▶ 00:00 Introductie: de Zeven Hoogtijden en Hun Profetische Structuur ↑ hoofdstukken

Voor de tweede keer dit seizoen gaan we ons bezighouden met dit prachtige onderwerp: Gods hoogtijden. Gedurende het hele seizoen – in totaal geloof ik negen of tien avonden – zullen we ons verdiepen in wat er in Leviticus 23 staat opgetekend. Het gaat over de kalender van God: de hoogtijden die Hij heeft ingesteld. De vorige keer hebben we ons beziggehouden met de eerste hoogtijd. Goedenavond Jolette, van harte welkom ook!

Dat was een beetje een bijzondere avond; het was een introductie, maar we volgen gewoon de lijn van Leviticus 23. We beginnen bij het eerste vers en aan het einde van het seizoen hopen we aan het einde van dat hoofdstuk te zijn aangekomen. Dat is althans de bedoeling. Die eerste avond was in die zin ook wat uitzonderlijk, omdat het daar niet zozeer ging over een jaarlijkse hoogtijd, maar over de hoogtijddag bij uitstek: de Shabbat. Dat is geen jaarlijkse hoogtijd, maar een wekelijkse. In de rest van dit hoofdstuk wordt alleen gesproken over de jaarlijks terugkerende hoogtijden.

Dat kan een enkele dag zijn, zoals vanavond – Pascha is één specifieke dag – maar er zijn ook hoogtijden die een week duren. Afgelopen maandag was het trouwens de laatste dag van Sukkot, het Loofhuttenfeest, waarna er nog een appendix aan is toegevoegd, ook Bijbels gezien. Dat was Simchat Torah, afgelopen dinsdag. Dat zijn dus deze hoogtijden.

Het is een wat merkwaardige timing van deze studiereeks; dat viel me juist deze week heel sterk op. We houden ons dit seizoen namelijk eerst bezig met de voorjaarshoogtijden – Pascha, Ongezuurde broden en de Eerstelingschoof – en dat doen we nu in het najaar. Vervolgens behandelen we de najaarshoogtijden – het Bazuingeschal, Jom Kippoer en Sukkot of Loofhutten – en dat gaan we dan in het voorjaar doen. Ik had natuurlijk de omgekeerde volgorde kunnen nemen en aan het einde van Leviticus 23 kunnen beginnen om zo met terugwerkende kracht naar het eerste vers toe te werken, maar dat is ook weer onlogisch. Dus ik weet ook niet hoe we het anders hadden moeten doen; we hadden strikt genomen gewoon in maart of april moeten beginnen, dan waren we ongeveer in de juiste lijn gebleven. Maar nee, trouwens ook niet, want dan loop je weer tegen de zomervakantie aan. Kortom, het maakt allemaal niet zoveel uit. We bespreken Leviticus 23 gewoon vanaf het begin en nu is dus het Pascha aan de beurt. Dat is misschien goed om iedere keer even voorop te stellen.

▶ 03:23 De Menorah als Grafische Uitbeelding van de Feesten ↑ hoofdstukken

De zeven hoogtijden in Leviticus 23 kunnen het heel mooi grafisch uitbeelden. Namelijk in deze menorah, zoals dat heet. Dat is ook de Bijbelse benaming die je trouwens in de eerste verzen van Leviticus 24 weer tegenkomt, maar die zeven hoogtijden vind je prachtig weerspiegeld, geïllustreerd zo u wilt of typologisch uitgebeeld in die menorah.

Want de eerste drie hoogtijden vallen in de eerste maand, in de maand Aviv of Nisan, zoals deze ook wel wordt genoemd. En dat is de structuur. Als je deze structuur kent en weet waar het op betrekking heeft, dan kan het je eigenlijk nooit meer ontgaan. En dan kun je vervolgens de details eigenlijk zelf inkleuren. Nou ja, dat gaan we dus met elkaar doen.

Maar die drie hoogtijden in de eerste maand zijn allen vervuld in Christus' eerste komst. Zoals de laatste drie hoogtijden in de zevende maand, in de maand Tishri — namelijk Bazuingeschal, Jom kipoer en Sukkot — worden vervuld in Christus' wederkomst. Zodat je aan de linkerkant en de rechterkant een doorlopend verhaal hebt, waarna — want dat merkt u dan natuurlijk op als ik het zo formuleer — je nog één feest hebt dat ik nog niet heb vermeld, en dat is de middelste.

Nou, die is dan ook heel gemakkelijk in te vullen. Want als de eerste drie feesten of hoogtijden verband houden met de eerste komst van Christus, en de laatste drie hoogtijden verband houden met de wederkomst van Christus — de voltooiing van Christus' komsten zo u wilt — waar zou dan die middelste, dat middelste feest namelijk Pinksteren, oftewel het Wekenfeest (Sjawoe'ot), op betrekking hebben? Nou ja, op dat wat plaatsvindt, op wat God doet tussen de eerste en de tweede komst van Christus.

Het is zo logisch, die hele structuur, profetisch gezien. En met name dat is van belang, want je kunt zo'n hoofdstuk natuurlijk op allerlei manieren aanvliegen. Je kunt het bijvoorbeeld historisch bekijken of gewoon puur, zoals dat dan met een mooi woord heet, exegetisch: hoe worden die bepalingen allemaal beschreven, wat betekent het, hoe is dat in het jodendom dan opgevat, hoe viert men dat dan precies en hoe moet ik me dat dan voorstellen? Daar kun je natuurlijk eindeloos over studeren, ongetwijfeld ook, maar dan mis je de clou.

Want God laat in deze hoogtijden — en dat geldt trouwens voor heel de wet van Mozes, dus in al die rituelen, maar ook alle data, alle plaatsbepalingen en allerlei handelingen, posities, kleding, noem maar op — zien dat alles wat in de Mozaïense wet is geschreven, spreekt van Hem die zou komen. Het is profetisch. Al de Schrift, ook heel de Torah, al het onderwijs dat God geeft, heeft betrekking op Hem in wie God Zijn plannen gaat vervullen.

En dat geldt dus ook voor die hoogtijden. Ik zeg het nu in het algemeen zo, als iets wat je op voorhand zou kunnen weten. Maar we zullen daar gewoon in de loop van dit seizoen ook voortdurend weer in bevestigd worden. Ook vanavond weer. Dat is het mooie. En ik vind het altijd geweldig hoe daarin ook een geweldige goddelijke logica besloten ligt. Ja, als God in Zijn Woord Zichzelf openbaart, wat doet Hij dan? Nou, dan maakt Hij Zich bekend en dan vertelt Hij wat voor Hem van belang is en de weg die Hij zal gaan. En dat zijn geweldige geheimenissen waar zoveel verrassing in zit.

Goed, dat is even wat die zeven hoogtijden in het algemeen betekenen. Dus ja, die drie hoogtijden in de eerste maand, die hebben betrekking op de eerste komst van Christus. Dus als we ons vanavond bezig gaan houden met die allereerste hoogtijd, die jaarlijkse hoogtijd, namelijk Pascha, dan weten we op voorhand dat dit moet spreken van de eerste komst van Christus. Nou, laten we eens naar Leviticus 23 toegaan. Hoewel we ons trouwens daar vanavond in feite niet eens zo heel uitgebreid mee zullen bezighouden. Dat komt omdat Leviticus 23 eigenlijk maar één vers wijdt aan het Pascha. En we gaan ons vanavond niet de hele avond bepalen bij één vers. Nou ja, feitelijk wel. Maar doordat in dat ene vers feitelijk verwezen wordt naar allerlei andere passages, en met name naar Exodus 12.

▶ 08:53 Leviticus 23: de Hoogtijden van Yahweh (moadim) ↑ hoofdstukken

Laat ik eerst even de draad weer oppakken bij vers 4. We hebben hem de vorige keer daar ook losgelaten aan het slot van de eerste bespreking. Er staat dit – en u weet: als u hier cursieve tekst ziet, dan wijk ik af van de NBG-vertaling. Dat is dan een verbetering, als ik zo arrogant mag zijn om het zo te formuleren; in ieder geval is het letterlijker.

"Dit zijn de hoogtijden van Yahweh." Het woord 'feesttijden' wordt in de NBG-vertaling weergegeven, wat slechts half goed is. Het zijn niet per se feesttijden, maar het zijn hoogtijden, of ze nu feestelijk zijn of niet. In feite is het Pascha niet eens een feest, dat zal vanavond vanzelf wel duidelijk worden, maar het is wel een hoogtijd. Ik geloof dat ik het voorbeeld de vorige keer ook gaf: 4 mei is bij ons wel een hoogtijd op de Nederlandse kalender, maar het is uiteraard geen feest.

"Dit zijn de hoogtijden van Yahweh, heilige samenkomsten..." Want dat valt altijd samen: op een hoogtijd vindt er ook een samenkomst plaats, "die gij uitroepen zult op de daarvoor bepaalde tijd." Bij de aanvang van deze avond maakte ik al even een zinspeling op 'afgesproken tijd'. Ik zei: het is nu acht uur en dat is de tijd die we afgesproken hebben om hier te beginnen. Welnu, dat is het woord dat hier ook gebruikt wordt. In het Hebreeuws staat hier het woord moadim. Zo wordt dat tot op de dag van vandaag in het Hebreeuws ook genoemd. Wij spreken dan over de hoogtijden, maar in het Hebreeuws heet dat de moadim.

Dat heeft te maken met een werkwoord dat eigenlijk 'aanwijzen' betekent, maar dan in de betekenis van 'afgesproken' of 'tevoren bepaald'. Als je iets afspreekt, dan bepaal je tevoren waar en wanneer je elkaar gaat treffen: tijd en plaats. En dat is wat het woord moadim betekent, waarmee gezegd is dat God degene is die de agenda bepaalt. Dat zijn de dagen of perioden die voor Hem van belang zijn, waarop je dit en dat gaat doen.

Waarom dat zo is? Feitelijk staat dat hier niet eens zozeer. Je kunt altijd nog verdedigen dat bijvoorbeeld het Pascha – we zullen dat vanavond vanzelf wel verder zien – een historische basis heeft, namelijk bij de exodus natuurlijk. Er werd een lam geslacht en men schuilde achter het bloed. Dat is historisch, maar het is ook profetisch. Waar het profetisch betrekking op heeft, moet je meestal in andere passages lezen. Schriftvergelijking is essentieel; de Bijbel is een grote puzzel en al die stukjes moet je inderdaad bij elkaar brengen.

Wat zich dan ontvouwt, zoals je dat bij een puzzel ook hebt, is dat je gaat zien dat al die stukjes geen losse fragmenten zijn. Nee, het hangt allemaal samen en het is één groot panorama. Dat is ook logisch, want weliswaar zijn er talloze geschriften, boeken, fragmenten en schrijvers tot uw dienst, maar uiteindelijk is er natuurlijk maar één die dat alles heeft laten optekenen en dat is God zelf. Het is door Hem geïnspireerd, door Hem ingeblazen. Hij bepaalt de agenda.

Oké, en dan vers 5. Dat is het ene vers dat spreekt over Pascha. Laten we dat eens bezien: "In de eerste maand, op de veertiende der maand, in de avondschemering, is het Pascha voor Yahweh." Is het het Pascha des Heren, of woorden van gelijke strekking.

▶ 13:03 De Betekenis van de Avondschemering: Tussen de Twee Avonden ↑ hoofdstukken

Dan komen we trouwens meteen op een kwestie waar ook wel wat om te doen is, namelijk deze term 'in de avondschemering'. In het Hebraeus staat hier – en als ik me niet vergis staat dat in de Statenvertaling ook, maar dat weet ik niet helemaal zeker – letterlijk 'tussen de avonden' of 'tussen de beide avonden'. Het Hebraeus heeft een enkelvoud en een meervoud, dat hebben wij ook natuurlijk, maar ook nog een tweevoud. En hier staat eigenlijk een tweevoud. Er staat dus eigenlijk 'tussen de avonden', dat wil zeggen tussen de beide of de twee avonden.

Ik heb een lange tijd gedacht dat dat betrekking had op de wijze waarop kalenderdagen in de Bijbel gerekend worden, namelijk van de avond tot de avond. In de avond begint weer een nieuwe kalenderdag. Dat is ook zo; je leest dat trouwens heel specifiek als het gaat over Jom kipoer. Dat wordt van de avond van de negende tot de avond van de tiende gevierd, dat wil zeggen van avond tot avond. Zo is dat nu nog steeds in het Jodendom; shabbat begint bijvoorbeeld vrijdagavond en eindigt zaterdagavond. Je moet dus niet van twaalf tot twaalf rekenen, dat is onze manier van rekenen. Ik wist dat vroeger nog niet, want ik ben reformatorisch grootgebracht en dan was het altijd zo dat je zaterdagavond om twaalf uur thuis moest wezen. Sommigen herkennen wat ik nu zeg. Maar goed, dat was sowieso omdat dan de zondag begon, terwijl eigenlijk de shabbat dan dus al over was. Maar laten we het niet nog ingewikkelder maken; wij maken het niet ingewikkeld, men hééft het ingewikkeld gemaakt.

Maar André, u moet even weer bij de les blijven en niet te veel uitweiden. Van avond tot avond; ik dacht dat dat de betekenis was van de veertiende der maand, dat die gerekend werd van avond tot avond. Dat was een logische gedachte geweest, ware het niet dat de Bijbel een andere betekenis aan de uitdrukking toekent. Het is namelijk een tegenstelling. De uitdrukking 'tussen de avonden' of 'tussen beide avonden' komt, als ik me niet vergis, een stuk of tien, elf keer voor, met name in de Mozaïsche boeken. Dan blijkt het een tegenstelling te zijn van de ochtend. Je hebt de ochtend en je hebt 'tussen de avonden'.

Ik zal een voorbeeld geven uit Exodus 29, vers 39. Daar lees je over het dagelijkse brandoffer: "Het ene lam zult gij in de morgen bereiden en het andere zult gij in de avondschemering bereiden." Hier staat opnieuw weer letterlijk die uitdrukking 'tussen de avonden', exact dezelfde uitdrukking als die we net lazen. Dus het ene lam in de morgen en het andere lam tussen de avonden. Zelfs als je niets weet van de uitdrukking of waar het precies mee te maken heeft, dan nog weet je door begrijpend lezen: dit moet de avond zijn. Het ene in de morgen en het andere dus in de namiddag of de avond.

In Exodus 30, een hoofdstuk later, vind je weer iets soortgelijks. Dat gaat over het reukofferaltaar in het heiligdom. Er staat dat Aäron daarop elke morgen welriekend reukwerk in rook moet doen opgaan wanneer hij de lampen van de menorah in orde maakt. Dan moest hij ze bijvullen, de pitten afknippen, et cetera. Maar er staat ook: "Wanneer Aäron de lampen aansteekt tussen de avonden" – ook hier weer als avondschemering weergegeven – "zal hij het in rook doen opgaan." Het is dus volstrekt helder: de uitdrukking staat tegenover de ochtend. Het moet dus te maken hebben met wat in de NBG-vertaling is weergegeven als 'in de avondschemering'.

Alleen die vertaling 'avondschemering' staat nog te bezien. Want wat is het idee bij die twee avonden? De zon komt op, laten we zeggen gemiddeld om een uur of zes. Bij de evenaar duurt een dag het hele jaar door twaalf uur en de nacht ook twaalf uur. Bij ons wisselt dat natuurlijk, maar gemiddeld duurt een dag ook twaalf uur. De zon komt op om zes uur en rijst dan op totdat hij aan de top van de hemel staat. Tot die tijd gaat hij op. De grap is trouwens dat wij bij zonsopgang eigenlijk alleen maar denken aan het moment dat hij boven de horizon uitkomt. Maar strikt genomen gaat die zon, ook als hij eenmaal de horizon gepasseerd is, nog steeds stijgen tot gemiddeld twaalf uur. Vervolgens gaat hij weer dalen. Dit is allemaal niet zo spannend, want het is nogal logisch, maar het gaat erom die uitdrukking te begrijpen. Rond zes uur wordt het donker en is de avond aangebroken.

In de Bijbelse gedachte is het zo dat vanaf het moment dat de zon gaat dalen totdat zij ondergaat, dat dán de periode 'tussen twee avonden' aanbreekt. Het moment dat de zon aan de top staat en weer gaat zakken, is het begin van de eerste avond. En wanneer zij ondergegaan is en het donker is geworden, dat is de tweede avond. De uitdrukking zelf heeft dus betrekking op de hele periode tussen die twee avonden. Zo heeft men het ook altijd opgevat. Dan heb je een tijdspanne van pakweg zes uur, van twaalf uur 's middags tot zes uur 's avonds. In de Bijbel zie je terug dat 'tussen de twee avonden' concreet werd opgevat als halverwege de namiddag. Dat is dus ongeveer drie uur 's middags.

Ik vind dat soort taalkundige dingen altijd wel interessant. Onze uitdrukking 'tussen de middag' is een soortgelijk fenomeen. Want wist u dat 'tussen de middag' eigenlijk afgeleid is van 'tussen de voormiddag en de namiddag'? Wij zeggen dat tegenwoordig niet meer zo, wij spreken over de ochtend of de morgen, maar vroeger werd dat VM genoemd: de voormiddag. En dan heb je de namiddag. In het Engels is dat nog steeds 'before noon' en 'afternoon'. Feitelijk is de middag, als je het letterlijk neemt, het midden van de dag: twaalf uur dus. De dag begint op het moment dat het licht wordt. De periode van de dag duurt gemiddeld twaalf uur en halverwege, zes uur na zonsopgang, zit je dus precies op het midden van de dag. Maar bij ons zie je een merkwaardig fenomeen, want wij verstaan onder 'de middag' niet dat ene moment om twaalf uur, maar die hele periode die daarna volgt.

Van twaalf uur tot zes uur ’s avonds, toch? Zo maatstrikt genomen is de middag gewoon het midden van de dag. Wat wij dan ‘tussen de middag’ noemen — ik zeg het er maar even bij om aan te geven dat de uitdrukking ‘tussen de avonden’ betrekking heeft op de tijd tussen de beide avonden.

En ik zal u nog wat vertellen: in de Bijbel valt dat zelfs samen met het uur van het gebed. Dat is halverwege de middag, drie uur, wanneer het bij ons vijftien uur is. In Handelingen 3 zie je daar een heel duidelijk bewijs van. Je leest daar over Petrus en Johannes die opgaan naar de tempel. Niet naar de hemel, maar naar de tempel. Petrus nu en Johannes gingen op naar de tempel tegen het uur des gebeds, dat is het negende. Daar moet ik nog iets bij zeggen, want in de Bijbel wordt gerekend vanaf zonsopgang. Niet vanaf twaalf uur ’s nachts, maar vanaf zonsopgang.

Laten we uitgaan van zes uur ’s morgens: de zon gaat op en negen uur verder ben je halverwege de namiddag. Dat is dus ‘tussen de avonden’, dat is het negende uur. Zo wordt het ook genoemd; ik heb de ‘bonnetjes’ erbij gegeven. Er zijn trouwens meer teksten die dat aangeven. Het is ook de tijd van het avondoffer. Vandaar dat men op het uur van het gebed opging naar de tempel, niet alleen voor het gebed, maar er werd dan ook het offer ontstoken bij het dagelijks brandofferaltaar. Dat was tussen de avonden, wat in de praktijk gewoon ongeveer drie uur ’s middags betekent.

Ik kan me voorstellen dat u denkt: wat is daarvan het belang? Nou, ik houd dat even vast en ik hoop dat u het ook even vasthoudt. Anders herinner ik u er straks vanzelf wel weer aan. Maar dat is dus wat de uitdrukking betekent: in de avondschemering, tussen de twee avonden. Het Pascha werd dus geslacht rond het negende uur, halverwege de namiddag. Dat is het.

Als je het heel kort door de bocht zegt en ik alle bonnetjes even weglaat: wanneer werd het Pascha nu geslacht? Gewoon tussen de avonden, wat halverwege de namiddag betekent. Oké. En dan is het Pascha voor JAHWEH. Ik merkte al even op: dit is in feite in Leviticus 23 het enige vers dat over deze specifieke dag gaat, namelijk de veertiende dag van de eerste maand.

▶ 25:59 De Betekenis van het Woord Pascha en Passeren ↑ hoofdstukken

Nog even iets over dat woord Pascha zelf. Het is vanavond eigenlijk maar een betrekkelijk summiere bespreking van dit hele fenomeen; de aardigheid is dat we de volgende keren hiermee verder gaan. Dan zullen we ons bezighouden met het feest van de Ongezuurde broden. In de Bijbel, en in het Jodendom tot op de dag van vandaag, worden die periodes heel dikwijls aan elkaar gekoppeld: de hele periode van de veertiende tot en met de week daarna. Dat wil zeggen dat het feest van de Ongezuurde broden dan ook Pesach wordt genoemd. Strikt genomen is het Pascha één dag, maar in de praktijk – ook in de Bijbel al – wordt zowel de veertiende als de week die daarop volgt (het feest van zeven dagen) vaak 'all-inclusive' zo gerekend.

Nog even over dat woord Pascha: dat betekent inderdaad voorbijgaan, eigenlijk overspringen. Ik ga dat de volgende keer wat nader toelichten, want strikt genomen hoort dat bij het volgende feest. Op de veertiende werd er een Pascha geslacht en in de avond werd dat geslachte lam of dat geslachte bokje gegeten. Maar de avond van de veertiende is feitelijk al de vijftiende. Daar hadden we het net nog even over: kalenderdagen worden in de Bijbel gerekend van avond tot avond. Wanneer de zon ondergegaan is, betekent dat dat er een nieuwe kalenderdag is begonnen. Dus als het lam geslacht wordt op de veertiende en vervolgens in de avond wordt gegeten, dan is dat dus alweer de volgende kalenderdag. Ook dat gaan we de volgende keer wat nader bezien. Ik ben blij dat ik nog een avond heb, want daar zit nogal wat aan vast.

Wat trouwens ook leuk is, is dat het woord Pascha alles te maken heeft met ons woord Pasen. Dat lijkt mij duidelijk. Ik ben er deze week door mijn eigen zoon en door mijn vrouw weer op gewezen; ik word er altijd een beetje mee gepest dat ik de 's' niet goed kan zeggen en dat ik altijd een 'z' uitspreek. Maar het valt mee, hè? Het valt niet iedereen op. Als jongeman van 64 kun je blijkbaar niet meer veranderen; ik doe er ook mijn best niet meer voor. Pasen! Ik kan het wel, maar dan moet ik er echt aan denken.

Pasen heeft qua betekenis ook alles te maken met ons woord 'passeren'. Bij passeren ga je ook ergens aan voorbij. Of denk aan een 'pass' geven bij het voetbal: dan ga je ook over de spelers heen. In het Engels is het trouwens 'Passover', wat in feite ook weer dat overspringen of voorbijgaan is. De Heer passeerde destijds de huizen in Egypte waar men binnen was, waardoor de eerstgeborene niet werd getroffen. Dat weet u dan nu alvast; de volgende keer ga ik dat nader uitleggen. Maar ik zei al: dit is het enige vers in dit hoofdstuk dat spreekt over het Pascha op die veertiende van de maand, gevolgd door een uitgebreide toelichting op de hele inzetting en de instelling van dat Pascha.

▶ 29:57 Exodus 12: Twee Kalenders en het Begin Der Maanden ↑ hoofdstukken

Dat wordt uitgebreid beschreven in Exodus 12. Dat gaan we vanavond zeker niet helemaal bespreken, slechts een aantal verzen. Ik begin wel bij het begin. Er staat: "En JAHWEH zeide tot Mozes en tot Aäron in het land Egypte: Deze maand zal u het begin der maanden zijn; zij zal u de eerste der maanden van het jaar zijn." Wat lezen we hier? Er wordt een bepaling gegeven: voortaan wordt deze maand, waarin het Pascha gevierd zal worden, de eerste maand. Het begin namelijk van de maanden. Als je de maanden gaat tellen, dan moet je hier beginnen. Dat is wat er staat. Dat impliceert trouwens dat het tot dusver niet de eerste maand was, want anders zou deze mededeling geen zin hebben. Voortaan is het de eerste maand.

Dat verklaart een heel eigenaardig fenomeen. Ik heb het al over diverse merkwaardige fenomenen gehad als het gaat over de kalender en tijdsrekening – over de dag die begint in de avond, dat soort zaken. Maar nu is er, als het gaat over Israëls kalender, nog iets heel eigenaardigs aan de hand: Israël heeft twee kalenders. Dat heeft nogal wat praktische consequenties. Misschien niet zoveel als het feit dat een Joods huishouden ook nog eens twee keukens heeft – dat is nog ingewikkelder, waarbij je melk en vlees allemaal gescheiden houdt – maar Israël heeft dus twee kalenders. Deze maand die hier nu aangewezen wordt als het begin der maanden, de eerste van de maanden van het jaar, was tot dusver de zevende maand. Daarmee krijg je het fenomeen dat de kalender een half jaar opschuift. Dat is tot op de dag van vandaag het geval.

Israël heeft twee kalenders; men spreekt over een burgerlijk jaar en een godsdienstig jaar, of over de burgerlijke kalender en de priesterlijke kalender. Je krijgt dus de situatie dat het de zevende maand was, maar nu zegt de Heer tegen Mozes en Aäron: "Voortaan is deze zevende maand de eerste." De achtste wordt dan de tweede, enzovoorts. Maar omgekeerd wordt de oorspronkelijke eerste maand dan de zevende. Je zou kunnen zeggen: waarom is dit nou zo spannend? Dat voortaan op deze wijze gerekend zou worden, geeft aan dat God hiermee ook een aanwijzing geeft. Als ik het modern mag zeggen: wat er nu gaat gebeuren is een 'game changer'. De aankondiging van de Exodus – de uittocht, de verlossing – dat is voortaan het begin. Een radicale revolutie als het gaat om de tijdrekening om zo te gaan rekenen.

Dat verklaart ook het fenomeen dat als de zevende maand voortaan de eerste is, Joden tot op de dag van vandaag Nieuwjaarsdag vieren op de eerste dag van de zevende maand. Dat is zo gehouden. Het enige wat men gedaan heeft, wat God ook gezegd had, is dat de telling van de maanden moest veranderen. Hij heeft niet gezegd dat Nieuwjaarsdag voortaan veranderd werd. Het wil alleen dit zeggen: als je gaat rekenen met de maanden, is deze maand Aviv – wat 'lente' betekent, denk aan Tel Aviv, 'lenteheuvel' – of Nisan, voortaan de eerste maand. Voor de rest blijft alles intact, maar dit is de telling. Dat is wat God gezegd heeft, zodat je inderdaad het verhaal krijgt dat op de eerste dag van de zevende maand de Nieuwjaarsdag valt van de burgerlijke kalender, de koninklijke kalender.

Eigenlijk zie je hier ook weer de twee ambten die van origine aanwezig zijn, namelijk die van de koning en de priester. Dat is ook heel boeiend: als de regeerperiode van koningen wordt berekend, wordt deze burgerlijke kalender aangehouden, en in de godsdienstige sfeer wordt de priesterlijke kalender gebruikt. Vandaar dat men die twee kalenders naast elkaar aanhoudt. Dat betekent trouwens ook dat je de dagen die vóór de Exodus worden benoemd en 'geplot', in dat licht moet zien. Als er bijvoorbeeld in Genesis 8 staat dat de ark strandt op de bergen van Ararat, dan staat er dat dit gebeurde op de zeventiende dag van de zevende maand. Vanaf de Exodus gerekend zou dat dus de zeventiende dag van de eerste maand zijn. Weet u wat er op die dag gebeurde? Toen stond de Heer op uit het graf! Dat was de dag dat de ark vaste grond kreeg vanuit de woelige wateren van de dood. Wat een logica zit daar ook weer in, hè? Maar ook wat een geweldige spraak gaat daarvan uit.

Maar daar laat ik het even bij. Het gaat nu even om de vaststelling die heel nadrukkelijk op voorhand wordt gemaakt door de Heer: "Deze maand zal u het begin der maanden zijn; zij zal u de eerste der maanden van het jaar zijn." Op zich is dat niet moeilijk, maar het is wel revolutionair, want je gooit de hele telling om. Je vindt dit fenomeen van de twee kalenders ook in de Bijbel zelf terug. In Exodus 34 lees je over het Feest der Weken – het Pinksterfeest – de eerstelingen van de tarweoogst. "Het feest van de inzameling bij de wisseling des jaars," staat er. De jaarwisseling dus.

Over welke inzameling wordt daar gesproken? Eerst over de eerstelingen van de tarweoogst, midden in het jaar waar ik het eerder over had. Vervolgens krijg je het feest van de inzameling: de druivenoogst en de olijvenoogst. Dat is ergens in augustus of september, bij de wisseling van het jaar. Dus na het feest van de inzameling van de druiven en de olijven... Je hebt eerst de gerstoogst en de tarweoogst, en aan het einde van het jaar krijg je de olijven- en druivenoogst. Daarna breekt de zevende maand aan, en dat is de wisseling van het jaar. Diezelfde uitdrukking kom je ook in Exodus 23 tegen. Dit fenomeen – dat de zevende maand de jaarwisseling is – staat dus gewoon in de Bijbel zelf vermeld. Het is geen menselijk verzinsel; de jaarwisseling is inderdaad in de zevende maand. We gaan verder. Er wordt gezegd: "Deze maand is voortaan de eerste der maanden. Spreekt tot de gehele vergadering van Israël als volgt..."

▶ 38:47 De Tiende Aviv: het Lam Wordt in Huis Genomen ↑ hoofdstukken

Israël bevindt zich op dit moment nog gewoon in het land Egypte. Ze staan op het punt om met grote haast te vertrekken, met zoveel haast zelfs dat het brood niet de tijd krijgt om te rijzen. Vandaar de ongezuurde broden; het idee daarbij is direct die grote haast. Er zit nog veel meer aan vast, maar in ieder geval staat Israël op het punt om Egypte te verlaten en dan krijgen ze deze instructie: "Spreekt tot de gehele vergadering van Israël als volgt: op de tiende van deze maand zal ieder voor zich een stuk kleinvee nemen, familiesgewijs, een stuk kleinvee per gezin." De tiende van deze maand, dat is dus de tiende Aviv. Dat valt bij ons meestal eind maart of begin april; dat kan hooguit vier weken fluctueren. Maar u weet: een maand in de Bijbel is echt een maancyclus. Ook dat is weer heel anders dan bij ons, want een maancyclus loopt van nieuwe maan tot nieuwe maan, zodat het halverwege de maand altijd volle maan is. De vijftiende is altijd volle maan, dat kan niet missen.

De tiende Aviv is de maand waarin de Heer Jezus geboren werd. Ik zeg nu iets omstreden, want er zijn ook andere theorieën over, maar voor mij lijdt het weinig twijfel dat Aviv inderdaad de geboortemaand van de Heer Jezus is geweest. Wat trouwens ook weer bevestigt dat die eerste maand alles te maken heeft met de eerste komst van Christus, namelijk de maand waarin Hij geboren werd. Het meest sprekende vind ik altijd nog de vermelding dat de herders in het veld de wacht hielden over de kudde. Normaal doen herders dat helemaal niet bij de schaapskooi; dat is ook niet nodig, want de schapen zitten daar veilig ommuurd. Maar er is één periode van het jaar waarin herders wel waken, en dat is in de lammertijd. Dan hebben de schapen een beetje hulp nodig bij de bevalling. Dat is op zich al een aanwijzing dat het inderdaad in de maand Aviv was. Men zegt wel: "Ja, maar het was toch midden in de winternacht?", maar nee, dat was het niet. Het was Aviv, het was de lammertijd. Hoe logisch is het ook: als het Lam van God in de wereld komt, op welke tijd zou Hij dan geboren worden?

Ik heb trouwens nog een heel specifieke dag in gedachten, namelijk dat die geboorte op de tiende Aviv is geweest. Ik ga dat nu verder niet uitgebreid toelichten, maar we hebben het nu over die tiende van de maand. Het was ook de dag dat Israël de Jordaan overtrok en in het land arriveerde, zoals in Jozua wordt gezegd. Maar je leest van de Heer Jezus dat Hij, toen Hij twaalf jaar werd – niet twaalf jaar was, maar toen Hij twaalf jaar werd – met Zijn ouders optrok naar Jeruzalem voor het Pascha. U weet wel, toen was Hij twee dagen zoek en vonden ze Hem op de derde dag. Waar het even om gaat, is dat Hij twaalf werd vanaf het moment dat Hij opging naar Jeruzalem vanuit Nazareth, een reis van een dag of drie, vier. Als je dan vanaf de veertiende een paar dagen terugrekent, dan kom je rond de tiende Aviv uit dat Hij opging. En toen werd Hij twaalf; dat was Zijn verjaardag. Ik geloof dus inderdaad dat de Heer Jezus op de tiende van die maand is geboren.

Laten we die maand vasthouden. Het is trouwens wel bekend wat ik nu zeg: de tiende Aviv is ook de dag van de zogenaamde intocht van de Heer Jezus in Jeruzalem. Eigenlijk was het niet echt een intocht, het was een optocht vanaf de Olijfberg naar Jeruzalem toe. Wij kennen het als Palmzondag, maar dat was 10 Aviv. Eigenlijk was het dus ook Zijn verjaardag. Ga maar na: er wordt hier de instructie gegeven dat je op de tiende van de maand Aviv een lam in huis moet nemen. Op welke dag – ik zeg het expres even suggestief, maar wel zodanig dat het meteen duidelijk is – op welke dag zou het Lam van God Zijn intrede hebben gedaan in het huis van Israël? Nou, op de dag die hier ingesteld wordt: "Op de tiende Aviv zult gij een lam in huis nemen." Als je het betrekt op Palmzondag, dan klopt het precies. Op welke dag werd Hij in huis genomen in het 'huis' van Jeruzalem? Voor een paar dagen letterlijk? Op Palmzondag, en dat was de tiende Aviv. Dit is dus al in hoge mate profetisch.

Maar goed, dan weet je ook meteen wanneer die exodus plaatsvond: dat was in de maand Aviv. Er staat nog bij de instructie: "Maar indien een gezin te klein is voor het stuk kleinvee, dan zullen hij en de naaste buurman van zijn gezin er één nemen naar het aantal personen. En ge zult bij het stuk kleinvee rekenen met ieders behoefte." Wat dat wil zeggen? In principe geldt dit dus per huis, maar als dat vanwege armoede niet kan, dan kan er op deze wijze worden gerekend. Dan volgt er nu iets over dat lam, dat schaap, dat offerdier.

▶ 46:00 De Kenmerken van het Offerdier: Gaaf, Mannelijk en Eenjarig ↑ hoofdstukken

Een paar specifieke zaken over het offerdier. Het dier moest aan een aantal kenmerken voldoen: een gaaf, mannelijk, éénjarig stuk kleinvee. Het mocht genomen worden van de schapen of van de geiten. Eerst het aspect 'gaaf'. In andere vertalingen staat daar 'volkomen'. Dat wil zeggen dat het onberispelijk moet zijn, ongehavend. Er mag niets aan mankeren. Het is niet zo dat men kon zeggen: "Nou ja, dat schaap daar mankeert van alles aan, laten we die maar slachten." Nee, de instructie was dat het dier gaaf moest zijn; als dat dier geslacht wordt, moet het het beste zijn. In het Hebreeuws staat daar trouwens het woord tam. Wij kennen dat woord ook, en een tam dier is in feite ook een dier dat niet gehavend is, een getemd dier. Ik weet niet zeker of dat etymologisch helemaal zuiver is, maar ik vind het wel opmerkelijk dat die betekenissen gemakkelijk met elkaar te linken zijn. Een tam dier dus; je leest trouwens ook over Noach dat hij gaaf en tam was.

Dan het kenmerk 'mannelijk'. Waarom moest dat nou? Strikt genomen was dat bijna altijd zo, behalve trouwens bij de rode vaars. Een vaars is per definitie vrouwelijk, maar dat is een verhaal apart. Normaal gesproken waren het mannelijke dieren. Ik heb afgelopen zondag uitgebreid gesproken over de betekenis van mannelijk en vrouwelijk. Sommige mensen vinden dat onderscheid heel discriminerend, maar het is gewoon een heel logisch, Bijbels onderscheid. Mannelijk en vrouwelijk hebben te maken met gevend en ontvangend. De man zou vooropgaan als de vorst, de vooropgaande en in feite de verantwoordelijke. Vandaar ook dat de mensheid gevallen is in zonde in Adam, niet in Eva. Adam wordt aangesproken. Dus als er iemand 'gediscrimineerd' wordt, dan is het eigenlijk de man. Maar dat is niet zielig; het is gewoon de Bijbelse manier van denken.

Mannelijk en een éénjarig stuk kleinvee, dat staat er ook nog bij. Letterlijk: "een zoon van een jaar". Het wordt heel vaak zo opgevat – ik heb dat zelf ook lange tijd gedacht – dat het een klein lammetje was. Nou, dat kun je wel vergeten. Een schaap dat één jaar oud is, is al volwassen zelfs; jong volwassen, maar zeker niet pasgeboren. Geen lammetje dus; het is in ieder geval niet pasgeboren, het is al een jaar oud en in feite al geslachtsrijp, maar wel jong volwassen. Ik leg hier niet eens expliciet de link, maar ik hoop dat u, als u weet waar het Pascha-schaap betrekking op heeft – en dat zullen we aan het einde van de avond heel expliciet zien – ook begrijpt waarom deze kenmerken nodig zijn: gaaf, mannelijk en inderdaad jong volwassen, om als zodanig geslacht te worden.

Gaaf, mannelijk, éénjarig stuk kleinvee, te nemen van de schapen of van de geiten. Het was dus ofwel een schaap of een bok, want het moet mannelijk zijn. En gij zult het bewaren tot de veertiende dag van deze maand. Dat is vlak voor de volle maan. Over die vijftiende gaan we het de volgende keer nog hebben, maar de veertiende is in de Bijbel als getal verbonden aan David. U weet, Hebreeuwse woorden zijn ook gewoon getallen. De naam van God, JAHWEH, is 26. J-H-W-H, dat is 10, 5, 6, 5, en de som daarvan is 26. Noach is 58. De slang of de Mashiach is 358. Elk woord heeft een bepaalde gematria, een getalswaarde. Weet u wat het getal van het beest is? Ja, daar kun je straks zijn naam aan herkennen: je schrijft het in het Hebreeuws op, telt de getalswaarde van de naam en dan zal het 666 zijn. Dat is een soort steekproef, we gaan dat gewoon checken. Maar de naam David staat voor 14. Dat betekent trouwens ook 'geliefde'. Kijk maar eens na in Mattheüs 1, daar wordt ook over de komst van de zoon van David gesproken: drie keer veertien geslachten. Dat is niet voor niks.

Maar goed, men zou het bewaren. Op de tiende van de eerste maand werd er dus een lam – ik gebruik toch maar even het woord – van een jaar oud in huis genomen. Vier dagen lang heb je dat dus als huisdier; er werd voor gezorgd en men raakte er ook aan gehecht. Het zou bewaard worden in huis tot de veertiende van de maand, en dan zal de hele vergadering van de gemeente van Israël het slachten in de avondschemering. Hier hebben we opnieuw die terminologie: het Pascha-schaap wordt geslacht, maar op welk tijdstip? De datum wordt gezet op de veertiende, dat is duidelijk, maar ook het tijdstip dat het zou plaatsvinden wordt benoemd, namelijk: het is tussen de avonden, oftewel rond het negende uur. Dan zou het geslacht worden. Dat is de instructie die je in Exodus vindt.

Nu gaan we naar de evangeliën toe, maar ik zie dat het net een paar minuten voor negen is, dus misschien is het nu het moment om te gaan pauzeren. Dan pakken we straks de draad hier verder op. Ik ben blij dat we nog een avond hebben die gaat over het Pascha. Want er is hier, niet specifiek zozeer over deze dag maar over het navolgende en wat daar direct aan gekoppeld is, nog zoveel meer te melden wat onmogelijk in één avond te bespreken is. Dus als u straks na afloop denkt: "Ja, maar er zijn nog veel meer dingen over het Pascha die je hebt laten liggen, zoals het schuilen achter het bloed," dan klopt dat, maar dat komt dus nog aan de orde. Mede ook omdat een deel wat met het Pascha-schaap verband houdt juist vervuld wordt op de vijftiende, vanwege het feit dat dan pas het Pascha daadwerkelijk ook gegeten wordt.

Alles wat daarmee verband houdt bespreken we straks. Het is altijd leuk als je elkaar treft in de pauze en dan allerlei gesprekken hebt, ook over de actualiteit trouwens. Daar hebben we het nog helemaal niet over gehad, maar dat gaan we nu ook maar niet doen, want dan komen we aan het Pascha niet meer toe. Maar wat een week hebben we weer achter de rug, hè? Tjonge jonge, dat is echt geweldig om te zien als je een profetische bril op hebt. Anders ontgaat het je compleet. Iedereen ziet wel in dat er hele bijzondere dingen aan de gang zijn; wat daar nu in het Midden-Oosten plaatsvindt, is duidelijk. Maar hoe moet je dat dan duiden? En welke betekenis heeft dat? Heeft dat misschien iets te maken met wat het profetische woord allemaal heeft gezegd? Voor velen is dat een vraag, maar voor mij – en voor velen van u met mij – is het een weet. Zeker.

Goed, wij hadden het dus over de veertiende Aviv en wat daarover gezegd wordt. Dan zou het Pascha geslacht worden, nadat dat lam, dat bokje, dat jongeschat een dag of wat eerder op de tiende Aviv in huis werd genomen. Op de veertiende werd het dan geslacht. Ik heb natuurlijk al heel wat hints gegeven in de richting van de vervulling en zeker als u het Nieuwe Testament kent en hoort wat ik zojuist allemaal gezegd heb, dan weet u het al: "Oh wacht even, dat herken ik, want dat staat toch al in de evangeliën beschreven." Dat klopt. Maar ik wilde het ook wat explicieter maken, dat wil zeggen: ik wil het laten zien vanuit het Nieuwe Testament zelf. Want dat is zo geweldig frappant, ook dat hebben we zojuist tijdens de pauze nog even met een paar anderen vastgesteld: hoe God inderdaad Zijn eigen Woord bewijst en hoe Hij de dingen timet. Een dag als het Pascha, dat Hij dat zo uitdrukkelijk ook op die dag fixeert en zelfs op een specifiek tijdstip. Het is allemaal perfect vervuld.

▶ 56:31 De Vervulling in de Evangeliën: Overgeleverd op Pascha ↑ hoofdstukken

Ik begin te lezen in Johannes 18, want het is met name in het Johannesevangelie dat je heel uitdrukkelijk ziet dat de Heer werd overgeleverd. Eerst gevangen genomen, maar vervolgens ook overgeleverd en gekruisigd op de dag van Pascha. Daar zitten nog wat haken en ogen aan, en dat zal waarschijnlijk de volgende keer al aan de orde komen, maar nu alvast lees ik Johannes 18. Daar staat: "Zij brachten Jezus dan van Kajafas naar het gerechtsgebouw." U weet, in die hele vroege ochtend, nog voor de zonsopgang, was er al zoveel reuring daar in Jeruzalem op die bewuste dag. Men wilde Jezus met haast geëxecuteerd hebben. Waarom? Omdat de dag daaropvolgend een feestdag zou zijn. De dag van die sabbat was groot. Het was geen zaterdag, maar het was een hele bijzondere sabbat, namelijk de vijftiende Aviv: het begin van het Feest van het Ongezuurde. Aangezien dat als een sabbat gold, moest alles daarvoor nog geregeld zijn en moest Hij uit de weg worden geruimd.

Er wordt dan gependeld tussen Herodes, de koning der Joden, en Pilatus, de Romeinse stadhouder. Ze brachten Jezus van het huis van de hogepriester Kajafas naar het gerechtsgebouw. Het was vroeg in de morgen, inmiddels wellicht al voorbij zonsopgang. Toch gingen de Joodse overpriesters en degenen die daar leiding aan gaven het gerechtsgebouw van Pilatus niet binnen. Waarom? Om zich niet te verontreinigen, maar het Pascha te kunnen eten. Dit was vroeg in de ochtend, maar in de avond van diezelfde dag zou men het Pascha gaan eten. Wat wij kennen als de Seder; de avond dat het lam gegeten werd met ongezuurd brood en wijn. De avond daarvoor had de Heer Jezus ook al de maaltijd genoten, maar er was geen lam bij en het was ook geen Sedermaaltijd. Dat wordt vaak gedacht, maar er was brood en wijn. Het was ook al ongezuurd brood. Het was nog niet het Feest van het Ongezuurde, maar op die veertiende was het hele huis al aan kant en was al het zuurdeeg verwijderd. Het was dus al de dag van het ongezuurde, maar nog niet het Feest van het Ongezuurde. Dat soort bijzonderheden moet je gewoon kennen; de Bijbel moet je daarin kennen. Degenen die enigszins op de hoogte zijn van de Joodse traditie, vatten wat ik nu zeg.

Zij gingen dus niet bij Pilatus naar binnen om niet ritueel verontreinigd te worden en zo het Pascha te kunnen eten. Dit zie je ook in de drie andere, de synoptische evangeliën: Mattheüs, Markus en Lukas. Het is overduidelijk dat alles zich afspeelt rond het Feest van het Ongezuurde en verband houdt met het Pascha en de haast die men betrachtte. Op de vijftiende begon het Feest van het Ongezuurde en op die dag zou er geen dienstwerk verricht worden. Dat staat in Leviticus 23 vers 7. Het was nu de veertiende die net was aangebroken; de dag dat de Heer Jezus overgeleverd werd. De dag erop zou het feest zijn, de vijftiende, en dan mocht er geen dienstwerk verricht worden. Vandaar dat ze beslist die dag alles in orde wilden maken, want op de vijftiende kon het niet meer. En trouwens, de dag daarop was het weer de wekelijkse sabbat. Soms is dit best ingewikkeld – nou ja, niet echt – maar het gaat wel in tegen veel gangbare gedachten. De Heer Jezus werd overgeleverd en geslacht op de veertiende. Vervolgens is de vijftiende de hoogtijdag bij uitstek van het Ongezuurde, en de dag erop was het de wekelijkse sabbat. Dan had je dus twee sabbatten achter elkaar. Als u zegt: "Dit vat ik even niet", geen punt, parkeer het dan gewoon. Het gaat er nu om dat de Heer werd overgeleverd en gekruisigd op de dag van het Pascha; dat wordt heel uitdrukkelijk zo vermeld.

Ik neem u mee naar Mattheüs 27. De Heer Jezus is gekruisigd. In onze tijdrekening was dat vanaf negen uur 's morgens, maar dat was de derde uurrekening op de Joodse tijdrekening. Het is soms verwarrend met die verschillende tellingen van maanden, jaren en uren. Er staat dan een bekend gedeelte over de beschrijving van de kruisiging: "Omstreeks het negende uur riep Jezus met luider stem: Eli, Eli, lama sabachthani?" Dat is: "Mijn God, mijn God, waartoe hebt Gij Mij verlaten?" Het is een uitroep, geen vertwijfelde vraag, maar een uitroep van "waartoe". Waartoe hebt U Mij overgelaten? Niet verlaten in de zin dat de Vader niet bij Hem was, want Zijn Vader was altijd bij Hem, maar Hij heeft Hem overgelaten aan Zijn vijanden. Daar hing Hij tussen hemel en aarde gedurende drie uur duisternis. Het negende uur markeert het einde van die drie uren duisternis waarin de zon was verduisterd.

Sommige omstanders hoorden dit en zeiden spottend: "Hij roept Elia." Mattheüs heeft dit ongetwijfeld getranslitereerd zoals het in het Hebreeuws of Aramees geklonken heeft. "Eli, Eli" betekent "Mijn God, mijn God". "Elia" betekent ook "Mijn God", maar dan "Mijn God is JAHWEH". Terstond liep een van hen toe, nam een spons, drenkte die met zure wijn, stak die op een riet en gaf Hem te drinken. Ook in het Johannesevangelie lees je dat dit plaatsvond. Elk van de schrijvers rapporteert dit vanuit zijn eigen invalshoek en versie, geïnspireerd door de Geest. Maar de anderen zeiden: "Stil, laat ons zien of Elia komt om Hem te redden."

▶ 01:05:17 De Lanssteek in Mattheüs 27: Daadwerkelijk Geslacht ↑ hoofdstukken

Ik ga u nu iets vertellen wat in uw vertaling waarschijnlijk niet vermeld staat, maar in Matteüs 27 is een zin weggelaten die in de meerderheid van de grote handschriften wel degelijk staat. Het gaat om deze zin: "En een ander nam een lanspunt en stak in zijn zijde en er kwam water en bloed uit. Jezus nu schreeuwde wederom met luide stem en hij liet de geest gaan." Deze zin staat er normaal gesproken niet in, hè? Dit heeft overigens niets met de vertaling te maken; dit is een handschriftekwestie. Het is echter onomstreden dat de meerderheid van de grote handschriften – in dit geval de Vaticanus en de Sinaiticus – deze zin vermelden.

Het is om theologische redenen dat men dit niet heeft opgenomen, terwijl er tekstkritisch gezien alle reden is om dit als authentiek te beschouwen. Tekstkritiek is de wetenschap die zich bezighoudt met de vraag wat er nu precies in het origineel stond. Waarom zou het authentiek zijn? Omdat de meerderheid van de handschriften het ondersteunt. Hoe was het ook alweer? Als er twee of drie getuigen zijn, staat een zaak vast. In dit geval zijn er twee grote handschriften die dit inderdaad zeggen.

Waarom is dit van belang? Het geeft aan dat het met de Heer Jezus precies zo is gegaan als Matteüs het volgens de Vaticanus en de Sinaiticus heeft weergegeven. Namelijk dat een ander, een soldaat, een lanspunt nam en in Zijn zijde stak, waarna er water en bloed uitkwam. En dan lezen we: "Jezus nu schreeuwde wederom." Dan begrijp je ook meteen waarom Hij schreeuwde met luide stem voordat Hij de geest gaf. In andere verslagen lees je ook nog dat Hij zei: "Het is volbracht", maar dat staat dan weer niet in Matteüs.

Het grote belang hiervan is de verbinding met ons onderwerp: het Pascha. Wat moest er met het Pascha-lam gebeuren dat in huis genomen was? Op de veertiende werd het geslacht. Slachten betekent in de Bijbel – pakt u het woordenboek er maar bij – het doden van een dier door verbloeding. Je laat het bloed eruit gaan en dan sterft het. Dat is wat slachten is. In de gangbare theologie wordt dit feitelijk ontkend. Men gelooft meestal wel dat de Heer Jezus in Zijn zijde is gestoken, maar men gaat ervan uit dat dit pas na Zijn sterven is gebeurd, gebaseerd op het Johannes-evangelie. Maar als je Schrift met Schrift vergelijkt, zie je dat de doodsteek wel degelijk daarvóór heeft plaatsgevonden. Dan is Hij ook daadwerkelijk geslacht en voldoet Hij ook in dat opzicht helemaal aan het profetische kenmerk dat Hij het ware Pascha is.

Er zijn nog een tweetal tekenen hiervoor waar ik op mijn website ook al eens aandacht aan heb gegeven. U kunt dat eventueel als verwijzing in de site-notes terugvinden. Je leest in het Matteüs-evangelie dat Pilatus van de Romeinse hoofdman hoort dat Jezus al gestorven was. Pilatus verbaast zich daarover, want hoe kon dat al op dat vroege tijdstip? Als je het Matteüs-evangelie vervolgt, is dat niet zo moeilijk te verklaren: Hij was gestorven omdat een soldaat Hem heeft doodgestoken. Hij is geslacht in de zin dat Hij is doodgebloed.

Er is trouwens nog een reden die we in het Johannes-evangelie lezen. Er kwam 'terstond' bloed en water uit de wond van Jezus. Dat suggereert dat Zijn hart nog pompte. Er werd dus niet in een lijk gestoken; Hij hing daar nog levend toen een soldaat Hem in Zijn zijde stak. Hoe ik dat precies medisch moet verklaren, weet ik niet – er zijn anderen die daar meer verstand van hebben – maar het had te maken met de nieren en de blaas, waardoor er zowel urine als bloed naar buiten kwam. Het bloed was nog niet gestold, zoals bij een lijk al in een vroeg stadium gebeurt, maar het kwam er terstond uit omdat het hart pompte. Hij werd dus echt werkelijk geslacht.

Met dat in gedachten lezen we nu Johannes 19, de passage waarop meestal gebaseerd wordt dat Jezus pas na Zijn sterven zou zijn gestoken. In vers 32 lezen we: "De soldaten dan kwamen en braken de benen van de eerste en de andere die met Hem gekruisigd waren." Men brak de beenderen omdat het feest van de Ongezuurde broden op het punt stond aan te breken. Er was haast bij geboden en men wilde de gekruisigden een handje helpen om sneller te sterven. Door de benen te breken, zou het vrijwel meteen afgelopen zijn.

De soldaten kwamen dus en braken de benen van de eersten, maar toen zij bij Jezus kwamen en zagen dat Hij reeds gestorven was, braken zij Zijn benen niet. In de gangbare vertaling leest men dan: "maar één van de soldaten stak met een speer in zijn zijde en terstond kwam er bloed en water uit." In die lezing lijkt het alsof ze op dat moment in een dood lichaam staken. Maar waarom zouden ze dat doen? Ze zagen immers al dat Hij gestorven was en braken daarom Zijn benen niet.

Het punt is dat er niet staat "maar een van de soldaten stak". Dat is vertaaltechnisch mogelijk, maar er staat een aorist. U hebt mij daar vaker over gehoord: een aorist is een werkwoordsvorm die in principe geen informatie verschaft over de tijd van de handeling. De lezing is dan als volgt: ze zagen dat Hij reeds gestorven was en braken Zijn benen niet, want één van de soldaten há d reeds met een speer in Zijn zijde gestoken, waaruit terstond bloed en water was gekomen.

Dit vers 34 is dus geen chronologisch vervolg op vers 33, maar een verklaring van vers 33. Waarom hebben zij Hem Zijn benen niet gebroken? Omdat een van de soldaten Hem al met de speer in de zijde had gestoken. Dit is volledig in overeenstemming met de oorspronkelijke lezing van Matteüs 27. Het bevestigt dat de Heer Jezus daadwerkelijk geslacht is. Bovendien verklaart dit niet alleen waarom Zijn benen niet werden gebroken, maar ook het navolgende getuigenis. Johannes, de auteur die zichzelf altijd incognito in de derde persoon aanduidt als "de discipel die Jezus liefhad", schrijft in vers 35: "En die het gezien heeft, heeft ervan getuigd en zijn getuigenis is waarachtig." Waarvan heeft hij dan getuigd?

Nou, van wat hij zojuist zag: namelijk dat Zijn beenderen niet gebroken werden, maar dat Hij door een speerpunt werd gestoken en terstond kwam er bloed en water. Dat ‘terstond’ is belangrijk, omdat het aangeeft dat Hij dus inderdaad geslacht werd.

En dan zegt Johannes – hij onderstreept dit, hij benadrukt de betekenis: "En die het gezien heeft met zijn eigen ogen, die heeft ervan getuigd. En zijn getuigenis is waarachtig." Dat wil zeggen: het is absoluut waar, want ik heb het met eigen ogen gezien dat het zo gegaan is. En hij weet dat hij de waarheid spreekt.

Maar waarom zegt hij dat? Nou, opdat u zou geloven. Ik heb het gezien, ik getuig ervan. Het is in feite een juridische stem, zoals we dat zeggen met een eedzwering: ik verklaar het, ik heb dit gezien, ik getuig het. En waarom? Opdat u zou weten dat het inderdaad waar is en u daarop kunt vertrouwen. Hij is het! En nu lees ik nog een vers verder.

▶ 01:16:36 Geen Bot van Hem Zal Verbrijzeld Worden ↑ hoofdstukken

Want dit is geschied opdat het schriftwoord zou vervuld worden: "Geen bot van Hem zal verbrijzeld worden." De meeste vertalingen zeggen "geen been", maar daar zie ik geen been in – alhoewel een been hier natuurlijk bedoeld wordt in de zin van een bot, en niet als een van je twee ledematen. Nee, geen bot van Hem zal verbrijzeld worden.

Waaraan is dit ontleend? Ik kan het u verklappen: dit wordt gezegd over het Pascha. Wat Johannes zegt, is: "Ik heb dit gezien. Dit was op de veertiende van de eerste maand, de maand Aviv. Het was rond het negende uur, halverwege de middag, oftewel tussen de beide avonden." En ik heb gezien dat Zijn botten niet gebroken werden, en ik heb gezien dat Hij daadwerkelijk geslacht is. Waarom is dat zo van belang? Wel, hij zegt: "Want dit is geschied opdat het schriftwoord zou vervuld worden." Zo stond het genoteerd en geschreven over het paaslam: geen bot ervan zal verbrijzeld worden.

Ik neem u weer mee naar Exodus 12. De eerste verzen heb ik voor de pauze met u besproken, maar het hoofdstuk is veel langer. In vers 46 van Exodus 12 wordt uitdrukkelijk gezegd: "In één huis zal het gegeten worden." Dat gaat over de maaltijd van het Pascha. Dat bokje of dat schaap dat geslacht was, zou gegeten worden. "In één huis zal het gegeten worden; gij zult van het vlees niets uit het huis naar buiten brengen."

Ik werd er zojuist in de pauze nog even op gewezen dat er bij het Pascha geen vreemdeling of onbesnedene betrokken zou zijn. Dit is echt een strikt Israëlitisch gebeuren. Ik zeg dat er ook even bij omdat er tegenwoordig heel veel – als ik het met rabbijn Van der Kamp mag zeggen – 'gejodeld' wordt. Dat wil zeggen: christenen die zich als Joden gaan opstellen en Joden gaan nadoen. Dat noemt rabbijn Van der Kamp heel treffend 'jodelen'; ze apen de Joden na. Maar bij het Pascha wordt het uitdrukkelijk verboden; het was een strikt Israëlitisch gebeuren. Dat staat aan het einde van Exodus 12; kijk er maar eens naar. Ik wist niet dat jij daar in de pauze ook op zou wijzen, anders had ik het er even bij gehaald, maar ik heb het bij dezen dan toch even gezegd.

Er wordt over dat paaslam dat op tafel stond – waarbij ook allerlei andere dingen werden gezegd over het brood, de matzes en de bittere kruiden – het volgende gezegd in vers 46: "In één huis zal het gegeten worden; gij zult van het vlees niets uit het huis naar buiten brengen," en dan wordt erbij gezegd: "geen bot zult gij ervan breken." Dat staat niet alleen hier. Er is nog een getuige, namelijk in Numeri 9 vers 12. Daar staat exact hetzelfde over het Pascha: geen bot ervan zullen zij breken. Het dier wordt geslacht, wat wil zeggen dat het door verbloeding om het leven komt, maar geen bot ervan zal worden gebroken. Dat is wat het Schriftwoord zegt over het paaslam.

En Johannes, 1500 jaar later, nadat deze instructies zijn gegeven en nadat de Exodus heeft plaatsgevonden... 1500 jaar later, in de volheid van de tijd – om het even plechtig te zeggen zoals de Bijbel dat ook noemt – is de Messias gekomen. Hij is in huis genomen in de maand Aviv. Op de tiende dag werd Hij in Jeruzalem binnengehaald. Jazeker, en op de veertiende van die maand, op hetzelfde moment dat heel Israël de lammeren slachtte, stierf de Heer even buiten de poorten van Jeruzalem. Op datzelfde moment werden even verderop op het tempelplein de lammeren geslacht. Men heeft het niet begrepen, maar Johannes zegt: "Ik heb het gezien met mijn eigen ogen en ik getuig ervan." Dit is niet zomaar, want het Schriftwoord is daarmee vervuld: geen bot van Hem zal gebroken worden.

Ziet u waarom het van belang is om dat 'vergeten' of weggemoffelde deel in Matteüs 27 er wel degelijk bij te betrekken? Want dan pas onderken je wat de geweldige profetische betekenis is van het feit dat de Heer Jezus werkelijk geslacht is. Niet bij wijze van spreken, maar letterlijk. De Heer Jezus is het ware Pascha; dat wordt in de Evangeliën vermeld en Johannes getuigt het heel plechtig.

▶ 01:22:36 Korinthe 5: Ons Pascha Is Geslacht, het Oude Zuurdeeg Weg ↑ hoofdstukken

Later lees je in de Korinthebrief dat Paulus in 1 Korinthe 5 spreekt over een meer symbolische setting, namelijk de betekenis van zuurdeeg. In de Bijbel heeft zuurdezem altijd een negatieve betekenis. Dat is logisch, want zuur heeft in de Bijbel altijd te maken met het vergankelijke, met dat wat versuurt. Als iets zuur wordt, betekent het dat het niet meer goed is. Wanneer het leven zuur wordt – dat zie je trouwens ook bij zure gezichten – dan heeft dat altijd te maken met het oude.

Als je gelooft in Hem die is opgestaan uit de doden, heb je een nieuw leven en ben je een nieuwe schepping geworden. Je wordt bepaald bij het nieuwe, bij het onvergankelijke leven. Maar er zijn veel mensen die zich altijd weer willen laten bepalen bij het oude. Een ander woord voor zuurdezem is trouwens gist, en daar komt ons woord ‘gisteren’ ook vandaan. Gist is eigenlijk gewoon een stukje deeg van de vorige dag, van gisteren. Wij zijn natuurlijk niet van gisteren. Nee, wat dacht je wat? Wij zijn van morgen. Wij zijn van de volgende dag, van de derde dag.

Of ‘vergissing’ daar ook vandaan komt? Nee, dat denk ik niet, dat had weer een andere oorsprong, maar ik weet het ook niet zeker. Ik vind de gedachte wel leuk. Maar gisteren heeft inderdaad te maken met iets van de vorige dag, met het oude. En Paulus zegt: "Doe het oude zuurdeeg weg, opdat gij een vers deeg moogt zijn." Jullie zijn immers ongezuurd. Dat is de symboliek.

In vers 8 zegt hij ook: "Laten wij derhalve feest vieren." Ik zal de volgende keer ongetwijfeld op dit vers terugkomen als ik het heb over het ongezuurde, maar ik geef alvast een voorproefje. Laten wij derhalve feest vieren – deze naam is universeel – niet met oud zuurdeeg, noch met zuurdezem van slechtheid en boosheid. Ziet u dat dat zuurdezem van gisteren, dat oude en vergankelijke, voorbijgaat? Wij kennen het onvergankelijke en het reine. Het leuke van ongezuurd brood is dat het altijd houdbaar blijft. Je kunt het net zo lang bewaren als je wilt, het blijft altijd goed. Dat is ongezuurd. Dat is wat wij kennen: het ongezuurde van reinheid en waarheid, namelijk de waarheid in Christus.

Maar nu heb ik eigenlijk nog iets overgeslagen, want daar ging het mij eigenlijk om: "Want ook ons Pascha is geslacht: Christus." Ja, en wat daarop volgt is het ongezuurde. En bovendien is er dan ook weer de derde hoogtijd, namelijk de eerstelingschoof. Daar gaan we het de volgende keer allemaal over hebben. Iedere keer worden we bepaald bij de geweldige waarheid dat het exact zo gegaan is als God tevoren bepaald, aangewezen, voorzegd en afgesproken heeft. Wat gaan jullie doen op die dag, wanneer en zelfs op welk uur? Het staat er allemaal bij. Ons Pascha is geslacht: Christus. En dan wordt het tijd om te gaan.

▶ 01:26:46 Samenvatting: de Slachting van het Pascha Vervuld in Christus ↑ hoofdstukken

Samenvattend is de slachting van het Pascha in Christus vervuld. Laten we dat nog eens puntsgewijs op een rijtje zetten. Ik heb het hier nu alleen nog over de slachting van het Pascha en niet over het schuilen achter het bloed, het eten van het Pascha en de betekenis daarvan. Dat komt de volgende keer aan de orde, evenals het Ongezuurde. Het gaat nu om wat we vanavond hebben gezien: wat er gebeurde op die veertiende van de eerste maand 'tussen de twee avonden'.

In de eerste maand, op de tiende Aviv, werd het lam in huis genomen. Waarom vallen die eerste drie hoogtijden allemaal in de maand Aviv? Omdat het allemaal te maken heeft met de eerste komst van Christus. Toen Hij in Jeruzalem werd binnengehaald op de tiende Aviv, kwam Hij als het ware het huis van Israël binnen. Hij was gaaf, zonder gebrek, volmaakt en perfect. Daarom was Hij volmaakt geschikt om een paar dagen later geslacht te worden. Hij was mannelijk en jong; een jonge man van 33 jaar. Hij was niet pasgeboren en ook niet meer jeugdig, maar hij bezat precies de kenmerken die van dat 'lam' – tussen aanhalingstekens – dat eenjarige schaap gegeven worden. Hij past perfect in die betekenis.

Hij werd op de veertiende Aviv daadwerkelijk en letterlijk geslacht. Terstond kwamen water en bloed uit Hem naar buiten en geen bot van Hem werd verbroken. Dat weten we, want het wordt heel uitdrukkelijk zo gezegd door Johannes. Hij zegt: "Ik heb het met eigen ogen gezien."

Hoe komt het nu dat de eerste jaarlijkse hoogtijd die God heeft afgesproken en aan Zijn volk heeft gegeven, de plek is waar alles mee begint? Daar begint ook de hele introductie van deze hoogtijden mee: "Dit is voortaan de eerste der maanden." Daar begint alles mee en het is de basis van de gehele verlossing: Zijn dood. Want juist door te sterven kon Hij daadwerkelijk ook de dood overwinnen. Daar gaat het in de hele Bijbelse boodschap over en daarom is het ook een goed bericht. De dood is overwonnen en het is enkel leven wat Hij aan het licht heeft gebracht en wat zal triomferen.

Ik zie dat het drie minuten voor tien is, dus dat lijkt me mooi getimed. Weliswaar menselijk, maar dan toch een mooi moment om af te ronden. De eerstvolgende keer, op 20 november, gaan we ons bezighouden met het vervolg van Pesach, oftewel het Ongezuurde.