▶ 00:00 Introductie: de Menorah en een Terugblik op het Pascha ↑ hoofdstukken

En voor de derde keer gaan wij ons bezighouden met de goddelijke hoogtijden. In Leviticus 23 houden we ons een heel seizoen lang bezig met dat betrekkelijk lange hoofdstuk waarin een zevental jaarlijkse hoogtijden op Israëls kalender worden genoemd en beschreven. Daaraan voorafgaand wordt ook een hoogtijd genoemd, maar dat is een wekelijkse hoogtijd, en dat is waar we ons de eerste avond mee hebben beziggehouden. Want om even terug te blikken: het zijn de eerste drie verzen van Leviticus 23 waarin de Heer zelf begint te spreken over de hoogtijd bij uitstek die telkens weer terugkeert, namelijk de wekelijkse Shabbat op de zevende dag.

Goedenavond René, Christa en Jacco, hartelijk welkom. We zijn nog maar net van start gegaan, dus jullie hebben nog weinig gemist. Misschien is het nog even goed, al was het maar voor de nieuwkomers, om ons eventjes nog te bepalen bij dit gegeven. Het is niet voor niets dat ik een menorah als embleem op de titeldia heb gezet, omdat dat in feite een prachtige stilistische uitdrukking is van die hoogtijden die in Leviticus 23 worden genoemd. Een zevental lichten; dat is eigenlijk het idee. Hoe noem je dat? Armen? Nee, het zijn zes armen en een stam, ja, een zevental lichten. De aardigheid is dat dit in Leviticus 24 meteen ook genoemd wordt. Het is een prachtige uitbeelding, omdat die menorah uiteenvalt in twee helften met een stam in het midden.

In Leviticus 23 worden in de eerste maand een drietal hoogtijden genoemd en in de zevende maand ook een drietal hoogtijden. Het is heel eenvoudig om dat te onthouden; ik zal het wellicht alle avonden nog eventjes memoreren, zodat het niemand kan ontgaan dat die hoogtijden heel simpel te begrijpen zijn als totaaloverzicht. Het hele idee is namelijk dat die hoogtijden in de eerste maand stuk voor stuk te maken hebben met de eerste komst van Christus en inmiddels dus verleden tijd zijn. Dat wil zeggen: ze slaan op datgene wat inmiddels tweeduizend jaar geschiedenis is. De tweede groep van hoogtijden in de zevende maand gaat over de voltooiing van de komst van Christus, namelijk zijn terugkeer. Die hoogtijden houden allemaal verband met wat in de nabije toekomst gaat plaatsvinden: het bazuinengeschal, de Grote Verzoendag voor Israël en het Loofhuttenfeest. Dat zijn allemaal hoogtijden die profetisch spreken van dingen die nog moeten gaan gebeuren.

Zodat je dus eigenlijk in die menorah, in die zeven hoogtijden, twee groepen hebt. Daartussenin – dat wil zeggen tussen de eerste en de tweede komst van Christus – is daar nog een hoogtijd. Een hoogtijd die een uitdrukking is van wat God in die tussentijd doet, namelijk het uitroepen van een volk. Dat is dan die middelste, die vierde hoogtijd in de derde maand. Die hoogtijd valt dus eigenlijk een beetje buiten de orde omdat ze niet in de eerste en in de zevende maand geplaatst kan worden, maar daartussenin. Dus we zien hoogtijden die verband houden met de eerste komst van Christus, hoogtijden die verband houden met de terugkeer van de Heer Jezus Christus, en dat wat God in die tussentijd doet. Het is een prachtige, eenvoudige, stilistische manier van uitdrukken zoals dat in die menorah tot uitdrukking komt.

De vorige keer, in de maand oktober, hebben we ons beziggehouden met de eerste jaarlijkse hoogtijd en dat is het Pascha. Er zijn eigenlijk maar een tweetal verzen die daar aan gewijd worden in Leviticus 23, maar ik moet er meteen bij zeggen dat het Pascha veel uitgebreider elders wordt beschreven, met name in Exodus 12 bij de instelling daarvan. Het Pascha, de dag dat het eenjarige mannelijke lam geslacht zou worden; we hebben daar een hele avond bij stilgestaan. Wat we gezien hebben, is dat deze datum en wat daar gebeurde – namelijk het slachten van het lam – exact tot in de perfectie is vervuld in de Heer Jezus Christus, die kwam en leed en geslacht werd. Zijn beenderen werden niet gebroken, maar Hij werd geslacht precies op die dag; wat zeg ik, zelfs op het moment, op het uur of in het uur dat het lam geslacht zou moeten worden. Dus het is inderdaad perfect vervuld.

Vanavond gaan we ons bezighouden met dat wat daar pal op volgt, wat daar direct op aansluit, namelijk het feest van de ongezuurde broden. En dat begint dus op de vijftiende. In de praktijk worden die twee meestal – en ik ga dat straks ook toelichten en laten zien – in één adem genoemd. Sterker nog, de naam wordt zelfs heel vaak verwisseld. Zo sterk hebben die twee met elkaar verband.

▶ 06:29 Frappante Parallellen Tussen de Eerste en Zevende Maand ↑ hoofdstukken

Er is trouwens nog iets eigenaardigs waar ik ook nog even op wil wijzen, namelijk dat er hele bijzondere parallellen zijn tussen die eerste en die zevende maand. Wat blijkt? In die eerste maand – die maand heet Aviv – zijn er parallellen met de zevende maand. De eerste maand heeft trouwens twee namen, want meestal wordt hij Nisan genoemd. Dat is een latere naam, maar Aviv is de oorspronkelijke naam, Abib. Dat zie je meestal in onze Bijbelvertalingen. Aviv is het Hebreeuwse woord voor lente; denk maar aan Tel Aviv. Dat is dus de maand in het voorjaar.

In deze twee maanden worden de hoogtijden, op één uitzondering na, allemaal geplaatst. De aardigheid is dat ze ook parallel lopen qua data. Op de tiende Aviv wordt het lam in huis genomen. Vervolgens bivakkeert dat lam een aantal dagen in huis en op de veertiende wordt het vervolgens geslacht. Maar exact een half jaar later, op de tiende Tishri, is het Jom Kipoer.

In de maand Aviv wordt vanaf de vijftiende tot en met de eenentwintigste – in totaal zeven dagen, een week dus – het feest van de ongezuurde broden gehouden. Exact weer een half jaar later, dus van de vijftiende tot de eenentwintigste Tishri, heb je het Loofhuttenfeest. Beide feesten, zowel die van de tiende Aviv en de tiende Tishri als die van de ongezuurde broden en het Loofhuttenfeest, lopen dus evenwijdig. De data zijn identiek.

Later in de zevende maand, wanneer we die gaan bespreken, zal ik daar nog wel nader op ingaan, want er zijn nog meer frappante dingen over te melden. Eén wil ik alvast noemen om een tipje van de sluier op te lichten: op die tiende Aviv – ik heb er de vorige keer geloof ik al even wat over gezegd – is de datum die de Schrift via allerlei meer of minder verborgen aanwijzingen aanwijst als de dag dat de Heer Jezus geboren werd. Maar weet u dat er iemand in de Bijbel is die exact een half jaar eerder werd geboren? Althans, van wie we lezen dat hij zes maanden eerder ter wereld kwam? Namelijk zijn neef, Johannes de Doper. Dat is een heel opmerkelijke overeenkomst. De één is priesterlijk – hij was de zoon van een priester – en dat past daarom helemaal in de maand Tishri, ook in verband met Jom Kipoer. En de Heer Jezus werd geboren op de tiende van de maand Aviv.

Het gaat hier eigenlijk om twee kalenders. Ik heb er de vorige keer al even op gewezen dat deze maand oorspronkelijk de zevende was, maar in Exodus 12 lees je dat God vanaf de uittocht uit Egypte zegt: "Dit is voortaan de eerste maand." Daardoor verschuift de kalender een half jaar. In de praktijk komt het erop neer dat Israël, het Jodendom, tot in onze tijd twee kalenders aanhoudt: een burgerlijke kalender en een godsdienstige kalender. Godsdienstig gezien is Aviv de eerste maand en Tishri de zevende maand. In het burgerlijke jaar is Tishri echter nog steeds de eerste maand, vandaar ook dat 1 Tishri nieuwjaarsdag is. Dat is een heel eigenaardig fenomeen, maar het schuift dus gewoon een half jaar op. Daar zit veel meer achter, maar ik noem deze gegevens nu alleen even om u op te warmen en een beetje te laten wennen aan de gedachte dat hier meer in moet zitten dan je op het eerste gezicht zou denken.

Deze parallellen wilde ik sowieso even opmerken. Dat betekent dat we nu de draad weer oppakken en ons gaan bezighouden met het feest van de ongezuurde broden. Eerst wil ik nog even vers 5 noemen; ik zei al dat Pascha hier alles mee te maken heeft. Er staat: "In de eerste maand, op de veertiende van de maand..." God rekent vanaf Pascha. Daar zit trouwens nog een prachtige gedachte in die ik u niet onthouden wil: God rekent weliswaar vanaf Pascha, maar de kalender van Israël begint met de zevende maand.

Het idee daarbij is dat voor Israël de hoogtijden beginnen bij de wederkomst. Wij weten beter – dat klinkt wat arrogant natuurlijk – maar wij weten wie de Heer Jezus Christus nu al is. De aardigheid is dat Israël de Messias verwacht; dat is het grote thema in hun hele verwachting. Maar Hij is gekomen en het is hen ontgaan. Hun ogen zijn daar nog steeds voor gesloten. Dat neemt niet weg dat God rekent vanaf Pascha, vanaf de dood en de opstanding van de Heer Jezus Christus. Dat is de basis. Pas in de zevende maand – om het meteen concreet te zeggen: vanaf het moment dat de Heer zal terugkeren naar deze aarde en de draad met Israël weer gaat oppakken – begint hun kalender te lopen. Dan beginnen voor hen de grote hoogtijden, niet alleen van de bazuin, maar ook hun Grote Verzoendag et cetera. Ook dat zit daar nog in besloten.

▶ 14:05 Tussen Twee Avonden: de Exacte Vervulling van het Paaslam ↑ hoofdstukken

In de eerste maand, op de veertiende van de maand, tussen twee avonden. Daar heb ik zojuist al wat uitgebreider bij stilgestaan, maar ik wil nu volstaan met te zeggen wat dat precies betekent: tussen de beide avonden. De Bijbel rekent namelijk zo dat de eerste avond begint op het moment dat de zon begint te dalen, dus vanaf het middaguur. De zon stijgt van zes uur 's ochtends tot twaalf uur 's middags en daalt vervolgens weer vanaf het middaguur. Op het moment dat de zon volledig is ondergegaan, is dat de tweede avond.

U vindt het misschien een beetje vreemd om daar zo over te denken, over twee avonden, maar wij kennen ook twee middagen: de voormiddag en de namiddag, met daartussen 'tussen de middag'. Dit is dezelfde gedachte, waarbij 'tussen twee avonden' simpelweg de tijd tussen twaalf uur 's middags en zes uur 's avonds betekent. Zes uur is de gemiddelde tijd dat de zon ondergaat, zeker in Israël; dat klopt heel aardig. Precies daartussenin heb je het moment dat in de Bijbel het negende uur wordt genoemd: het uur van het gebed. Dat is ook de tijd van het avondoffer.

Dit is waar ik zojuist al even op wees: dat de Heer Jezus op de veertiende van deze eerste maand, de maand Aviv, stierf en werd geslacht. Het was bovendien exact op het moment dat een kilometer verderop, op het tempelplein, al die paaslammeren werden geslacht. Op dat moment stierf Hij. Hij is daarmee de exacte vervulling van het Pascha.

Dat is wat we bedoelen als we over Moadim spreken, de uitdrukking waar ik vanavond mee begon. Dat betekent letterlijk dat het Gods hoogtijden zijn, maar het zijn ook Zijn afgesproken tijden. God heeft een datum en in dit geval zelfs een tijdstip, een uur, gefixeerd. Dat is het moment dat het Pascha geslacht gaat worden. Je kunt dat historisch interpreteren, namelijk dat het ooit zo gebeurde bij de exodus en de uittocht uit Egypte. Dat is waar, maar waarom heet dat zo? Wel, omdat het vooruitwees naar Hem die als de vervulling van het Pascha daadwerkelijk zou komen en inhoud zou geven aan alles wat over Hem geschreven staat om het ware Pascha te zijn. Het is buitengewoon frappant zoals God dat alles heeft vastgelegd en voorzegd. In de eerste maand, op de veertiende van de maand, tussen twee avonden, is het Pascha voor JAHWEH.

▶ 17:16 Begripsverwarring: Pesach Versus het Feest Der Ongezuurde Broden ↑ hoofdstukken

Nog even iets ter verduidelijking wellicht, want we halen in de praktijk nogal eens twee begrippen door elkaar. Dan zou je de vraag kunnen stellen: wat is nou wat? Want we spreken over Pesach en we spreken anderzijds over het Pascha. Het hele verschil is er alleen maar in gelegen dat het ene Hebreeuws is en het andere Grieks. Als je het Hebreeuws leest, dan zeg je dus Pesach, en de Griekse manier van zeggen is Pascha. Vandaar dat ze zoveel op elkaar lijken, maar dat verklaart dus ook het verschil.

Dat betekent ook dat wij vertrouwd zijn met de term Pascha. Waarom? Omdat we die term zo vaak tegenkomen in het Nieuwe Testament, en het Nieuwe Testament is geschreven in het Grieks. Vandaar dat wij meestal spreken over Pascha. Maar de Joden lezen vanuit hun Hebreeuwse Bijbel 'Pesach', vandaar dus. De aardigheid van het woord – ik vind het echt bijzonder – is dat het niet zomaar 'passeren' of 'voorbijgaan' betekent, zoals het vaak wordt geïnterpreteerd. Het is eigenlijk nog wat levendiger: het betekent letterlijk overspringen of voorbijspringen. Dat 'over' is dus ook in de zin van passeren, maar dan niet zozeer gaan, maar springen.

Aviv, de lente; het heeft ook eigenlijk te maken met nieuw leven en met een lammetje. Al die begrippen komen op deze wijze bij elkaar. Waarom wordt het zo genoemd? Nou, de historische reden is heel eenvoudig, omdat in Exodus 12 al beschreven wordt dat als de laatste plaag die over Egypte ging – eigenlijk de meest afschuwelijke – de eerstgeborene in elk Egyptisch huis omkwam. Maar je leest daar dat dit de instelling van het Pascha was: Israël zou in hun huizen een lam nemen met de kenmerken die daarvoor worden gegeven, een volmaakt lam, mannelijk, éénjarig, enzovoort. Dat zouden ze vanaf de tiende dag, wanneer het in huis kwam, bewaren en op de veertiende zouden ze het slachten om drie uur 's middags, om het even concreet te zeggen.

Vervolgens zou het bloed worden opgevangen en aan beide zijposten van de deur en op de bovendorpel worden aangebracht. Aan drie zijden dus; niet voor niets werd het aan drie zijden aangebracht, maar niet op de drempel. Het bloed mocht niet vertreden worden, want dat is namelijk heilig. Maar wel werd heel uitdrukkelijk het bloed aan die drie zijden aangebracht, en dan zou vervolgens de verderfengel – de engel die er in feite verantwoordelijk voor was dat dat leed in Egypteland plaatsvond – Israël niet treffen.

Het was trouwens in dezelfde tijd dat het in de huizen van Egypte – dat lees je in Exodus 10 en 11 – duister was. Het was duister in het land, maar in het land van Gosen scheen het licht. Eigenaardig hè? Ja, een hele wonderlijke tijd. Maar God had dus al toegezegd: 'Als Ik het bloed zie aan de deurposten...' Het ging er niet om dat de Israëlieten in dat huis dat zagen, nee: 'Als Ik dat bloed zie, dan zal Ik u voorbijgaan', of letterlijk dus overspringen. In dat overspringen zit inderdaad ook weer dat element van nieuw leven. Voorbijgaan... ons woord 'passen', 'passeren', 'pass over' en 'to pass' als voetbalterm is allemaal etymologisch gewoon terug te voeren tot dit woord Pascha of Pesach: voorbijgaan dus.

Wat die naam van het Pascha betreft heb ik nog iets, want dit is even belangrijk en dit is meteen ook de link met het onderwerp waar we nu meer in het bijzonder op gaan inzoomen, namelijk dat van de ongezuurde broden. In het Joodse spraakgebruik is Pesach namelijk de aanduiding van de veertiende van de maand. Maar meestal, en ook in de Bijbel – want het gaat mij nu niet zozeer over hoe de Joden dat gebruik hebben gehandhaafd – gaat de naam Pesach niet alleen maar over die veertiende. In Israël zou je zeggen: de veertiende van de maand is het Pascha, en daarna krijg je de vijftiende en die heeft een andere naam. Maar wat blijkt: Pesach slaat niet alleen maar op die veertiende, maar het is inclusief het feest, de zeven dagen namelijk, die daarop volgen.

Ik weet eigenlijk al jaren niet beter, mede door collega's die ik had: als je het met een Jood of een Israëli over Pesach hebt, dan doelen ze gewoon op dat complete feest en niet specifiek op de veertiende. Sterker nog, meestal doelt men juist op het feest dat op Pesach volgde. Eigenlijk was de veertiende alleen maar een voorbereidingsdag. Ook daar kom ik straks nog even op terug. En als u zegt: 'Ja, maar ik wil graag ook een Bijbels bonnetje', nou dan komt die bij dezen. In Lukas 22 wordt dit gezegd over de tijd dat de Here Jezus twee van Zijn discipelen eropuit stuurt om de maaltijd te bereiden, in de nacht dat Hij zou worden overgeleverd. Dan staat er dit in het eerste vers van dat hoofdstuk: 'Het feest nu van de ongezuurde broden, dat Pascha genoemd wordt, naderde.'

Aha! In Leviticus 23 is Pascha dus de benaming van de veertiende, maar hier is het juist de benaming van het feest dat erop volgde. Dus het is hier eigenlijk zelfs nog sterker. Eigenlijk komt het erop neer, als ik het eventjes helemaal chargeer: Pascha begint na Pascha. Bent u er allemaal nog? Ik bedoel dit: in Leviticus 23 is het zo dat Pesach de naam is die aan één dag wordt gegeven. Maar in de praktijk, zoals dat in het Jodendom genoemd werd, sloeg die benaming op het feest dat daarop aansloot. Of dat nu inclusief die veertiende is of niet, maakt me dan niet zoveel uit, maar het heeft een veel bredere betekenis. Zodat het thema waar we ons vanavond mee bezighouden – namelijk de ongezuurde broden – eigenlijk onder dezelfde paraplu valt als het onderwerp waar we het de vorige keer over hadden, namelijk het Pascha. Dat is wat er dus gezegd wordt over die veertiende van de maand, en dan staat er vervolgens...

▶ 25:59 De Vijftiende Aviv: Volle Maan als Typologie van Vruchtbaarheid ↑ hoofdstukken

En op de vijftiende dag – we gaan weer terug naar Leviticus 23 voor de goede orde – op de vijftiende dag van deze maand is het feest van de ongezuurde broden. Het is met opzet dat ik nu de nadruk leg, het accent leg op 'feest'. Waarom ik dat doe, zal straks vanzelf duidelijk worden. Ik lees het nog een keer: op de vijftiende dag van deze maand, de eerste maand dus, Aviv of Nisan, is het feest van de ongezuurde broden. Namelijk het feest voor Yahweh.

Dat is trouwens halverwege de maancyclus. Ik geloof dat ik er al eerder op gewezen heb, maar in de Bijbel is een maand ook echt een maand. Bij ons niet; bij ons heeft een maand dertig of eenendertig dagen en slechts één keer achtentwintig dagen. Maar strikt genomen is het bij onze maand niet zo dat de nieuwe maand ook een nieuwe maan is. In de Bijbel wel. De nieuwe maand is altijd nieuwe maan. En dat betekent natuurlijk dat volle maan altijd halverwege de maancyclus is, en dus op de vijftiende van een maand valt. De Joodse maand telt trouwens of negenentwintig of dertig dagen. Dat komt omdat een maancyclus negenentwintigënhalve dag duurt. Om dat altijd zo in lijn te laten lopen, zodat de data precies synchroon lopen met de maancyclus, moet dat afgewisseld worden. En om het nou nog ingewikkelder te maken: eens in de drie jaar wordt er nog een dertiende maand aan toegevoegd. Maar dat is dan weer om het jaar te corrigeren.

Ik denk – maar dit is even zomaar een gedachte die ik wil delen – dat het oorspronkelijk gewoon dertig dagen is geweest en dat het jaar niet driehonderdvijfenzestig, maar driehonderdzestig dagen telde. Het is net alsof er iets fout is gegaan. Negenentwintigënhalve dag, waarom niet dertig? Twaalf maanden zouden dan twaalf keer dertig zijn; dat is de volle cirkel van driehonderdzestig. Er zijn trouwens ook Bijbelse redenen waarom dat in de vorige aion, voor de zondvloed, inderdaad zo geweest is en dat het jaar inderdaad driehonderdzestig dagen telde. Dan krijg je dus twaalf volmaakte maanden.

In de huidige situatie heb je de seizoenen, de zomer en de winter, en dat is juist de reden waarom men de kalender moet corrigeren. De maand moet gelijk lopen met de maancyclus, en dat is op zich niet zo'n probleem, maar als je dan altijd maar twaalf maanden hebt, dan zou je op een gegeven ogenblik de maand Aviv in de zomer of in de winter hebben lopen. In de islamitische kalender heb je dat fenomeen inderdaad. De islamitische kalender telt altijd twaalf maanden. Een islamitische maand is ook daadwerkelijk een maancyclus, precies een maancyclus net als bij de Hebreeën, alleen is hun jaar geen agrarisch jaar. Dan krijg je inderdaad het probleem dat de ramadan bijvoorbeeld in de winter of in de zomer kan vallen; dat schuift voortdurend op. En als het in de zomer valt, dan hebben de moslims het te kwaad, want als je dat dan moet combineren met je werk, dan maakt de hitte het natuurlijk extra zwaar. De islamitische kalender kent die correctie niet, maar in de Bijbel is dat wel zo. Dat moet ook, want de Bijbelse kalender van die eerste maand en de zevende maand is niet alleen profetisch, maar ook in hoge mate agrarisch. Waarom? Omdat die hoogtijden gelinkt zijn aan de oogsten. Bijvoorbeeld het feest waar we de volgende keer al mee bezig gaan houden, dat is het gersteoogstfeest. Drie maanden later is er een tarweoogstfeest en in de zevende maand heb je het oogstfeest van de olijven en van de druiven. Dus ja, logischerwijs moeten die data gelinkt zijn aan de seizoenen, anders klopt dat namelijk niet. Vandaar dat die hele kalenderkwestie het vrij ingewikkeld maakt.

Het begin van de maand is altijd een heel ritueel. De nieuwe maan is echt ook een feestdag in de Bijbel, of in ieder geval een hoofdmoment. Dat de nieuwe maan wordt gevierd, lees je in de Bijbel ook verschillende keren. Maar goed, dat betekent dus eventjes terug naar de mededeling hier in vers 6: de vijftiende van de maand is halverwege de maancyclus, dat is volle maan. En dat is typologisch – en dat is trouwens helemaal niet eens specifiek voor onze typologie, maar een algemeen bekende typologie – een type van vruchtbaarheid. We weten allemaal dat volle maan en vruchtbaarheid aan elkaar worden gekoppeld. Ik heb de laatste dagen nog eens wat naspeuringen gedaan, en in de dierenwereld komt het buitengewoon veel voor dat het paringsgedrag gekoppeld is aan volle maan. De wolven staan erom bekend, maar ook vissen; zelfs vele vissoorten houden daar rekening mee. Er zullen allerlei motieven voor zijn, het is in ieder geval 's nachts erg licht bijvoorbeeld, maar daar gaat het me nu even niet om.

Trouwens, bij de mensen is het ook zo dat de vrouwelijke vruchtbaarheid alles te maken heeft met de maandelijkse cyclus. Halverwege de maandelijkse cyclus is een vrouw vruchtbaar; dan vindt namelijk de eisprong plaats. Ik moet er nou niet teveel over gaan zeggen, want dan ga ik weer domme dingen zeggen daarover – ik ben geen medicus – maar dat is wel wat ik ervan weet. In ieder geval staat typologisch de helft van de maandelijkse cyclus model voor vruchtbaarheid. We hebben het er al eens over gehad; ik meen dat ik het nog niet zo lang geleden een keertje tijdens een Bijbelstudie heb opgemerkt, maar ik weet niet meer of dat hier was. In de film 'The Passion' wordt Gethsemane uitgebeeld. Terwijl de Here Jezus dat gebed uitspreekt, krijg je een heel mooi shot tussen de olijfbomen door daar op de Olijfberg, en dan zie je dat het volle maan is. Dat klopt exact in die film. Een heleboel dingen kloppen niet, maar dat klopte wel heel erg mooi. Het was inderdaad zo: de Here Jezus stierf op de veertiende, dus het was zo goed als volle maan. Oké, op de vijftiende dag van deze maand is het feest der ongezuurde broden voor Yahweh. Het feest van de ongezuurde broden begint dan, maar dat betekent dus dat als het feest dan begint...

▶ 34:24 De Veertiende Aviv: Zuurdesem Verwijderen en Vertalingsfouten ↑ hoofdstukken

Dat betekent dat daaraan voorafgaat dat het zuurdesem—alles wat oud deeg is, deeg van de vorige dag, gist—verwijderd moet worden. Al het deeg van gisteren moet worden verwijderd. Daarom is de veertiende Aviv de dag dat het lam geslacht wordt, maar ook de dag dat het zuurdesem uit de huizen verwijderd wordt. Dat is tot op de dag van vandaag het gebruik in het jodendom; de veertiende staat in dat teken.

Nu moet ik op iets wijzen wat van belang is om het te begrijpen. Helaas helpen de Bijbelvertalingen ons hier niet mee en ik wil daar graag even de aandacht op vestigen. Het eerste van het ongezuurde is 14 Aviv. Waarom? Omdat op die dag het zuurdesem uit de huizen verwijderd wordt. De eerste dag van het feest van het ongezuurde is de vijftiende. Die moet u even vasthouden en ik zal laten zien hoe daar helaas mee gerommeld is in onze vertalingen. Want die perfectie waar ik het over had—namelijk dat de Heer Jezus op de veertiende, de dag van het Pascha, daadwerkelijk is geslacht—vindt u eigenlijk nauwelijks nog terug in ons Nieuwe Testament. Dat is niet helemaal waar; u vindt het wel enigszins terug, alleen heel slordig en niet meer exact. Ik zal dat laten zien.

In Matteüs 26 neem ik u even mee. Ik lees uit de NBG-vertaling en ik geef met kleuren aan wat er niet klopt. Dat doe ik uiteraard met de kleur rood, zoals een waarschuwende leraar dat betaamt. In de NBG-vertaling staat: "Op de eerste dag van het feest der ongezuurde broden kwamen de discipelen bij Jezus en zeiden: Waar wilt Gij dat wij toebereidselen maken om voor U het Pascha te eten?" Maar nu wijs ik erop: die uitdrukking "van het feest der ongezuurde broden" staat er helemaal niet. Er staat gewoon: "Op de eerste dag van de ongezuurde broden". Dan klopt het! Dat was namelijk op de 14e Aviv. Daarin werd namelijk het zuurdesem verwijderd uit de huizen, en dat is niet het feest, want dat begon op de vijftiende. Dat zie je hier ook in Matteüs 26. Ik lees nog even door in datzelfde vers, waar de discipelen vragen: "Waar wilt Gij dat wij toebereidselen maken om voor U het Pascha te eten?"

Ik moet op nog een misverstand wijzen—ik ben vandaag wel in de weer—om het helder te krijgen. Er wordt heel vaak gedacht, en ik heb het ook vaak gehoord, dat de Heer Jezus in de nacht dat Hij werd overgeleverd de seder heeft gevierd met Zijn discipelen en een paaslam heeft gegeten. Maar dat kan niet. Kijk, op de veertiende werd het lam geslacht en vervolgens werd in de avond die daarop volgde de seder gevierd, met allerlei elementen en kenmerken van die maaltijd. Maar het meest karakteristieke van die maaltijd is dat het geslachte lam op tafel staat. In dit geval wordt hier gesproken over het Pascha eten. Het Pascha eten betekent niet dat het geslachte lam gegeten werd, maar het was een maaltijd van Pascha of Pesach. Het was een maaltijd in de week van de ongezuurde broden; het was dus gewoon een maaltijd met matzes. Dat is wat het betekent. Eigenlijk werd de hele week door het Pascha gegeten, namelijk ongezuurd. Dat is de gedachte.

Het is onmogelijk... Er is hier nogal wat over te doen, maar vergelijk de Bijbelse gegevens. Het is in mijn optiek onmiskenbaar dat de Heer Jezus inderdaad op de veertiende geslacht is, maar in de avond die daaraan voorafging al het Pascha heeft gegeten. Ik herinner u er nog eventjes aan dat een Joodse dag altijd begint in de avond. Er worden heel wat gebruiken die wij niet kennen even overhoop gehaald, want de dag begint niet om twaalf uur 's nachts; de datum verspringt in de avond. Als de ene dag voorbij is, begint de avond waar het hier over gaat—de avond die voorafging aan Jezus' overlevering. Hij heeft met Zijn discipelen ongezuurde broden gegeten; die maaltijd heeft Hij met hen gehouden. Vervolgens is Hij in die nacht overgeleverd, vroeg in de ochtend is Hij berecht en in het negende uur al van de ochtend is Hij naar Golgotha getrokken. Vervolgens heeft Hij daar geleden en is Hij gestorven. Dat was allemaal op die veertiende Nisan. Begrijpt u? Toen de Heer Jezus de maaltijd hield en de zon inmiddels was ondergegaan, was dat al de veertiende. De nacht was ook de veertiende en de dag die erop volgde, waarin Hij werd berecht, gekruisigd en stierf, was allemaal de veertiende Nisan. Voorafgaand daaraan hebben zij dus al maaltijd met elkaar gehouden, maar er was bij die maaltijd geen paaslam. Dat kan ook niet, want dat zou pas de volgende dag plaatsvinden. Het was dus wel degelijk een Pascha-maaltijd in de specifieke zin van het woord.

Nu neem ik u mee naar Marcus 14. Daar heb je exact hetzelfde verhaal als in Matteüs 26. Ook daar hebben de vertalers—ik weet eigenlijk niet hoe de Statenvertaling het gedaan heeft, ik heb het niet nagekeken... Iemand zegt dat het daar correct staat? Er staat niets over een feest, gewoon ongezuurde broden? Ah, kijk. Dat is meestal zo: de Statenvertaling is in dat soort dingen altijd veel correcter. En als ze in dit geval het woord "feest" wel zouden hebben toegevoegd, is het meestal zo dat ze dat dan in lightface doen om daarmee aan te geven dat het niet in het origineel staat. Maar goed, dat is mooi. In de NBG-vertaling staat in Marcus 14: "En op de eerste dag van het feest der ongezuurde broden, waarop men gewoon was het Pascha te slachten..." Nou, dat kan dus niet. Maar het staat er ook niet! Je ziet het in de interlineair: "In de eerste dag van het ongezuurde". Het woordje "broden" staat er eigenlijk ook niet; er staat gewoon "de eerste dag van het ongezuurde". En dat was de veertiende. Dat blijkt ook wel, want het staat er gewoon bij: "waarop men gewoon was het Pascha te slachten". Wanneer was dat? Dat was inderdaad de veertiende, het negende uur van de dag of drie uur 's middags, tussen twee avonden. Dat was de veertiende. Op die kalenderdag heeft de Heer Jezus in de avond met Zijn discipelen het Pascha gegeten. De veertiende Aviv, dat kan niet missen.

In Lucas 22 is het door de vertalers wel correct weergegeven. Daar staat: "De dag der ongezuurde broden kwam..." Nou dat klopt, zo staat het er ook. "En de eerste dag is die van de veertiende, waarop het Pascha moest worden geslacht." Ja, de veertiende dus; de datum wordt heel uitdrukkelijk zo benoemd. Het enige misverstand dat zou kunnen ontstaan, is dat het de "eerste dag van de ongezuurde broden" wordt genoemd. Dat komt omdat op die dag er al geen zuurdesem meer in de huizen was, maar het feest van het ongezuurde begon op de vijftiende. Ik weet niet hoe ik het nog duidelijker moet zeggen, maar ik hoop dat het zo wel helder is. En dan staat er inderdaad dat Hij Petrus en Johannes uitzond met de woorden: "Gaat heen en maakt het Pascha voor ons gereed, opdat wij het kunnen eten." De maaltijd met het ongezuurde brood en alles wat er op tafel moest komen, zouden zij in gereedheid brengen.

Dat ging op een heel bijzondere manier, hoe ze daar in de opperzaal kwamen. Die man die ze moesten volgen met een kruik op zijn hoofd, weet u wel? Nee, u weet het niet? Ik ga het nu ook niet vertellen, maar het is wel heel apart. Het gaat nu even puur om die datum.

Het lastige is natuurlijk voor ons als gojiem, als heidenen die niet vertrouwd zijn met de Joodse gebruiken, dat dit gewoon toelichting behoeft. Want hoe zit dat dan? Als je Joods bent, zeker als je religieuze roots hebt, dan weet je hoe dit werkt. En zelfs als je niet religieus bent; ik ben ooit een keertje tijdens Pesach ook in Israël geweest. Dat was in 1984, inmiddels 41 jaar geleden. Dat was toen met Pesach en nergens in Israël is dan gewoon gezuurd brood te verkrijgen. Het zijn allemaal matzes wat je daar ziet.

Het is dus niet alleen maar een feest voor de godsdienstige mensen, maar het is ook gewoon een cultureel verhaal dat heel Israël meeviert. Tot op zekere hoogte. Zelfs als men het niet serieus neemt, dan is het toch het gebruik. Zoals wij dat trouwens ook hebben. Ik bedoel, hoe gaat dat met Kerst en met Pasen en weet ik wat allemaal? Er zijn allerlei dingen die we dan doen, of die in het algemeen gedaan worden, die herinneren aan Bijbelse gegevens, terwijl mensen daar nauwelijks enige notie van hebben.

Iedereen heeft met Hemelvaartsdag vrij en viert dus in zekere zin Hemelvaartsdag, maar ik denk dat Nederlanders geen ene bal weten van wat er met die dag eigenlijk aan de hand is. Dat geldt trouwens voor een heleboel andere feesten. Het enige feest waar de meeste mensen nog wel enig weten van hebben, is Kerst. Maar dat klopt juist weer niet heel goed. Ja, dan zeggen ze dat Hij met Kerst is geboren. "Midden in de winternacht", ja. Nou, forget it.

Oké, we gaan weer even terug naar Leviticus 23.

▶ 47:16 Matzot: Ongezuurd Brood en de Haastige Exodus uit Egypte ↑ hoofdstukken

Zeven dagen zult gij ongezuurde broden eten. In het Hebreeuws staat hier het woordje matzot. En dat is precies het woord waar ik het zojuist over had, namelijk matsos. Matzot is eigenlijk een meervoudig vrouwelijk woord en het betekent 'ongezuurd'. Ongezuurd betekent eigenlijk helemaal niet de gedachte van brood; het is gewoon 'ongezuurd'. Dat zul je trouwens heel vaak aantreffen, want in onze vertalingen lezen we bijna altijd over de ongezuurde broden, maar dat woord 'broden' staat er eigenlijk helemaal niet. Ongezuurde koeken, het is gewoon ongezuurd. Er zit dus geen zuurdesem in; het is allemaal plat en het brood is niet gerezen, dat is de gedachte.

Waarom dat zo is, daar kom ik straks nog even op terug. Maar het is dus ongezuurd. Sterker nog, er was helemaal geen zuurdesem in de huizen. Dat was een apart ritueel. Daarvoor zou je een Jood of rabbijn moeten horen. Ik heb een dik boek in huis van rabbijn De Vries, dat decennia lang een standaardwerk in Nederland is geweest over de riten en symbolen in het Jodendom. Een speciaal hoofdstuk is uiteraard gewijd aan de ongezuurde broden, de matzot, maar ook aan het gebruik dat op de veertiende, nog pal daaraan voorafgaand, het hele huis wordt omgekeerd. Echt een grote schoonmaak. Weet u meteen ook waar de grote schoonmaak in het voorjaar vandaan komt? Maar echt een grote schoonmaak, want alles in huis wat maar enigszins herinnert aan iets van gist, moet uit het huis worden verwijderd. En dat doen ze dan zelfs zo secuur, want zo gaat dat met die gebruiken. Al het zuurdesem wordt niet alleen maar met een bezem en stoffer verwijderd, nee, er wordt zelfs in alle hoekjes en gaatjes met een zaklampje gekeken of er niet nog een kruimeltje zuurdesem is. Alles moest eruit.

In Exodus 12 lees je dat ook: "Zeven dagen zal er geen zuurdeeg in uw huizen gevonden worden." Zuurdesem of gist mag dus niet gevonden worden, vandaar dat men inderdaad erg op zoek gaat. Je moet eerst op zoek gaan om dat te testen. Want "ieder die iets gezuurds eet, zo iemand zal uit de vergadering van Israël worden uitgeroeid", staat er in de NBG-vertaling. Dat zou kunnen, maar in de grondtekst is het daar gewoon 'afgesneden'. "Hetzij hij een vreemdeling, hetzij hij in het land geboren is." Daaruit blijkt trouwens ook dat het een algemeen gebruik is voor iedereen die in het land vertoeft. Een hoofdstuk later, in Exodus 13, lees je ook iets soortgelijks: "Ongezuurde broden" – hier weer, 'broden' staat er eigenlijk niet – "het ongezuurde zal, ongezuurde dingen zullen gedurende zeven dagen gegeten worden. Er mag zelfs niets gezuurds bij u gezien worden, ja, in uw hele gebied mag er geen zuurdeeg worden gezien."

Het wordt dus met grote nadruk gezegd: geen zuurdesem. Over de symboliek en de typologische betekenis wil ik later deze avond uiteraard nog wat zeggen, want juist dat is voor ons zo boeiend, maar het gaat me nu even strikt om wat er over dat feest van de ongezuurde broden wordt gezegd. Eén ding is heel karakteristiek: het zou niet alleen maar niet geconsumeerd worden, het zou ook niet in de huizen gevonden worden. Vandaar dus dat het allemaal compleet uit het huis verwijderd wordt. "Zeven dagen zult gij het ongezuurde eten."

Laat ik nog even wijzen op wat de historische reden daarvoor is. De profetische en de typologische betekenis, daar komen we zeker nog over te spreken, maar nu eerst: wat was nou eigenlijk de reden dat er gedurende een week geen zuurdesem geconsumeerd werd en ook niet in de huizen werd gevonden? Weet u dat? Ze moesten met haast vertrekken. Juist, dat is wat heel uitdrukkelijk vermeld wordt. Men moest met haast uit Egypte vertrekken. Je leest dit in Exodus 12 vers 33. Want na al die plagen, tien plagen die over Egypte waren gekomen, is het eindelijk het volk van Egypte dat tot het inzicht komt dat ze zo snel mogelijk van die Hebreeën af moeten.

Farao was erg hardleers. Je leest vanaf het begin dat hij zijn hart verhardde op de vraag: "Laat mijn volk gaan." Op een gegeven moment dreigt hij bij de zesde plaag onder de druk van de rampen die over het land kwamen te bezwijken, en dan lees je dat de Heer zijn hart verhardde of versterkte. Dat wil zeggen: hij bleef gewoon 'nee' zeggen, want dat was namelijk de bedoeling. Kijk, Gods wil was: "Laat mijn volk gaan." Maar stiekem moet ik wel zeggen dat het Gods verborgen bedoeling was. Dat wist Farao ook niet. Mozes trouwens wel. Of de Israëlieten daarvan ook op de hoogte waren, weet ik niet. Er staat ergens in de Psalmen dat God aan de Israëlieten Zijn daden bekendmaakte en aan Mozes Zijn wezen. Ik geloof dat het Psalm 103 is waar dat vermeld wordt. Heel bijzonder. Dus de Israëlieten wisten wel wat God deed, maar alleen Mozes was echt op de hoogte van het traject, van de route, van de weg die God ging. Mozes wist van de wegen van God.

Maar goed, Gods bedoeling was om Zijn kracht te betonen aan Egypte en aan de machtigste man in die dagen, en dat was Farao met zijn leger. God wilde Zijn majesteit betonen en daarvoor had Hij een onwillige tegenstander nodig. Om dat doel te bereiken verhardde Hij Farao's hart. Mensen nemen God dat zeer kwalijk, maar als je daar een goed antwoord op wilt hebben, dan zou je dat eens moeten lezen in Romeinen 9, waar Paulus zegt dat er allemaal klompjes klei zijn. Er zijn vaten van eer en er zijn vaten van oneer. Het zijn allemaal Zijn vaten hoor, maar Hij heeft daar een bedoeling mee. God excuseert Zich daar niet voor, maar Hij heeft daar een bestemming voor, voor elk vat. God gaat Zijn weg en Zijn weg is trouwens altijd het beste met elk vat hoor. Want zelfs met een vat als een Farao weet God echt wel raad, die weet Hij weer te vinden. Hij gaat alles rechtzetten. Ik vind het een prachtige gedachte.

Maar goed, weer even ter zake. Exodus 12 vers 33: "De Egyptenaren drongen eveneens sterk bij het volk aan" – dus niet alleen Farao zei 'wegwezen nou', eindelijk is het genoeg – "om hen snel uit het land te laten gaan." Uit dat Egypte dus. "Want," zeiden zij, "anders sterven we allemaal." Als er helemaal niemand meer overblijft... nou, wegwezen! En toen nam het volk zijn deeg op voordat het gezuurd was. Er was geen tijd meer dat het deeg kon rijzen. Dus ongezuurd, voordat het gezuurd was, hebben ze het deeg toen meegenomen met hun baktroggen in hun klederen gebonden op hun schouders. Zo zijn ze het land uitgetrokken. Ze hadden geen tijd meer om het brood te laten rijzen. Vandaar dus die ongezuurde broden. Het heeft te maken met de haast, de snelheid waarmee men uit het land zou vertrekken, pal volgend op de dag van het Pascha.

Die ene dag dat het lam geslacht werd, was de dag dat de verderfengel voorbijging, en pal daarop lees je dan dat het volk vluchtte uit het land van Egypte. Er was inderdaad geen gelegenheid om het deeg nog te laten rijzen. En dan nog Exodus 12: "En zij bakten van het deeg dat zij uit Egypte hadden meegenomen, ongezuurde koeken. Want het was niet gezuurd, omdat zij uit Egypte waren verdreven en niet hadden kunnen wachten."

▶ 58:02 Geen Dienstarbeid: de Onverwachte Haast van het Sanhedrin ↑ hoofdstukken

Laten wij onze bijeenkomst weer hervatten over het ongezuurde en het Feest van de Ongezuurde Broden. Is iedereen inmiddels weer voorzien, Jacco? Ik denk het wel. Dat was even een beetje problematisch voor de avond, maar zie daar: het is opgelost. Oploskoffie, ja. Leven van morgen.

We hebben al het een en ander ontdekt over dat Feest van de Ongezuurde Broden, dat pal na de dag van het Pascha begon. Ik pak nu de draad op bij vers 7. Vóór de pauze hebben we gezien waarom er ongezuurd brood — of in het algemeen helemaal geen zuurdesem — werd gegeten. Dat had alles te maken met de haast waartoe men genoodzaakt was om uit Egypte te vertrekken. Daarbij moet ik opmerken dat Leviticus 23 een opzomming geeft van de hoogtijden, maar niet verhaalt over de historische oorsprong. Het vertelt niet hoe het Pascha ontstaan is en hoe het alles te maken heeft met de verlossing uit Egypte; daarvoor moet je met name in het boek Exodus zijn. Maar Leviticus 23 beschrijft hoe Israël, eenmaal in het land gekomen, de hoogtijden zou vieren, op welke momenten en alles wat daarmee verband houdt.

In vers 7 staat: "Op de eerste dag zult gij een heilige samenkomst hebben." Heilig betekent uiteraard, zoals altijd, apart gezet of afgezonderd. Vooral in de positieve zin van het woord: apart gezet voor God. De eerste dag daarvan is 15 Aviv. Dat moet inmiddels duidelijk zijn: de eerste dag van het feest is de vijftiende. Dat was ook de dag dat Israël daadwerkelijk uittrok uit Egypte. Het was feitelijk de dag van de exodus. Het was overigens nog niet de dag dat men door de Schelfzee ging, want dat zou een paar dagen later zijn. Misschien kom ik daar de volgende keer nog op terug. In ieder geval was die eerste dag, die vijftiende dag, een heel bijzondere dag omdat er een speciale samenkomst gehouden zou worden.

Er staat vervolgens: "Dan zult gij generlei dienstarbeid verrichten." In de NBG-vertaling staat dat er eigenlijk gewoon 'dienstarbeid'. Dat betekent dat er niet gewerkt zou worden voor loon; dat is de gedachte. Het is minder streng dan normaal gesproken op de sabbat. Op de sabbat mocht er bijvoorbeeld ook niet gekookt worden, sowieso omdat er op de sabbat geen vuur gemaakt mocht worden. In dit geval konden allerlei huishoudelijke dingen wel gedaan worden, maar geen werk in dienstverband, voor het salaris of voor loon. Dat is het hele idee: geen allerlei dienstarbeid verrichten.

Nu komen we op een punt dat van groot belang is voor het verstaan van het Nieuwe Testament, namelijk voor wat er gebeurde tijdens de week dat de Heer Jezus werd overgeleverd. Hij werd op de veertiende gekruisigd en geslacht. De dag daarop was deze eerste dag van het feest, waarop een heilige samenkomst werd georganiseerd en er geen dienstarbeid mocht worden verricht. Dat is ook de reden waarom Jezus' executie afgerond moest zijn vóór de avond dat de vijftiende Aviv aanbrak. Voordat het feest begon, moest dat allemaal zijn afgehandeld. Want de executie, en trouwens ook de rechtspraak, was dienstarbeid. Dat mocht niet gebeuren op de vijftiende.

De Joodse Raad had dus ook haast, maar een heel ander soort haast dan waar ik het zojuist over had. De Israëlieten hadden haast omdat ze geen tijd hadden om het brood te laten rijzen, maar het Sanhedrin had haast omdat alles voor het feest geregeld moest zijn. In de evangeliën van Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes lees je telkens terug dat de Joodse Raad samenspant en vaart achter de zaak wilde zetten. Voordat de vijftiende aanbrak, voordat het feest begon, moest Jezus uit de weg zijn geruimd, als ik het zo mag zeggen.

Ik geef een paar voorbeelden. In Matteüs 26 staat dat het Sanhedrin een plan beraamde om Jezus door list in handen te krijgen en te doden. Dat heeft alles te maken met Judas, die uit de school heeft geklapt en daarvoor loon ontving. Ze wilden Hem in handen krijgen en laten kruisigen, maar ze zeiden daarbij heel uitdrukkelijk: "Niet op het feest, opdat er geen opschudding ontstaat onder het volk." Dat was volstrekt logisch, want het zou echt tegen alle gebruiken en ook tegen de wetgeving ingaan. Op die dag mocht er immers geen slaafse dienstarbeid worden verricht, dus zeker geen executie of rechtsgang. Voor het feest moest het geregeld zijn. Dat werd heel uitdrukkelijk door het Sanhedrin zo afgesproken, zodat je alleen al om die reden weet dat de Heer Jezus voor de vijftiende, voordat het Feest van de Ongezuurde Broden begon, is gekruisigd. Dat moest logischerwijs wel.

In Johannes 18 lees je: "Zij brachten Jezus dan van Kajafas naar het gerechtsgebouw." Kajafas was de Joodse hogepriester en het gerechtsgebouw was dat van Pilatus. Er staat bij dat het vroeg in de morgen was van die veertiende Nisan of Aviv. En dan lees je dit belangrijke detail: "Doch zelf gingen zij het gerechtsgebouw niet binnen om zich niet te verontreinigen, maar het Pascha te kunnen eten." Het feest zou namelijk die avond beginnen. Als men op die dag het gerechtsgebouw zou binnengaan, zou men verontreinigd worden en niet in staat zijn om de seder en het Pascha te eten.

Hierin zie je trouwens hoe je de dingen uit elkaar moet houden. 'Pascha eten' kan twee betekenissen hebben. In de algemene betekenis kan het slaan op het eten van elke maaltijd tijdens het gehele feest, waarbij men ongezuurd eet. Maar 'Pascha eten' kan ook specifiek slaan op het eten van het geslachte Paslam, wat in het Jodendom de seder wordt genoemd. In ieder geval zie je hier heel uitdrukkelijk dat het Feest van het Pascha pas in de avond zou beginnen. Wilde men niet onrein daarvoor zijn, dan kon men het gerechtsgebouw van Pilatus niet betreden; ze hielden dus afstand.

Nog een voorbeeld uit Johannes 19. Daar staat dat het de 'voorbereiding' was en dat de Joden niet wilden dat de lichamen op sabbat aan het kruis bleven hangen. Ik ga nu even naar verschillende schriftplaatsen, maar hier gaat het over het einde van de middag van die veertiende Nisan. Jezus was gekruisigd en inmiddels ook gestorven. Ook de begrafenis moest voor het feest geregeld zijn. Er was dus opnieuw sprake van grote haast, ook bij Nicodemus en Jozef van Arimathea, die dat allemaal in ijltempo hebben voltooid. Gelukkig had Jozef van Arimathea vlak bij het kruis een nieuw graf waar nog nooit iemand in had gelegen.

▶ 01:08:55 De Voorbereidingsdag en de Grote, Dubbele Sabbat ↑ hoofdstukken

De Joden dan, daar het voorbereiding was. Voorbereiding van wat? Nou, de voorbereiding van het Pascha. Dat weet ik omdat dit hoofdstuk 19 vers 31 is, maar een paar verzen eerder lees je al dat het de voorbereiding van het Pascha was. En nu kom ik weer op datzelfde punt waar ik het over had: de voorbereiding is eigenlijk ook de voorbereiding op het Pascha-feest. Die veertiende dag was namelijk de dag dat het lam geslacht werd en de voorbereiding van het eigenlijke feest dat op de vijftiende begon.

De dag erop zou een sabbat zijn; dat wil zeggen, in de praktijk een sabbat waarop geen dienstwerk verricht mocht worden. Lees maar na, want dit is de helft van vers 31. In het vervolg lees je — en ik moet de zin even helemaal lezen: "De Joden dan, daar het voorbereiding was en de lichamen niet op sabbat aan het kruis mochten blijven. Want," zo staat erbij als toelichting, "de dag van die sabbat was groot." Daarom vroegen ze Pilatus of hun benen gebroken en zij weggenomen mochten worden. Nou, dat bleek bij die misdadigers met wie Hij gekruisigd was inderdaad het geval, maar bij de Heer Jezus hebben ze Zijn benen niet gebroken, omdat ze tot de ontdekking kwamen dat Hij inmiddels al gestorven was. Ik heb het er de vorige keer over gehad: Hij is werkelijk geslacht en doodgebloed. Dat is trouwens ook wat slachting is, namelijk door verbloeding doden.

Let even op de opmerking die er staat. Het was dus de dag van de voorbereiding, de veertiende dag, de voorbereiding van het feest. En de dag van die sabbat die zou volgen, was groot. Hoezo groot? Nou, ik kan zo twee redenen noemen. Ten eerste was het een jaarlijkse sabbat, ongeacht op welke weekdag deze viel. Het was de 15e Nisan, de 15e Aviv. Dat was per definitie een sabbat. Dat wil zeggen: er mocht geen dienstwerk verricht worden. Sabbat betekent gewoon staken, ophouden met werken. Het was dus gewoon in die zin een sabbat. Een ongewone, maar ook een hele bijzondere, want die datum was gemarkeerd. Ik ga de volgende keer trouwens daar nog wat uitgebreider op in, maar ik moet het hier al gezegd hebben: die dag was om nog een reden heel groot.

Waarom? Omdat die 15e Aviv in dit geval viel op een vrijdag. Nou moet u even doordenken. Als die 15e Aviv een vrijdag was, dan was die 15e Aviv dus een sabbat. Maar de dag erop was het zaterdag, en dat was dus weer een sabbat. Dan heb je dus twee sabbatten achter elkaar. Ja, en dus ook om die reden was het een hele grote sabbat. Niet alleen omdat het de jaarlijkse hoogtijddag was, maar bovendien omdat er in dit geval nog een sabbat aan vastgeplakt werd. Twee sabbatten achter elkaar.

Nu zeg ik weer iets wat u helaas in de vertalingen niet terug kunt vinden, maar in Mattheüs 28 vers 1 staat het letterlijk zo. In onze vertaling staat dat de vrouwen "laat na de sabbat" naar het graf gingen. Er staat niet "laat na de sabbat", er staat: "laat na de sabbatten". Er waren twee sabbatten achter elkaar. Dat heeft nog weer alles te maken met het feit dat de Heer Jezus drie nachten in het graf gelegen heeft en niet twee. Ik zeg nu trouwens omstreden dingen, maar dat doe ik wel eens vaker. Maar ja, het is echt in dit geval: alle aanwijzingen kloppen perfect.

De dag van die sabbat was groot, zoals ik zojuist heb toegelicht. Dat betekent dat de dag die eraan voorafging, de dag van de voorbereiding was. Waar het dus eigenlijk op neerkomt — het schemaatje volgt later — is dat op die veertiende dag, dat was een donderdag, de Heer Jezus werd geslacht. In de avond van die dag begon vervolgens de vijftiende, de dag dat het feest van de ongezuurde broden begon. De dag daarna, pas zaterdag, was er ook een sabbat. En de dag daarna was de dag van de Eersteling, en dat is het thema van de volgende keer. Want dat was ook weer een speciale hoogtijddag: de dag dat de Heer Jezus als Eersteling verrees uit het graf.

Oké, we hebben dus vastgesteld: de Heer Jezus is geslacht op de veertiende, en de dag die daarop volgde, was het begin van het feest. Dat was dus ook een sabbat. Ik lees weer even... we gaan weer terug naar Leviticus 23 vers 8. Daar staat nog dit over het Pascha geschreven: "Gij zult JAHWEH een vuuroffer brengen gedurende zeven dagen." Een vuuroffer; die term komen we wel vaker tegen. Dat geeft gewoon aan dat het een offer is dat door vuur is ontstoken. Het is bijna hetzelfde als een brandoffer. Brandoffer betekent letterlijk een offer van opstijging, en een vuuroffer wil gewoon zeggen dat het is aangestoken door vuur. Een brandoffer is dus altijd een vuuroffer, maar een vuuroffer hoeft niet altijd een brandoffer te zijn. Er waren namelijk soms ook offers waarbij een gedeelte in vlammen opging. Ook dat is een geweldige typologie als je eenmaal ziet waar offeranden logischerwijs van spreken.

▶ 01:15:45 Het Vuuroffer: een Type van Opstanding, Niet van de Dood ↑ hoofdstukken

Namelijk van Hem die stierf, geslacht werd, en vervolgens werd opgewekt. Meestal is het zo dat in vrijwel alle uitleggingen die in de christelijke theologie bekend zijn, men het altijd over Zijn dood heeft wanneer er gesproken wordt over het offer van de Heer Jezus. En dat is zo onjuist en ook zo onlogisch. Het offer van de Heer Jezus is niet dat Hij geslacht werd. Zijn slachting ging vooraf aan Zijn offer. Kijk, een dier werd geslacht en vervolgens kwam het op een verhoging. Altaar betekent eigenlijk gewoon een verhoging. En dan steeg het op, 'Gode tot een lieflijke reuk', zoals de standaarduitdrukking luidt. Waar verwijst dat naar? Naar Hem die eerst stierf, naar Hem die eerst geslacht werd en vervolgens werd verhoogd en verrees voor God tot een lieflijke reuk. De lieflijke reuk voor God was niet Zijn sterven, maar Zijn opstanding uit de doden. Zodat het offer niet spreekt van dood, maar van opstanding. Het veronderstelt Zijn slacht en Zijn dood, dat wel. Er bestaat immers helemaal niet zoiets als opstanding zonder dood. Nee, want iets staat op juist omdat het eerst gezonken is.

Logischerwijs moet ik dan altijd denken aan dat bekende woord in Openbaring 5, waarin Johannes een blik in de hemel vergund wordt. Dan ziet hij in symboliek een Lammetje, en er staat: 'staande als geslacht'. Dat betekent dat Hij geslacht werd en vervolgens is opgestaan uit de dood. Daarom is Hij ook daadwerkelijk de Leeuw van Juda; zo wordt Hij daar ook genoemd. Hij is de Overwinnaar. Het is een geweldige gedachte dat die hele offerdienst altijd verwijst naar Hem die zou worden opgewekt uit de doden en leven zou voortbrengen. Die fixatie op de dood, ook in de christelijke theologie, is eigenlijk stuitend, terwijl er nu juist gewezen wordt op het leven dat de dood voorbij is. Daar spreekt de Schrift over.

Ik snap eigenlijk achteraf niet... het is mij ook altijd zo verteld. Niet duidelijk gemaakt, maar verteld. Maar ik vraag me dan echt af: hoe is men ooit op dat idee gekomen? Ik leg dat nu als een vraag neer, maar het is niet zozeer een vraag, het is verbijstering. Hoe komt men erbij? Het lijkt wel alsof iemand de boel wil verwarren. Ja, die indruk heb ik ook heel sterk, Mienie. Het is net alsof er iemand is die alles door elkaar wil gooien. Als ik nu even iets mag zeggen over de actualiteit, ik vergun me even twee minuten. De laatste weken is er in de christelijke wereld heel veel te doen over de alverzoening. Ik weet niet of het u ontgaan is, maar David de Vos heeft daar een boek over geschreven en laat zich daarover uit. Wat mij dan weer bezighoudt, is dat ik denk: geweldig, iemand die spreekt van Romeinen 5 vers 18. Hij zegt: 'Ik geloof het met heel mijn hart dat door één mens de hele mensheid veroordeeld wordt, maar ook dat door één mens alle mensen gerechtvaardigd en levend gemaakt zullen worden.' Geweldig! Maar weet u wat ik dan zo jammer vind? Dat hij totaal niet in staat is om het uit te leggen. Hij zet je eigenlijk weer op het verkeerde been in allerlei opzichten. Hij voert je feitelijk van de Bijbel af en gebruikt vooral gevoelsmatige argumenten.

Vorige week was er de Nacht van de Theologie; dat voorbeeld is nog wat sterker. Zo heet dat dan. Dat bestaat al jaren, maar het hele idee dat men theologie koppelt aan de nacht, dat is... nou ja. Maar goed, er was dus die Nacht van de Theologie en daarin wordt de theoloog van het jaar uitgeroepen. Wie dat is, weet ik niet, maar dat is ook het probleem niet. Het zou een pedagogische belediging zijn als je zou zeggen: 'Mijn theoloog heet...' en dan nog wat jaren. Maar weet u, eerder dit jaar, ergens in het voorjaar, is er een boek uitgekomen van Reinier Sonneveld, getiteld 'Het einde van de hel'. De titel is heel uitnodigend en ook veelzeggend. Nou, geweldig, zou je zeggen. Maar mijn hemel, het feit dat God een plan van aionen heeft, dat wordt allemaal weggeredeneerd. Het voert alleen maar van de Bijbel af met gevoelsmatige argumenten. Hij geeft allerlei redenen waarom God in de dood eigenlijk de mensen gaat rechtzetten en gaat vervolgens hele hoofdstukken wijden aan bijna-doodervaringen; het idee dat een mens niet echt doodgaat.

Dat is wat ik ermee bedoel te zeggen. Jij zei: 'Het is net of er iemand is die de dingen door elkaar gooit.' Dan is er iemand die eindelijk een Bijbelse waarheid naar voren brengt, en je kunt er haast vergif op innemen – het klinkt hard, sorry dat ik het zo vertel, ik zou het graag anders willen melden – maar daarachter wordt het dan alsnog weer verdraaid, zodat mensen het niet begrijpen. Ook de Bijbelse boodschap zelf wordt daarmee feitelijk verdacht gemaakt. Want wat er vervolgens gebeurt, is dat er een heleboel kritiek op zulke boeken komt vanuit de orthodoxie, en die kritiek is vaak nog terecht ook. Dan ben je dus niet blij met zulke publicaties; het is het vermengen van waarheid en leugen.

Ik heb er echter één bemoedigend ding bij en dat is: het is voorzegd. Eigenlijk zou je op voorhand al alert moeten zijn. Wanneer de Bijbelse waarheid op de kandelaar wordt gezet, moet je echt uitkijken. Als Bijbelse waarheid populair wordt... kijk het maar na in de christelijke pers. Het wemelt van de verwijzingen naar alverzoening en dergelijke, maar het wordt nergens gewoon duidelijk vanuit de Schrift uitgelegd. Zoals de apostel Paulus dat predikte, hoor je het niet. We zullen er mee moeten lopen, maar het moet gezegd worden. Dus ja, inderdaad, er is sprake van een enorme verwarring. Waarom zeg ik dit? Omdat we het even hadden over hoe offers in het algemeen worden uitgelegd als verwijzingen naar de dood, terwijl het juist spreekt over leven uit de dood. Oké, hier nog eventjes.

▶ 01:24:07 Zeventig Offers voor de Volkerenwereld en de Zevende Rustdag ↑ hoofdstukken

We gaan weer even terug naar dat feest van ongezuurde broden. "Gij zult JAHWEH een vuuroffer brengen gedurende zeven dagen." In Leviticus 23 wordt dat niet zozeer gespecificeerd, maar in Numeri 28 heel uitgebreid zelfs. Ik kan het kort aanstippen: er werden elke dag, zeven dagen lang, twee jonge stieren geofferd. Vervolgens elke dag een ram en vervolgens ook elke dag zeven eenjarige lammeren. Dat betekent veertien stuks, zeven stuks en negenenveertig stuks, wat in totaal uitkomt op zeventig vuuroffers. Het is trouwens heel apart dat al die getallen die hier genoemd worden veelvouden zijn van zeven, of je het nu over veertien hebt, over negenenveertig of over zeventig. Zeven is sowieso het getal van de volheid.

In dit geval wordt er een vuuroffer gebracht gedurende zeven dagen en waar heeft dat mee te maken? Het wordt feitelijk gemarkeerd door het getal zeventig. In de Bijbel is zeventig het getal van de volkerenwereld. Hier schijnt meteen het licht door van Hem die zou komen om te sterven en – wat meer is – om te worden opgewekt uit de doden. Dat is wat een vuuroffer is en uitbeeldt. En zeventig stuks wil zeggen: niet slechts voor Israël, maar voor heel de volkerenwereld. Daarnaast waren er nog de twee dagelijkse brandoffers, wat het totaal op 84 brengt. Dat is ook weer een veelvoud van zeven, namelijk twaalf keer zeven.

Dat is wat er wordt gezegd over die zeven dagen. Op de zevende dag zal er een heilige samenkomst zijn. Net als op de eerste dag is er een heilige samenkomst en ook op die zevende dag – ongeacht op welke dag van de week dit zou vallen – zou er generlei dienstarbeid worden verricht. Daarmee is gezegd dat eigenlijk het hele feest wordt omsloten door rust. Er wordt niet gewerkt. De boodschap is: er is Eén die garandeert, Eén die geeft, Eén die spreekt en die daarin handelend is. Het gaat over het offer en de mens staat erbij, kijkt ernaar en dankt God. Er is rust.

In deze week van het ongezuurde stierf Hij op de veertiende. Op het moment dat Hij in het graf gelegd werd, brak de avond aan. Je leest dat het op het nippertje was, dat het precies op tijd was. Toen Hij in het graf gelegd werd, was dat het begin van het feest van het ongezuurde. Dat is het idee: het oude is voorbijgegaan, en dat is waarom het ook een feest is. Vervolgens lag Hij in diezelfde week in het graf gedurende drie dagen en drie nachten. Op de derde dag, 17 Aviv, werd Hij opgewekt uit de dood. Dat gebeurde allemaal in die week van het ongezuurde.

▶ 01:28:16 De Geestelijke Les (1 Korinthe 5): Wij Zijn Ongezuurd in Christus! ↑ hoofdstukken

Ik heb er de vorige keer ook al even op gewezen, en in dit geval mag 1 Korinthe 5 zeker niet ontbreken. Ik dacht eventjes dat het geluid niet aan stond, maar ja, 1 Korinthe 5. Het gaat nu even niet om de context waarin Paulus dit aan de orde stelt, maar om wat hij in deze brief doet: vertellen wat de betekenis is van dat ongezuurde. Hij zegt: "Doe het oude zuurdesem weg." Dat is de les die uit dit feest getrokken kan worden.

Er waren ook in Korinthe, dat weten we, Joodse gelovigen met een Joodse achtergrond, maar het merendeel had een heidense achtergrond. Paulus zegt tegen hen: doe het oude zuurdesem weg, opdat gij een vers deeg moogt zijn. In dit geval ging het erom dat men contact onderhield met iemand die een seksuele relatie had met de vrouw van zijn vader – zijn stiefmoeder. Het was een vorm van hoererij die men daar tolereerde en waar men zelfs prat op ging; men bejubelde hun eigen tolerantie. Paulus zegt echter dat dit een hoererij is die zelfs onder de heidenen niet gevonden wordt, iets waar mensen normaal gesproken van walgen. Hij zegt dan ook: breek dat contact af. Hij vergelijkt het met oud zuurdesem, omdat het deeg vers moet zijn.

En nu zegt hij: "Gij zijt – of jullie zijn – immers ongezuurd. Want ook ons Pascha is geslacht: Christus!" Wat Paulus hier dus naar voren brengt, is dat wij als gelovigen in Christus ongezuurd zijn. Wat is de betekenis van zuurdesem in de Bijbel? In het algemeen is zuurdesem in de Bijbel altijd een type van slechtheid en van boosheid. Laat ik het nog anders zeggen: het is iets van het oude, iets van 'gisteren' (of: gist-eren). Het heeft te maken met bederf. Ongezuurd brood, die matsot, die blijven bij wijze van spreken tot in het oneindige goed. Waarom? Omdat er geen zuurdesem in zit. Het is aan het bederf onttrokken, en daarmee is het sowieso al een type van het nieuwe dat niet aan de dood en het bederf is onderworpen.

Paulus zegt in 2 Korinthe 5 dat het oude is voorbijgegaan en dat het nieuwe is gekomen. In Hem, die opgewekt is, zijn wij een nieuwe schepping en zijn we gerechtvaardigd. Dat zien wij misschien niet altijd, maar de Heer ziet dat wel. Hij zegt dat wij ongezuurd zijn en dat we zo mogen leven en wandelen in dat nieuwe leven. Zoals God ons ziet, zo mogen we rekenen en zo mogen we danken. Wij zijn ongezuurd; God ziet ons zonder boosheid.

Vervolgens zegt hij: "Ook ons Pascha is geslacht." De gedachte is dat Hij stierf als het Pascha, precies uitgerekend op de dag die daarvoor was vastgesteld, en vervolgens is het feest. Want het oude is voorbij, het bederf is gebroken en het onbederfelijke – het ongezuurde – is wat wij in Hem zijn. In vers 8 zegt hij dan: "Laten wij derhalve feest vieren." Niet met oud zuurdesem, noch met het zuurdesem van slechtheid en boosheid. Hier zie je meteen dat zuurdesem per definitie in de Bijbel altijd te maken heeft met slechtheid, met boosheid en met bederf. We vieren feest met het ongezuurde brood van reinheid en van waarheid. Welnu, de waarheid is in Hem.

Ik vind het zo geweldig om eraan te denken dat er ooit iemand was die was aangekondigd en die precies op de dag die God had vastgesteld, is gestorven. In Hem worden wij gerekend en in Hem zijn we volmaakt. In Hem is die toekomst ook gegarandeerd; het nieuwe leven breekt door. Wij als eerstelingen hebben daar nu al deel aan, maar de hele schepping zal daar deel aan gaan krijgen en heel de mensheid zal daarin delen. Ja, dat is fantastisch. Laten wij, zoals Paulus zegt, derhalve feest vieren en ons niet meer laten bepalen door dat oude, wat sowieso voorbijgaat en van 'gisteren' is, maar door het nieuwe dat onvergankelijk is en wat blijft: reinheid en waarheid.