijk alles door elkaar gegooid. De kerkelijke vertalers hebben van oudsher 'sabbatten' idiomatisch opgevat als 'week'. De redenering is dan: van sabbat tot sabbat is één week, dus als er staat "op de eerste van de sabbatten", dan betekent dat gewoon de eerste van de week. Dat is de gedachte.

Maar dan heb je de term dus helemaal losgemaakt van Leviticus 23, waar het juist alles mee te maken heeft en daarmee ook de profetische link. De Heere Jezus stond inderdaad op op de eerste dag van de week, maar niet zomaar op een eerste dag van de week. Het was namelijk de eerste dag van de sabbatten. Ik zal het u laten zien. Vanaf die dag, daags na de sabbat, moest men zeven volle sabbatten tellen. Zo staat het in Leviticus 23 vers 15. Dat gaan we de volgende keer bespreken. Vanaf die dag begon een hele periode die startte op de dag van de eerstelingschoof. Dan begon de telling van de sabbatten, de sabbatentelling. De Joden spreken dan over de omertelling, maar dat is gewoon een telling van dagen en van sabbatten. Met andere woorden: de dag van de eerstelingschoof was de eerste dag in een reeks van zeven sabbatten, oftewel vijftig dagen.

Bent u er nog? Ik geef toe, we duiken nu even wat in het konijnenhol, de rabbit hole zoals de Engelsen zeggen. Maar dit is wel even noodzakelijk om de puntjes op de i te zetten. De Heere stond namelijk op een heel bijzondere dag op, namelijk op dag nummer één van de sabbatentelling. En als we dan toch voor de pauze nog even in dat konijnenhol zitten, ga ik weer iets controversieels zeggen: het was niet zo dat die dag zelf een sabbat was. Nee, dat was het niet. We moeten dan even in de details duiken: in het Grieks is het woordje voor 'eerste', mia, een vrouwelijk woord. Het woordje 'sabbatten' is echter een onzijdig woord. In het Grieks is het een heel strenge grammaticale regel dat wanneer het woord 'eerste' vrouwelijk is, het nooit betrekking kan hebben op een woord dat onzijdig is. Dat kan niet. Als een bijvoeglijk naamwoord ergens op slaat, dan heeft het het geslacht van het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. Dat mag u allemaal weer vergeten, maar wat even van belang is: de uitdrukking zelf betekent dus niet 'de eerste sabbat'. Er is namelijk een woord weggelaten; dat noemen ze een stijlvorm, een ellipsis. Het is namelijk: de eerste dag van de sabbatten. 'Dag', hémèra, is ook een vrouwelijk woord. Het is de eerste dag van de sabbatten, namelijk van de sabbatentelling.

Het hele idee dat de Heere Jezus op een sabbat zou zijn opgestaan, kan trouwens om andere redenen ook niet. Ik zal er twee noemen. De eerste is dat je in Marcus, maar ook in Lukas, leest dat men op de sabbat heeft gerust. De vrouwen hadden op de sabbat gerust en na de sabbat hebben zij specerijen gekocht. Dat wil zeggen: de sabbat eindigt op zaterdagavond en toen hebben ze in de avond nog specerijen klaargemaakt om die vroeg in de ochtend naar het graf te brengen. Zij dachten er niet aan dat er een zware steen voor lag, maar goed. Dat kan dus nooit op de sabbat zelf geweest zijn. Bovendien lezen we op de dag van de opstanding dat er Emmaüsgangers waren die een flinke reis hebben gemaakt. Die hebben twaalf of dertien kilometer gelopen, zestig stadiën. Eén stadion is honderdtachtig meter. Dat is elf keer een sabbatsreis! Als de dag van de opstanding een sabbat zou zijn geweest, dan hadden die Emmaüsgangers nooit die reis ondernomen. Bovendien hadden die vrouwen dan ook nooit hun specerijen kunnen klaarmaken en kopen.

Kortom, de uitdrukking 'de eerste dag van de sabbatten' betekent niet dat het een sabbat was, maar het betekent dat het de eerste dag was in een reeks van sabbatten die geteld zouden worden. Het is dus eigenlijk een technische term, maar wel heel specifiek. Het gaat heel specifiek over een dag na de sabbat, op een zondag dus, maar niet zomaar een zondag. Het was die ene zondag die in het jaar gereserveerd was waarop de eerstelingschoof van de gersteoogst bewogen werd door de priester. Dat was de dag die slechts één keer per jaar plaatsvond, en daarom wordt in het Nieuwe Testament ook benadrukt dat het op de eerste dag van de sabbatentelling was. Je kunt die term alleen maar begrijpen in het licht van Leviticus 23, en dat betekent dus dat het een heel uniek moment was. Het was de dag van de eerstelingschoof.

Ik was van plan om deze ook nog even te bespreken, maar dat doe ik niet meer; daar gaan we straks na de pauze nog even over verder. Dan laat ik ook in de juiste volgorde zien hoe dat is gegaan in die dagen tussen het sterven van de Heere en de dag van zijn opstanding, zodat u het gewoon geordend kunt zien. Zullen we het hier even bij laten? Dan gaan we straks de draad weer oppakken en een kopje koffie drinken, denk ik. Nou, ik hoop dat u in ieder geval één ding hebt onthouden, en dat is dat de Heere opstond op die dag die al vijftienhonderd jaar daarvoor was bepaald als de dag van de eerstelingschoof. Die ene unieke dag waarop de omertelling begon.

Vlak voor de pauze zijn we nogal wat in de details gegaan, taalkundig, over 'de eerste dag van de sabbatten' en hoe die uitdrukking verstaan zou worden. Dan heb ik daar nog iets over, en dat is dat we het er in de pauze al even over hadden: in die dagen waar we het nu over hebben – de 15e, de 16e en de 17e – komt iedere keer op allerlei verschillende manieren de term 'sabbatten' weer in voor. Dat maakt het wat ingewikkeld als je niet het hele concept van Leviticus 23 kent, de kalender zoals God die heeft ingesteld en de terminologie die Hij daarvoor gebruikt. Dan gaat het je duizelen. Dat is een gegeven, en daar komt nog iets bij kijken.

▶ 58:41 Chronologie: Drie Nachten in het Graf en Twee Sabbaten ↑ hoofdstukken

Waar ik nu op wil wijzen, is dat er aan de opstanding toch twee sabbatten voorafgingen. Dat is helaas ook verdwenen in de vertaling. In Matthäus 28 vers 1 luidt de gangbare vertaling: 'laat na de sabbat'. Maar elke kenner van de grondtekst of elk naslagwerk kan u vertellen dat hier niet een enkelvoud staat, maar een meervoud: 'laat na de sabbatten' – meervoud dus. Ik heb er de vorige keer al even op gewezen dat we over de dag na de kruisiging op de 14e, de dag van Pascha, lezen dat de dag die erop volgde de dag van de sabbat was, en 'die sabbat was groot'. Hoezo? Wat volgde was namelijk de 15e Aviv, en die vijftiende was de dag waarop het feest begon en waarop geen enkel dienstwerk verricht werd, ongeacht op welke weekdag die viel. Als die dag nou eens op een vrijdag viel – eens in de zoveel jaar heb je dat, gemiddeld eens in de zeven jaar, zoals u gemiddeld ook eens in de zeven jaar op een maandag jarig bent – dan heb je de dag daarna de wekelijkse sabbat. In de praktijk heb je dan dus twee sabbatten achter elkaar: de jaarlijkse feestsabbat op de vijftiende en de wekelijkse, gewone sabbat daaropvolgend.

Dit heeft met nog een gegeven te maken dat erg onbekend is. We lezen dat de Heer Jezus 'ten derden dage' is opgestaan, maar Hij heeft drie nachten in het graf verbleven. De Heer Jezus zegt dat zelf heel expliciet in verband met de verwijzing naar Jona, die drie dagen en drie nachten in het hart van de zee lag. Zo zal ook de Zoon des mensen drie nachten in het hart der aarde zijn. In het traditionele schema van Goede Vrijdag stierf Hij op vrijdag, lag Hij op zaterdag in het graf en stond Hij op zondag op. Hoe je ook telt, je komt niet aan drie nachten; het zijn er namelijk maar twee. Datzelfde probleem heb je trouwens ook als je zegt dat Hij op donderdag stierf en op zaterdag opstond. Dan heb je nog steeds maar twee nachten. Dat komt dus ook niet uit.

Laten we de kalender van die laatste week, de week waarin de Heer stierf en opstond, eens langslopen. We beginnen bij de woensdag, de 13e Aviv. De Heer viert dan in de avond het Pascha dat zojuist begonnen is. Zoals u weet, beginnen weekdagen in de Bijbel, en ook in het huidige Jodendom, in de avond. Dat maakt het voor ons soms ingewikkeld, want wij rekenen van middernacht tot middernacht. Joden rekenen van zonsondergang tot zonsondergang. In de avond van die woensdag, de dertiende, was het Pascha zojuist begonnen. Men had al geen gezuurde broden meer en de Heer heeft met hen de Paschamaaltijd gehouden. Dat was niet de Seder; er was geen lam bij, maar Hij heeft wel met hen het Pascha gevierd. Vervolgens was er die bekende nacht waarin Hij naar Gethsemane ging, gevangen werd genomen en werd overgeleverd aan het Sanhedrin. De hele nacht is Hij van het ene naar het andere adres gegaan. Uiteindelijk is Hij door Pilatus, die als stadhouder daartoe gerechtigd was, veroordeeld en gekruisigd.

Vroeg in de ochtend, het is dan inmiddels de veertiende, is Jezus gekruisigd. Je leest: 'in het derde uur'. Dat is ook ingewikkeld, want wanneer begint een kalenderdag? Als de zon opkomt, begint de dag; als de zon ondergaat, eindigt de dag. Gaan er geen twaalf uren in een dag? Zegt de Heer ergens. Ja, dat is ook zo. De vraag is alleen wanneer de kalenderdag begint. Op die 14e dag, de dag van het Pascha, is de Heer inderdaad gekruisigd. Zes uur later sterft Hij al, op een vrij vroeg tijdstip. Dat is halverwege de middag, 'tussen twee avonden', waar we het eerder over hadden. Vervolgens is Hij tegen de avond begraven, want er was haast bij dat Hij bij zonsondergang in het graf lag. Zo eindigde de donderdag tegen de avond.

Dan krijg je vervolgens de eerste nacht dat de Heer in het graf verbleef: van donderdag op vrijdag. De eerste dag in het graf was vervolgens deze vrijdag. Dit was ook de eerste dag van het feest van ongezuurde broden. De veertiende was de dag dat het Pascha geslacht werd, en de vijftiende was de dag dat het feest begon. Je leest in Matthäus 27 nog dat leden van het Sanhedrin er werk van maken dat er een wacht bij het graf gestationeerd wordt. Na het verloop van die dag gingen enkele vooraanstaande figuren naar Pilatus toe met de vraag of er geen wacht bij het graf kon komen, want 'die misleider' had gezegd dat Hij ten derden dage zou worden opgewekt. Om te verhinderen dat ze Zijn lichaam zouden stelen, gebeurt dat in de avond van deze vrijdag; deze feestdag, deze hoogtijdag.

Dan krijg je vervolgens de tweede nacht in het graf: van vrijdag op zaterdag. Deze zaterdag is de tweede dag in het graf. Wij zeggen zaterdag, de Joden zeggen sabbat, en zij hebben rust gehouden. Je leest ook dat de vrouwen op die dag rust houden. Na de sabbat kopen zij, zoals we lezen in Markus 16 vers 1 en 2, specerijen en maken ze die gereed. Dat gebeurt allemaal in de zaterdagavond.

Dan krijg je vervolgens de derde nacht in het graf. Dit zijn dus twee sabbatten achter elkaar: de bijzondere sabbat op de vijftiende, waarop geen dienstwerk verricht mocht worden, en de echte, gewone, wekelijkse sabbat daaropvolgend. Dat betekent dat de Heer dan inmiddels drie nachten in het graf heeft gelegen. We weten dat Christus vroeg in de ochtend, bij het krieken van de dag, opstaat als eersteling, daags na de sabbat. Daags na deze zaterdag dus. Dit is de dag van de eerstelingschoof. In dit geval was dat de 17e Aviv, maar zoals ik al zei: de dag van de eerstelingschoof heeft een vaste weekdag, namelijk daags na de sabbat (onze zondag), maar geen vaste kalenderdag. Dat kan variëren van de 17e tot de 19e; dat kan een week fluctueren.

Over deze datum en Daniel hadden we het net al even. Daar gaan we het nu verder niet over hebben, want over die 17e Aviv zijn nog hele bijzondere dingen te melden, maar dat doen we nu even niet omdat het dan te complex wordt. De enige 'trigger' die ik even geef, is dat het ook de dag is geweest waarop de Heer Jezus besneden werd. Toe maar weer, ik heb het toch gezegd! Ik kon het niet nalaten. Maar er waren nog wat bijzonderheden die ik nu niet ga vermelden.

Dit is dus voor de goede orde beschreven waarom er inderdaad sprake is van twee sabbatten en waarom dit inderdaad de dag is van de eerste van de sabbattentelling. Vanaf hier gerekend gaan er vijftig dagen geteld worden, oftewel zeven sabbatten, die leiden naar Pinksteren – een weekendfeest. Het aantal nachten klopt dus. Als u het mij vraagt, is dit precies zoals de Schrift het naar voren brengt. Ik kan hierin geen inconsistenties vinden; het is helder. De dingen die de Schrift hierin benadrukt, kloppen allemaal. En als u op enig punt andersgezind bent, dan geef ik u van harte de broederhand, want de essentie...

Dat moet ik er wel bij zeggen, daar hadden we het in de pauze ook al over: het belangrijkste is natuurlijk niet dat je precies begrijpt hoe dat zat met die nachten en de sabbatten. Het belangrijkste is dat je vasthoudt en begrijpt dat de Heer stierf op de dag van het Pascha en dat Hij opstond op de dag van de eerstelingschoof. Ik geloof inderdaad dat het daags na de sabbat was, op een zondag.

En alleen op deze wijze kan ik dit verstaan. Ik zal u vertellen: ik ben inmiddels bijna 65 jaar oud in dit 'bedrijf'. Ik ben met deze kwestie al decennia bezig, mag ik wel zeggen. Dat zeg ik nu niet om gewicht in de schaal te leggen hoor, of om te zeggen: ik ben er al zo lang mee bezig en je moet maar accepteren dat het is zoals ik denk. Want daar gaat het helemaal niet om.

Maar ik bedoel er wel mee te zeggen dat het niet de eerste keer is dat ik me hiermee bezighoud. Ik heb ook al hele felle discussies meegemaakt en daar heb ik trouwens geen probleem mee. Want het geeft alleen maar aan dat het leeft. We hebben het over de dag dat onze Heer verrees... Nou hallo, dan willen we ook weten hoe dat precies zat! En dat de gemoederen soms heftig doen oplaaien, ach, ik denk dat dat erbij hoort. Dat is mooi. Dat geeft aan dat het je niet koud laat.

Oké, dat dus even over de volgorde van de dagen en alle meest relevante Bijbelse gegevens in dat licht. We gaan weer even...

▶ 01:10:20 Het Opstijgoffer: Verhoging in Plaats van Slachting ↑ hoofdstukken

We gaan helemaal terug naar Leviticus 23. Eigenlijk is dat wat ik het laatste half uur met u gedaan heb: ik heb gewezen op het tijdstip waarop deze dag gevierd zou worden, namelijk op de dag na de Sabbat. We hebben gezien hoe dat precies zit. Vanaf vers 12 staat er: "Gij zult op de dag waarop gij de schoof beweegt..."

Ik werd er net op gewezen: "Weet je waarom die schoof zoveel beweegt?" Of mag ik dat grapje niet doorgeven? Ik vond het te leuk om het niet te vertellen. Het ging over de premier; hij schuift wat af. Laat maar schuiven!

"Gij zult op de dag waarop gij de schoof beweegt, een gaaf eenjarig mannetjeslam..." Ik heb het hier gecursiveerd, want zo staat het er precies: een gaaf, eenjarig mannetjeslam bereiden voor JAHWEH tot een opstijgoffer. In onze vertalingen staat daar meestal 'brandoffer', maar een brandoffer is in het Hebreeuws eigenlijk een 'offer van opstijging', een olah. In het Hebreeuws heb je natuurlijk de vliegmaatschappij El Al, en dat betekent 'naar boven'. Dat is de richting waar de vliegtuigen heen gaan. De bedoeling is dat ze ook weer beneden komen, maar dit terzijde.

Een gaaf eenjarig mannetjeslam werd als opstijgoffer bereid. Ik kwam daar vandaag pas op; het was voor mij een kersverse ontdekking. Wacht even, dit is precies dezelfde terminologie die gebruikt wordt in verband met Pascha! Het lam dat op de 14e geslacht werd, zoals beschreven in Exodus 12, was ook een eenjarig mannetjeslam. Het moest gaaf zijn, volmaakt, zonder enig mankement, jong nog. Maar op die 14e werd het geslacht.

Nu zijn we op de dag van de eerstelingschoof. Wat gebeurt er dan? Een gaaf eenjarig mannetjeslam wordt bereid voor JAHWEH tot een opstijgoffer. Wat op de 14e geslacht werd, stijgt op de dag van de eerstelingschoof — daags na de Sabbat — op na de slachting. Want dat is wat een brandoffer in wezen is.

Dit is trouwens een heel onbekend element. Meestal wordt er over deze offers gezegd — en ik heb u dit al vaker verteld, maar blijkbaar nog niet genoeg, want ik hoor te vaak mensen zeggen dat het offer spreekt van het sterven van de Heer Jezus. Dan denk ik: "Oh my goodness, daar ontgaat je de essentie!" De hele offerdienst heeft juist te maken met het feit dat er een dier geslacht werd en vervolgens op het altaar kwam om verhoogd te worden. 'Alt' betekent ook verhoogd; denk aan altitude, verhoging. Het werd verhoogd en vervolgens steeg het op — uiteraard naar boven — tot een lieflijke reuk. Waar het om gaat, is dat het offer niet spreekt van de slachting, maar de slachting veronderstelt. Eerst werd het dier geslacht en vervolgens steeg het op.

Ik ben haast geneigd te zeggen: "Hij steeg op uit het graf door zijn Vaders kracht." Dat is de correcte lezing, want Hij is door God bekleed met macht. Ik hoop niet dat u het ooit over uw lippen krijgt dat Hij opsteeg uit het graf door 'eigen kracht', omdat Hij God zou zijn. Dat meen ik serieus. Dat is niet slechts een misverstand, ik zeg het nog veel zwaarder: het is een leugen. Hij werd opgewekt uit de doden; God liet Hem opstaan. Het idee dat Hij opstond omdat Hij zelf God was, is een ontkenning van het feit dat God Hem heeft opgewekt. In feite is het zo dat als je denkt dat Hij God is, Hij eigenlijk al niet kon sterven, maar zou zijn opgestaan uit eigen kracht. Nee, nee, nee: God wekte Hem op uit de doden en zo steeg Hij op uit het graf. Zo werd Hij het opstijgoffer. Een schitterend beeld.

Er worden trouwens nog allerlei andere zaken bij vermeld, specifieke rituelen: "Gij zult op de dag waarop gij de schoof beweegt, een gaaf eenjarig mannetjeslam voor JAHWEH tot opstijgoffer bereiden." En dat gaat dan gepaard met bijbehorende zaken...

▶ 01:16:26 Spijsoffer en Plengoffer: Olie, Wijn en Onvergankelijk Leven ↑ hoofdstukken

Spijsoffer is altijd iets met meel. Fijnmeel, daar staat het bij: twee tienden fijnmeel met olie aangemaakt. Dat wil zeggen, uiteraard niet de meuk die je soms tegenkomt. Ja, u zegt misschien: "Je hebt niet veel verstand van zaken en je bent niet erg culinair aangelegd, want anders zou je deze toevoegingen er niet bij vermelden." Nee, dat klopt, ik doe niks in de keuken. Maar het is niet voor niks dat ik het er even bij vermeld. Want het is uiteraard olijfolie en dat heeft alles met de olijf te maken, met leven.

Het komt ook uit een "onsterfelijke" boom – ik zeg onsterfelijk tussen aanhalingstekens natuurlijk. Want je kunt natuurlijk altijd zeggen: "Ja, maar zo'n boom kun je toch verbranden of omhakken?" Jawel, maar het hele idee is dat die bomen zichzelf regenereren. Ik had het voor de pauze al over Gethsemane. Die bomen staan daar op de Olijfberg; het zijn er niet zoveel meer als vroeger, toen de hele berg ermee was omgeven – vandaar ook de naam – maar die bomen in die tuin staan er al duizenden jaren. Je kunt er nog duizenden jaren mee vooruit. Zo'n boom is in feite alleen al om die reden een embleem van onvergankelijk leven. Het verbaast mij dan ook niet dat aan het spul dat die boom levert, zulke vitale en geneeskrachtige krachten worden toegekend. Het wordt heel veel gebruikt. In de Bijbel lees je al over de barmhartige Samaritaan die de wonden verbond van de man die daar half dood lag; hij deed dat met olie. Het heeft alles te maken met vitaliteit en met onvergankelijk leven.

Wat dacht u van olie als het spul waarmee – om het even oneerbiedig te zeggen – het heiligdom werd verlicht? De hogepriester die het heiligdom inging en de kandelaar bijvulde: het licht des levens. Maar het is ook het middel waarmee koningen en priesters werden gezalfd. Hoe werd iemand tot koning gemaakt? Door hem te zalven met olijfolie. Dat geldt ook voor een priester. En wat dacht u? De Koning-Priester die wij kennen, is overgoten met onvergankelijk leven en uit dien hoofde is Hij ook werkelijk de Gezalfde, de Christus. Hij is de Christus doordat God Hem gezalfd heeft, en dat betekent doordat God Hem onvergankelijk leven heeft gegeven. Zo verrees Hij uit het graf en uit dien hoofde is Hij ook Koning en Priester. Als u dat over dat priesterschap niet wilt geloven, moet u dat maar eens nakijken in Hebreeën 7, want daar lees je dat de Heer Jezus sinds Zijn opstanding de Priester is. Er staat ook bij dat Hij het niet is vanwege Zijn genealogische trackrecord, zeg maar. Want Hij kwam uit Juda en uit hoofde van Zijn Judeese afkomst is Hij een kroonpretendent; Hij komt uit de stam van David, van Juda. Maar Hij is ook Priester, en dat is Hij niet naar de ordening van Aäron omdat Hij uit de stam van Levi kwam, maar omdat Hij Priester is naar de ordening van Melchizedek.

Ik realiseer me dat als ik het ene zeg, ik het andere ook moet zeggen. Melchizedek is die man over wie zomaar, zonder dat er iets gezegd wordt over zijn vader of moeder of wanneer hij overleed, gesproken wordt. Hij is een embleem voor onvergankelijk leven. Christus is Priester juist in Zijn opstanding geworden. Ik bedoel dit te zeggen: die koningen en priesters die werden gezalfd, werden tot christus gemaakt feitelijk, tot messias gemaakt door de olie. Waarom zeg ik dit allemaal? Omdat die olie dus in feite een embleem is van dat wat aan het licht is gekomen op de dag van de Eerstelingschoof. Want sinds die dag kennen wij überhaupt zoiets als onvergankelijk leven. Daarvóór was dat er niet. Ik zei al: er waren wel een aantal mensen opgestaan uit de doden, maar die keerden gewoon weer terug naar het sterfelijk bestaan. We hebben het nu over onvergankelijk leven, en dat is aan het licht gekomen vanaf die dag van de Eerstelingschoof. Niet eerder.

Dat het spijsoffer dan ook inderdaad met olie werd aangemaakt ten vuuroffer... laten we de technische details daarvan maar even skippen, maar in feite wordt het meel "geest". Dat wil zeggen: onzichtbaar, ontastbaar en ook onaantastbaar, tot een lieflijke reuk voor Yahweh. Ik praat nu over de jaren zeventig en begin jaren tachtig, toen ik in kringen van de Vergadering kwam. Er werd veel gesproken over de offerdienst en ik heb zo vaak de uitleg gehoord dat het allemaal te maken heeft met het sterven van de Heer en dat dít tot een lieflijke reuk voor God zou zijn geweest. Nee, de lieflijke reuk is dat Hij opsteeg. Niet de slachting; dat is niet het offer. Het offer is dat Hij opsteeg en verhoogd werd en dat leven aan het licht bracht. Dat is die lieflijke reuk voor Yahweh.

En dan moest daar nog iets bij gedaan worden, namelijk een bijbehorend plengoffer of drankoffer: een vierde hin wijn. Een hin is een inhoudsmaat, maar het gaat om de wijn. Al die attributen hebben linksom of rechtsom te maken met onvergankelijk leven, maar dat geldt natuurlijk ook voor wijn: geestrijk vocht dat uit de kelder komt. Ik heb ooit vele jaren geleden een studie mogen houden over de hele typologie van de wijnfles. Over de ziel in de fles, het zielgat van de fles aan de onderkant, en de geest die in de fles zit. Hoe die bewaard wordt in eikenhouten vaten in de kelder, en hoe daar vervolgens na verloop van tijd geestrijk vocht uitkomt. Het is een schitterend type van de Heer die stierf en begraven werd, maar toen Hij uit de kelder kwam – u begrijpt wat ik bedoel – toen was dat geestrijk. Het is dan ook helemaal niet gek dat je meteen de associatie maakt met wijn die het hart verheugt. Je leest van wijn in het boek Richteren zelfs dat het het hart van God verheugt. Ik weet absoluut zeker dat dit God zo verheugt omdat het spreekt van Hem die leeft en van Hem die het leven aan het licht heeft gebracht. En dus zeg je: lechaim! Op het leven!

Ja, dat is het, want daar spreek ik van: van leven. Weet u, ik word er altijd zo blij van. De hele boodschap waar we het over hebben, het goede bericht, het evangelie, dat gaat allemaal over Hem die opgewekt is uit de dood. Het grote probleem van de hele mensheid is dat we stervelingen zijn en dat we lopen met de dood in onze schoenen. En wat is Gods oplossing? Nieuw leven. Dat is aan het licht gebracht. Heel de mensheid, of ze het nu weten of accepteren of niet, heel de mensheid gaat de vruchten daarvan plukken. Nou, dat is een blijde boodschap. Take it or leave it, en ik zou zeggen: believen. Maar goed, je ogen moeten ervoor geopend worden en je moet het ook te horen krijgen. Want hoe zouden ze geloven als ze het niet te horen krijgen? Oké, dan gaan we nog naar vers 14.

▶ 01:25:09 Het Naderingsgeschenk en Gods Aionische Inzetting ↑ hoofdstukken

Dit is trouwens het laatste vers van dit deel. Waar gaat het over op de dag van de eerstelingschoof? Tot op die dag – dat wil zeggen: op die dag, de dag na de sabbat, de dag dat de eerstelingschoof wordt aangeboden aan God – zult u geen brood, geen geroosterd of vers koren eten. 'Brood' wil zeggen dat het graan verwerkt en gebakken is. 'Geroosterd' betekent dat het wel bewerkt is, maar niet gebakken. En 'vers koren' wil zeggen dat het nog onbewerkt is. Tot die dag mag er dus niets van de nieuwe oogst gegeten worden.

We hadden het er in de pauze nog even over – soms heb je in de pauze best zinnige reflecties. Het punt was dat als de gerst al rijp was, de eerste schoof werd gereserveerd. Op de dag na de sabbat werd hij door de priester bewogen, maar het kon best zijn dat men in de tussenliggende tijd al verder ging met oogsten. Alleen die specifieke schoof werd naar de priester gebracht en bewogen. Die dag van de eerstelingschoof is grensbepalend en in feite heft het ook het verbod op. Ik vind dat typologisch heel mooi: het verbod wordt opgeheven en de wet wordt daarmee vervuld. Tot op die dag zult u geen brood of vers koren eten, totdat u het naderingsgeschenk van uw God gebracht hebt.

Ik zeg altijd: zo gaat dat, hè? Je leest het al honderdduizend keer en juist als je het zo vaak leest, denk je dat je al weet wat er staat. Juist dan ontgaat je het een en ander. Ik heb dit nooit goed gelezen, tot vandaag! En daar wil ik u graag even deelgenoot van maken. Er staat: "Totdat gij het naderingsgeschenk..." In de gangbare vertalingen staat vaak 'offergave', maar hier staat een woord dat we in het Nieuwe Testament ook tegenkomen. Kent u dat woord? Korban. Dat staat ergens in Mattheüs. Dat is Korban. Ik dacht dat ik hier met allemaal bijbelkenners zat! Dat is Korban. Het is eigenlijk een naderingsgeschenk, iets waarbij God nadert.

Maar waar ik altijd overheen las, is de gedachte dat het een offer van het volk aan God is. Maar dat is het niet: het is Gods naderingsgeschenk. Ziet u dat? Het is niet het geschenk van het volk, nee, het is het geschenk van Hemzelf. In feite nadert Hij daardoor ook tot ons. Let op dat bezittelijk voornaamwoord: "van uw God". Er staat niet: 'het naderingsgeschenk van uw volk dat gij brengt', nee: "het naderingsgeschenk van uw God dat gij gebracht hebt". Het idee is: de eersteling, die eerste schoof, is van Mij. Het behoort Mij toe.

Er staat ook bij dat het een aionische inzetting is. 'Altoosdurend' staat er in onze vertalingen, maar eigenlijk staat er het woordje Olam. Dat is een tijd met een verborgen einde; een tijd waarvan het einde niet gezien wordt. Aionisch of Olam. Het is een aionische inzetting voor uw geslachten in al uw woonplaatsen. Dat is boeiend. Dit woord 'inzetting' komen we heel dikwijls tegen in de mozaïsche boeken, maar het is afgeleid van een woord dat kerven, inkerven of graveren betekent. Er staat ergens in Jesaja: "Ik heb u in mijn handpalm gegraveerd." Daar wordt een werkwoord gebruikt dat daarmee samenhangt. Het idee is dat wat God hier instelt in verband met deze dag en de dingen die daarop plaatsvinden, niet zomaar iets is. Het is het Woord van God.

Al vijftienhonderd jaar voordat dit daadwerkelijk zijn vervulling zou krijgen, werd dit vastgelegd. Ze moesten een generatie wachten voordat ze het land in kwamen en de oogst binnenhaalden, maar waarop heeft het betrekking? Ook daar hadden we het in de pauze even over. Moet u nagaan: met name die Sadduceeën waren enorm op de hoogte van de boeken van Mozes. Die hadden dat perfect uitgeplozen. Ze hadden enorm veel zicht op wat er precies moest gebeuren, maar het was een lege huls. Waar gaat het over? Het was eigenlijk alleen maar vorm. Je kunt de data allemaal fixeren en vaststellen hoe het precies moest met een vierde hin wijn en zoveel meel, maar waar gaat het dan over? Dat wisten zij in feite niet. Men zei: 'Daar gaat het niet om, God heeft het zo gezegd.' Dat heeft ook wel iets moois, maar zonder de inhoud is het leeg.

Moet u zich voorstellen wat er gaat gebeuren als straks de bedekking wordt weggenomen voor het hele volk. Wij hoeven niet zo lang te wachten natuurlijk, maar tot op de dag van vandaag ligt er een bedekking op het oude verbond, op wat wij het Oude Testament noemen. Als die weggenomen wordt, dan gaan ze zien: het spreekt allemaal van Hem die zou komen en die gekomen is. Van Hem die geslacht werd als Pascha en die daadwerkelijk als eersteling is verrezen, precies op de door God aangewezen dag. De dag die Hij had vastgelegd, die Hij had ingekerfd, gegrift en gegraveerd. Zo moet het en zo zal het gaan. Het is op het afgesproken tijdstip. Ik zei het al aan het begin van de avond: dat zijn de hoogtijden, de mo'adiem. Dat zijn de dagen en de tijden die God heeft gefixeerd. Dan zal het zijn. Dat is geweldig. Nou kijk, dat is weer een verrassing voor mezelf: ik ben prachtig op tijd uitgekomen.