▶ 00:00 Terugblik en Vooruitblik op de Grens van het Beloofde Land ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal. Vrienden hier in Rotterdam, hartelijk dank voor de uitnodiging. Hartelijk dank ook, Evert, voor de inleidende woorden en de schriftlezing. Want inderdaad, we gaan ons bezighouden met de passage die zojuist door Evert is voorgelezen. Hij zei het al even voordat hij met de schriftlezing aanving: deze woorden zijn opgetekend en verwijzen naar de tijd vlak voordat Israël het land binnen zou gaan. Dat wil zeggen dat ze de woestijnreis van veertig jaar achter de rug hadden.

Nu, bij deze gelegenheid — en dat is eigenlijk waar het boek Deuteronomium over gaat — wordt er teruggeblikt op alles wat daar had plaatsgevonden gedurende de woestijnreis, die veertig jaren dat zij daar hebben vertoefd. Vervolgens wordt er ook vooruitgeblikt. En ik zal u vertellen: dat is in hoge mate profetisch. Dat zal vanmorgen ook vanzelf wel blijken, voor zover het u tijdens de lezing zojuist al niet is opgevallen. Het is niet alleen maar een herinnering aan de woorden die God heeft gegeven, waarbij Israël op het hart gebonden wordt om daar vooral toch naar te luisteren, maar het is ook een aankondiging van wat er zou gaan gebeuren. Dat is niet alleen maar optioneel, al zit dat aspect er ook in. Zo van: als jullie luisteren naar dat wat Ik jullie heb verteld, mijn woord — dat is het leven, het levende woord — dan zullen jullie ook de zegen daarvan ondervinden. Zo niet, en je keert je van Mij af, dan zul je ook ondervinden dat daar geen zegen gelegen is.

Eigenlijk is dat ook wat een vloek is. Een vloek is niet iets positiefs in de zin dat je het kunt definiëren aan de hand van wat er wel is, maar het is de plaats waar de zegen ontbreekt. Zoals de dood eigenlijk niets is, alleen het is niet levend meer, en duisternis ook niets is, maar de afwezigheid van licht, zo is de vloek dat waar de zegen ontbreekt. Aangezien die zegen alleen maar gelegen is in het kennen van Hem en het luisteren naar wat Hij te melden heeft, is het logisch dat dat verband zo gelegd wordt. Het woord is leven, en wijk je daarvan af, dan zul je gewoon de weg richting de dood gaan.

U ziet dat ik deze studie als titel heb meegegeven: 'Verborgen en geopenbaarde dingen'. Dat is direct ontleend aan het zojuist gelezen gedeelte, vers 29. Daar komen we zeker nog over te spreken. Het is een heel cryptische tekst. Laten we ons eerst nog even voorafgaand wat beperken. Je hebt Deuteronomium 29, waarvan de laatste verzen zojuist zijn gelezen, en vervolgens de eerste tien verzen van hoofdstuk 30. Dat is nogal een contrast. In Deuteronomium 29 wordt gezegd wat er zou gaan gebeuren als Israël ongehoorzaam zou zijn. Maar niet alleen dat; ik herhaal wat ik zojuist al zei: het zou ook daadwerkelijk zo gaan. Eigenlijk is dat heel eigenaardig, moet u nagaan. Israël is op dat moment nog niet eens in het land gearriveerd. Ze zijn daar in de velden van Moab, in het Overjordaanse. Ze zouden de Jordaan nog doortrekken, waar Mozes zelf overigens geen deel van uit zou maken. Maar voordat dat gebeurt, wordt er al gezegd dat wanneer ze in het land zouden zijn, ze niet zouden luisteren naar wat JAHWEH zou zeggen en zouden afwijken van Zijn woord.

En dan zou Hij hen vervolgens ook verstrooien onder de natiën. Hij zou Zijn aangezicht verbergen. Dat is zo'n term die heel regelmatig in het Oude Testament in het algemeen, maar ook in deze passages voorkomt. God zou Zijn aangezicht verbergen, dat wil zeggen: Hij zou Zich niet laten zien. En dan wordt het donker, want als Hij Zijn aangezicht verheft, dan wordt het licht. Als Hij Zijn aangezicht verbergt, dan is Hij dus verborgen, en dat loopt eigenlijk parallel. Hij zou Zijn aangezicht dan verbergen en Israël zou ook in de diaspora terechtkomen. Ik gebruik expres even deze term, omdat die in de praktijk gereserveerd is voor de verstrooiing van de Joden onder de natiën. Het is heel eigenaardig dat er al wordt gezegd dat Israël onder alle volkeren verstrooid zou worden. Het gaat hier dus nog niet eens over de verstrooiing in de dagen van de Babylonische ballingschap, want dat was in feite nog beperkt tot één land, tot één koninkrijk. Maar er wordt al op diverse plaatsen gesproken dat ze verstrooid zouden worden onder álle volkeren, zoals wij dat de afgelopen tweeduizend jaar ook hebben meegemaakt — wij, ik bedoel eigenlijk het volk.

Geschiedkundig slaat dat wat er in Deuteronomium 29 beschreven wordt, en trouwens ook al in de voorgaande hoofdstukken, juist op de tijd die twee millennia lang heel karakteristiek is geweest voor wat Israël is wedervaren; wat het volk allemaal heeft ondervonden. De vloek wordt soms heel beeldend uitgesproken: het drama dat zich zou voltrekken onder de volkeren. Het is haast spreekwoordelijk geworden; dat wordt ook gezegd: 'Jullie zullen een spreekwoord worden onder de volkeren.' En dan zou de hemel als van koper zijn. Dat wil zeggen dat wanneer jullie je richten tot je God, het zal zijn alsof Hij totaal niets hoort. Die hemel is van koper, het komt er niet doorheen. Er is geen communicatie, en dat heeft dus ook weer alles te maken met het feit dat Hij Zijn aangezicht dan zal verbergen, met gebrek en ellende tot gevolg.

Vervolgens krijgen we dat grote contrast in Deuteronomium 30. Dit zeg ik even om het overzicht over het geheel te krijgen. In Deuteronomium 30 wordt dan vervolgens gezegd dat Israël — want daar blijft het niet bij, God is trouw — ook weer door Hem zal worden aangezien. JAHWEH zal op Zijn tijd ook weer omzien naar het volk en Israël zal tot bekering komen, tot inkeer komen — ik kom op die term straks nog even terug — terwijl zij nog onder de volkeren zijn. En dan lees je ook dat JAHWEH — in de vertalingen komt het vaak niet uit de verf, maar het staat er echt, ik wijs daar straks nog even op — zal terugkeren. Dan zal Hij terugkeren en Israël zal vanuit de volkeren verzameld worden naar het land. En ja, dan krijg je in plaats van gebrek en ellende een overvloed van zegen, van leven, van vrucht en al het goede wat daar maar onder verstaan mag worden. Nou, dat even over het geheel.

▶ 07:48 Een Opmerkelijke Tussenzin: Verborgen en Geopenbaarde Dingen ↑ hoofdstukken

Laten we dan aanhaken bij het afsluitende vers van hoofdstuk 29 over de vloek van Israëls verstrooiing. Evert zei het zojuist al: het is nogal heftig. Nou, dat mag je wel zeggen, ja. Het is heel heftig, want midden in de zin wordt er in feite antwoord gegeven op de vraag waarom dit alles hen nu is overkomen. Wat is er gebeurd met dat volk waaraan God zoveel beloften heeft gegeven, dat Hij heeft uitgekozen, maar dat vervolgens is terechtgekomen onder de natiën en in al die ellende?

Het antwoord luidt dat JAHWEH hen in toorn, grimmigheid en grote verbolgenheid uit hun grond heeft gerukt. Letterlijk ook: ze zijn hun plekje onder de zon, het land dat Hij hen had beloofd, kwijtgeraakt. Daar zijn ze uitgerukt en weggeslingerd naar een ander land, zelfs naar andere landen over de hele wereld waar ze verstrooid zouden worden. En dan is het antwoord: "zoals dit is tot op deze dag." Dat is de samenvattende strekking van wat in een heel hoofdstuk was aangezegd.

En dan krijg je vers 29. De titel van deze studie is juist aan dit vers ontleend. Het is een heel eigenaardig vers in Deuteronomium — een moeilijk woord dat 'Tweede Wet' betekent, wat ik straks nog kort zal toelichten. Dat 29ste vers is een soort van tussenzin. Het is geen logisch vervolg op vers 28. De aardigheid is dat dit met recht een tussenzin is; je zou dit vers namelijk ook heel goed kunnen weglaten. Als je het verhaal leest tot en met vers 28 en dan vervolgens vers 29 overslaat om direct in hoofdstuk 30 vers 1 verder te gaan, dan heb je voor het tekstverloop niets gemist.

U zegt: "Dat staat er toch niet voor niets tussen?" Nee, dat is waar. Maar het is een tussenzin, een inlas of een pauze waarin iets opgemerkt wordt. Laten we even kort aanstippen wat er staat. "De verborgen dingen..." — de tekst is tamelijk bekend. Hij wordt nogal eens aangehaald, te pas maar ook te onpas. Meestal wordt het aangehaald wanneer we dingen niet begrijpen, zo van: "De verborgen dingen zijn des Heren, voor de Heer onze God, en dat is onze zaak niet." Dat klopt op zich wel, maar het hele verband is toch een andere. Want de verborgen dingen zijn voor JAHWEH, onze God, maar wat daarbij het accent krijgt, zijn de geopenbaarde dingen. "De geopenbaarde dingen zijn voor ons en onze zonen, voor de aeon."

Omdat de tekst hier gecursiveerd is, wijk ik wat af van de NBG-vertaling; dit is namelijk letterlijker. Die geopenbaarde dingen zijn voor ons en onze zonen, voor de aeon, opdat wij al de woorden van deze onderwijzing — deze Torah, 'de wet' zeggen we dan meestal, een wat ongelukkige benaming — zouden doen. De gedachte is dat God aan Israël de geopenbaarde dingen heeft gegeven. Niet de verborgen dingen. Die verborgen dingen zijn aan God en niet bestemd voor Israël. Zo staat het hier expliciet.

Wat zijn die geopenbaarde dingen dan? Dat is het onderwijs dat Hij heeft gegeven: de wet, de profetie, in feite al die aankondigingen die hier staan. Voor wie is dat bestemd? De Heer had het zojuist bij monde van Mozes aan hen bekendgemaakt, geopenbaard. En voor wie is dat? Voor Israël. En dat wat hen niet geopenbaard is, kortom wat hen verborgen is, dat is hun zaak niet; dat gaat hen niet aan.

Ik kom daar straks aan het eind nog even op terug, want voordat we daar nader op ingaan, wil ik eerst de profetische lijn vervolgen. Maar het is toch wel heel eigenaardig dat, terwijl net is afgesloten met een uitgebreide beschrijving in alle heftige kleuren van hoe Israël onder de volkeren verstrooid is, en voorafgaand aan het moment dat ze weer terugverzameld worden naar het land, dat ze zich zullen bekeren en dat de Heer tot hen zal terugkeren — dat precies daartussenin die cryptische tekst staat. Letterlijk cryptisch, want het gaat over verborgen dingen. Dan lees je: "Wacht eens even Israël, de geopenbaarde dingen zijn voor jullie. Die verborgen dingen, daar hebben jullie — even plat gezegd — geen bal mee te maken. Die zijn voor Mij, die zijn voor JAHWEH, onze God."

Waarom zou dat er zo tussen staan? U zegt: "Dat hoef je hier helemaal niet te vertellen." Nee, maar door het zo naar voren te brengen en deze vragen zo suggestief uit te spreken, geef ik al aan dat die verborgen dingen kennelijk iets te maken hebben met de tijd dat Israël onder de volkeren verstrooid is, voorafgaand aan het moment dat ze weer teruggebracht worden in het land om daar gezegend te worden. Dat is de hint. Goed, voor nu even genoeg. Ik ga nu verder met hoofdstuk 30 vers 1.

▶ 14:45 Deuteronomium 30: Inkeer in de Diaspora en de Wederkomst ↑ hoofdstukken

Wanneer dan al deze dingen over jullie komen – het is meervoud: de zegen en de vloek – dat wil zeggen: als jullie inderdaad in de loop der historie zullen ondervinden dat het waar is wat ik zeg. Namelijk dat in mijn woord leven en zegen besloten ligt, maar ook dat als jullie onder de natiën zijn en inderdaad al die vervloekingen zullen beleven, ondervinden en opgejaagd zullen worden, gebrek zullen hebben en vervolgd zullen worden onder de volkeren. Ik bedoel, ja spreekwoordelijk, maar er is een term waarmee je de laatste tijd haast wordt doodgegooid: antisemitisme.

Wat wil dat zeggen, antisemitisme? Dat is dat je tegen dat volk bent waar God zijn naam aan verbonden heeft. 'Sem' betekent eigenlijk 'de namen'. Namelijk dat volk van Israël. Wat is daar toch in hemelsnaam mee aan de hand? Nou, wanneer dan al deze dingen over jullie komen, de zegen en de vloek die ik je al voorgehouden heb... Dus nu praten we over pakweg 3500 jaar geleden dat God bij monde van Mozes, voordat ze het land ingingen, al gezegd heeft: dit bind ik je op het hart, dit zijn mijn woorden, dit is de zegen, dit is de vloek, zo zal het gaan. Nou, als jullie dat dan daadwerkelijk ook aan den lijve zullen ondervinden en jullie dit ook ter harte gaan nemen. Want er komt een moment dat je... kijk, als je niet wil luisteren – ook dat is trouwens spreekwoordelijk – als je niet wil luisteren, dan zul je voelen.

Dat is eigenlijk het eerste lesje in de pedagogiek. De eerste fase is: je vertelt iets en de normale gang van zaken, of in ieder geval de meest wenselijke gang van zaken – dat zal elke ouder beamen – is: ik hoop dat ze luisteren en dat ze het meteen ter harte nemen. En zo niet, dan word je vanzelf door schade en schande wijs. Ik zeg het nu met een lachend gezicht, maar schade en schande is niet leuk, dat kan ik u vertellen. En dat wat hier in een paar pennenstreken wordt neergezet, is ronduit dramatisch. Het is vreselijk. Als je het echt allemaal op je laat inwerken en het visualiseert... wow, wat een ellende.

En dan komt er een moment, vroeg of laat... Sommige mensen – en voor volkeren geldt dat denk ik ook – zijn hardleers. Maar er komt een moment, moet ik erbij zeggen: op Gods tijd. Want dat is hier nu niet het onderwerp, maar er wordt in de Schrift niet alleen maar gezegd dat het zou gebeuren en hoe het zou gebeuren, maar zelfs wanneer het zou gebeuren. Ja, dat vind ik het geweldige van de Schrift. Wat we hier hebben, dit is het Woord van God. En God bewijst zijn woord met name ook door profetie. Profetie betekent letterlijk 'voorzegging'. Hij kondigt de dingen aan. Iets wat een mens never nooit kan, namelijk iets zinnigs zeggen over de toekomst. In het beste geval benadert hij het toevallig, zodat hij het een keertje juist heeft. Maar God voorspelt niet, pleeg ik graag te zeggen; dat doen astrologen en dat soort figuren. Maar God voorzegt.

En als dat dan ook daadwerkelijk gebeurt en jullie dit ter harte nemen... Eigenlijk staat hier een woord dat betekent: tot je hart zullen terugkeren. Het woord bekering speelt een heel grote rol in dit hoofdstuk. En jullie nemen dit ter harte te midden van al die volkeren naar wie JAHWEH, jullie God, jullie verdreven heeft. En wat daarbij gezegd is, is dat Israël tot inkeer zal komen buiten het land. Nu ga ik iets zeggen wat politiek natuurlijk heel erg gevoelig ligt, maar het hoge woord moet er dan toch maar eens uit. Het is heel evident als je dit gedeelte zo leest – en niet alleen hier, zal ik u vertellen, want de Schrift spreekt op heel veel plaatsen daarover: Israël is op grond van ongeloof uit het land gezet.

En op grond van wat, of naar aanleiding van wat – ik bedoel dat niet als een prestatie – maar vanaf wanneer gaat God hen dan weer terugbrengen? Uiteraard wanneer ze wel weer ter harte gaan nemen wat God heeft gesproken. Dus er staat hier ook: 'en jullie dit ter harte nemen'. Waar dan? Nou, te midden van al de volkeren naar wie JAHWEH, uw God, u verdreven heeft. Met andere woorden: Israël komt tot inkeer in de diaspora, onder de natiën, buiten het land. En dat betekent ook – en dat bedoel ik, want dat heb ik eigenlijk nog niet expliciet gemaakt – dat bedoel ik met politiek gevoelig: in feite is daarmee gezegd dat als het volk weer terugkeert terwijl het nog steeds ongelovig is, dat een vooruitgrijpen is op de belofte van God.

Dat is eigenlijk ook wat het zionisme van oudsher is. Het zionisme was een heel seculiere stroming van mensen, van Joden, die zeiden: we hebben nu lang genoeg gewacht. Want de Joden hebben altijd gezegd: ja, we worden wel weer terugverzameld naar het land, maar pas als de Messias zal komen en wij wachten daarop; wij provoceren dat niet. In de negentiende eeuw kreeg je de stroming van Herzl en het zionisme, en die zeggen: we hebben nu lang genoeg gewacht, nu gaan we het heft in eigen handen nemen. En zeker toen ook nog eens de Tweede Wereldoorlog had plaatsgevonden, was dat helemaal dé aanleiding om eindelijk eens een eigen land, een eigen staat te hebben. Wie gunt hen dat land niet? Ik bedoel, zeker na alles wat ze hebben meegemaakt. Maar ik moet er meteen bij zeggen: het is niet het werk en de vervulling van wat God beloofd heeft. Ik zou zeggen: kijk om je heen, lees de krant. Dat hoef je niet eens zo heel intensief te doen, maar dan weet je: nee, dit is niet wat God heeft beloofd te zullen doen, hen zegenen in het land zodat ze daar al het goede zouden beleven. Nee, dit is vooruitgrijpen en daar rust ook geen zegen op.

Oké, jullie nemen dat dan ter harte te midden van al de volkeren naar wie JAHWEH, uw God, u verdreven heeft. En wanneer gij dan tot JAHWEH uw God terugkeert en naar zijn stem luistert... Terugkeert; ik heb het expres even zo weergegeven. Hier staat in het Hebreeuws het woord 'sjoew'. Dat is het werkwoord, maar het komt in deze passage in allerlei vervoegingen, ook zelfstandig, zeven keer voor. Het speelt een hele grote rol in deze passage en dat betekent letterlijk inderdaad een terugkeer, een ommekeer.

Voor Israël is het ook letterlijk een terugkeer. Dat wil zeggen: ze waren ooit begonnen bij God en dan verstoot Hij hen en worden ze verstrooid onder alle volkeren. Ja, maar dan zullen ze uiteindelijk ook weer terugkeren tot hun God. Er wordt echt gespeeld met het woord, maar in ieder geval krijgt het allerlei dimensies en toepassingen. Je leest ook dat JAHWEH terugkeert tot zijn volk, dus het is een wederkerige beweging, zal ik maar zeggen. En ook dat het volk weer terugkeert naar het land, dat is een heel bekende term. De rabbijnen spreken daarover: tesjoewa, de bekering van Israël, maar daarmee ook het herstel van het volk.

Dat wil zeggen: ze zullen ook weer terugkeren naar de plek – letterlijk bedoel ik dat ook, gewoon geografisch – die aan hen is voorbehouden. Die God aan hen heeft beloofd onder voorwaarden – daar moet ik het meteen bij zeggen – onder voorwaarden dat ze luisteren naar hun God. Oké, maar dat zou dan ook gebeuren. "En wanneer gij dan tot de Here uw God terugkeert en naar zijn stem luistert..." Heb je het weer? Achtgeven op wat Hij te zeggen heeft. Overeenkomstig alles wat ik u heden gebied, gij en uw zonen, met geheel uw hart en met geheel uw ziel. Dat is, zoals dat met een mooi woord heet: existentieel. Het is niet slechts een theoretische onderschrijving van: zo zal het wel zijn.

Nee, ze zullen het met heel hun hart zo zeggen, erkennen, belijden, geloven, vertrouwen en er ook voor uitkomen. Dan zal JAHWEH, uw God, in uw gevangenschap – zo staat het er letterlijk – een keer brengen. Heb je weer dat woord? Een ommekeer brengen, omkeren en Zich over u erbarmen. Uw gevangenschap, dat is de term die heel vaak gebruikt wordt voor de ballingschap. Waarbij het idee in de Bijbel niet in de eerste plaats is dat een gevangene iemand is die, zoals bij ons meestal, opgesloten is, maar iemand die buitengesloten is.

In feite is dat hier ook de gedachte. Dat wil zeggen: ze zijn buiten het land en niet op de plek waar ze horen. Ze zijn dus met recht buitengesloten; ze mogen er ook niet in. Dat is de gevangenschap. Maar daar gaat God dus een keer in brengen. Wanneer? Nou, dat was heel uitdrukkelijk gezegd: wanneer jullie je onder de volkeren met heel je hart en met heel je ziel zullen bekeren. Dan zal God in jullie gevangenschap, in de diaspora, een ommekeer brengen.

Dat wil zeggen: dan gaat Hij jullie weer verzamelen. Op Zijn initiatief, ten gevolge van het moment... tja, moet ik het nog duidelijker zeggen? Op het moment dat ze vertrouwen en beamen wat Hij gesproken heeft. Geloof. Laat ik het even in één zin zeggen: op grond van ongeloof worden ze eruit gegooid, en op grond van geloof worden ze weer terugverzameld. Dat is de gang van zaken die hier wordt aangekondigd. En Hij zal u weer bijeenbrengen uit al de volkeren naar wier gebied JAHWEH, uw God, u verstrooid heeft.

Ik heb het hier in de tekst nog even intact gelaten: "Hij zal u weer bijeenbrengen". Maar dat is leuk; ik ben er ooit achter gekomen toen ik de kanttekeningen van de Statenvertaling las. Ik werd erop gewezen en ik vond het een geweldige eye-opener. Die vertalen het ook soortgelijk, zoals hier in de NBG, maar in de kanttekening staat dat er in het Hebreeuws letterlijk dit staat: "Hij zal terugkeren en u bijeenbrengen". Niet: "Hij zal u weer bijeenbrengen", nee: "Hij zal terugkeren en jullie bijeenbrengen".

En nu je eenmaal het raamwerk kent, kun je dit eigenlijk gemakkelijk invullen. De gedachte is: de Heer was weg, maar Hij komt weer naar jullie terug. Wij hebben daar ook een term voor die eigenlijk min of meer identiek is, en daarom noem ik die ook: Zijn wederkomst. De Heer keert terug en dan zal Hij jullie bijeenbrengen. Oftewel: wanneer zal Hij hen terugbrengen? Nou, wanneer de Heer tot jullie terugkeert en Zich niet langer verbergt, maar Zich aan jullie zal openbaren.

Al waren uw verdrevenen aan het einde van de hemel... jawel, JAHWEH, uw God, zal u vandaar bijeenbrengen en vandaar halen. Het is dus niet een gedeeltelijke terugkeer, zoals de terugkeer in ongeloof die we de laatste eeuw hebben meegemaakt sinds 1948. Dat was niet alleen een terugkeer in ongeloof, maar het was ook heel gedeeltelijk. Ik bedoel, het grootste gedeelte van het Joodse volk bevindt zich nog buiten de landsgrenzen. En – misschien wat oneerbiedig gezegd – wie zal ze ongelijk geven? Want in feite is er geen plek waar het zo onveilig is als juist daar in die contreien. Dat hoef ik toch niet uit te leggen.

In ieder geval, het is een totale terugverzameling. Dat lees je ook later, als de Heer Jezus op de Olijfberg een toespraak houdt over de dingen in verband met Zijn terugkeer. In Matteüs 24, een bekend hoofdstuk, gaat het over de grote verdrukking die over Israël in het land zou komen. Het bijzondere is dat, hoewel de huidige terugkeer en het herstel van de Joodse staat tegen Gods Woord ingaat – dat wil zeggen: het is een terugkeer in ongeloof, terwijl God had gezegd: "Als jullie gelovig zijn, dan zal Ik jullie terugbrengen" – het wel is aangekondigd. Het is dus niet in overeenstemming met Gods belofte, want Hij doet dit niet, maar het is wel voorzegd. Het is in overeenstemming met de aankondiging.

Er wordt in Matteüs 24 ook al op gewezen dat er in Jeruzalem... ja, er komt ook weer een tempel. Met die tempeldienst zijn ze natuurlijk al druk in de weer. Het zal niet zo lang meer duren voor die er staat, zeg ik dan. Maar goed, die tempeldienst zal trouwens ook weer afgebroken worden en vervolgens zal er een afgodsbeeld geplaatst worden. Het staat allemaal in Matteüs 24: een gruwel van verwoesting. En als dat gebeurt, dan zal er een verdrukking aanbreken zoals er nog nooit geweest is.

Een aantal verzen later, in vers 29, staat er: "Terstond na de verdrukking van die dagen zal de zon verduisterd worden en de maan zal haar glans niet geven. En de sterren zullen van de hemel vallen en de machten van de hemelen zullen wankelen." Dat is iets wat heel dikwijls in de profetie gezegd wordt en wat typisch de terugkeer van de Messias markeert. En dan zal het teken van de Zoon des mensen, de 'ben Adam', de grote erfgenaam van Adam, verschijnen aan de hemel. Dan zullen alle stammen van het land de Zoon des mensen zien komen op de wolken des hemels, met grote macht en heerlijkheid.

Dit is echt de terugkeer zoals wij die benoemen, en ik denk terecht: Hij is nu weg en Hij zal ook weer terugkomen. Trouwens, op dezelfde locatie als waar de Heer dit uitsprak en waar Hij ooit ten hemel voer. De Zoon des mensen zullen jullie dan zien komen op de wolken des hemels met grote macht en heerlijkheid. Waarom ik dit lees, is ook vanwege vers 31: "En Hij zal Zijn boodschappers uitzenden met luid bazuingeschal" – ook weer zo’n karakteristiek in verband met de wederkomst van de Messias – "en zij zullen Zijn uitverkorenen verzamelen." Zijn uitverkoren volk, Israël. Maar daar hebben we het in Deuteronomium 30 toch over? Over Israël, dat God heeft uitgekozen. Hij zal Zijn uitverkorenen verzamelen uit de vier windstreken, van het ene uiterste der hemelen tot het andere.

Het zijn woorden van gelijke strekking als we zojuist al lazen in vers 4 van Deuteronomium 30: "Al waren uw verdrevenen aan het einde des hemels, jawel, JAHWEH, uw God, zal u vandaar bijeenbrengen en vandaar halen." Wanneer? Nou, wanneer de Heer tot jullie terugkeert. Dan gaat dat gebeuren. In het Nieuwe Testament is het verhaal niet anders; dat sluit daar naadloos op aan.

Ik lees verder in Deuteronomium 30: "En JAHWEH, uw God, zal u brengen naar het land dat uw vaderen bezeten hebben, en gij zult het bezitten. Hij zal u weldoen en u talrijker maken dan uw vaderen." Je ziet dus: op het moment dat daar die ommekeer plaatsvindt – in alle betekenissen van het woord – dan is er ineens ook weer zegen. Jullie zullen het land bezitten en niemand zal er meer aankomen. Hoe groot is het contrast met de huidige tijd? "Hij zal u weldoen." Als God dat woord uitspreekt, is dat heel concreet; dat zal in alles blijken. Hij zal jullie talrijker maken, vruchtbaarder maken dan uw vaderen. "En JAHWEH, uw God, zal uw hart en het hart van uw nakroost besnijden."

▶ 32:53 De Besnijdenis van het Hart: het Wegnemen van de Bedekking ↑ hoofdstukken

Dat is ook zoiets. Die uitdrukking komen we ook een paar keer in de Hebreeuwse Bijbel tegen. Besnijden wil gewoon zeggen... wat is dat? Letterlijke besnijding is het wegnemen van de voorhuid. Maar in dit geval is het niet gewoon de voorhuid van het mannelijk geslachtsdeel. Nee, het is de voorhuid van het hart. Dat is overdrachtelijk natuurlijk. De voorhuid van het hart wil zeggen dat de bedekking zal worden weggenomen, en dan wordt de vrucht zichtbaar. Nou ja, ik ga het nu niet nog explicieter maken, maar u snapt hem. Het is dus eigenlijk: de bedekking wordt weggenomen.

Paulus spreekt daar ook over in 2 Korinthe 3. Hij zegt dan: ja, tot heden toe... Inmiddels zijn wij negentienënhalve eeuw verder, en de situatie is nog steeds identiek aan die van in Paulus' dagen. Tot heden toe ligt telkens wanneer Mozes voorgelezen wordt, een bedekking over hun hart. Hij heeft het over zijn volksgenoten, wat wij dan het Joodse volk noemen. Er ligt een bedekking over hun hart, dat is die voorhuid. Maar er staat: "maar wanneer het zich omkeert". Dat geldt individueel, maar ook collectief. Collectief, dat wil zeggen: als volk. Wanneer het zich omkeert naar de Heer, dan wordt de bedekking weggenomen.

Dus ze lezen die Bijbel, ze lezen hun eigen Bijbel, hun eigen geschriften, maar daar ligt een bedekking op. Ze begrijpen het niet en dat is ook de bedoeling. Je leest ook dat er staat dat God hun ogen verblindt, zodat ze het niet kunnen zien. Ze kunnen het niet horen. En dat heeft ook een speciale reden. Ook daar gaat Paulus uitgebreid op in, namelijk dat Hij hen nu expres, dus met opzet, in die conditie houdt. Maar daar komt dus een eind aan, daar gaat het maar om. De bedekking van hun hart zal worden weggenomen.

En reken maar... ik denk daar zo vaak aan, maar reken maar dat als straks het volk echt tot inzicht komt en gaat ontdekken... Mooi woord hè, ontdekken? Dat wil zeggen: de bedekking wordt weggenomen. Wat hier allemaal in hun eigen geschriften staat opgetekend, ze gaan zien op wie het betrekking heeft: namelijk op hun eigen Messias, op Hem die het leven is. Ja, dan zullen ze dingen gaan zien die wij in principe ook al zouden kunnen zien. Maar er zal een gigantische glorie vanuit het Woord opnieuw gaan stralen en zichtbaar worden. Ja, dat zal onvoorstelbaar wezen.

Ik lees even verder. Eerst nog even dit, wat was het? "En JAHWEH, uw God, zal uw hart en het hart van uw nakroost besnijden." En dan vervolgens: "...zodat gij JAHWEH, uw God, liefhebt met geheel uw hart en met geheel uw ziel, opdat gij leeft." Met andere woorden, als de Heer het hart van Zijn volk gaat besnijden, neemt Hij de bedekking weg en gaan ze zien op wie het betrekking heeft. Ze gaan hun eigen geschriften ontdekken doordat de bedekking wordt weggenomen. Ja, dan gaat het waar worden, dan zal zij haar God ook werkelijk gaan liefhebben, met heel haar hart en ziel.

Dan zullen ze ook gaan ontdekken dat het Woord geen wet is in de zin van opgelegd, een last, maar juist een aanzegging, een belofte is van wat God doet. Het 'gij zult' is dan niet langer een last die op hun schouders rust en waar ze krom van gaan lopen, waarbij je gefrustreerd wordt omdat het je niet lukt om te bereiken wat is opgelegd. Nee, dan wordt het 'gij zult' ineens verstaan als een aankondiging, als een profetie. Jullie zullen Mij liefhebben. Niet: je moet Mij liefhebben, maar: jullie kunnen niet eens anders meer dan Mij liefhebben. Met heel jullie hart, met heel jullie ziel, en jullie zullen dan ook het leven hebben. Ja, dat is wat ze dan ook zullen ontdekken. Dat in dat Woord... dat zijn geen dode lettertjes. Het is leven. Het spreekt van Hem die is opgewekt uit de doden en die het leven laat triomferen.

"JAHWEH, uw God, zal al deze vervloekingen op uw vijanden en uw haters leggen." Zo moet je eigenlijk de klemtoon leggen. "...die u vervolgd hebben." Met andere woorden: de vervloekingen die jullie zelf gedurende twee millennia hebben meegemaakt, die zullen dan aan het adres worden bezorgd van jullie vijanden en jullie haters die jullie vervolgd hebben. Heel eigenaardig, maar die vervolgers waren eigenlijk ook instrumenten in Gods hand waarmee Hij hen tuchtelde. Maar omgekeerd: zij deden dat net zo goed in ongeloof. Dus ook zij zullen geconfronteerd worden met die vloek. Het boek Openbaring gaat daar voor een groot gedeelte over: de dag van toorn. Als Israël tot inzicht zal komen en de Messias al teruggekeerd zal zijn, dan zal Hij hen terugbrengen in het land en vervolgens gaat God de volkeren bezoeken en zal Hij hen ook richten en in het gericht stellen. En ik herhaal wat Evert zojuist zei: heel heftig. Nou ja, iedereen weet dat het boek Openbaring gaat over die tijd dat de Heer openbaar wordt.

Maar goed, ik lees verder, vers 8: "En jullie zullen terugkeren, luisteren naar de stem van JAHWEH en al Zijn geboden doen." En dat is wat elders ook genoemd wordt: een nieuw verbond. De tweede wet zal gegeven worden. U weet het hè? Israël kreeg ooit een wet, die stenen tafelen. Dat is heel illustratief. Ze kregen die stenen tafelen, maar voordat Mozes van de berg afgedaald was – u kent de geschiedenis – waren die al in diggelen gegooid. Heel eigenaardig. Dus dat was bij de eerste wet. En dan lees je dat, dat staat ook in Deuteronomium. Deuteronomium betekent... deutero betekent tweede en nomium betekent wet. Dus: de tweede wet. Toen kreeg Mozes een tweede set en die set werd bewaard. Die werd niet aan het volk opgelegd, maar die werd in het hart van de ark gelegd. Ik hou nu even pauze, want ik denk: nu moet ik me echt inhouden. Want dit is zo rijk aan profetie en typologie. Maar goed, dan wordt het in het hart gelegd. En dan is het niet meer dat wat zij moeten doen, maar dan zal God het in hun harten schrijven. Dan staan ze niet meer onder de wet, maar dan is de wet in hun hart geschreven en dan zullen ze van harte doen wat er staat. Ze zullen het niet liever dan dat doen.

"JAHWEH, uw God, zal u overvloed ten goede geven in al het werk van uw handen." Ik wijs weer even op het contrast tussen wat God gaat doen en wat Hij belooft, en dat wat mensen als provocatie nu proberen te bewerkstelligen. Dat gaat niet gelukken, dat kan niet. Ja, ook daar zal de mens, en in dit geval ook Israël, achter komen. "JAHWEH, uw God, zal u overvloed ten goede geven in al het werk van uw handen, in de vrucht van uw schoot, in de vrucht van uw vee, in de vrucht van uw grond." Kortom, alles gaat daar in het land uitspruiten van leven. "Want JAHWEH zal terugkeren" – exact dezelfde uitdrukking: JAHWEH zal terugkeren. Waarom? Wel, om behagen in u te hebben, opgetogen te zijn, blij te zijn over u, u ten goede, zoals Hij ooit behagen had in uw vaderen.

En wanneer dan wel? Nou, dat moet inmiddels duidelijk zijn, maar hier staat het nog eens: "wanneer gij naar de stem van JAHWEH, uw God, luistert, door Zijn geboden en inzettingen te bewaren." In het Hebreeuws is dat ook een woordspeling. Er wordt gesproken over shama' en shamar. Het ene betekent luisteren en het andere heeft te maken met het bewaren of het bewaken. Als een schat bewaak je iets in het hart. Wanneer jullie luisteren, verstaan en ook werkelijk de inzettingen bewaren... Alles wat geïnstrueerd is, die in dit boek van onderwijzing, dit wetboek, geschreven zijn. "Wanneer gij tot JAHWEH, uw God, terugkeert met geheel uw hart en met geheel uw ziel." Dat staat in mijn Bijbeltje trouwens ook boven de NBG-vertaling: Na berouw, verlossing. Ja, dat is eigenlijk het hele idee wat in dit hoofdstuk zo wordt belicht.

▶ 42:26 De Verborgen Dingen Onthuld aan de Natieën Via Paulus ↑ hoofdstukken

Nou wil ik nog eventjes ten slotte terugkomen op dat vers 29 van hoofdstuk 29. Want wat stond daar ook alweer? Israël in de diaspora, ellende op ellende, gebrek. Je leest ook in die hoofdstukken dat ze 's morgens zullen wensen dat het al avond zou zijn en in de avond: was het nu maar weer morgen. Met andere woorden, nooit zijn ze ergens thuis en ze worden opgejaagd. Een vreselijke tijd zal dat zijn. En in die tijd, voorafgaand aan het moment dat zij inderdaad teruggebracht zullen worden naar het land, wijs ik expres nog eens een keertje op dat 29e vers: "De verborgen dingen zijn voor JAHWEH, onze God, maar de geopenbaarde, die zijn voor ons en onze zonen, voor de aeon, opdat wij al de woorden van deze onderwijzing doen."

Hoezo die verborgen dingen? Nou, ik heb het zojuist nog eventjes min of meer in het midden gelaten, maar het moet toch duidelijk zijn dat in de tijd dat Israël verstrooid is onder de volkeren, God nog niet Zijn woord aan hen heeft recht gedaan door hen terug te brengen en hen te zegenen en hen tot een kanaal van zegen voor de hele volkerenwereld te maken. Daaraan voorafgaand zijn daar verborgen dingen die niet voor de oren van Israël als volk bestemd zijn. En dat heeft alles te maken met de huidige tijd. Wij kennen een apostel die juist daarover spreekt, over verborgen dingen. Hij is bij uitstek die afgevaardigde van Christus Jezus die verborgen dingen mocht onthullen.

Welke verborgen dingen? Die waren niet bestemd voor Israël. Het wordt wel verondersteld, hier in dit vers bijvoorbeeld, maar de inhoud ervan is allemaal nog bedekt. Het zijn hints en heenwijzingen. Als Israël dan inderdaad hun Messias afwijst — en dat is in het jaar 30 van onze jaartelling gebeurd — dan komen ze veertig jaar later, hoe frappant, echt definitief in de verstrooiing terecht toen Jeruzalem werd verwoest. Ellende op ellende. In die tijd heeft God een apostel buiten het land geroepen, een Romein, maar jazeker, ook een Jood. Waarom? Omdat Hij via hem tal van verborgen dingen zou bekendmaken. Al die tijd was het verborgen gehouden in God; Hij heeft er niet over gesproken. Het was voor Hem. Maar via hem gaat die apostel Paulus over de verborgen dingen spreken aan de natiën.

Dat wordt trouwens ook in ditzelfde Bijbelboek al gezegd: "Ik zal jullie dan in die tijd ook jaloers maken op een volk dat geen natie is." Dat is die Ecclesia van nu. We zijn geen natie, maar we worden wel verzameld en zijn Zijn eigen. In dat volk krijgt men de aller- allerhoogste bestemming. Ik bedoel dat zelfs letterlijk: hemels, op het hoogste niveau. Zij maken deel uit van het lichaam van Christus. Ze zijn niet de bruid, nee, ze worden geïdentificeerd met Christus Zelf. Geloof me, dat staat niet in Deuteronomium 29. De verborgen dingen zijn voor de Heer, maar Hij heeft ze wel op Zijn tijd geopenbaard en onthuld, en Paulus mocht het uitbazuinen.

Hoe geweldig is het als je daar dan ook oor voor hebt gekregen? Ik zeg het expres zo, want ook dat is geen verdienste. "Ik ben gevonden" — dat staat trouwens ook onder andere in Deuteronomium — "ik word gevonden door degenen die naar Mij niet zochten." Pure genade. Het is ook een boodschap van genade die vandaag onder de natiën gepredikt wordt. Hun val is de verzoening der wereld; dat is wat die apostel wereldkundig mocht maken. Wat zal hun aanneming dan anders wezen dan leven uit de doden? Amen. Ja, want ik heb geen dia's meer.

▶ 47:28 Afsluitend Lied en Dankgebed ↑ hoofdstukken

Ik stel voor dat wij een lied gaan zingen. En dat is een lied dat we allemaal kennen. Er werden zojuist wat, tenminste voor mij, onbekende liederen gespeeld en gezongen, maar dit lied is bepaald niet onbekend: "Groot is Uw trouw, o Heer". Want God houdt altijd vast aan dat wat Hij begonnen is.

Zullen we met elkaar onze hemelse Vader nog dankzeggen?

Trouwe God en Vader, we kunnen niet anders dan beamen wat we zojuist gezongen hebben: groot is Uw trouw. En dat het waar is wat er staat geschreven: dat U trouw houdt en nooit laat varen de werken van Uw handen. En ook al laat U het los... U pakt altijd op Uw tijd en ook op Uw wijze de draad weer op. En dat heeft niets te maken met onze trouw. Want zoals we ook zongen: ben ik ontrouw, U verandert niet. Gij blijft immer Dezelfde. En wat is dat een geweldige basis, een grond onder onze voeten. Dat het niet afhangt van ons en van onze prestaties, maar van U alleen. En daarom komt ook U alle lof en eer toe.

Heer, wat is het geweldig dat we ons oor ook vanmorgen te luisteren mochten leggen bij woorden die al zo lang, millennia geleden, zijn opgetekend. En hoe waar is het gebleken wat Israël heeft ondervonden, het Joodse volk onder de natiën. Maar hoe geweldig is het ook dat de tijd nabij is dat U gaat waarmaken wat in Deuteronomium 30 wordt voorzegd, en op zoveel andere plaatsen. Dat U Uw volk, Uw uitverkorenen, zal terugbrengen van het einde des hemels. Dat U hen terug gaat brengen via de woestijn naar het land. En dat U hen daar gaat zegenen en dat de bedekking zal worden weggenomen. Dat er leven en licht zal zijn. En wat een geweldige rijkdom zal dat dan op den duur ook weer zijn voor de hele volkerenwereld. Want U hebt dat volk juist ook uitgekozen om heel de wereld te bereiken.

Heer, we prijzen onszelf gelukkig – nee, U prijst ons gelukkig wanneer wij vandaag weet mogen hebben van deze dingen. Van een God die Zich verborgen houdt, maar ook van al die andere verborgen dingen die U juist via die ene apostel hebt bekendgemaakt en hebt laten optekenen. Wat een geweldige glorie ligt daarin besloten. We hebben er geen idee van. Zelfs als we het al enigszins mogen begrijpen, dan nog hebben we geen benul van die geweldige rijkdom die daarin ligt opgesloten.

En Heer, dat is het geweldige: dat we juist daarom ook steeds meer mogen gaan ontdekken. Het is ook de bede van ons hart dat U ons verlichte ogen geeft, zodat we werkelijk gaan zien waar het om gaat. Dat we gaan beseffen hoe rijk het is om U te kennen en die geweldige toekomst waar we zojuist ook over zongen. Een toekomst die U voor ons hebt weggelegd, voor Israël, voor de natiën en voor heel de schepping. U gaat alle dingen op Uw tijd en wijze rechtzetten, weldoen, welmaken.

Heer, wat is het geweldig dat dat volledig afhankelijk is van U en Uw trouw. In dat besef dragen we elkaar ook bij U op. Ook als we van hier gaan, bedanken we U voor het voorrecht om samen te komen en de Schriften te openen. Want dat is het enige, maar dan ook werkelijk het enige dat telt: de rijkdom die we daarin vinden. In de naam van Uw Zoon, onze Heer Jezus Christus, die U uit de doden hebt opgewekt, eens voor altijd, danken we U zo voor alles en we bevelen elkaar in die naam dan ook bij U aan. Onze Heer Jezus Christus. Amen.

En dan, tenslotte, zingen wij nog één lied. Ook dat is, ik denk ook hier, een gouden ouwe: "Mijn leven is zeker in Gods hand". Laten we dat staande zingen.

Daar heb ik eigenlijk helemaal niets aan toe te voegen, behalve dan de band van harte te bedanken voor de begeleiding. Top! En ik zou zeggen, lieve mensen, nog een hele goede zondag. Gods zegen in alles en tot ziens!