▶ 00:01 Inleiding op de Serie Gods Hoogtijden ↑ hoofdstukken

Vanavond en de komende negen avonden – dus de acht avonden die hierop volgen – gaan we ons bezighouden met dit onderwerp: Gods hoogtijden. De term is niet helemaal direct aan de Bijbel ontleend, maar dat scheelt niet veel. We komen er straks op terug waar de term precies naar verwijst. Dit is de eerste avond, een inleiding, mede omdat we ons gaan bezighouden met Leviticus 23. We besteden het hele seizoen aan dit hoofdstuk van 44 verzen. Vanavond behandelen we de eerste verzen, die niet alleen inleidend zijn voor het hele onderwerp, maar waarin ook de sabbat wordt besproken – de wekelijkse sabbat zoals Joden die gebruikelijk zijn te houden.

Ik zei al dat het gaat over hoogtijden, en dan doel ik op de zeven jaarlijkse hoogtijden. Daarbij reken ik de sabbat van vanavond even niet mee, omdat dat een wekelijkse hoogtijd is. In zijn geheel gaan we Leviticus 23 bespreken, maar we zullen daarbij vanzelfsprekend ook veel uitstapjes maken naar andere passages. Het is eigenlijk wel frappant als je het zo beschouwt: het is vanavond de achttiende september. Over een paar dagen begint het Joodse nieuwjaar, Rosj Hasjanah. Dat valt op de eerste van Tishri, de eerste dag van de zevende maand. Dat is een heel eigenaardig fenomeen waar we de volgende keer nader op in zullen gaan, maar het markeert in ieder geval het begin van het burgerlijk jaar. Dat is een van die zeven hoogtijden.

Het treft zo dat we ons de laatste tien jaar in hoge mate telkens bepalen bij chronologische thema’s, en dat is dit seizoen opnieuw het geval. Ik werd er deze week door iemand op gewezen – Remco Robels stuurde mij nog een fotootje van een afbeelding uit De Aker van tien jaar geleden, september 2015. Op de dia zag je dat de serie 'Reken maar' was aangevangen. Daar hebben we ons een heel seizoen beziggehouden met de Bijbelse chronologie, de tijdlijn vanaf Adam tot aan nu, en eigenlijk ook met wat daar nog op gaat volgen.

Daarna zijn er diverse andere onderwerpen gepasseerd; we hebben bijvoorbeeld de Openbaring in een stuk of zestig avonden besproken. In het voorjaar van 2023 hielden we ons een aantal avonden bezig met de tijdlijn en de chronologie van het Nieuwe Testament. Het afgelopen seizoen, dat nog vers in ons geheugen ligt, was het thema 'De dagen tellen'. Daarbij was 'de dagen' meestal een synoniem of een Bijbelse metafoor voor millennia – denk aan de twee dagen, de derde dag, of 'na zes dagen' en 'op de zevende dag'. Ook het fenomeen van de jubeljaren en de honderdtwintig jaren kwam voorbij. Dat thema werd op allerlei wijzen aangevlogen, maar het ging in zijn geheel opnieuw over Bijbelse chronologie.

Vanavond en de komende avonden is dat opnieuw het geval, omdat het gaat over tijden, of beter gezegd: hoogtijden. Hoogtijden zijn speciale tijden die heel uitdrukkelijk vooraf door God gemarkeerd zijn. Hij geeft daarmee tevoren aan wat er zal gaan plaatsvinden; dat is wat die hoogtijden uitbeelden. Laat ik om te beginnen Leviticus 23 erbij nemen. U kunt het opslaan en dan kunt u meelezen.

▶ 05:05 Overzicht van de Zeven Hoogtijden in Leviticus 23 ↑ hoofdstukken

Ik wil even een overzicht geven van Leviticus 23, zodat u weet wat u daar te wachten staat. Leviticus 23 is een prachtig hoofdstuk, omdat het een totaaloverzicht geeft van de zeven hoogtijden. Naast de oorspronkelijke hoogtijden zijn er later nog een aantal feesten bijgekomen, maar die horen niet bij de originele kalender. Denk bijvoorbeeld aan Chanuka, dat dateert uit de tijd van de Makkabeeën. Ook dat is op zich een Bijbels feest, in die zin dat de Bijbel er naar verwijst. Bekend is natuurlijk ook Poerim, dat in de dagen van koningin Esther is ingesteld. Maar dat is dus van een veel latere datum. Ook dat feest heeft een Bijbelse oorsprong, maar het hoort niet bij de oorspronkelijke oogstfeesten en hoogtijden die in Leviticus 23 worden besproken.

Laten we het hele hoofdstuk eens doorlopen. In vers 1 tot en met 4 vinden we de inleiding, met speciale aandacht voor de sabbat. Dat is wat we vanavond zullen bespreken. In vers 5 wordt vervolgens slechts één vers gewijd aan het Pascha. Ik moet erbij zeggen dat wanneer we dat de volgende keer, in oktober, gaan bespreken, we ons echt niet alleen met dat ene vers zullen bezighouden. Er zijn namelijk veel Bijbelse passages over dit onderwerp; sterker nog, het hele hoofdstuk Exodus 12 gaat over de basis, de introductie en de oorsprong van het Pascha.

Vanaf het Pascha is er sprake van een echt chronologische reeks. Dat wil zeggen dat de hoogtijden in deze volgorde in het jaar plaatsvinden. In vers 6 tot en met 8 volgt het feest van de ongezuurde broden en vers 9 tot en met 14 gaat over de dag van de eerstelingschoof, de eerstelingschoof van de gersteoogst. Daarna wordt in de verzen 15 tot en met 22 gesproken over het wekenfeest, bij ons beter bekend als Pinksteren. Dat is ook weer een hoogtijd die cirkelt rondom de oogst van de tarwe, zeven weken na de gersteoogst.

Vervolgens gaan we naar de zevende maand toe, naar de verzen 23 tot 25: de dag van het bazuingeschal. Ik had het daar zojuist al even over; aanstaande maandagavond begint dat. In het huidige jodendom worden daar twee dagen voor uitgetrokken, maar dit is dus Rosj Hasjanah. 'Rosj' betekent hoofd en 'Hasjanah' betekent van het jaar; het is dus het begin, het hoofd van het jaar. Daarna volgt in vers 26 tot en met 32 de Verzoendag op de tiende van de zevende maand: Jom Kippoer. De Hebreeuwse benaming kennen wij eigenlijk ook; die is minstens zo bekend als de Nederlandse benaming Verzoendag. Sterker nog, de term Verzoendag blijkt eigenlijk helemaal niet eens te kloppen, maar daar gaan we het bij een veel latere gelegenheid nog over hebben.

Tenslotte wordt de reeks afgesloten in vers 33 tot en met 44 met een uitgebreide beschrijving van het loofhuttenfeest, oftewel Soekot. Ook dan wordt weer een oogsttijd afgesloten, namelijk die van de olijven en de druiven. Dat is dus rond deze tijd, in september of oktober – dat kan variëren – in de zevende maand. Ik herinner me dat ik daar vorig seizoen ook eventjes op ben ingegaan: de kalender van Israël is een andere dan die van ons. Onze kalender is gebaseerd op de zon en de Hebreeuwse kalender is gebaseerd op de maan. Elke nieuwe maand begint bij nieuwe maan en halverwege de maand, op de vijftiende, is het per definitie en altijd volle maan. Dat loopt synchroon met de maankalender. Dit is dus, wat betreft de hoogtijden zoals Leviticus 23 die in volgorde bespreekt, het overzicht.

▶ 10:25 De Menorah als Profetische Uitbeelding van de Messias ↑ hoofdstukken

En dat is heel eigenaardig, want als je Leviticus 23 hebt afgesloten, dan kom je uiteraard uit in Leviticus 24. De eerste vier verzen daarvan gaan over de Menorah. Dat is de zesarmige kandelaar. Meestal wordt die abusievelijk de zevenarmige kandelaar genoemd, maar dat is niet helemaal juist; het is eigenlijk een stam met aan beide zijden drie armen. De Bijbel noemt het trouwens ook bij gelegenheid, meerdere keren zelfs, de zesarmige kandelaar. Het is dus eigenlijk een boom, een stam. Sterker nog, het is inderdaad een amandelboom, een gestileerde amandelboom met aan beide zijden drie takken. In totaal zijn er wel zeven lampen, dat klopt. Die Menorah stond dan ook in het heiligdom, samen met nog een aantal andere attributen zoals de tafel van de toonbroden en het reukofferaltaar. Maar het gaat erom dat die Menorah met die zeven lampen, die wordt beschreven in Leviticus 24, in feite ook een uitbeelding is van die zeven hoogtijden die juist in het voorgaande hoofdstuk beschreven zijn.

Laat ik het zo systematisch naar voren brengen dat het je dit hele seizoen niet meer kan ontgaan als je nu even goed luistert. Dit is zo’n duidelijke en simpele systematiek, maar ook symboliek. Kijk, in de eerste maand heb je drie hoogtijden. Laat ik dan meteen verklappen waar dat profetisch van spreekt — we gaan dat in de volgende avonden natuurlijk uitgebreid toelichten — maar die eerste drie hoogtijden in de eerste maand zijn allen vervuld in het eerste deel van Christus' komst. De eerste maand spreekt van Christus' eerste komst, of het eerste deel van Christus' komst. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat Christus' komst in twee fasen is; het is één komst, maar in twee fasen. Je kunt ook zeggen dat het de eerste komst en de wederkomst is, en dan spreek je over twee komsten. De Bijbel doet beide. Maar in ieder geval zijn die drie hoogtijden vervuld in het verleden, namelijk bij de komst van de Messias, tweeduizend jaar geleden.

Dan krijg je vervolgens ook nog drie hoogtijden in de zevende maand. Die zijn niet vervuld; die moeten nog allemaal stuk voor stuk worden vervuld. Maar die worden vervuld in de voltooiing van Christus’ komst. Ik zeg het expres ook zo, omdat zeven — ik kom daar straks nog even op terug — het getal van de volheid is. Dat weten de meeste mensen wel; je hoeft niet eens heel erg in de Bijbel ingewijd te zijn om te weten dat het getal zeven heel markant is en op allerlei wijzen altijd weer terugkomt. Het idee daarbij is vooral dat in het Hebreeuws het getal zeven ook volheid betekent. Dat wil zeggen: er is een Hebreeuws woord dat je exact hetzelfde schrijft als 'zeven', maar dat de betekenis heeft van 'volheid'. Ik zei al, ik kom daar straks nog even op terug.

In ieder geval krijg je dus het fenomeen dat je drie hoogtijden hebt in de eerste maand, wat spreekt van de eerste komst van Christus — ik denk dat je het zo mag formuleren — en je hebt drie hoogtijden in de zevende maand, en die spreken van de voltooiing van Christus' komst. Dat is logisch, toch? U zegt: "Maar dat moet je nog wel even toelichten." Dat is waar, maar het gaat nu eerst even om het totaalaanzicht van die zeven hoogtijden. Nu zegt u natuurlijk: "Jammer, je bent er nou eentje vergeten." Dat klopt, maar ik doe het expres in deze volgorde. Want als die eerste maand spreekt van de eerste komst van Christus en de zevende maand spreekt van de tweede komst of van de voltooiing van Christus' komst, waar zou dan dat feest dat daartussenin ligt van spreken? Dat is de hoogtijd in de derde maand: Pinksteren, het wekenfeest. Dat spreekt van wat God doet tussen de beide komsten in. Simpeler kan ik het eigenlijk niet vertellen. Je krijgt dus feesten in de eerste en feesten in de zevende maand die respectievelijk van de eerste en de tweede komst van Christus spreken, en nog één hoogtijd die daartussenin ligt. Dat heeft te maken met het werk dat God doet in verband met dat wat er ligt tussen deze beide komsten.

Die hele kalender die God heeft gegeven en die is neergelegd in Leviticus 23, is tot op het bot Messiaans. Of het nu gaat over de hoogtijden in de eerste maand of over de zevende maand, het gaat allemaal over de komst van de Messias. En het licht dat daarvan schijnt — want ja, dat is de hele gedachte natuurlijk — daar gaat zo enorm veel licht vanuit. Licht, opstandingsleven. Want u weet dat die lampen... Ja Peter, dit komt mij nu nog heel bekend voor, omdat ik juist vorige week in Nieuw-Buinen heb gesproken over deze Menorah en over wat de priester dagelijks met zo'n Menorah deed. Hij vulde de lampen dan weer aan met olijfolie. Dat spreekt natuurlijk van het leven, van onvergankelijk leven dat Hij aan het licht heeft gebracht. Prachtige symboliek en typologie ligt daarin besloten.

Het gaat me nu even om het totaalaanzicht: het hele plaatje, het hele frame, het raamwerk. Dat doe je met een puzzel ook altijd: je pakt altijd eerst het raam, de buitenkant, en dan kun je vervolgens de stukjes wel weer gaan invullen. Dat gaan we ook allemaal nog doen. Maar daarmee is ook — en weet u wat ik niet alleen van belang vind? — dat je een idee hebt van hoe die hoogtijden verdeeld zijn, maar dat je dan ook meteen al op voorhand kunt weten waar het geplaatst moet worden qua betekenis. En de logica daarvan ook, want als je eenmaal de logica ervan ziet, hoeft niemand het je meer uit te leggen. Je begrijpt het eigenlijk meteen al: "Oh, in welke maand valt die hoogtijd? In de eerste maand. Oh, dan moet het te maken hebben met de eerste komst van Christus."

Laten we die hoogtijden eens even passeren, zonder nu al op de betekenissen in te gaan. Die kunt u nu eigenlijk al min of meer zelf invullen. Als je dat in Leviticus 23 ziet, krijg je eerst het Pascha. Dat is één dag, de veertiende Aviv. Wat ik zojuist zei over de complexiteit... dit is juist uiterst simpel en logisch.

▶ 18:22 De Twee Kalenders en de Chronologische Cyclus ↑ hoofdstukken

Nu ga ik iets zeggen wat in eerste instantie misschien iets minder logisch lijkt. En dat is dat de Joden nieuwjaarsdag vieren op de eerste dag van de zevende maand. Dat is niet echt logisch, hè? Maar dat komt omdat Israël eigenlijk twee kalenders heeft. Je hebt namelijk een burgerlijke kalender – en die begint straks, dat wil zeggen volgende week – en je hebt ook een godsdienstige kalender. Zal ik het nog anders zeggen? Je hebt een kalender die verband houdt met koningschap, dat is de burgerlijke kalender, en je hebt een kalender die verband houdt met priesterschap, en dat is de godsdienstige kalender. Je leest ook dat als het Pascha wordt ingesteld – dat zullen we de volgende keer zien – dan zegt God ook tegen Mozes, en via Mozes aan Israël, dat deze maand voortaan de eerste der maanden zou zijn. Het was het niet, maar voortaan zou men die maand als eerste gaan tellen. En dat verklaart dus het fenomeen dat nieuwjaarsdag verschoven is naar de zevende maand. Als u dit eventjes ontgaat: dat maakt niet uit, daar komen we vanzelf wel nog over te spreken.

Eerst eventjes dus de hoogtijden zoals die in Leviticus 23 worden beschreven. De eerste is het Pascha op de veertiende, en pal een dag daarna krijg je het feest van de Ongezuurde Broden. Een week lang, zeven dagen lang eet men matzes. Dat begint op de vijftiende. En dan krijg je ergens in die week een eigenaardigheid: daarvan wordt geen datum genoemd wanneer dat is, wel een weekdag. Het moest namelijk zijn: daags na de sabbat. Dus niet de datum wordt vastgesteld op welke dag van de maand dat valt, zoals bij het Pascha en de Ongezuurde Broden wel wordt gezegd. Bij de eerstelingschoof wordt dat niet gezegd, maar het moet op een zondag zijn, zouden wij dan zeggen: daags na de sabbat. En dat is het feest of de hoogtijddag van de eerstelingschoof of de eerstelingsgarve, zoals dat in oud-Nederlands klinkt.

U voelt wel dat als ik dit nu zo zeg, dat ik dit eigenlijk nauwelijks nog toe hoef te lichten. Nou ja, er zitten nog hele geweldige andere betekenissen aan vast en ik zie ernaar uit om dat toe te lichten, maar de essentie kan u, als ik het zo heb gezegd, eigenlijk al niet meer ontgaan. Ons Pascha is eerst geslacht. Vervolgens: het oude is voorbijgegaan, zie, het nieuwe is gekomen – het ongezuurde. En vervolgens, ergens in die week, namelijk daags na de sabbat, stond Hij op als Eersteling uit de doden. Ziedaar!

Dan krijg je – ik ga nu eventjes zo door – op de... kijk eens, dan krijg je Pinksteren. En dat is de vijftigste dag na de eerstelingschoof. Ook die dag wordt aangekondigd, heel gespecificeerd dus, getimed. Maar er wordt geen datum genoemd. Men moest gaan tellen. Vanaf de dag van de eerstelingschoof moest men vijftig dagen gaan tellen, zodat je dan opnieuw weer uitkomt. Ga maar na: zeven weken later en dan kom je op de vijftigste dag uit. En dan ben je weer op een dag na de sabbat, oftewel op een zondag uitgekomen. Ik heb het nu dus niet over hoe het Jodendom dit heeft opgevat; dit is gewoon wat de Bijbel erover zegt. De vijftigste dag na de eerstelingschoof, dat is dus Pinksteren.

En dan krijg je vervolgens het bazuingeschal en dat is op 1 Tishri. Ik zei al: dat is Rosj Hasjanah; aankomende maandag beginnen we daarmee. Ook daarvan heb ik de neiging om te zeggen dat het niet zo moeilijk is om in te zien, als je enig Bijbels inzicht hebt in verband met de Bijbelse profetie, dat de terugkeer van de Messias iets te maken heeft met het bazuingeschal. Want dat is een telkens terugkerend gegeven, in allerlei settingen trouwens. Maar goed, 1 Tishri: bazuingeschal. Dan krijg je vervolgens tien dagen later, namelijk op 10 Tishri, de Verzoendag, Jom Kippoer. En dan nog weer vijf dagen later krijg je het Loofhuttenfeest. Dus ook in deze maand is het weer heel druk met feesten. Trouwens, in het algemeen moet ik zeggen: er werd wat afgefeest, hoor! Ik moet nagaan... onder het oude verbond... ja, maar dat is een schaduw van hetgeen komen zou. Alleen al als je bijvoorbeeld dat feest van de Ongezuurde Broden neemt – ik zei al: dat is een week lang – en dan het Loofhuttenfeest, dat is ook weer een week lang, naast dan nog andere hoogtijden die er gevierd werden. Dus alleen al met dat soort dagen was men al rijk bedeeld.

Het Loofhuttenfeest duurde zeven dagen en dan nog met een bonusdag: de achtste. De achtste dag, dat is Simchat Torah, zo heet dat dan: Vreugde der Wet. Dat is een paar jaar geleden een hele bekende datum geworden, om niet te zeggen een beruchte datum, want het was 7 oktober 2023 dat toen die slachting plaatsvond in het zuiden van Israël; het begin van die enorme, vreselijke oorlog. Nou, dat was op die dag. En dat was dus feitelijk de laatste dag van die hele reeks van dagen die al vastgesteld worden in Leviticus 23.

Ik vind dit weer zo'n geweldig onderwerp om te bespreken. Waarom? Omdat hier in het hele hoofdstuk profetisch licht schijnt. God bepaalt van tevoren Zijn tijden. Nou, laten we dan eens naar Leviticus 23 toegaan. Ik gaf al eventjes een overzicht van die 44 verzen en de reeks die daar zo benoemd wordt. Het is heel mooi als je dat dan ook als een kandelaar ziet voorgesteld, want dan kan het je eigenlijk helemaal niet meer ontgaan, sorry. En ik begin te lezen bij vers 1 uit de NBG-vertaling – en als u het schuingedrukt ziet afgebeeld, dan wijk ik af van de NBG-vertaling: 'JAHWEH sprak tot Mozes: Spreek tot de zonen van Israël en zeg tot hen...' Waarmee dus Mozes in feite de functie van middelaar vervult. God spreekt niet rechtstreeks tot het volk, maar via Mozes tot het volk. Spreek tot de zonen van Israël en zeg tot hen: De hoogtijden van JAHWEH die gij zult uitroepen...

▶ 25:57 De Betekenis van Moëd: Afgesproken, Gezette Tijden ↑ hoofdstukken

Nou, laten we eerst eens eventjes op die term zelf gaan inzoomen. Hoogtijden. Het is het thema van dit hele seizoen: de hoogtijden van God, de hoogtijden des Heren, de hoogtijden van Jahweh. Maar waarom hoogtijden? Dat ligt op zich al niet eens zo direct voor de hand, want de meeste, zeker moderne vertalingen spreken over feesten. De NBG-vertaling die ik hier voor me heb liggen, spreekt over de feesttijden. Ik begrijp wel waarom men dat zo noemt, maar het is strikt genomen niet de gedachte die in de term ligt besloten. Het gaat er niet om dat er gefeest wordt. Dat blijkt trouwens sowieso al omdat een aantal van die hoogtijden helemaal niet als zodanig benoemd kunnen worden als feest.

Eigenlijk is het een beetje vergelijkbaar met dagen die wij ook kennen. Goede Vrijdag is op de kerkelijke kalender ook geen feestdag, maar wel een hoogtijdag. Wat dacht u van 4 mei in onze burgerlijke kalender? Dat is ook een hoogtijdag, maar natuurlijk geen feestdag. Dat geldt ook voor het Pascha. Dat is strikt genomen ook geen feestdag. De Bijbel zegt het zelfs heel uitdrukkelijk: het feest begon pas daarna, na de veertiende, namelijk het feest van de Ongezuurde Broden. Dus de term feesttijden is niet correct. Daarmee is niet gezegd dat de meeste hoogtijden inderdaad feesttijden zijn, maar dat zit niet in de term zelf besloten. Daar gaat het mij even om.

Het Hebreeuwse woord is Mo'ed. De term zelf, u ziet het trouwens ook interlineair, betekent letterlijk 'afgesproken'. Afgesproken tijden in dit geval, maar zelfs dat hoeft niet eens. Het gaat erom dat het van tevoren is bepaald: een tevoren bepaalde tijd of plaats. Het kan dus afgesproken zijn in tijd, maar je kunt ook afspreken — niet alleen wanneer we het in onze agenda zetten, maar ook waar we elkaar ontmoeten. Ook dan heet het Mo'ed. Het is afgeleid van een Hebreeuws woord, Ja'ad, en dat betekent aanwijzen of bepalen. Zie je hoe je eigenlijk op het verkeerde been gezet wordt als je 'feesttijden' leest? De gedachte van feest zit totaal niet in het woord besloten. Dat die er dikwijls wel is, tot uw dienst, maar het zit niet in het woord zelf. Het betekent dat het is aangewezen, bepaald en tevoren bepaald; vandaar dus ook 'afgesproken'. Iets wat je afspreekt, daar bepaal je tevoren de tijd voor of wijs je de plaats voor aan.

Er is een heel aardig voorbeeld van de ruimtelijke zin van dat woord. In de boeken van Mozes kom je heel dikwijls de term 'tent der samenkomst' tegen. Maar daar staat in het Hebreeuws letterlijk: de tent van de Mo'ed, van de afgesproken ontmoeting. Het is een diepe gedachte: waar ontmoeten wij elkaar? Waar ontmoet de Heer zijn volk? Bij de tent van de afgesproken ontmoeting, bij de tent van de Mo'ed. Dat is de gedachte. Dáár, niet elders. En op dat moment, niet op een willekeurig tijdstip. Dat is een duidelijke zaak als je de hele Leviticus 23 leest; eigenlijk wordt voortdurend een tijd aangegeven. Dan zul je dit en dat doen, et cetera. Het is van tevoren gefixeerd en afgesproken.

Op die term Mo'ed kunnen we nog wel even wat meer inzoomen. We komen hem een stuk of zestig, zeventig keer tegen in het Oude Testament. Het is altijd heel interessant om naar de eerste vermelding te kijken. Dat is een soort van wetmatigheid in de Bijbel: de eerste vermelding is vaak al heel illustratief voor de wijze waarop de Bijbel zo'n woord gebruikt. Bijbeluitleggers spreken dan ook wel van de 'wet van de eerste vermelding'. Nou, het is geen wet, maar het blijkt wel inderdaad zo te werken. Zoals de uitdrukking luidt: de sleutel hangt bij de deur. Dat wil zeggen dat daar waar je ingaat, ook meteen de sleutel hangt van wat de gedachte is en hoe je de dingen moet verstaan. Daar kom je binnen. Dat is bij deze term ook het geval.

Daarom is het boek Genesis ook zo basaal, want Genesis betekent het boek van het begin, van de oorsprongen. Daar vind je ook de eerste vermeldingen van zoveel zaken. Ja logisch, dat is de basis. In dat boek vind je — sterker nog, in het eerste hoofdstuk al — die term Mo'ed terug. Laten we daar even naar kijken.

▶ 31:51 Hemellichamen als Tekenen voor Gods Tijden (genesis 1) ↑ hoofdstukken

In verband met de vierde dag wordt er gezegd: "En God zeide dat er lichten zijn in het uitspansel van de hemelen om scheiding te maken tussen de dag en de nacht en dat zij zijn tot tekenen, zowel van vaste tijden als van dagen en jaren." Ik heb dit hier expres even onderstreept en wat gemarkeerd. Hier staat namelijk dat bewuste Hebreeuwse woord mo'ed. In het meervoud is dat mo'edim. Het is een mannelijk woord dat eindigt op -im.

Wat die lichten in het uitspansel dus doen – en dat lees je geloof ik een vers verderop: "En God schiep de grote lichten." De zon en de maan worden daar niet eens bij naam genoemd. Het grote licht des daags is de zon en het kleinere licht des nachts is de maan, en daar staat het benevens de sterren. Al die lichten hebben een functie, namelijk om scheiding te maken tussen dag en nacht. Dat lijkt me wel duidelijk: je hebt het licht van de dag en het licht van de nacht, zon en maan. Maar die lichten zijn er ook zodat zij zijn tot tekenen, zowel van vaste tijden als van dagen en jaren.

Het is dus niet alleen maar het etmaal dat in tweeën gehakt wordt en waar die lichten van spreken. Sterker nog, die lichten maken dag en nacht, maar bepalen ook de vaste tijden. Hier zie je het ook weer: de afgesproken tijden. De Statenvertaling zegt "gezette tijden". Wat ik nu zeg is helemaal geen kritiek op die vertalingen, ik probeer alleen aan te geven wat de gedachte is. Het zijn gezette tijden; ze zijn bepaald, ze zijn afgesproken. In de Concordant Version staat appointed seasons, dus ook weer bepaalde seizoenen of bepaalde tijden en perioden. Dat is wat die hemellichamen doen.

Ze zijn ook tot tekenen – tot aanwijzing, zegt de NBG daarover – maar letterlijk tot tekenen, zowel van vaste tijden als van dagen en jaren. In al die hemellichamen tezamen zit al een hele messiaanse gedachte, namelijk dat ze een betekenis hebben. Die hemellichten staan daar niet zomaar, maar ze verwijzen ergens naar. Ze bepalen tijden en wijzen ook tevoren op bepaalde tijden. Dat is een schitterend onderwerp; daar zou je met gemak een heel seizoen aan kunnen wijden: hoe al die achtenveertig sterrenbeelden en al die hemellichamen getuigen van Gods werk, van de Maagd tot aan de Leeuw. Ik zeg het graag zo, want dan heb je meteen het geheel in beeld. Het begint bij de Maagd en het eindigt uiteindelijk bij de Leeuw. Dan zie je voor je geestesoog eigenlijk het hele profetische patroon al opdoemen: het begint inderdaad bij Hem die geboren werd uit de maagd en die uiteindelijk triomfeert als de Leeuw van Juda.

Al die hemellichamen, maar ook die verzamelingen van hemellichamen, spreken van Gods heerlijkheid. De hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel het werk van Zijn handen. Ook de tekenen zelf wijzen daarop. En als u het niet geloven wilt, dan moet u het begin van het Nieuwe Testament maar eens lezen over die magiërs. Die hadden ook een ster gezien in het oosten. Daar gaat een geweldige sprake van uit.

Van oudsher is dit in christelijke kringen een onderwerp waar altijd heel erg "bunzig" over gedaan werd, zoals wij dat in Aalsmeer noemden. Men was daar bang voor en hield het op een afstand, maar ten onrechte. Het klopt dat de wereld met die hemellichamen en de betekenissen daarvan op hol is geslagen en totaal niet ziet dat het spreekt van Gods heerlijkheid. Men dacht: het spreekt van onze heerlijkheid. Als ik iets wil weten over mijn toekomst, dan moet ik in de sterren kijken. Maar als je naar de sterren kijkt, zie je iets van Gods logica. Hij is de Creator en Hij drukt Zichzelf daarin uit, in dat wat Hij creëert en wat Hij maakt. Dat is zo'n logische gedachte. Die sterren vertellen dus het evangelie; ik vind dat een prachtige gedachte.

Het gaat mij er nu even om dat die sterrenbeelden en die hemellichamen als geheel inderdaad tot vaste tijden dienen: mo'edim. Ik heb er nog één trouwens, die ik ook even genoemd wil hebben.

▶ 37:14 De Bestemde Tijd van Isaak en de Volheid van de Tijd ↑ hoofdstukken

Het wordt een paar keer gezegd, zelfs in verband met de geboorte van Isaak. En als hij dan eenmaal geboren is, staat er in Genesis 21 vers 2: "En Sara werd zwanger." Dat staat er zo eventjes tussendoor, maar ik zal u vertellen: daar is heel wat aan voorafgegaan. In het geval van Sara duurde dat 90 jaren zelfs, en voor Abraham 99 jaren.

Als je trouwens leest in Genesis 18, dan staat er dat Sara verneemt dat zij over een jaar, op de vastgestelde tijd, een zoon zou baren. Dan lacht zij en dan staat er in de Bijbel zo heel laconiek: "Zou voor JAHWEH iets te wonderlijk zijn?" En zoals voorzegd, gebeurde het ook. Maar niet alleen was voorzegd dát het zou gebeuren, maar ook wannéér het zou gebeuren. Sara werd zwanger en zij baarde Abraham hun zoon, die inmiddels honderd jaar was geworden, in zijn ouderdom, te bestemder tijd.

En daar heb je hem weer. Hier staat weer dat Hebreeuwse woord mo’ed, of ter gezette tijd, at the appointed time. "En in zijn te bestemder tijd waarvan God tot hem gesproken had." Want God had gezegd: "Over een jaar kom ik op de bestemde tijd." Dus precies over een jaar ben ik er weer en dan zal hij geboren worden. Ook die tijd was dus precies voorzegd.

Ik vind dat zo apart omdat dat hier gezegd wordt van Isaak, de zoon van Abraham, de zoon van de belofte. De zoon die eigenlijk niet geboren kon worden, maar de zoon die spreekt van leven uit de dood. Een verstorven lichaam, zowel voor Sara als voor Abraham. Verstorven jawel, maar God heeft opstanding daaruit tevoorschijn gebracht; Hij deed hem opstaan. En wat van deze zoon van Abraham, Isaak, gezegd wordt, dat wordt ook gezegd van de Heer Jezus Christus, de Zoon van David en de Zoon van Abraham. Want Hij werd geboren, zo staat er, in de volheid van de tijd. Dat wil zeggen: toen de tijd vervuld was. Ook van Hem was precies voorzegd wanneer Hij, de Messias, zou verschijnen.

Die patronen herhalen zich dus, maar iedere keer met de gedachte: God heeft een tijd gezet en van tevoren bepaald, en dan gebeurt datgene wat Hij belooft. Eigenlijk worden we er iedere keer bij bepaald dat God niet alleen voorzegt wat Hij gaat doen, maar ook hoe Hij dat timet. Daarom zei ik al dat het een beetje als een rode draad door alle studies van de afgelopen jaren loopt: dat hele chronologische element dat God de dingen voorzegt, maar ook timet. The right place, maar ook the right time. Het gebeurt precies op het tijdstip dat Hij tevoren heeft bedacht en uitgesproken.

Oké, dat even wat die term mo’ed aangaat. Het wordt hier heel uitdrukkelijk gezegd, en in vers 4 trouwens opnieuw: het zijn de hoogtijden van JAHWEH. En dan later in de zin: "Die ga je uitroepen als heilige samenkomsten, het zijn Mijn hoogtijden." Het accent ligt erop dat het Zijne zijn. Het zijn niet zomaar tijden voor jullie; nee, Hij bepaalt van tevoren het tijdstip. Dat is de gedachte. Want ik houd even de betekenis van mo’ed vast, namelijk dat het een afgesproken tijd is.

▶ 41:38 De Hoogtijden van Yahweh Versus de Feesten Der Joden ↑ hoofdstukken

Hij bepaalt de agenda en dat is heel apart, want in het Nieuwe Testament, in Johannes' evangelie, kom je heel vaak de term tegen in verband met die hoogtijden, namelijk dat het genoemd wordt: de feesten der Joden. Maar dat is in feite een hele degeneratie van de term. God zegt: 'Dit zijn mijn hoogtijden'. Ik fixeer deze dagen, deze weekdagen, deze data, en dan gaat dat gebeuren en zal dat ook vervuld worden. Als het dus later door Johannes genoemd wordt 'de feesten der Joden', dan zit daar ook wel degelijk de gedachte in besloten wat de mens ermee doet. Dat wil zeggen: het was van God en het is iets van het volk geworden.

Je kunt het natuurlijk altijd verdedigen en zeggen dat Johannes dit ook schreef met een oog om te verklaren dat Israël die hoogtijden hield. Dat is waar. Ik bedoel, wij zeggen dat ook: Rosj Hasjanah, dat is een feest van de Joden. Dat kun je zo zeggen, want feitelijk klopt dat. Maar het is van origine – en dat is wat in Leviticus 23 zo sterk benadrukt wordt – niet van het volk. Het volk krijgt het te horen en mag het vieren, wordt zelfs geacht dat te doen en daar keurig acht op te geven, maar het zijn Zijn hoogtijden. Hij bepaalt het en dat wordt geaccentueerd.

Kijk er maar naar. In Johannes 5 wordt later gezegd – ik zal ze eventjes noemen – in de geschiedenis van Bethesda, waar die man daar achtendertig jaar lag... Oh, dat was trouwens ook getimed. Dat de Heer Jezus bij het feest van Pascha gaat, wordt niet expliciet genoemd, maar impliciet wel. Dan staat er in Johannes 5: 'Daarna was er een feest der Joden en Jezus ging op naar Jeruzalem.' Een feest der Joden; niet een feest van Yahweh, maar een feest van de Joden. Daar zit wel degelijk ook de gedachte in van wat het volk ermee gedaan heeft. Ze hadden ook totaal geen benul meer waar het om ging; in die zin is het dus ook echt logisch dat het op die manier genoemd wordt.

In Johannes 6 lees je, vlak voorafgaand aan de geschiedenis van de wonderbare spijziging, dat het Pascha, het feest der Joden, nabij was. Het is trouwens wel interessant dat hier opnieuw weer gesproken wordt over een tweede keer Pascha. En dan Johannes 7, daar gaat het over Sukkot, over het Loofhuttenfeest. Daar staat: 'Nu was het feest der Joden, namelijk Sukkot (Loofhutten), nabij.' Zo staat dat eventjes tussen neus en lippen beschreven. Maar het gaat erom dat het iedere keer genoemd wordt: een feest der Joden. En nog weer even later in Johannes 11 staat er: 'Nu was het Pascha der Joden nabij.' Feest der Joden hier, feest der Joden daar, en hier wordt het het Pascha der Joden genoemd. Maar het was het Pascha van Yahweh van origine. Dit is echter wat het geworden is.

Hieruit blijkt trouwens ook – en dit is ook wel even interessant om op te wijzen, ik had het zojuist nog over het feit dat we een paar jaar geleden een aantal avonden gewijd hebben aan de tijdlijn van het Nieuwe Testament – dat de openbare bediening van de Heer Jezus, vanaf zijn doop tot aan zijn kruisiging, drieënhalf jaar heeft geduurd. Tweeënveertig maanden, drieënhalf jaar. Dat blijkt ook hieruit. Ik weet dat er mensen zijn die zeggen dat het maar één jaar heeft geduurd, maar dat het inderdaad drie jaar heeft geduurd, blijkt uit het gegeven dat er drie keer sprake is van het Pascha dat nabij was in de loop van het boek Johannes. Dat betekent dus dat er inmiddels drie jaren gepasseerd waren; dat kan niet anders, aangezien Pascha maar één keer per jaar gehouden wordt. Goed, het ging mij even om het contrast: de hoogtijden van Yahweh tegenover wat het later geworden is, of hoe het gedegenereerd is tot een feest der Joden. En dan wordt daar trouwens nog iets over opgemerkt, wat ook van belang is om te onderkennen.

▶ 46:38 Mikra en Ecclesia: de Heilige Samenroeping ↑ hoofdstukken

De hoogtijden van JAHWEH, die gij zult uitroepen als heilige samenkomsten, het zijn Mijn hoogtijden. Bij die hoogtijden, stuk voor stuk – en sowieso bij de jaarlijkse hoogtijden – is er altijd sprake van een heilige, apart gestelde samenkomst. In het Hebreeuws is dat interessant, want het is zelfs, om het deftig te zeggen, pleonastisch. U weet wat een pleonasme is? Er is nog een woord dat daarmee verwant is; ik had dit even beter moeten voorbereiden. Je hebt een pleonasme en een tautologie. Ja, tautologie! Ik weet even niet precies wat het verschil is. Dat heb je nou als je even interessant wilt doen door een mooie term te noemen en er dan op doorgevraagd wordt.

Een pleonasme wil in ieder geval zeggen dat het eigenlijk dubbelop is. Dat zal ik uitleggen. Er staat: "Gij zult uitroepen als heilige samenkomst." Het woord voor samenkomst is in het Hebreeuws miqra. Dat is afgeleid van het woord voor roepen of uitroepen: qra. In het Hebreeuws zie je dat onmiddellijk; het is hetzelfde grondwoord (kuf, resh en alef). In het woord samenkomst ligt het woord roepen of uitroepen dus al besloten. Uitroepen niet in de zin van jou eruit roepen, maar iets uitroepen, iets proclameren.

Ik wijs vaak op de etymologie en ook hier is dat interessant. Wat blijkt? Het woordje qra (roepen) is verwant met het Engelse cry, wat schreeuwen of roepen betekent. En ook met het Nederlandse 'kraai'. Het gekras van een kraai heet 'kra', en dat is wat een kraai ook roept: kra-kra. Of het echt etymologie is of meer klanknabootsing, weet ik niet, maar als je roept, dan kraai je. Het schijnt in tal van talen voor te komen. Het Griekse woord krazo bevat het ook; dat kom je in het Nieuwe Testament tegen als er van de Heer Jezus staat dat Hij luid riep. Daar staat dit werkwoord krazo, waar ook weer dat 'kra' in zit: luid roepen. In allerlei talen zie je dus dat element van roepen terugkomen.

Heilige samenkomsten... er is nog een ander woord waar ik nu aan moet denken: ekklesia. Dat betekent ook 'uitroepsel'. Dan kom je trouwens wel bij de gedachte van 'eruit roepen'. Dat wil zeggen: sommige mensen blijven achter en andere mensen roep je eruit. Gewoon: jij, jij en jij. Dat is de essentie van een ekklesia, wat wij dikwijls gemeente noemen. Ikzelf geef heel duidelijk de voorkeur aan het woord ekklesia, maar dat Griekse woord wordt ook vertaald met volksvergadering, want dat is wat het eigenlijk ook is. Etymologisch is het opgebouwd uit de elementen 'uit' (ek) en 'roepen' (klesia), dus een uitroepsel. Maar de betekenis van het woord is die van een volksvergadering. Een volksvergadering is de hoogste instantie waar de besluiten genomen worden, zoals bij ons het parlement. Dat is weliswaar representatief, maar het is een vergadering van het volk waar de hoogste besluiten worden genomen. In Handelingen 19 zie je dat heel duidelijk bij de volksvergadering van Efeze.

Waarom zeg ik dit? Omdat God dat volk samenroept. Dat was niet alleen zo in verband met Israël, maar dat is ook vandaag zo. Het is in feite een universeel principe dat op het moment dat God Zijn woord geeft, Hij Zich ook in onze dagen een volk verzamelt. In Handelingen 15 vers 14 lees je dat God Zich vandaag uit de natiën een volk voor Zijn naam verzamelt. Daarna pakt Hij de draad weer op met Israël en zal Hij de vervallen hut van David wederopbouwen. Dan brengt Hij Zijn volk Israël weer uit alle volken bij elkaar, ook weer met het oog op die hoogtijden. Hij roept samen rondom Hem, die de Messias is, het ware Pascha, de ware Eersteling, enzovoort. En straks, als de bazuin klinkt, zal dat ook zo zijn. De bazuin werd immers geblazen om het volk of het leger, de strijdbare mannen, te verzamelen en bijeen te brengen. Die vind ik trouwens ook wel mooi: we worden bijeen-geroepen. Bijeen, die Ene, geroepen. Mooi hè, als je een beetje let op wat je zegt? Dat is ook een taalfenomeen.

Heilige samenkomsten, stuk voor stuk. Bij de hoogtijden waren er altijd heilige bijeenroepingen en die werden dan inderdaad geroepen, bijeengeroepen. We zouden nu verder gaan met vers 3, maar dat is het onderwerp van de sabbat en ik zie dat het bijna negen uur is. Ik stel voor dat we nu eerst even gaan pauzeren.

Wij waren gebleven bij Leviticus 23 vers 2. We houden ons bezig met de eerste vier verzen, waarin het volk of Mozes wordt geïntroduceerd tot de kalender die God zelf overhandigt aan Mozes en via hem aan Israël. Een aantal dingen hebben we daar al over opgemerkt. Het belangrijkste daarbij is dat het hoogtijden van Hem zijn. Dat geeft aan dat het profetisch geladen is. God voorzegt, maar God bewijst daarmee ook Zijn woord. Leviticus 23 is daar een schitterend voorbeeld van; dat zullen we het hele seizoen door zien. Met name de eerste avonden, juist omdat we dan aan de hand van de eerste hoogtijden terugblikken op wat er tweeduizend jaar geleden al heeft plaatsgevonden.

U zegt misschien: "Ik ben vooral geïnteresseerd in het laatste deel, in die hoogtijden van de zevende maand, omdat dat binnen niet al te lange tijd hoogst actueel gaat worden." Dat klopt, maar we beginnen bij het begin. Juist als je ziet hoezeer God met precisie de dingen heeft aangekondigd in verband met de eerste komst en hoe dat zijn vervulling heeft gekregen, dan is dat enorm bemoedigend. Het is feitelijk een garantie dat Hij ook Zijn woord in verband met de terugkeer of met de voltooiing van Zijn komst zal gaan doen. Een buitengewoon bemoedigend thema. Oké, Leviticus 23 vers 3.

▶ 55:56 De Zevende Dag: het Wekelijkse Verbondsteken ↑ hoofdstukken

Dit is een beetje een outlier, zeggen ze dan in het Engels. Dat wil zeggen: het ligt er een beetje buiten, want wat er nu in vers 3 besproken wordt, is de Sabbat. Dat is ook een hoogtij, maar wel van een heel apart soort, namelijk geen jaarlijkse maar een wekelijkse hoogtij. Dan krijgen we de woorden die daar geformuleerd staan en die we zo dikwijls tegenkomen, namelijk die van: zes dagen zal arbeid verricht worden. Niet 'mag', zoals de NBG-vertaling heeft, maar 'zal arbeid verricht worden'. Maar op de zevende dag zal er een volkomen Sabbat zijn.

De zevende dag. Zeven hoogtijden, de zevende dag... die hele reeks van niet alleen zeven kleuren – goh, wat heb je nog meer? – de zeven tonen en dan vervolgens de octaaf, de achtste. Die reeksen van zeven kom je natuurlijk niet alleen in de natuur en in de schepping iedere keer tegen, maar in de Bijbel is dat eigenlijk ook Gods handtekening: zeven. Dat hebben we het vorige seizoen trouwens ook gezien in verband met die jubeljaren en sabbatsjaren. Dus voorafgaand aan de instructies over de zeven jaarlijkse hoogtijden wordt het belang van de wekelijkse hoogtijd, namelijk de Sabbat, onderstreept.

De zevende dag. Ook dat is trouwens weer een profetisch gegeven, en dat hebben we het vorige seizoen gezien: de zes millennia die gevolgd zullen worden door het zevende millennium, Gods dag, waarin de mens zal staken van zijn arbeid en God rust zal vinden in deze schepping en in de wereld. Er wordt gezegd dat het een volkomen Sabbat zal zijn, en in het Hebreeuws staat daar dit woord: Sjabbat Sjabbaton. Je hoort natuurlijk de herhaling daarin, dus dat Sjabbaton is een versterkte vorm van Sabbat en vandaar dus een volkomen Sabbat. Het is eigenlijk een herhaling van het woord, dat zie je heel vaak in het Hebreeuws. Maar het woord Sjabbat, dat moet je weten – dat moet je inderdaad weten. Meestal wordt gezegd dat het rusten betekent, maar dat is een gevolg. Dat is het echter niet...

▶ 58:38 Etymologie van de Sabbat: Staken, Zweren en Volheid ↑ hoofdstukken

De echte betekenis van sjabbat is stoppen, in de zin van staken of ophouden. Als je ophoudt met je werk, dan is daar dus rust, maar dat is een gevolg daarvan; het woord zelf betekent staken. Ik heb ooit een paar jaar modern Ivriet geleerd en toen vernam ik dat wanneer de vakbonden in Israël een staking uitroepen, ze gewoon dat woord sjabbat gebruiken, of in ieder geval een vervoeging daarvan. Dat betekent staken of ophouden.

Maar het is ook verwant aan een aantal andere woorden, wat je in het Hebreeuws onmiddellijk ziet als je de Hebreeuwse letters ziet. Sjabbat is verwant aan het woord sjeva, ons getal zeven. Het Hebreeuwse woord voor de zevende dag, de sjabbat, is dus direct verbonden met het getal of het zijn van de zeven. Dat zie je bij ons ook nog terug: wij zeggen dat september de negende maand is, maar van origine is het de zevende maand. Net zoals oktober de achtste en november de negende maand is. In het Grieks is dat hepta. Die letters hebben allemaal dezelfde stam die je gewoon weer terugziet in die talen.

In het woord zelf ligt dus al besloten dat God op een gegeven moment zegt: "Nu is het genoeg, nu stop ik, nu is het kappen ermee." Er zijn heel veel Nederlandse woorden die je daarvoor zou kunnen invullen. Ik heb ooit een column van Godfried Bomans gelezen waarin hij een hele verzameling had aangelegd van wel veertig woorden waarin in het Nederlands wordt uitgedrukt dat je ergens mee stopt, ermee kapt of de pijp aan Maarten geeft. Een hele lange verzameling, een leuk artikel.

Wanneer het gekoppeld is aan een getal, namelijk aan zeven, wijst dat profetisch natuurlijk vooral ook naar het zevende millennium. Ik kom straks nog even terug op de zeven dagen in Genesis 1. Het woord sjabbat is ook nog verwant aan een ander woord: sawa. Dat schrijf je in het Hebreeuws nagenoeg hetzelfde en het betekent verzadigd of vol. Er zijn heel wat voorkomens, maar ik verwijs even naar Psalm 17 vers 5 waar inderdaad over verzadiging gesproken wordt of een volheid. Dat is ook weer dat woord. Vandaar dat wij weten dat het getal zeven staat voor volheid; dat is de symboliek achter het woord. Het woord zelf in het Hebreeuws is zelfs min of meer identiek. Dus sjabbat heeft te maken met zeven, het heeft te maken met staken en het heeft te maken met een volheid. Dat zit allemaal in dat woord sjabbat.

Dan is er nog een woord: sjawa. Dat betekent een eed zweren. Als je dat heel letterlijk zou weergeven, is een eed zweren in het Hebreeuws: linken aan of verbinden met de zeven. Dat is wat een eed zweren in het Hebreeuws eigenlijk betekent. Er is een plaatsnaam die daaraan ontleend is: Berseba. Beër is bron en sjeva is zeven. De plaats van de zeven bronnen, maar het was ook de plaats van de eed. Dit zijn linken die je eigenlijk alleen ziet wanneer je gewezen wordt op de Hebreeuwse roots van dat fenomeen. Als Nederlander ontgaat je dat wanneer je de Nederlandse tekst leest, dus iemand moet je erop wijzen. Nou, dat mag ik in dit geval dan doen.

In de naam Berseba zit dus het woord voor eed zweren. God zwoer aan Abraham een eed, en waar ging Abraham wonen? In Berseba. Je leest letterlijk dat iedere keer de plaatsnaam Berseba weer terugkomt. Waarom zou hij daar wonen? Hij had iets met God die een eed zweert, en die eedswering heeft alles te maken met de zeven en met het feit dat alles tot volheid komt. Ziet u hoe al die gedachten dan samenkomen in zo'n woord? Dat is niet toevallig, dat is allemaal zo geplaatst. Vandaar ook dat Hebreeuws de taal is van de andere kant. Dat betekent Ivriet eigenlijk ook: de taal van de overzijde. Dit zijn dingen die geen mens verzonnen heeft, maar al vanaf het begin dat de mens sprak, sprak hij deze taal. Adam had echt een Hebreeuwse naam hoor, en hij noemde zijn vrouw ook met een Hebreeuwse naam. Het is de taal van de oorsprongen, dus komt die taal van de andere kant.

Het zal een volkomen sjabbat zijn, dat wil zeggen: een volle zeven, met alle betekenissen die daaraan gekoppeld zijn en daarin besloten liggen. Een heilige samenkomst; generlei arbeid zult gij verrichten. Het is een sjabbat voor JAHWEH in al uw woonplaatsen. Als er iets karakteristiek is voor het volk Israël, dan is het wel, behalve het teken van de besnijdenis, de sjabbat. De besnijdenis is hoe de groep, het volk zelfs, getypeerd wordt: het volk van de besnijdenis. Degenen die dat niet zijn, dat is de voorhuid, dat zijn de natiën. Maar de dag die zij in acht nemen, of geacht worden in acht te nemen, is inderdaad de sjabbat. En dat heeft natuurlijk alles te maken met het plan dat God heeft in verband met deze wereld. Na zes millennia breekt Zijn dag aan. Alles is daarop gericht en dat zie je dus ook alweer terug in die kalender die Hij aan Zijn volk gegeven heeft.

Eerst, voordat de zeven hoogtijden benoemd, beschreven en toegelicht worden, geeft Hij instructie over de sjabbat. De cyclus van zeven dagen zoals wij die in de hele wereld kennen. Ik heb wel eens het verhaal gehoord dat Rusland ooit een poging gedaan heeft om die cyclus te veranderen. In termen van productiviteit zou je veel beter 'eight days a week' kunnen hebben, zoals het liedje van de Beatles. Als je acht dagen in de week hebt, ben je zeven dagen productief en heb je nog een achtste dag. Dat zou in termen van productiviteit veel handiger zijn, zeg ik onder correctie, maar ik heb het verhaal gehoord dat ze daar heel gauw van teruggekomen zijn, want dat werkt niet. Het ritme is zeven dagen.

In verband met Israël is het ook een speciaal verbondsteken tussen God en Zijn volk. In Genesis 2 lees je dat God op de zevende dag staakte en die dag heiligde, maar over het onderhouden van de sjabbat lees je pas weer in verband met het volk Israël. In al die tweeduizend jaar van Abraham en Noach lees je nooit dat zij de sjabbat hielden. Dat staat er niet. De eerste tweeduizend jaar speelde de sjabbat eigenlijk geen rol, ondanks het feit dat God die dag wel apart had gesteld. In deze twee millennia trouwens ook niet. Het is een speciaal verbondsteken tussen God en zijn volk. Dat staat hier in Leviticus niet direct, maar als je terugbladert in de boeken van Mozes naar Exodus 31, dan wordt het expliciet zo gezegd. Bekend zijn natuurlijk de tien woorden in Exodus 20: zes dagen zult u arbeiden en al uw werk doen, maar de zevende dag is de dag van de Heer. Ik heb die woorden vele honderden keren de dominee horen voorlezen. Elke zondag opnieuw, dan moet je het zo langzamerhand ook wel kennen. Ik kreeg ooit van mijn opa een rijksdaalder als ik de tien geboden uit mijn hoofd kon opzeggen. En ik heb hem gekregen ook. Wat ik ermee gedaan heb, weet ik niet, maar ik heb hem nu in ieder geval niet meer. Oké, Exodus 31.

"Gij dan," – dit wordt tegen Mozes gezegd – "spreek tot de zonen van Israël." Weer diezelfde inleiding. "Maar mijn sabbatten," – hier weer – "mijn sabbatten zullen jullie in acht nemen. Want dat is een teken tussen Mij en u," of eigenlijk in het meervoud: jullie. Namelijk de zonen van Israël, dat volk.

Je leest nergens dat de sabbat een teken is voor de natiën. Er zijn mensen die erg veel moeite doen om dat toch wel te promoten en dan zeggen: "Wij moeten ook de sabbat houden." Nou, ik lees dat nergens in de Bijbel. Het speelt helemaal geen rol. Van Paulus lees je in het boek Handelingen bijvoorbeeld dat hij dat als Jood inderdaad deed, maar je leest nergens dat hij tegen de natiën zegt: "Ja, wacht eventjes, de wet van Mozes hoeven jullie misschien niet te onderhouden, maar de sabbat wel." Er staat nergens iets in die sfeer. Het is logisch: het is een teken tussen God en Zijn volk Israël.

Ik moet er wel bij zeggen dat straks, op de zevende dag, het koninkrijk gevestigd gaat worden vanuit Jeruzalem over de volkerenwereld. Dan vangt er een Israëlitisch koninkrijk aan en dan zal ook wereldwijd inderdaad de sabbat gevierd gaan worden. In het millennium zal wel degelijk de sabbat gevierd worden, ook het Loofhuttenfeest trouwens. Maar goed, dat zijn allemaal onderwerpen die we gaan bespreken.

Nu is het even genoeg om vast te stellen dat inderdaad die zeven hoogtijden van God zijn. En die worden gegeven aan Israël; niet aan de natiën, maar aan Israël. En van de sabbat wordt het heel uitdrukkelijk gezegd: het is een speciaal teken. Het onderhouden en het inachtnemen van de sabbat, dat is het teken tussen God en Zijn volk Israël, van geslacht tot geslacht, zodat gij weet dat Ik JAHWEH ben, die u heiligt.

Let op: God is het die hen heiligt en apart zet. Ja, en dat is buitengewoon ernstig. Dat lees je in Exodus 31: "Gij zult de sabbat in acht nemen, want deze is iets heiligs voor jullie. Wie hem ontheiligt, zal zeker ter dood gebracht worden. Want ieder die daarop werk verricht, zal uitgeroeid worden uit het midden van zijn volksgenoten."

▶ 01:11:52 Het Profetische Evangelie van de Sabbat: Rusten van Eigen Werken ↑ hoofdstukken

Deze instructie in het Oude Verbond – en je zou de vraag kunnen stellen: hoezo dan? – ik ben ervan overtuigd dat dit op zich, je zou zeggen, zo’n bepaling is die heel duister is. De Bijbel zegt dat zelf trouwens ook: het is een schaduw. De dingen die God heeft ingesteld in het Oude Verbond zijn een schaduw van hetgeen komen zou. En waar het van spreekt, is profetisch. Het is een profetische waarheid, omdat straks, als het millennium begint, eigen werken totaal niet getolereerd zullen worden. Sterker nog, wie daar wel aan doet en wie niet in acht neemt wat God zegt – en nu is het voorbij – die zal die eeuw, die aeon zelfs niet eens beërven en ingaan. Precies zoals Handelingen 3 vers 23 ook zegt: die zal worden uitgeroeid, die zal omkomen.

Dus ik geloof ook dat dit niet alleen maar een instructie is in verband met Israël onder het Oude Verbond, maar dit drukt een profetische waarheid uit. Dat wil zeggen: met het oog op de grote Sabbat zal God zeggen: "En nu is het Mijn tijd en Mijn dag, en dan houden jullie op met werken. Staken, ophouden, kappen ermee." En dan geldt alleen nog dat wat Hij doet. Hij tolereert dan geen mensenwerken. "Zes dagen zal men arbeiden, maar op de zevende dag zal er een volledige Sabbat zijn. Jawel, geheiligd. Ieder die op die Sabbatdag werk verricht, zal zeker ter dood gebracht worden."

Werk is trouwens in de Bijbel altijd iets doen om geld. Dus het betekent niet per definitie dat je niks doet, maar het betekent dat je niet iets doet om geld, om te verdienen. Als ik het zo zeg, dan begrijp je ook dat die hele waarheid van de Sabbat feitelijk het evangelie uitbeeldt. God doet de dingen. Er valt niks te verdienen. En degene die wel denkt te moeten verdienen, die heiligt niet de Sabbat. En dat kost je de kop. Dat is zo elementair. Het gaat om genade en niet om eigen werk, dat wil zeggen: om eigen verdiensten. Wie denkt iets te kunnen inleveren of iets te kunnen inbrengen om te verdienen, ja, die is bij God op het verkeerde adres. Dat is eigenlijk de geestelijke waarheid die in de Sabbat besloten ligt en het is profetisch in verband met het millennium dat straks ook aanbreekt.

Het gaat mij nu eigenlijk vooral ook om de waarheid dat het een profetische waarheid is, als teken dat God speciaal met het volk van Israël heeft. De zonen van Israël zullen de Sabbat in acht nemen door de Sabbat te vieren, zij en hun nageslacht als letterlijk een aeonisch verbond, of de Olaam. Laten we zeggen: in verband ook met – daar heb je het weer – het verwijst naar de aeon. Namelijk, welke aeon? Nou, de toekomende aeon. Heb je hem weer? Het millennium, dat is de toekomende aeon. Het is een aeonisch verbond, ook een verbond met het oog op de Olaam. Daar wijst het op. En in feite is het zo dat dit verbond voor Israël gewoon gecontinueerd wordt. Voor Israël blijft dit geldig.

Tussen Mij en de zonen van Israël is deze, namelijk de Sabbat, een aeonisch teken. Want, staat er, in zes dagen heeft Yahweh de hemel en de aarde gedaan, en op de zevende dag is Hij gestaakt en heeft Hij adem geschept. Ik hoor sommige mensen denken: zeg je dat goed? Maar die zevende dag verwijst niet alleen maar vooruit, namelijk naar het millennium na zes millennia, maar het wijst natuurlijk primair ook terug, namelijk naar Genesis 1. In zes dagen heeft Yahweh de hemel en de aarde gedaan – niet gemaakt. Kan ik dat in twee minuten uitleggen? Ja, dat kan wel, hè? Ik doe dat met opzet toch graag even, omdat ik iedere keer er weer op stuit dat dit belangrijk is.

▶ 01:17:14 Genesis 1 als Verslag van de Openbaring Der Scheppingswoorden ↑ hoofdstukken

Wat ik nu ga vertellen, is zo onbekend. Ik zeg niet per se in dit gezelschap, maar in het algemeen is dit zo onbekend: namelijk dat Genesis 1 het verslag is van de openbaring van Gods scheppingswoorden. Onthoud dit: God heeft Zijn scheppingswoorden twee keer uitgesproken. Als je dat eenmaal realiseert, dan begrijp je het hele verhaal. Hij sprak de scheppingswoorden zoals je die in Genesis 1 beschreven vindt: "Er zij licht", "er zij een uitspansel in het midden der wateren", "er zij land" (en het land komt tevoorschijn), et cetera. Al die scheppingswoorden zijn twee keer uitgesproken: eerst bij de schepping zelf – daar was geen mens bij – en later, toen God dat heeft geopenbaard aan de mens. Aan Adam heeft Hij Zijn scheppingswoorden bekendgemaakt, en dat laatste deed Hij in zes dagen.

Dus niet de schepping duurde zes dagen, maar het openbaren van de scheppingswoorden aan de mens, die dat vervolgens te boek stelde, vond plaats gedurende zes dagen. Het verhaal is dus niet dat de schepping in zes dagen heeft plaatsgevonden. Er staat nergens in de Bijbel dat God de hemel en de aarde in zes dagen geschapen heeft. Hij deed hemel en aarde, namelijk het verslag daarvan, de geschiedenis van hemel en aarde. Kijk maar naar Genesis 2 vers 4. Het boek of de geschiedenis van hemel en aarde heeft Hij bekendgemaakt en is ook opgetekend. Vandaar ook dat het genoemd wordt in de Biblos Genesios, dat wil zeggen: het boek van Genesis. Dat is Genesis 1. God heeft in zes dagen aan de mens bekendgemaakt wat Hij ooit tot stand bracht. Gedurende hoeveel tijd die schepping zelf plaatsvond? Dat weet ik niet, dat wordt er niet gezegd. Het enige wat vermeld wordt, is dat de bekendmaking van die scheppingswoorden in zes dagen plaatsvond. Op de zevende dag was dat boek compleet en opgetekend, en heeft Hij – en de mens trouwens ook – adem geschept.

Dan zijn we in feite bij vers 4 aangekomen: "Dit zijn de hoogtijden van JAHWEH, heilige samenkomsten die gij uitroepen zult." Deze formulering zagen we ook al in vers 2, exact dezelfde: "Dit zijn de hoogtijden van JAHWEH, heilige samenkomsten die gij uitroepen zult." Dit vers markeert het begin van de jaarlijkse hoogtijden. Eigenlijk vanaf vers 5 en het navolgende gaat God gestructureerd, vanaf het begin bij Pascha, de hoogtijden beschrijven en wat er moest plaatsvinden op die verschillende tijden. Dat betekent eigenlijk dat wat er in vers 3 wordt verteld over de zevende dag, over de sabbat, een soort intermezzo is. Die hoogtijd is van een andere categorie; dat is een apart soort hoogtijd, namelijk een wekelijkse.

Het enige waarin vers 4 verschilt van vers 2, is deze zin waarmee het afsluit en waarmee er nog iets aan toegevoegd wordt: "Dit zijn de hoogtijden van JAHWEH, heilige samenkomsten die gij uitroepen zult op de daarvoor bepaalde tijd." Daar heb je het weer. Deze toevoeging verklaart ook precies waarom die hoogtijden Mo'ed of Mo'adim genoemd worden. Waarom heet het Mo'ed of Mo'adim? Omdat het Gods afgesproken tijden zijn. "Dan ga ik dit doen." Het Pascha is op de veertiende; niet op de dertiende, niet op de vijftiende, maar op de veertiende. En enzovoort. Het is allemaal bepaald. Hij bepaalt de agenda, en ik moet zeggen: daar ben ik erg blij mee. Er staat ergens in de Psalmen ook: "Mijn tijden zijn in Uw handen." We hebben het nu over Gods tijden. Hij bepaalt dat, Hij beschikt dat en Hij voorzegt dat. Dan zal het zijn op die dag, die datum, of eventueel in dat millennium of in dat jaar. Hij bepaalt de tijden. En zo is dat.