▶ 00:01 De Menorah en de Structuur van Gods Hoogtijden ↑ hoofdstukken

Voor de vijfde keer gaan we ons bezighouden met dit thema: de hoogtijden van Yahweh. In de Statenvertaling worden ze de 'hoogtijden des Heren' genoemd, en andere vertalingen spreken over 'feesttijden', maar het zijn specifiek hoogtijden en vastgestelde tijden. Ik refereerde er zojuist in mijn gebed al even aan dat God dagen heeft die de moadim worden genoemd. Dat is het Hebreeuwse woord en het betekent eigenlijk de door Hem gefixeerde dagen en tijden. Hij heeft bepaalde data vastgelegd en daar houdt Hij zich aan.

Voor de vijfde keer houden we ons dus bezig met Leviticus 23, want dat is het hoofdstuk dat we iedere keer met elkaar onderzoeken. Het is een lang hoofdstuk dat gaat over Gods hoogtijden; eigenlijk over zeven jaarlijkse hoogtijden. Dat zevental is daarin heel karakteristiek. Het begint met de wekelijkse hoogtijd, namelijk de Shabbat. Dat was de eerste avond. Vervolgens hebben we ons de tweede avond beziggehouden met het Pascha, de derde avond met het feest van de Ongezuurde Broden en de laatste keer – dat was in december – over het begin van de omertelling of het feest van de eerstelingsschoof.

Laten we op die laatste drie even terugblikken. Ik wil u er nu nog een keertje op wijzen, wellicht ten overvloede, maar deze Menorah is een geweldig mooie uitbeelding van Gods hoogtijden. Waarom? Omdat de Menorah zeven lampen telt, met een stam die aan weerszijden drie armen heeft: drie aan de linkerzijde en drie aan de rechterzijde. Dit is een prachtige uitbeelding van die hoogtijden, omdat de hoogtijden verdeeld zijn in twee groepen.

We hebben tot dusver de hoogtijden in de eerste maand besproken. Daarnaast is er een drietal hoogtijden in de zevende maand; daar gaan we ons vanaf de volgende keer mee bezighouden. Dat zijn de hoogtijd van het bazuingeschal, Yom Kippur op de tiende van de zevende maand, en vervolgens het Sukkot, het Loofhuttenfeest, dat eveneens in de zevende maand viel en een week duurde.

De structuur is buitengewoon simpel en het is heerlijk, daar houd ik van. Ik vind het prachtig om te studeren, maar ik houd van eenvoud. Hoe was het ook alweer: eenvoud is het kenmerk van het ware. In het geval van deze hoogtijden geldt dat ook. Zeven stuks, dat kan ik anders allemaal niet onthouden, maar het wordt duidelijk als je eenmaal weet hoe de structuur in elkaar steekt.

De drie hoogtijden in de eerste maand spreken namelijk van de grote profetische gebeurtenissen bij de eerste komst van Christus. Zo spreken de hoogtijden in de zevende maand van de profetische gebeurtenissen die samenhangen met de terugkeer van Christus, waarin alles tot voltooiing komt. Vandaar ook die zevende maand: dan zal de bazuin klinken en zal de Grote Verzoendag voor Israël aanbreken, en ook het Sukkot voor de hele volkerenwereld.

Dan stel je jezelf vervolgens de vraag: hoe zit het dan met die ene hoogtijd in het midden, de stam? Dat is waar we ons vanavond mee gaan bezighouden. Want als je drie hoogtijden hebt in de eerste maand en drie hoogtijden in de zevende maand, dan betekent dit dat er één hoogtijd tussen gelegen is. Dat klopt, die valt in de derde maand. Ook dat is profetisch op voorhand al heel eenvoudig te duiden. Want als de hoogtijden in de eerste maand verband houden met de eerste komst van Christus en de hoogtijden in de zevende maand verband houden met Zijn terugkeer, wat zou dan die tussenliggende hoogtijd uitbeelden? Zonder dat je er verder iets van weet, zou je dat qua concept en structuur op voorhand al kunnen zeggen. Dat zal dan wel iets te maken hebben met wat God doet tussen de eerste en de tweede komst van Christus.

Ik zeg dat nu op deze manier en dat kan ik me rustig permitteren, want het klopt namelijk ook. Je had het dus van tevoren, zonder dat je eigenlijk enige kennis van zaken hebt, gewoon al kunnen voorspellen. Het ligt namelijk conceptueel zo voor het grijpen.

▶ 05:18 Terugblik: Pascha en de Eerstelingsschoof ↑ hoofdstukken

Als we terugblikken op de eerste drie jaarlijkse hoogtijden, dan was dat op de 14e Aviv. Om het geheugen even op te frissen: de eerste maand heeft twee namen, Aviv of Nisan. Meestal wordt het zo genoemd, maar Aviv betekent ‘lente’, het is dus de lentemaand. Op die veertiende was de dag van het Pascha en moest er een lam geslacht worden. Veel details hebben ons de hele vorige avond beziggehouden, dus dat gaan we nu niet doen, maar het moest gebeuren ‘tussen twee avonden’. Dat is een technische term, maar het betekent in de praktijk gewoon rond drie uur in de middag. Exact op die dag – wat zeg ik, zelfs exact op dat tijdstip, dat uur van de dag – is ons Pascha ook geslacht, namelijk Christus. Hoe perfect is dat al niet vastgesteld? Over Moadim gesproken: de vastgestelde dagen die God al had neergelegd. God had al gezegd dat dit de dag was dat het Pascha geslacht zou worden.

Ik heb daar onlangs nog weer wat uitgebreider bij stilgestaan: je leest dat als Paulus – en niet alleen hij, maar van Paulus lees je het heel expliciet – in de synagoge kwam en vertelde over Jezus de Messias, hij dat deed als ooggetuige. Hij is hoogstpersoonlijk door de Messias geroepen en afgevaardigd, maar hij bewees ook vanuit de Schriften dat Jezus de Christus is. Dat wil zeggen: Hij was voorzegd. Ik vind dit een van de kroonjuwelen, om zo te zeggen, en ook heel eenvoudig te begrijpen. Juist ook omdat we het nu hebben over dé kalender van Israël. Als die grote hoogtijden het hele jaar door daarnaar verwijzen, hoe sprekend is dat dan niet? Paulus toonde vanuit de Schriften aan dat Hij de Christus is. In 1 Korinthe 15 lees je dat Jezus Christus is gestorven naar de Schriften, en dat Hij is begraven en opgewekt naar de Schriften.

Waaraan zou hij dan bijvoorbeeld gerefereerd kunnen hebben? Nou, aan dit bijvoorbeeld. Want op de veertiende, tussen twee avonden, is Christus als Pascha geslacht. Terwijl op het tempelplein de paaslammeren werden geslacht, gaf Hij op dat moment op de Olijfberg – ik geloof dat dat zo is, al doet dat er nu even niet toe – inderdaad het leven en blies Hij de laatste adem uit. Vervolgens is Hij tegen de avond begraven en dat was meteen ook het begin van het feest: de 15e Aviv of Nisan, het begin van het Feest van Ongezuurde Broden dat gedurende zeven dagen werd gevierd. Dat was het begin van het feest en vandaar dat er grote haast was. Daar hebben we de vorige keer uitgebreider bij stilgestaan. Er was grote haast om de Messias te slachten, want als het feest eenmaal aangebroken was, dan was dat niet meer aan de orde. Dat kon dan niet. De Heer is inderdaad begraven en precies bij het begin van dat feest lag Hij in het graf. Het was een dag van absolute rust; er zou niet gewerkt worden. Dat is de vijftiende Aviv.

Vervolgens wordt er voor de volgende stap geen datum genoemd. Dat is heel eigenaardig. Dat geldt trouwens ook voor de hoogtijd waar we ons vanavond mee bezighouden. Die hoogtijd wordt ook gefixeerd – het was geen willekeurige dag – maar er wordt geen kalenderdatum voor genoemd, maar een weekdag. Vorige keer heb ik daar uitgebreid bij stilgestaan en vanavond vervolgen we diezelfde structuur. Er staat: ‘daags na de sabbat’ of ‘de dag na de sabbat’. Dat was dus per definitie op een zondag. Het jodendom heeft dat inmiddels veranderd; er waren grote controverses over deze hele kwestie. Het jodendom hanteert tegenwoordig een vaste datum hiervoor, namelijk 16 Aviv. Maar dat is niet naar de Schrift als u het mij vraagt. Het is ‘daags na de sabbat’, er wordt juist geen datum voor gegeven. Dat was de dag van de eerstelingschoof, namelijk van de gersteoogst. Het is precies op die dag dat Christus verrees als Eersteling uit het graf, uit de doden.

Hoe perfect is daarmee de linkerkant van de menorah profetisch vervuld, precies op de dagen en de data die God daarvoor had vastgelegd. Hij verrees als de Eersteling uit de doden en dat is eigenlijk de basis van alles. Want het loutere feit dat Hij de Eersteling is, geeft aan dat er een garantie is voor wat volgt. Hij is de Eersteling van het hele mensdom dat volgt. Zoals alle mensen volgelingen zijn van Adam, ‘adamitische stervelingen’ om zo te zeggen, zo is Hij de Eersteling, de Laatste Adam, en in Hem ligt de overwinning op de dood vervat. De steen is weggewenteld en dat is de garantie dat het leven gaat triomferen. Dat is wonderbaarlijk.

Het allermooiste daarvan vind ik dat het inderdaad om niet is. Het is een bericht, een mededeling. Geen aanbod van: ‘wil jij het aannemen?’ Ik heb vandaag nog weer naar zo’n verhaal zitten luisteren via de radio waarbij het evangelie uiteindelijk – hoe zeg ik dat nou netjes – nou ja, het wordt niet gedaan zoals het hoort. Want dan wordt het toch weer afhankelijk gemaakt van de keuze van de mens. De boodschap is niet: ‘als jij Hem wilt aanvaarden, dan wordt Hij jouw Redder’. Nee, Hij ís jouw Redder, geloof dat! Want dat is de waarheid. Het is een mededeling, geweldig.

Genoeg over wat we tot dusver besproken hebben. Dan beginnen we nu weer te lezen vanaf vers 15. We waren de vorige keer gebleven bij vers 14 en nu begint er een nieuwe hoogtijd ter sprake te komen. We gaan dat zinsdeel voor zinsdeel bezien. Er staat:

▶ 13:10 Tellen Vanaf de Eerstelingschoof ↑ hoofdstukken

Dan zult gij tellen voor uzelf. Soms wijk ik af van de NBG-vertaling; in de NBG-plus is het wat letterlijker. Dat 'voor uzelf' is in de NBG-vertaling zelfs helemaal weggevallen, maar in de Statenvertaling niet. Daar staat: "Dan zult gij u tellen." Daar wordt die link nog wel gelegd. Maar hier staat dus: "Dan zult gij tellen voor uzelf," en dat vanaf de dag na de Sabbat. Er wordt hier geen datum genoemd. Er wordt ook niet gezegd: "over zeven weken", wat ook had gekund. Nee, jullie gaan tellen. Het is een activiteit. Jullie gaan tellen en dat doe je ook voor jezelf; je bent er zelf bij betrokken. Het aardige is dat er hele mooie gebruiken op gebaseerd zijn, zoals dat in het Jodendom functioneert vanaf de dag van de omertelling – waar ze weliswaar een verkeerde dag voor hebben ingevuld. Maar niettemin, als zij gaan tellen, dan zijn er allerlei bordjes en telramen. Hoe simpel kan een woord wezen? Heb je het over moadiem en Hebreeuwse woorden, en dan weet je het woord 'telramen' niet meer. Hoe dan ook, inderdaad met telramen van allerlei snit wordt er in allerlei verbanden en contexten heel actief geteld.

Tellen en vertellen. Vertellen kan trouwens ook nog iets anders betekenen, namelijk dat je verkeerd geteld hebt, maar dat bedoel ik dus niet: "Ik heb me verteld." Maar het woordje tellen in het Hebreeuws is heel interessant. Het is eigenlijk hetzelfde fenomeen als in het Nederlands. Wij tellen, en vertellen betekent gewoon een verhaal doen. Het ene heeft te maken met een getal, met cijfers en nummers; het andere heeft te maken met een verhaal van woorden. In het Hebreeuws is dat hetzelfde. De aardigheid is zelfs dat het Hebreeuwse woord voor boek ook daarin zit: sefer. Dat is eigenlijk ook tellen en vertellen. Woord en getal zijn eigenlijk identiek, helemaal op de keper beschouwd.

Dan zult gij tellen voor uzelf vanaf de dag na de Sabbat. Nu moet ik weer even in herinnering roepen waar het over ging. We hadden het de vorige keer over de dag van de Eerstelingschoof. Een bundel aren van de gersteoogst werd gereserveerd en die werd dan bewogen. Vanaf die dag, de dag na de Sabbat, zou men gaan tellen. Dat is ook vrij logisch: vanaf de dag na de Sabbat. Normaal gesproken spreekt de Sabbat, tenzij anders uitgelegd of nader bepaald, over de zevende dag van de week. Je hebt de vrijdag en de zaterdag – onze benamingen dan – en dan krijg je de dag daarna: onze zondag. Daarover gaat het dus. Het is heel markant dat deze twee hoogtijden altijd gefixeerd worden, niet op een datum maar op een dag in de week. Dat komt nog wel een paar keer aan de orde, maar hier staat het gewoon expliciet.

Vanaf de dag waarop gij de schoof van het beweegoffer gebracht hebt. Dat is eigenlijk een nadere toelichting. Het is de dag na de Sabbat; het ene geeft aan op welke weekdag dat is, en vervolgens wordt gezegd welke handeling op die dag verricht wordt: een schoof brengen en die bewegen. Dat maakt het tot een beweegoffer. Wat is een beweegoffer? Worden ze om beweegebroden gelopen? Nee, dat is wat we straks zullen zien. Het betekent gewoon wat er met dat offer gedaan wordt: het wordt bewogen. Vanaf die dag zou men gaan tellen, gaan rekenen. Dit is de dag van de Eerstelingschoof van de gersteoogst; de dag dat Christus verrees als Eersteling. De hoogtij die nu aan de orde gesteld wordt – ik kan het nu alvast verklappen – is het Pinksterfeest of Rekenfeest. Dat is direct gebaseerd op de dag van de Eerstelingschoof, want vanaf dan moeten ze gaan tellen.

Vanaf de dag waarop gij de schoof van het beweegoffer gebracht hebt, zullen er zeven volkomen sabbatten zijn. Er staat in de NBG: "zeven volle weken". Ik zeg niet dat het zo heel erg fout is, maar het staat er net even anders. Het zijn volle of volkomen sabbatten. De Statenvertaling geeft het trouwens correct weer. Het idee is dat het niet zozeer om de werkdagen gaat; een week zijn weliswaar zeven dagen, maar het gaat vooral om die Sabbat, de zevende dag. Die is gereserveerd of apart gesteld. Jullie gaan dus tellen vanaf de dag na de Sabbat en dan krijg je eerst de zes dagen waarna de eerste Sabbat aanbreekt. Er staat bij: "tot de dag na de zevende Sabbat." Er had ook kunnen staan: "49 dagen later," maar zo staat het er niet. Je moet Sabbatten tellen tot de dag na de zevende Sabbat, zodat die beslissende dag opnieuw een dag na de Sabbat is.

Tot de dag na de zevende Sabbat zult gij tellen. Waarmee gezegd is dat het beginpunt en het eindpunt van deze hele telling gemarkeerd wordt door één weekdag, namelijk de dag na de Sabbat. Vanaf dan gaan ze tellen en als de telling gecompleteerd is – dat wil zeggen als er zeven Sabbatten gepasseerd zijn – is de dag daarna de beslissende dag. Dat is dus de dag na de zevende Sabbat, oftewel de vijftigste dag. Over die vijftig in het algemeen hebben we bij een heel andere gelegenheid al uitgebreid stilgestaan. Sowieso omdat het zeven in het kwadraat is plus één. Zeven is natuurlijk een enorm Bijbels markant getal, omdat het staat voor volheid en volkomenheid. Het Hebreeuwse woord voor zeven, Sheba, betekent ook vol, volkomen of voltooid. In bepaalde contexten wordt het ook op die wijze weergegeven, afhankelijk van de samenhang met de hele context. In onze oren is dat misschien wat ver gezocht, maar met een Hebreeuws oor hoor je bij het getal zeven: "Aha, dat is een volheid, een volle reeks."

In de hele natuur en cultuur zie je dat fenomeen ook. Waarom nou zeven? Zeven dagen, maar denk ook aan de zeven kleuren van de regenboog – tenminste als je een goede regenboog hebt. Dan proberen ze er natuurlijk van alles mee uit te vogelen. Maar de vakantie is natuurlijk dat we niet alleen dagen tellen. Je kunt dat ook op jaarniveau doen. Dan krijg je zes jaren waarin je zaait en oogst, en dan het zevende jaar: het sabbatsjaar. Dan wordt de arbeid gestaakt, het land ligt braak en er gebeurt niks mee; het land krijgt dan rust. De Israëlieten hebben zich overigens nooit aan dat gebod gehouden. Als je puur economisch denkt, zou je zeggen dat het niet efficiënt is; het rendement vermindert met een zevende deel. Maar God had het zo bepaald. Toen ze het 490 jaar niet gedaan hadden, zei God: "Nou weet je wat, jullie hebben de sabbatsjaren niet gehouden, dan gaan jullie nu 70 jaar het land uit en dan eis ik ze alsnog achter elkaar terug."

Zeventig sabbatsjaren, omdat jullie ze niet gehouden hebben. Dus ja, we zijn weer even terug bij af. Maar het gaat er maar even om dat je zeven sabbatsjaren hebt, en na het zevende sabbatsjaar krijg je het jubeljaar. Dat is het vijftigste jaar.

Dat is met recht een jubileum; ons woord jubileum komt daar ook direct vandaan. Een jubeljaar is eigenlijk altijd het vijftigste jaar. Het is dus altijd een gouden jubileum. Wij kennen tegenwoordig ook allerlei andere varianten, zoals zilver, brons en diamant, maar eigenlijk is een jubileum het vijftigste jaar.

▶ 23:54 Pinksteren en de Volheid van het Getal Vijftig ↑ hoofdstukken

Het getal vijftig is apart, want dat getal kennen wij eigenlijk heel goed. De Griekse benaming voor het feest waar we het nu over hebben, is juist ontleend aan dit getal: Pentecoste. Dat is een Grieks woord dat via het Latijn — hoe de route precies verlopen is, weet ik niet — heeft geleid tot ons woord Pinksteren. Het betekent dus vijftigste. In bijna alle West-Europese talen, of het nu Spaans, Italiaans, Frans of Engels is, spreekt men van Pentecost. Of dat in het Duits ook zo is, weet ik eigenlijk niet, maar hoe dan ook zeggen wij Pinksteren.

Ik ben vandaag niet direct van mijn stoel gevallen, want zo revolutionair is het nu ook weer niet, maar ik heb altijd gedacht — en ik heb het ook wel in samenkomsten verteld — dat ons woord 'pink' hiermee verband hield. Dat dacht ik echt. Ik vond het heel logisch: de vijfde vinger is de pink, en Pinksteren is de vijftigste dag. Dacht u dat ook? Etymologisch gezien, dus qua woordafleiding, blijkt het echter niet te kloppen. 'Pink' heeft namelijk te maken met 'klein' en 'fijn'. Vandaar ook een fijne kleur: pink of roze; dat houdt daar weer mee verband. Sorry dat ik u nu een illusie ontneem. Eerlijk gezegd vind ik het zelf ook een beetje jammer, want ik vond het altijd een mooi ezelsbruggetje om het te onthouden. Maar u mag dat gewoon blijven doen, want het klopt conceptueel natuurlijk wel, ook al is het etymologisch niet waar. Zo bent u weer een illusie armer.

In het Grieks wordt het feest dus aangeduid met dat getal vijftig. Het Hebreeuwse woord daarentegen is Sjawo'ot, en dat betekent eigenlijk Wekenfeest. Dat heeft te maken met die zeven weken en legt de nadruk op het proces: je telt zeven keer zeven. In de Septuaginta en in het Nieuwe Testament heet het Pentecoste. Dat is eigenlijk gericht op de uitkomst. Je telt zeven keer zeven en daarna ben je er; dat is de volheid, dan is het vervuld. Ik vind het wel mooi: in het Hebreeuws gaat het om het tellen tot aan het eind, terwijl het in het Nieuwe Testament gaat om de vervulling, namelijk waar je uitkomt bij de vijftig.

Dat concept klopt natuurlijk prachtig. Je leest dat ook in Handelingen 2 — ik kom daar straks zeker nog op terug — in de beroemde passage van dat hoofdstuk: "En toen de dag van het Pinksterfeest vervuld was..." Dat suggereert al dat er vijftig dagen waren, dat men tot vijftig had geteld. Dat zit erin besloten. Vanaf wanneer? Vanaf de dag van de Eerstelingschoof. Zodoende zijn Pasen en Pinksteren per definitie aan elkaar gekoppeld.

Ik houd overigens niet zo van de puur christelijke invulling van die dagen, want daar is een heleboel mee misgegaan. Maar het hele idee is dat je bij Pasen, bij de dag van de opstanding, ook de dag van de Eerstelingschoof hebt. Vanaf dan ga je tellen: zeven volkomen sabbatten zullen het zijn. Als die voorbij zijn, na de zevende sabbat, ben je bij de vijftigste dag. Zo kunnen Pasen en Pinksteren nooit op één dag vallen. En toch ook weer wel. Zal ik dat kort uitleggen? Ik vind het eigenlijk te mooi om hier te laten liggen.

Op de dag dat de Heer Jezus opstond — het was in de avond — verscheen Hij in de kring van intimi, de discipelen. Op die dag van de opstanding vertoont Hij Zich aan hen, tot hun ontsteltenis en grote verbazing. En dan staat er dat Hij dit doet: Hij blaast op hen en zegt: "Ontvang heilige geest." Pasen en Pinksteren op één dag! Het was de dag van de opstanding en zij ontvingen toen het leven van de opstanding, van de Opgestane. Ze ontvingen gelovende het leven in Zijn naam; dat is Johannes 20. Ik vind het prachtig.

Wat er vijftig dagen later plaatsvond, was niet dat zij de geest ontvingen, maar dat de kracht van de Allerhoogste op hen en over hen kwam. Dat was een krachtige manifestatie op hen, maar het leven hadden ze al ontvangen. Dat is wat ik zojuist bedoelde: Pasen en Pinksteren kunnen volgens de voorschriften nooit op één dag vallen, want het principe is juist dat er vijftig dagen tussen zitten. Niettemin hebben die twee alles met elkaar te maken en zijn ze onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld. Vijftig dagen. Tot de dag na de zevende sabbat zult u tellen: vijftig dagen. En dan...

▶ 30:36 Een Nieuw Spijsoffer: Twee Gezuurde Beweegbroden ↑ hoofdstukken

"En dan zult gij een nieuw spijsoffer aan JAHWEH brengen." Een nieuw spijsoffer. Door het zo te formuleren, is het in feite ook de introductie tot iets revolutionairs. Ik zal het straks ook toelichten, maar 'nieuw' betekent in dit geval ook iets wat jullie tot dusver niet kenden; het bestond nog niet. En het is een spijsoffer, wat ik trouwens interessant vind. Het Hebreeuwse woord is mincha. In Leviticus is 'spijsoffer' eigenlijk een beetje te algemeen. Spijs, ja, want de spijs... u kent het wel: "Heere, zegen deze spijzen." Spijs kan een specifieke betekenis hebben, maar in Leviticus is een spijsoffer altijd een graanoffer. Het houdt altijd verband met graan, fijn gemalen graan. Er zijn trouwens ook vertalingen die het zo weergeven en spreken van een graanoffer in plaats van een spijsoffer. Dat klopt, in Leviticus is dat altijd het geval. De eerstelingschoof was ook een bundel van aren of van gerst, maar op die vijftigste dag zou men een nieuw spijsoffer aan JAHWEH brengen.

Ik lees verder: "Uit uw woonplaatsen zult gij twee beweegbroden meebrengen." Ja, die vind je niet bij de bakker, hè? Je hebt bruinbrood, je hebt alle soorten brood, maar als je vraagt om beweegbroden, dan zal de bakker zeggen: "Waar heb jij het over?" Een beweegbrood heeft uiteraard niet te maken met wat er in het brood zit of waar het uit samengesteld is, maar met wat ermee gedaan wordt. Het zijn broden waarmee bewogen werd. Ik heb de vorige keer geloof ik al even aangegeven dat het woord voor 'bewegen' eigenlijk 'wuiven' is. Het is een soort van zwaaiende beweging. Dat is ook wat de priester met die eerstelingschoof deed; hij moest daarmee wuiven voor het aangezicht van JAHWEH. Dat is het hele idee. Dit was trouwens iets wat in hun eigen woonplaatsen bereid werd en dan ook meegebracht werd. Het was niet iets specifiek vanuit de tempel, maar gewoon vanuit hun eigen huizen en woninggemeenschappen. "Zult gij twee beweegbroden meebrengen?"

Het was één eerstelingschoof, maar het zijn twee beweegbroden. Wellicht dat we er straks via een andere route nog op terugkomen, maar het idee bij 'twee' is altijd—daar hoef je geen wiskundige voor te zijn—dat het spreekt van de dualiteit waar deze hele schepping door gekenmerkt wordt. Kijk naar Genesis 1, daar zie je altijd die contrasten: hemel en aarde, zeeën en het droge, licht en donker. Die dualiteit is eigen aan de schepping. Hier is het specifiek de dualiteit, dat wil zeggen de tweeheid, van aan de ene kant een offer voor JAHWEH, en tegelijkertijd het feit dat het gezuurd is. Dit zou u eigenlijk moeten verbazen: dat iets wat gezuurd is, een offer kan zijn. Ik kom er straks nog op terug, maar eerst nog even dit over die dualiteit in de nadere bepaling: "Uit uw woonplaatsen zult gij twee beweegbroden meebrengen, uit twee tiende efa fijnmeel zullen zij bereid worden."

Een efa is een inhoudsmaat die wij natuurlijk niet meer kennen. In Exodus 16 wordt echter exact gezegd dat een tiende efa gelijk is aan één omer. Nu schiet u daar nog niet veel mee op als u niet weet wat een omer is, maar dat kan ik u wel vertellen. Eén efa is ongeveer 20 tot 22 liter. Het is dus echt een inhoudsmaat, geen gewicht. Een omer—dat is trouwens hetzelfde woord als voor 'schoof', weet u nog? Ik had het over die schoof, dat woord is omer—wordt ook heel specifiek gebruikt als inhoudsmaat. Je leest in Exodus 16 over het verzamelen van het manna en hoeveel men dan zou verzamelen. Er wordt gesproken over een omer, wat een tiende van een efa is. Een omer is dus ongeveer twee liter. Twee tiende efa fijnmeel is dus twee omer. Maar aangezien het twee broden waren, waren het dus vier omers. Bent u er nog? Het zijn ingewikkelde sommen om te maken hoor.

En nu komt het punt waar ik al even op zinspeelde, wat eigenlijk heel ontstellend is. Als je het boek Leviticus kent en een beetje op de hoogte bent van de regels rond de tempeldienst en de offerdienst, dan weet je dat zuurdesem daarin never nooit een rol mocht spelen. Er staat hier over deze twee broden van twee tiende efa fijnmeel—het was dus heel zuiver en goed gemalen—dat ze gezuurd gebakken zouden worden. Het feit dat ze gebakken zijn, betekent wel dat de werking van het zuurdesem gestopt is, maar het ís gezuurd. En dan te bedenken dat eerder in hetzelfde boek Leviticus, in hoofdstuk 2, heel nadrukkelijk vermeld wordt—en ik geloof dat het meerdere keren in soortgelijke bewoordingen herhaald wordt—in Leviticus 2 vers 11: "Geen spijsoffer dat gij JAHWEH brengt, zal gezuurd bereid worden." Dus als je dan in Leviticus 23 een nieuw spijsoffer tegenkomt dat gezuurd gebakken moet worden, dan denk je: nou, breek me de klomp! Dat mocht toch niet?

Als je de gedachte achter de offerdienst kent, is dat ook logisch. Waar spreekt zuurdesem immers van? We hebben het er in verband met de tweede hoogtijd al uitgebreid over gehad: zuurdesem spreekt van vergankelijkheid. Iets wat zuur is, bederft of is bedorven. Ongezuurde broden blijven in principe eindeloos houdbaar, maar gezuurd brood niet; dat bederft. Zuurdesem is eigenlijk wat deze hele wereld kenmerkt. Ik vind het trouwens een opmerkelijke associatie dat wij leven van zuurstof—of is dat een beetje een rare associatie? Maar ja, we gaan er ook aan dood. Oh nee, dat is stikstof! Laten we het niet te politiek maken. Maar die zuurstof dus, ja... dat is vergankelijkheid. Alles is aan het bederf en daarmee aan het zuurdesem onderhevig. Dit is eigenlijk Bijbelse typologie ABC; dit vind je overal in de Schrift terug.

Ik moet er trouwens bij zeggen—en nu ga ik iets onaardigs over de kerkelijke theologie zeggen—dat er in de gangbare uitleg van de gelijkenissen in Matteüs 13 iets vreemds gebeurt. Kent u die zeven gelijkenissen die de Heer daar uitspreekt? Eén van die gelijkenissen gaat over een vrouw die een maat fijnmeel nam en daar zuurdesem bij stopte, totdat het hele deeg doorzuurd was. In de gangbare kerkelijke uitleg wordt gezegd dat dit een beeld is van het Koninkrijk der hemelen; dat het evangelie steeds meer verspreid wordt over de wereld en de hele wereld doortrekt. Het wordt steeds mooier. Nou, het is precies omgekeerd! Als zuurdesem een beeld is van bederf, dan doortrekt het inderdaad het geheel, maar dat is geen positief teken. In tegendeel, het is juist een diskwalificatie. Het doorzuurt de gehele wereld, dus het bederft. Het is eigenlijk heel bizar, maar ga er maar eens naar kijken in de Korte Verklaring of in de kanttekeningen van de Statenvertaling bij die gelijkenissen van Matteüs 13. Je zult echt altijd die uitleg aantreffen dat het een beeld is van het evangelie dat de hele wereld doortrekt. Tja, als je met die gedachte hier staat...

▶ 41:28 Eerstelingen voor Yahweh: de Bestemming van de Ecclesia ↑ hoofdstukken

Dit is misschien wel dit punt, en dat is heel mooi. Waarom? Omdat dit ook meteen de spits is van waarom het zo’n hoge bestemming krijgt. In feite is dit al vervuld op de Pinksterdag in Handelingen 2. Daar was een gezuurd gezelschap, als u begrijpt wat ik bedoel. Namelijk mensen, adamieten, aan het bederf onderhevig. Jazeker, maar ze waren bestemd om eerstelingen te zijn.

Gaat u maar even naar Handelingen 2; dat is in dit geval, als we het hebben over Leviticus 23, buitengewoon belangrijk. Waarom? Omdat op de veertiende – laten we even teruggaan naar het jaar 30 van onze jaartelling – in dat jaar, bijna tweeduizend jaar geleden, de Heer stierf op de dag van het Pascha. Pal daarop, de vijftiende, lag Hij in het graf. De dag na de Sabbat, dat was de derde dag na Zijn sterven, steeg Hij uit het graf door Zijn Vaders kracht als Eersteling. Vervolgens, vijftig dagen later, toen de Pinksterdag vervuld was, waren daar honderdtwintig mensen bijeen. Nee, niet alleen maar mannen; ik bedoel gewoon mannen en vrouwen bijeen daar. En daar was een hele grote menigte bij betrokken.

Nou moet ik er wel iets bij zeggen, want dit is best wel een heikel punt, ook voor sommige luisteraars nu. Hier lag de basis van de Ecclesia. Men wist dat toen nog niet; het zou nog heel wat jaren duren voordat Paulus het geheim zou bekendmaken. Maar op de Pinksterdag ontstond inderdaad die Ecclesia. Het was nog een puur Joods gebeuren, dat is waar. Maar toen werd daar een volk gevormd voor Zijn Naam uit de natiën, om het met de woorden van Handelingen 15 te zeggen. Een volk ook dat de hoogste bestemming krijgt. Waarom? Het antwoord is: omdat het eerstelingen zijn.

Het eerste krijgt altijd de hoogste bestemming. Dat geldt voor de eerstelingschoof, de eersteling, de Heer Jezus die als eerste uit het graf verrees en de dood definitief achterliet. Hij is de Eerste – the first – en daarmee ook de Vorst. Ja, Hij gaat voorop, maar er is een volk dat Hij meeneemt: eerstelingen. Dat gezelschap wordt gevormd in de tijd tussen Zijn eerste komst en Zijn terugkeer. Dan wordt een volk vergaderd voor Zijn Naam. Later komen ook de heidenen in de picture, daar zullen we het straks nog even over hebben, maar zij zijn eerstelingen.

De mooiste term vind ik altijd de bestemming die de Ecclesia heeft. Waarom? Omdat wij... Ja, Hij is de Eerste en dat gezelschap wat Hij meeneemt, dat zijn eerstelingen. Want het is een gezelschap dat Hij meeneemt en Paulus spreekt er ook over: dat wij zijn uitverkoren. Uitverkiezing is een Bijbelse gedachte; Hij heeft ons uitverkoren als eersteling en daarmee krijgt het de hoogste bestemming. Volgens mij hebben we het daar de vorige keer al even over gehad. Of dat nou van de oogst was, elk type van de oogst, maar ook van de kudde, van de dieren. Dat is de Bijbelse formulering: al wat de baarmoeder opent, al wat het eerstgeboren is, dat is van Mij, zegt God.

De eersteling krijgt de hoogste bestemming. De hemelse toekomst en de hoogste bestemming van de Ecclesia is gebaseerd op het feit dat wij Hem, de Eerste, het Hoofd die vooropgaat, volgen. Zouden wij geen eerstelingen zijn, dan hadden we die positie niet. Wij zijn een eersteling en dat zegt dus niks over de kwaliteit; het zegt iets over de volgorde. En daarmee ook over de rangorde. De rangorde wordt bepaald door de volgorde. Dat is een makkelijk te onthouden associatie: de eerste haringen zijn altijd hele dure haringen. Het schijnt wel dat het de beste zijn, maar daar gaat het niet om. Waarom zijn ze zo peperduur? Omdat ze de eerste zijn. Of het eerste kievitsei; dat krijgt de hoogste bestemming. Vroeger ging je met het eerste kievitsei zelfs naar de koningin. Dan ben je kampioen, gewoon omdat je de eerste bent. Dat is een diepe Bijbelse gedachte.

De Hebreeënbrief spreekt over een gemeente, een Ecclesia van eerstgeborenen. Nogmaals, ik vind het belangrijk om dit te benadrukken: daarmee zeg ik niet dat op de Pinksterdag dit allemaal al bekend was. Toen was er nog louter een Joods besnijdenisgebeuren, als u begrijpt wat ik bedoel. Pas later zou de identiteit van dat gezelschap geopenbaard worden door Paulus. Er moesten eerst nog bepaalde ontwikkelingen aan voorafgaan. Maar principieel geldt: op de dag dat ik geboren was, wist ik ook nog niet wie ik was en wat mijn identiteit was. Het zou nog een hele tijd duren voordat ik mijn naam kon spellen. Het loutere feit dat de Ecclesia toen ontstond, wil nog niet zeggen dat zij zich al bewust was van haar identiteit. Dat zijn twee verschillende dingen.

Paulus' huishouding zou pas veel later geopenbaard worden, maar vanaf die vijftigste dag werd dat volk gevormd. Paulus was overigens degene die die Ecclesia in eerste instantie vervolgde. Ik ken de uitleg dat de Ecclesia van God begon bij Paulus, maar daar geloof ik niet in. Paulus is degene die de waarheid van de Ecclesia bekendmaakte: dat die twee één gemaakt zijn, Jood en heiden, en dat de middenmuur is weggedaan. Dat is wat hij openbaart, maar het begint niet bij hem. Daar is meer over te zeggen dan ik nu kan doen, want we gaan weer even verder over Pinksteren.

▶ 49:13 Opstijgoffers en de Dissonant van het Zondoffer ↑ hoofdstukken

Bij het brood zult gij zeven gave eenjarige schapen offeren, een jonge stier en twee rammen. Dat is trouwens dezelfde formulering als die ook gebruikt wordt in verband met het Pascha-lam. Wij spreken vaak over een Pascha-lam, maar het was gewoon een eenjarig dier; al een flinke jongen dus, maar één jaar oud. En hier wordt gesproken over zeven schapen. Waarom zeven? Dat heeft te maken met volheid. Daarbij komen een jonge stier en twee rammen. Elk van deze offers is mannelijk en gaaf, omdat mannelijk in de Bijbel altijd het type is van het hoofd, het eerste, en van de man Christus die vooropgaat. Ik zeg 'sorry', maar waarom zou ik eigenlijk sorry zeggen? Het is gewoon de Bijbelse waarheid.

Zij zullen een opstijgoffer voor JAHWEH zijn. Ik heb dit gecursiveerd om aan te geven dat in de Statenvertaling en de Herziene Statenvertaling wordt gesproken over een brandoffer. U zegt: een brandoffer stijgt toch ook op? Dat is ook zo, maar in het Hebreeuws staat het woordje ‘olah’, en dat betekent letterlijk dat het omhooggaat. ‘El al’ betekent dat trouwens ook: het gaat omhoog. Het is een opstijgoffer. Het idee bij een brandoffer is niet dat het pas een offer is als het geslacht wordt. Nee, het is pas een offer op het moment dat het, nadat het geslacht is, op het altaar terechtkomt en dan opstijgt voor JAHWEH.

Zodoende spreekt een offer per definitie van de opstanding. Het komt voort uit de dood, maar als je zegt — zoals ik zo vaak gehoord heb — dat offers spreken van het sterven van de Heer Jezus, dan is dat simpelweg fout. Offers spreken van Hem die gestorven is, maar die vervolgens verrees en opsteeg uit het graf; en die trouwens opsteeg tot nog veel grotere hoogte. Zij zullen een opstijgoffer voor JAHWEH zijn, met de bijbehorende spijsoffers — graanoffers dus — en plengoffers, ook wel drankoffers genoemd. Wat is een drankoffer? Dat is waar wijn geplengd werd. Plengen heeft te maken met het feit dat die drank wordt uitgestort. "Dat is ook zonde," zegt u? Nee, dat is juist het hele idee! En een vuuroffer is uiteraard wanneer het verbrand wordt. Maar dit alles is tot een liefelijke reuk voor JAHWEH.

Dan begrijpt u dat al deze details en aspecten van de offerdienst — of het nu plengoffers, opstijgoffers, spijsoffers of vuuroffers zijn — allemaal spreken van Hem die opstond uit de doden en die nieuw leven aan het licht bracht. Dat is de lieflijke reuk voor God, een lieflijke reuk voor JAHWEH. Het spreekt niet van de dood, het spreekt van LEVEN dat de dood achter zich heeft gelaten. Vandaar dus dat het offer ook opstijgt; het spreekt van de verrezen en levende Christus.

Nog één vers wil ik erbij lezen: "Dan zult gij een geitenbok ten zondoffer brengen." Dat lijkt een dissonant. Zo kwam het op mij wel over, want als je de betekenis van al deze dingen kent, dan denk je: wauw, geweldig! Het spreekt van Hem die leeft. Wijn spreekt uiteraard ook van leven uit de dood; van het leven dat uit de kelder komt en vervolgens geestrijk vocht is. Dat zijn allemaal typen van leven. En dan staat hier opeens een geitenbok ten zondoffer. Dat lijkt een dissonant, maar ik kan er maar één verklaring voor geven. In heel Leviticus 23 kom je verder geen zondoffer meer tegen, maar hier wel. Ik kan maar één verklaring bedenken en dat heeft te maken met die gezuurde broden en dat zuurdesem. Het is dat adamitische dat alleen maar ten einde gebracht kan worden door de dood.

Er zou dus een geitenbok ten zondoffer gebracht worden en twee eenjarige schapen ten vredeoffer. Omdat er over dat vredeoffer nog wel wat meer te zeggen is, stel ik voor dat we daar na de pauze de draad weer oppakken. Het is nu negen uur, dus we gaan eerst even pauzeren en dan gaan we straks het vredeoffer tot ons nemen. Want het vredeoffer is het offer dat je gezamenlijk eet. Maar daarover straks meer. Zullen wij weer verdergaan?

▶ 54:39 Het Vredeoffer: Gemeenschap en het Brood Der Eerstelingen ↑ hoofdstukken

Er zijn nog enige verzen te bespreken over het Pinksterfeest, oftewel het Wekenfeest, Sjawo'ot of Pentecost – het is maar hoe u het noemen wilt. We hadden het zojuist even over die merkwaardige, en in eerste instantie dissonant lijkende, geitebok ten zondoffer. Voor de goede orde: er zijn allerlei soorten offers. We noemden al even de plengoffers, vuuroffers en opstijgoffers. Maar het zondoffer vormt, samen met het schuldoffer, een aparte categorie. Deze kwamen feitelijk niet eens op het altaar als een liefdelijke reuk voor God, in tegenstelling tot de offers die hieraan voorafgingen. Van een vuuroffer, een plengoffer of een opstijgoffer wordt heel duidelijk gezegd dat het een liefdelijke reuk voor Hem is, omdat het spreekt van leven. Een zondoffer spreekt er echter over dat iets tot zonde gemaakt wordt. Sterker nog, het Hebreeuwse woord voor zondoffer is hetzelfde woord als voor zonde. Het is in vertalingen soms niet eens helemaal duidelijk of we in bepaalde passages 'zonde' of 'zondoffer' moeten lezen, maar dat verschil maken wij pas in de vertaling; in de grondtekst bestaat dat onderscheid überhaupt niet. Het gaat om iets dat tot zonde wordt gemaakt, als zodanig beschouwd en meegerekend. Dat heeft natuurlijk te maken met het zuurdesem waar we het eerder over hadden.

Dan kregen we het over die twee eenjarige, mannelijke schapen ten vredeoffer. Dat is ook een aparte categorie. Vredeoffers zijn eveneens offers tot een liefdelijke reuk voor God, maar er is iets bijzonders aan. Het was voor God een liefdelijke reuk, dat is één, maar hoewel het aandeel voor God was, werd het ook gedeeld met de mensen – meestal de priesters en soms ook het volk. Het woord vredeoffer zegt het eigenlijk al en is in die zin heel correct. Het heeft te maken met het Hebreeuwse woord voor vrede: shalom, wat ook duidt op heelheid. Het is om zo te zeggen het enige offer waarbij God en mensen aan één tafel zitten. In feite is een altaar – dat is de Bijbelse gedachte – ook de tafel des Heren; zo wordt het in de Bijbel meer dan eens genoemd. Het is een beeld van gemeenschap, van eenheid en daarmee ook van shalom. Zo is er hier aan de ene kant sprake van die dualiteit, die twee, maar tegelijkertijd van eenheid, heelheid en vrede.

De tekst zegt: "En de priester zal ze bewegen bij het brood der eerstelingen." Dat wil zeggen dat de twee schapen als vredeoffer worden bewogen. Hoe ik me dat precies moet voorstellen, weet ik niet. Ik zie Daniël al kijken van: dat lijkt me een pittig gewicht. Maar voor jou, die altijd zulke grote vissen in zijn armen heeft, valt het misschien mee! In ieder geval werden ze bewogen, samen met het brood der eerstelingen. En dat is interessant: we lazen over de twee broden, maar hier wordt het in het enkelvoud genoemd: het brood der eerstelingen. Uiteindelijk is het dus toch één brood. Het heeft weliswaar een dubbele afkomst en er zit een dualiteit in, maar het is één. Ik moet er trouwens meteen aan denken dat wanneer Paulus de maaltijd uitlegt die gelovigen samen hebben – niet de maaltijd des Heren, maar de gezamenlijke maaltijd waarbij men gewoon gezamenlijk eet – dat ook van één brood is. Het idee is: we eten uit één pot, aan één tafel, van één brood. Daaraan hebben we allen deel. Hier heet het het brood der eerstelingen, en dat is dan weer meervoud, want waar die broden van spreken, is dat volk van eerstelingen met de hoogste bestemming.

Nogmaals: de eerstelingschoof spreekt over Die Ene, de Heer Jezus Christus. Hij verrees vijftig dagen eerder uit het graf; Hij is de basis. Op deze dag gaat het over het gezelschap dat Hij meeneemt en dat gevormd wordt in de tijd tussen de eerste en tweede komst van Christus in. Er wordt een volk verzameld voor Zijn Naam. Ik verwees zojuist nog even naar Handelingen 15, waar Jacobus notabene zegt dat God van meet af aan – letterlijk staat er "eerst nu" – een volk voor Zijn Naam uit de natiën uitroept en verzamelt. Dat is heel apart; Jacobus heeft toch wat geleerd van Paulus.

Dat bewegen spreekt uiteraard van leven. Ik vind het ook mooi om meteen de link te leggen met de vijftigste dag bij uitstek: de Pinksterdag, vijftig dagen nadat de Heer Jezus als Eersteling verrees uit het graf. Het eerste wat je leest, is dat ze daar bijeen waren. Er was een heel groot gezelschap aanwezig. Ik kom er straks nog even op terug, maar ze hoorden het geluid van een geweldige windvlaag waardoor ze als het ware werden meegenomen. Wind, geest, blazen: het is allemaal beweging en dat spreekt van leven. In Handelingen 2 leest u ook dat de Heer Jezus de Geest ontving; Hij lag in het graf, ontving de Geest en zo kwam Hij tot leven. Die Geest werd vervolgens vijftig dagen later uitgestort. Allemaal beweging. Toen werd het volk met recht ook in beweging gezet. Het spreekt van nieuw leven, nu niet alleen maar als die ene Eersteling van vijftig dagen eerder, maar nu als een volk van eerstelingen.

Het is opmerkelijk dat in het Nieuwe Testament de ekklesia inderdaad zo wordt aangeduid: eerstelingen. Mijn broer geeft in Benthuizen ook weleens presentaties die een aantal van u wel kennen, en hij heeft het vaak over de natuur en hoe God Zijn gedachten daarin uitdrukt. Niet alleen in de schepping, maar ook in de levende natuur. Hij heeft het dan altijd over eerstelingen en over de rangorde, en dat eerstelingen inderdaad altijd die hoogste bestemming krijgen. Dat is een geweldige Bijbelse gedachte. Het heeft niets te maken met kwaliteit, maar met wie je bent. Als u de eerste bent in het gezin, is dat dan een prestatie? Nee, je bent simpelweg het eerst aangekomen; dat is de rangorde. Soms is het echt een competitie en kan het een prestatie zijn – ik bedoel, dan word je kampioen en krijg je een beker – maar meestal valt het je gewoon ten deel. Dat is hier ook zo: als je bij de eerstelingen mag horen, dan is dat een voorrecht dat je ten deel valt. En het volk zei: "Amen!" Dat wil ik graag horen, want het is zo essentieel.

Bij het brood der eerstelingen, als beweegoffer voor het aangezicht van Yahweh. Het is heel demonstratief en het heeft die bestemming; het is voor Hem. De twee schapen zullen voor Yahweh heilig zijn; zij zijn voor de priester. Heilig betekent namelijk gewoon dat het apart gezet is en een aparte positie krijgt, als eerste. Dit alles vindt plaats op deze zelfde dag, oftewel deze vijftigste dag na de zevende sabbat. Op die dag waarop dit alles wordt gedaan en volvoerd – eigenlijk is daar vanaf vers 15 tot dit vers sprake van – wat moet er dan allemaal gedaan worden?

▶ 01:04:27 Een Heilige Samenkomst en Pinksteren in Handelingen 2 ↑ hoofdstukken

Op deze zelfde dag zult gij een oproep doen uitgaan; gij zult een heilige samenkomst hebben. Dat is wat je ook leest over de dag van het begin van het feest van de ongezuurde broden: een heilige, een bijzondere, dat wil zeggen een apart gezette bijeenkomst. En generlei slaafse arbeid zult gij verrichten. In de praktijk was dat dus ook een soort van sabbat; men staakte de dienstarbeid. En dat verklaart ook — ik doelde daar al even eerder op — wat in Handelingen 2 gezegd wordt.

Kijk, op de vijftigste dag in het jaar dat de Heer was gestorven, begraven en opgewekt uit de doden, op die vijftigste dag was het de Pinksterdag. Dan lees je dat het hele tempelplein vol was; heel Jeruzalem was vervuld van vele pelgrims uit alle natiën. Het wordt ook uitdrukkelijk in Handelingen 2 zo vermeld. Al die volkeren die daar vertegenwoordigd waren, pakten mee — ze worden daar allemaal bij name genoemd. Je kunt je voorstellen dat dit voor Joden uit de diaspora toen natuurlijk een veel grotere onderneming was dan wat het vandaag is. Vandaag pak je het vliegtuig en je bent er, maar destijds was dat een hele onderneming. Maar met Pinksteren, of het Wekenfeest, was men daar in Jeruzalem. Het was dus met recht een enorme, een heilige bijeenkomst. Dat was niet zomaar; dat dateerde al van duizenden jaren her dat dit zo bepaald was.

En toen begon daar een beweging. Ik zeg het expres zo: met recht een beweging, namelijk een levende beweging. En dat was duidelijk niet door mensen georganiseerd. Een geluid als van een geweldige windvlaag en dan ook dat pinkstervuur — daar hadden we het trouwens al even over — dat zich daar op hen neerzette. We kennen allemaal dat geweldige talenwonder dat daar plaatsvond, dat iedereen hen in hun eigen taal hoorde spreken van de grote daden Gods. Geen brabbeltaal hoor. Nee, zo wordt het vandaag vaak verkocht. Vorige week was dat nog erg in het nieuws over die Tom de Wal, die ook een grote promotor is van het spreken in tongen. Maar waar het dan over gaat... ik zag het, het is dus gewoon een brabbeltaal. Als je zulke lieden hoort, dan denk je niet: 'O, die spreker spreekt van de geweldige daden van God, ik hoor het nu in mijn eigen taal.' Nee, helemaal niet; niemand begrijpt het, zijzelf ook niet. Nou ja, daar zullen we het verder niet over hebben. Het was werkelijk een talenwonder. De enige vraag die je wel zou kunnen stellen: was er nou sprake van een spreekwonder of een hoorwonder? Ja, daar moeten we het nog een keer over hebben. Hebben jullie daar een speciale gedachte over? Het kan ook beide zijn, ik weet het niet. In ieder geval is één ding duidelijk: ze hoorden hen spreken van de grote daden Gods.

Het is een altoosdurende inzetting, ook dat lezen we iedere keer: 'in al uw woonplaatsen voor uw geslachten.' Dat wil zeggen dat het onbegrensd is. 'Altoos' betekent trouwens niet per definitie alleen iets in tijd; het kan ook in ruimte zijn, waar je ook bent. Onbegrensd, in al uw woonplaatsen voor uw geslachten. Een vaststaande orde op een vooraf bepaald tijdstip. Dan heb je het weer: de hoogtijden. Die Mo’adiem, de vastgestelde tijden.

En voor Israël... ik was gisteren bij een uitvaart waar ik mocht spreken, zoals ik dat de laatste weken wel vaker heb gedaan. Toen kwam er een vrouw naar me toe en die had het over Yeshua. Ze had ook ontdekt — en dat zeg ik zonder enig cynisme — wat het belang is om de Bijbelse feesten weer te gaan vieren. Ze bedoelde dan ook deze dagen en de sabbat; ze ging ook naar zo’n gemeente toe. Ik vond het niet het moment om daarop in te gaan, maar ja, ook dat wordt vandaag juist in Messiaanse kringen erg gepromoot: dat wij de sabbat en dat soort hoogtijden ook weer zouden moeten houden. Nu houden wij ons dit seizoen weliswaar intensief bezig met de hoogtijden en de geweldige betekenis daarvan, maar zonder daarmee de conclusie te trekken dat wij deze hoogtijden dus zouden moeten houden. Trouwens, het gaat hier sowieso over het land, over Israël, over dat volk. Dus ik zou niet weten waarom ik of u daarin aangesproken zou willen worden. Maar de betekenis, die nemen we graag mee, want die is echt geweldig.

We hadden het er in de pauze nog even over: hoe geweldig zal het zijn? Ik vind het echt fenomenaal. Als je soms kennisneemt van de Joodse orthodoxie — en wij denken heel vaak dat het allemaal 'doodse' gasten zijn die maar wat doen — dan is de passie die men heeft om de dingen te doen zoals ze voorgeschreven zijn, soms echt adembenemend. Dat denk ik trouwens ook wel als ik de religieuze ijver van moslims zie. Maar het is menselijk. Paulus zegt dat ook: 'Ik getuig van hen' — en hij wist waar hij het over had, want hij was zelf namelijk ook ooit een van hen — 'ik getuig van hen dat ze ijver voor God hebben.' Zèlos, dat wil zeggen hartstocht. Maar, zegt hij, 'zonder inzicht'. En zoals er ergens in de Spreuken staat: zonder verstand deugt zelfs ijver niet. Maar in dit geval: wat zal het zijn als straks de bedekking wordt weggenomen en men gaat inzien waar al die rituelen, die vormen, data en wat men moest doen en klaarmaken, op wezen? Als men gaat zien dat alles, tot in de kleinste details, spreekt van Hem die leeft en van hun eigen Messias? Tot in de kleinste details!

Het wordt één geweldig panorama. Ik bedoel, we zijn gedurende dit seizoen zulke geweldige dingen aan het ontdekken, maar ik ben er vast van overtuigd dat als Israël zelf deze dingen gaat zien, er nog veel meer vrijkomt aan kennis en details. Dus maak je borst maar nat voor de komende aioon, als zij dat gaan vertellen. Als zij losgaan! Ja echt, als zij losgaan. Oké, vers 22.

▶ 01:12:18 De Tarweoogst: Laat de Randen Liggen voor de Arme en Vreemdeling ↑ hoofdstukken

Wanneer gij de oogst van uw land binnenhaalt... Dit is nog een aparte bepaling, eigenlijk een soort appendix. Het staat niet los, want het heeft direct te maken met de tarweoogst en dus met de Pinksterdag. Maar de bepaling die hier gegeven wordt, heeft niet meer te maken met de rituelen waar we het zojuist over hadden. Er staat: "Wanneer gij de oogst van uw land binnenhaalt, dan zullen jullie aan de rand van uw veld bij uw oogst niet geheel afmaaien en wat van uw oogst is blijven liggen, dat zult ge niet oplezen."

Waaraan doet u dit denken? Aan het boekje Ruth. Dat is een van de motieven in dat boek. Aan het einde van het eerste hoofdstuk van Ruth lees je dat Naomi — die zichzelf inmiddels Mara noemt — terugkomt met Ruth. Orpa was al eerder vertrokken. Ze arriveerde in Bethlehem, de plaats waar David later herder zou zijn en waar hij werd geboren; de plaats van de Zoon van David. Ze kwamen te Bethlehem aan precies in het begin van de gersteoogst. En aan het einde van het tweede hoofdstuk lees je — ik zal het even opzoeken, ja — dat zij zich aansloot bij de arbeiders van Boas om op te lezen totdat de gersteoogst én de tarweoogst afgelopen waren. Ze bleef wonen bij haar schoonmoeder. Hier zie je die twee oogsten, gerst en tarwe, inderdaad in één adem genoemd worden.

De instructie is: de rand laat je gewoon liggen, die oogst je niet, en wat is blijven liggen bij het maaien ga je ook niet oplezen. In hoofdstuk 2 vers 1 lees je over Boas. Dat is zo’n mooie tekst waar we weleens uitgebreid bij hebben stilgestaan; de namen die passeren zijn in de familie Piet welbekend. Naomi had een bloedverwant van haar manskant, een zeer vermogend man uit het geslacht van Elimelech, Boas geheten. Hij was een zeer vermogend man uit de stad Bethlehem en hij is natuurlijk een type van de Messias, de vermogende Man uit Bethlehem. Hij komt in de picture bij het begin van de gersteoogst als de Verrezene. Maar hij geeft ook instructies als hij die jonge dame daar opmerkt. Hij zegt: "Laat nou maar wat extra liggen. Niet alleen niet oprapen wat valt, maar laat doelbewust wat extra liggen zodat zij niets tekortkomt." En zo geschiedde het. Zij was arm en bovendien een vreemdeling. Haar schoonmoeder was ook arm en berooid teruggekomen.

Over profetie gesproken, lieve mensen, dit is zo schitterend. Je zou voor de aardigheid eens een concordantie moeten pakken om te kijken waar de tarweoogst allemaal vermeld wordt. Dat zou u niet tegenvallen. Het is altijd profetisch. Ook historisch, begrijp me goed, maar het heeft altijd diepere lagen en verwijst naar veel grotere dingen. Neem nu die ene, hele merkwaardige geschiedenis waarin Ruben nog een klein jongetje is. Zijn moeder is Lea en zijn tante is Rachel. Beide moeders hadden ook nog slavinnen, Zilpa en Bilha. Rachel was de geliefde van Jakob, maar zij kreeg geen kinderen; zij was onvruchtbaar, maar juist zij was de geliefde.

Op een gegeven ogenblik vindt Ruben — een ventje van een jaar of vijf, zes als je dat zo berekent — in het veld tijdens de tarweoogst Dudaïm. Ik heb daar ooit in Zoetermeer over gesproken. Tijdens de tarweoogst vindt hij die liefdesappelen, zoals dat meestal wordt vertaald. In de Statenvertaling staat eigenlijk al Dudaïm, en die naam heeft iets te maken met het woord David. Dan gaat Rachel sjacheren; ze maakt een deal en zegt: "Als ik nou die liefdesappelen krijg — want dat zou de vruchtbaarheid ten goede komen — dan mag jij vanavond bij Jakob slapen." En wat gebeurde er? Rachel werd niet zwanger, maar Lea wel. Zie, het was Lea. Dat was trouwens weer een eigenaardige geschiedenis, maar je ziet iedere keer die omkering die je niet verwacht: niet Ezau maar Jakob, niet Rachel maar Lea. En hij vond die Dudaïm juist tijdens de tarweoogst. Want ook met Pinksteren, in het boek Handelingen, gebeurt er iets heel bijzonders. Dat moet ik u zeggen.

▶ 01:19:35 De Tweede Pinksterdag: Paulus en het Heil voor de Natiën ↑ hoofdstukken

Ik had het over de Pinksterdag in Handelingen 2. Dat was de vijftigste dag. Maar wist u dat er nog een tweede Pinksterdag is? Als ik het zo zeg, klinkt het misschien vreemd. Was er toen ook echt een tweede Pinksterdag? Ja, in het boek Handelingen lees je over nóg een Pinksterdag in verband met Paulus. Paulus doet dan zijn best – misschien staat er iets over op de dia, maar ik zit nu in mijn verhaal, dus ik vertel het meteen. In Handelingen 20 lees je dat Paulus zijn best doet; hij wilde eigenlijk Efeze nog aandoen, maar hij doet het niet, want hij wil namelijk met Pinksteren in Jeruzalem zijn. Hij is op weg naar Jeruzalem en kan niet veel tijd meer verliezen. Hij maakt haast omdat hij met de heilige samenkomst van Pinksteren in Jeruzalem wil zijn.

En dan begint, excusez-moi, het gedonder in de glazen als Paulus met Pinksteren in Jeruzalem aankomt. Want weet u wat hij daar komt doen? Hij komt daar met een gift voor de armen in Jeruzalem. Moet u nagaan: normaal gesproken zou de gedachte zijn – en de Joden daar hielden daar ook heel sterk aan vast – dat de Joden met hun geestelijke rijkdom naar de natiën zouden gaan. Maar nu komt Paulus met een gift vanuit de natiën om de armen in Jeruzalem iets te geven. Dat is eigenlijk de omgekeerde wereld. Er is sprake van een omkering.

Ik had het over vermeldingen van de tarweoogst. Ik ga het niet helemaal uitleggen, maar ik wil het wel even noemen. Je leest over Simson – over Pinkstervuur gesproken trouwens. Over Simson lees je dat hij wilde trouwen met een vrouw uit de Filistijnen. Wanneer hij haar gaat bezoeken, verneemt hij dat ze inmiddels aan een ander is gegeven. Dan is hij volledig in alle staten. Hij vangt vervolgens driehonderd vossen – wat doe je zomaar even, zeg ik dan – en bindt hun staarten twee aan twee aan elkaar met een fakkel daartussen. Vervolgens zet hij ze in vuur en vlam. Het was tijdens de tarweoogst. Hij jaagt ze het land in, en u begrijpt dat ze gaan rennen. De hele oogst van de Filistijnen gaat eraan; het hele land gaat 'naar de Filistijnen'. Dat was ook Pinkstervuur trouwens. Wij denken bij Pinksteren altijd aan mooie dingen, en ja, dit is ook de Pinksterdag.

Maar kijk eens in het boek Handelingen. Daar zie je vervolgens ook weer een omkering. Het gaat niet van de Joden uit, maar het gaat naar de natiën toe. En dat is een hard gelag. Wanneer Paulus in Jeruzalem arriveert, ontstaat er een enorme ontsteltenis. Ik ga er even vanuit dat u de geschiedenis een klein beetje kent. Er ontstaat enorme opschudding en ze zeggen: "Dat is die gast" – ik zeg het wat oneerbiedig, maar zo hebben ze het echt bedoeld – "dat is hij die een heiden heeft meegenomen in de tempel!" Hij heeft een vreemdeling dichtbij gebracht, zo staat er expliciet. Hij wordt bijna gelyncht en het zijn de Romeinen die Paulus moeten beschermen tegen de Joden.

Dan komt hij op de trap en houdt hij een toespraak. Hij vertelt zijn verhaal en wat er met hem gebeurd is. Hij kan spreken totdat hij zegt: "Ik was in Jeruzalem en toen heb ik in een visioen te horen gekregen: wegwezen uit Jeruzalem, want ze zullen jouw getuigenis over Mij niet aannemen. Ga ver weg naar de natiën." En dan staat er: "Tot dit woord konden ze hem aanhoren." En toen brak echt de hel los – de hel die niet bestaat, zeg ik er maar even bij. Dat is het verhaal. Paulus belandt uiteindelijk twee jaar in de gevangenis in Caesarea en gaat vervolgens naar Rome.

Uiteindelijk is dat de omkering. Pinksteren is ook omkering. Het is niet alleen de eerste Pinksterdag, als u begrijpt wat ik bedoel, maar ook de tweede Pinksterdag. Niet Petrus die in Jeruzalem zijn verhaal houdt en het evangelie vertelt, maar Paulus die in Jeruzalem arriveert om de armen een hart onder de riem te steken, maar in feite ook gaat vertellen: het heil is naar de natiën gezonden. Want wat heeft dit nu met dit alles te maken? Wel dit: "De rand van uw veld zult gij niet geheel afmaaien en wat van uw oogst blijft liggen, zult gij niet oplezen." Hoezo dan? "Dat zult gij voor de armen en de vreemdelingen laten liggen." Dat wil zeggen: de gojim, de natiën, degenen die binnen jullie poorten zijn maar niet bij het volk horen. Aan de ene kant gaan in deze hele passage de eerstelingen voorop, maar de slotbepaling van Pinksteren gaat over de armen en de vreemdeling. Dit is dus, om een lang verhaal kort te maken, profetisch vervuld toen Paulus rond Pinksteren in Jeruzalem arriveerde.

Ik had hier inderdaad nog een dia van, ik wist het niet meer precies. In Handelingen 20 vers 16 staat inderdaad vermeld dat hij daar met Pinksteren wilde zijn. Waarom? Dat heeft te maken met die dubbele betekenis van Pinksteren. Het heeft te maken met eerstelingen, maar ook met de omkering: de natiën komen in beeld. Dat heeft natuurlijk alles met Paulus te maken. Het loutere feit dat hij naar Jeruzalem ging, was om de armen daar – er was namelijk ook nog eens hongersnood geweest – een hart onder de riem te steken en daadwerkelijk een gift te geven. Met die gaven voor de armen in Jeruzalem bracht hij de boodschap: het heil is naar de natiën gezonden.

In feite was wat Paulus overal deed niet alleen vertellen dat Jezus de Messias is en dat bewijzen uit de Schriften, maar ook vertellen dat God – en dat was de ondankbare boodschap van Paulus aan de Joden in de synagoge: "Ik zal je wat vertellen: het heil is naar de natiën gezonden en Jeruzalem gaat niet luisteren." Nou, daar moest je niet mee aankomen. Als u dat wilt nalezen, moet u die hoofdstukken in Handelingen 20, 21 of 22 maar lezen. Dat was zijn boodschap: het heil is naar de natiën gezonden. Dat leidde ook tot zijn arrestatie. Waarom? Omdat de vreemdeling te dichtbij komt.

Snapt u wat ik hiermee bedoel te zeggen? Dit heeft dus alles te maken met Pinksteren, en vooral met de tweede Pinksterdag. U weet nu ook wat ik daarmee bedoel. Daarmee zijn we feitelijk bij de slotpassage, de laatste zin van dit gedeelte over deze hoogtijd aangekomen. Hoe het afgesloten wordt: "Dat zult gij voor de armen en de vreemdelingen laten liggen." En dan: hoezo dan? Nou: "Ik ben JAHWEH, uw God." Hier wordt niet zomaar een ritueel opgelegd, maar het wordt gemotiveerd met: dit is wie Ik ben en wat Ik in Mijn hart en voornemen heb.

Bij beide hoogtijden van het brood van de eerstelingen betrekt Israëls God, uw God, nadrukkelijk ook de arme – degene die niets heeft – en de vreemdeling. Sterker nog, en dat was uiteindelijk de grote trigger in de boodschap van Paulus: hij zei dat de tussenmuur weggedaan is en dat Israël zijn bijzondere positie in de Ecclesia nu tijdelijk heeft verloren, zodat de natiën niet eens meer ver af zijn. God kent nu eigenlijk alleen nog maar natiën. Of je nu een Joodse achtergrond hebt of niet, dat speelt geen enkele rol meer in de Ecclesia. Dat was een hele pijnlijke boodschap in die dagen, maar het heeft alles te maken met Pinksteren. Juist zij die ver af waren, worden dichtbij gebracht. Dat is feitelijk de boodschap van de hele Efeziërsbrief. Het is een geweldige boodschap en daarmee hebben we toch deze zeven à acht verzen kunnen bespreken.