▶ 00:00 Gods Twee Boeken: de Natuur en de Schriftuur ↑ hoofdstukken

Wat is het geweldig als je zulke dingen mag horen en overwegen. Het is inderdaad prachtig hoe God dat allemaal zo bedacht heeft. Dezelfde God die de hele wereld, de schepping en de levende natuur heeft bedacht en voortgebracht, die God heeft zich ook uitgesproken. We mogen Zijn Woord hebben, en dat wat er staat geschreven komt uit dezelfde bron.

Ik ben ooit groot geworden met de catechismus en ergens in die geloofsbelijdenissen wordt ook gezegd dat God twee boeken heeft. Ik heb wel eens aanmerkingen op wat er in die geschriften staat, heel veel zelfs, maar dit klopt als een bus. Of zoals men wel eens gekscherend zegt: het klopt als een zwerende vinger. In ieder geval is het waar dat God twee boeken heeft, namelijk de natuur en de schriftuur. Dat is eigenlijk ook ontleend aan Psalm 19. De taal die we in de natuur zien, is in feite dezelfde taal als die we in de Schrift tegenkomen. Dat wil zeggen: de inhoud is exact hetzelfde. Het gaat allemaal over Hem, zoals Dirk dat ook zei; over Hem die de dood heeft overwonnen en nieuw leven voortbrengt. In feite gaat het daar ook over in de levende natuur.

Het is waar wat Dirk zojuist zei, dat we van de week even hebben overlegd. Hij wilde het graag hebben over het fenomeen van mannelijk en vrouwelijk in de natuur. Het is nog niet zo lang geleden dat we het daar in deze setting ook over hebben gehad bij de bespreking van Romeinen 1. Hij wilde daarop voortborduren en dat kwam heel erg goed uit. Ik had nog een paar onderwerpen in gedachten en had nog geen definitieve keuze gemaakt, maar één van de opties die ik altijd nog een keertje wilde bespreken, is wat we in Genesis 2 lezen over de bouw van de vrouw. Dat rijmt natuurlijk mooi.

Ik heb even geaarzeld, want je zou op het verkeerde been gezet kunnen worden en denken dat ik het over het postuur van een vrouw zou gaan hebben, maar dat is niet de insteek. Ik heb het over Genesis 2, over hoe de vrouw wordt voortgebracht en hoe juist deze terminologie wordt gebezigd. Een paar maanden terug hebben we in de studie over Romeinen 1 al gezien hoe Paulus beschrijft dat God de Schepper is. Als God wordt weggeredeneerd – en dat gebeurt algemeen in deze wereld – dan wordt de waarheid, zoals Romeinen 1 vers 18 zegt, in ongerechtigheid ten onder gehouden. Alles wordt ingezet om de waarheid die zo evident is, namelijk dat er één God is, een Schepper die alles bedacht en voortgebracht heeft, ten onder te houden. Dat gaat heel moeilijk omdat het zo evident is, maar alle systemen, ook het hele onderwijs, zijn erop gericht om dat vooral weg te redeneren.

In Romeinen 1 is het heel opvallend dat dit vervolgens ook leidt tot het niet meer onderkennen van het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk. Paulus betoogt dat heel expliciet en laat duidelijk het verband zien. Het leidt tot een onteer-ing van de seksuele omgang; dat wil zeggen hoe God mannelijk en vrouwelijk op elkaar heeft afgestemd. Anatomisch en biologisch zit de natuur zo in elkaar, maar het verwijst naar de Schepper en de schepping. De eer in de seksualiteit en in het hele fenomeen mannelijk-vrouwelijk zit hem juist in het feit dat het verwijst naar de grote God: een Hij die een schepping heeft voortgebracht die vrouwelijk ten opzichte van Hem staat.

God is mannelijk, en dat betekent in de praktijk het gevende element. De schepping is vrouwelijk, en dat is het ontvangende element. Die twee principes zie je overal in terug. Dat is veel breder dan alleen de seksualiteit en het biologische verschil tussen mannelijk en vrouwelijk. De verhouding van een spreker ten opzichte van zijn gehoor is bijvoorbeeld ook mannelijk: de één geeft, de ander ontvangt. Het is een relatieve verhouding, want op het moment dat ik daar zit en Dirk spreekt hier, dan is hij mannelijk en ben ik weer vrouwelijk. Het is relationeel; het gaat om het gevende en het ontvangende element.

Hoe dan ook, dat hele fenomeen van twee geslachten is essentieel. Ik herinner mij dat president Trump bij zijn aantreden in januari dat meteen in zijn speech aanhaalde. Hoeveel er op hem ook is aan te merken, dit is een waarheid als een koe. Hij zei: "Er zijn twee geslachten." Dwars tegen alle andere beweringen in zijn er twee geslachten, en dat is precies wat de Bijbel daarover zegt: mannelijk en vrouwelijk. Je leest

▶ 06:51 Naar Gods Beeld: de Bijbelse Betekenis van Mannelijk en Vrouwelijk ↑ hoofdstukken

In Genesis 1 vers 27 staat dat God de mens schiep naar Zijn beeld, of letterlijk: in Zijn beeld. Maar goed, idiomatisch vertalen we dat als: naar Zijn beeld. Naar Gods beeld schiep Hij hem, en dat is van belang omdat er een mannelijk enkelvoud wordt gebruikt, de derde persoon, om het helemaal correct te zeggen. Adam werd geschapen naar Gods beeld trouwens, en in het grote Bijbelse plaatje is het zo dat de vraag gesteld kan worden: wie is dat beeld van God? Dat is de Heer Jezus Christus. Hij wordt uitdrukkelijk zo genoemd in de brieven aan de Kolossenzen en de tweede brief aan de Korintiërs. Hij is de expressie, het icoon van God. God is de onzienlijke, maar Hij drukt zich uit in Zijn beeld en Adam werd geschapen naar of in Gods beeld. Dat betekent dus eigenlijk dat God de laatste Adam al in beeld had toen Hij Adam creëerde. Adam is in feite gecreëerd naar het model van Hem die na hem zou komen. Waarna je vervolgens de vraag kunt stellen: wie is dan de eerste? Maar Hij is het inderdaad, zodat Hij – dat zegt Kolossenzen 1 trouwens ook – in alles uiteindelijk toch de eerste plaats inneemt.

Naar Gods beeld schiep Hij hem, en dan – waar het me nu vooral om gaat – mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. En dat is dan weer meervoud. Naar Gods beeld schiep Hij hem; en mannelijk, dat is Adam dus, werd geschapen naar God. Mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. In de modernste vertaling, de NBV, heb ik ontdekt dat het wel correct wordt weergegeven. Er staat inderdaad: mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. In de Statenvertaling staat "man en vrouw", maar dat is niet helemaal correct. Het is mannelijk en vrouwelijk; de nadruk, het accent, ligt op het geslacht. En dat is heel boeiend. Als je hierop gaat inzoomen, dan ga je trouwens ook zien hoezeer dit Bijbels spraakgebruik is. De Bijbel is nooit preuts, soms wel verhullend of discreet. Je leest van Sara dat ze – wij zouden misschien zeggen: ze menstrueerde niet meer – maar ze was op ouderdom en het ging haar niet meer naar de wijze der vrouwen. Dat is dan heel discreet geformuleerd.

Maar ik zal u vertellen, er zijn ook heel wat aanduidingen die de vertalers te grof vonden om zo letterlijk weer te geven. Want heel vaak, wanneer er bijvoorbeeld in Samuël of in Koningen over de mannen wordt gesproken, over wat mannelijk is, dan staat er eigenlijk gewoon: "al wat tegen de wand plast". Of in de oude Statenvertaling: "al wat tegen de wand pist". Dat hebben ze dan maar eufemistischer, wat netter, weergegeven. Nou, daar kan ik u trouwens nog wel heel wat meer voorbeelden van geven. Maar het Hebreeuwse woord voor mannelijk, daar gaat het me nu even om, dat is dit woord zachar. Dat is afgeleid van een werkwoord dat "herinneren" of "een herinnering" betekent. Het heeft ook heel dikwijls de betekenis van een opgericht gedenkteken, dat wil zeggen: ter herinnering aan. Er worden stenen opgestapeld of er wordt iets omhoog gezet; een opgericht monument dus, of een zuil. En dat is in feite een hele beeldende manier om te zeggen dat het mannelijk is. Dat hoef ik verder toch niet uit te leggen.

De aardigheid is hier trouwens ook nog eens dat het Bijbelse idee daarbij is dat aan Abraham – we gaan inmiddels tweeduizend jaar verder in de geschiedenis na Adam – het teken van de besnijdenis werd gegeven als herinnering. Als teken, maar ook om het volk te herinneren aan Gods eed. En het woord voor eed of eedzwering houdt ook weer verband met het woord voor de vrucht van de eik. Ik zeg het nu ook een beetje eufemistisch: de eikel. Meestal wordt het zo geformuleerd dat de voorhuid wordt weggenomen, dus de negatieve manier van wat weggenomen wordt. De positieve manier is dat de vrucht van de eik zichtbaar wordt. En waarom denkt u dat u in de geschiedenis van de aartsvaders, maar ook later bij Jozua, leest dat de rechtshandelingen plaatsvonden onder de eikenboom? Of dat Abraham zich legerde bij de eikenbossen van Mamre en later weer van More? Hij had iets met de eik. Dat alles herinnerde hem aan Gods belofte, aan Gods eed. In feite is het mannelijk lid een monument. Wij hebben daar dit symbool voor, dat ook het symbool van Mars is, en dat opgerichte teken zie je daar dus nog duidelijk in terug.

Het woord voor vrouwelijk, wat je in Genesis 1 vers 27 leest, komt van een werkwoord dat "doorboren" betekent. Als zelfstandig naamwoord is het een "opening". Dat is ook nogal beeldend. De Bijbelse termen zijn in feite heel visueel en ze laten eigenlijk totaal geen misverstanden bestaan over wat de gedachte daarachter zou zijn. De symbolen die wij voor mannelijk en vrouwelijk gebruiken, herinneren trouwens ook aan de planeten Mars en Venus. Venus was de godin van de vruchtbaarheid, met een vruchtdragend kruis. Daar zitten zoveel associaties bij die voor een deel direct aansluiten bij het Bijbelse gedachtegoed. Dat zie je trouwens ook in het Nieuwe Testament. Want deze tekst over dat God de mens mannelijk en vrouwelijk schiep, wordt aangehaald door de Heer Jezus in Mattheüs 19. Daarin zie je dat de Heer Jezus de Schriften als fundament nam. Hij zei altijd: "Er staat geschreven" en "Hebt gij niet gelezen dat?". Hij nam ook de eerste hoofdstukken van het boek Genesis – die vandaag altijd zo gemakkelijk wegverklaard worden als mythologisch of als het gedachtegoed van die dagen – serieus. Nee, het is historisch; zo zijn de dingen gegaan.

Toen het ging over de kwestie van de echtscheiding, antwoordde de Heer Jezus op de vraag door gewoon te vertellen hoe het gegaan is: "Hebben jullie niet gelezen dat de Schepper hen van den beginne als mannelijk en vrouwelijk heeft gemaakt?" Ook hier wordt niet gesproken van "man en vrouw", maar van "mannelijk en vrouwelijk". De nadruk ligt op het feit dat er twee geslachten zijn. Dan staat er in het vervolg trouwens ook nog de tekst die ik straks zal aanhalen: "En die twee zullen tot één vlees zijn. En wat God heeft samengevoegd, dat scheide de mens niet." In het Grieks zie je trouwens hetzelfde verhaal. Wat ik zojuist vertelde over het Hebreeuws – over een opgericht teken als herinnering en een opening – zie je daar ook. Het Griekse woord voor mannelijk betekent letterlijk "aero", wat "omhoog komen" betekent. Ook dat laat niets aan de verbeelding over. Dat geldt trouwens ook voor het woord voor vrouwelijk, want dat is verwant aan het woord voor tepel, oftewel de moederborst. Het zijn zowel in het Hebreeuws als in het Grieks hele visuele termen die je direct koppelt aan mannelijk en vrouwelijk. Laten we daarvoor naar Genesis 2 gaan, want daar gaat het over de bouw van de vrouw. Wanneer in Genesis 1 vermeld wordt dat God de mens naar of in Zijn beeld schiep, en mannelijk...

En vrouwelijk schiep Hij hen. En hoe dat dan gegaan is, wel, dat wordt in Genesis 2 vervolgens verhaald. En dat is het verslag van Adam zelf. We hebben het daar een hele tijd over gehad, zoals ik het hierover had, over de documenten die de aartsvaders zelf hebben opgetekend. Dit is dus... Genesis 1 is het verslag van God Zelf, en Genesis 2 en de hoofdstukken daarna is het verslag van de registratie van de aartsvaders, in dit geval Adam. Ja dus, we hebben het uit de eerste hand. En later zijn al die documenten verzameld en samengebracht in het boek Genesis door Mozes zelf, als redacteur zeg maar. Oké.

Nou begin ik te lezen bij vers 21 van Genesis 2. Oké, nadat al was vastgesteld dat Adam inderdaad ook over het gedierte... Hij zou heerschappij voeren over het gedierte. Dat wil zeggen, hij was met recht ook koning over de dierenwereld. Daar kan ik nou echt jaloers op zijn: dat een hond op je afkomt en je zegt 'zit', en dat die ook gaat zitten. Bij mij doen ze dat nooit, maar ja goed.

Er is ook heel wat toen verloren gegaan. Maar Adam had inderdaad dat vermogen. Sommige mensen hebben het trouwens nog enigszins. Dat is heel wonderlijk, maar goed. En dan lees je ook dat Adam signaleerde dat het fenomeen van mannelijk en vrouwelijk, zoals hij dat zag in de hele dierenwereld... Trouwens, de plantenwereld kent het fenomeen natuurlijk net zo. Nou ja, niet net zo, maar ook alles. Dus al het voortbrengen van nieuw leven heeft altijd met mannelijk-vrouwelijk te maken. Dat is gewoon een universeel scheppingsgegeven.

Maar Adam stelt dan vast dat hij dat, zoals de dierenwereld dat kende, niet had. En dan zegt de Heere God ook: "Het is niet goed dat de mens, Adam..." – er was er maar één namelijk, er was er maar één – "...de mens alleen zij."

▶ 19:13 Een Goddelijke Narcose: Geen Rib, maar een Zijde ↑ hoofdstukken

In vers 21 lezen we hoe Yahweh God een diepe slaap op de mens deed vallen. In de interlineair staat daar 'een verdoving'. Het is inderdaad geen gewone slaap, maar eigenlijk een soort narcose. Ik vind dat een hele passende term, want het is inderdaad een zodanige slaap waarbij je helemaal niets meer bemerkt en volstrekt passief bent; de toestand die noodzakelijk is om een operatie zonder enig gevoel te ondergaan. Yahweh God deed dus een diepe slaap, oftewel een verdoving of narcose, op de mens vallen, waarbij de gedachte vooral is dat God Zelf degene is die handelt en de mens daarin passief is.

De tweede keer dat we deze term 'diepe slaap' tegenkomen is in Genesis 15. Dat is de geschiedenis waarin aan Abraham de belofte heel officieel wordt gegeven en ook daar lees je dat er een diepe slaap over hem kwam. De hele essentie van dat hoofdstuk is juist dat God degene is die belooft en dat het volstrekt eenzijdig is. Het is daarom ook geen voorwaardelijk verbond, zoals het oude verbond dat wel was – daarom was dat verbond ook tijdelijk. Op het moment dat de mens aan voorwaarden moet voldoen, dan gaat het geheid fout. Dat wordt ook in de Bijbel gedemonstreerd, maar het verbond met Abram en de belofte die aan hem gegeven wordt, is volstrekt onvoorwaardelijk. Zoals trouwens ook het nieuwe verbond onvoorwaardelijk is, en daarom ook blijvend en met recht succesvol.

Hoe dan ook, Yahweh God deed een diepe slaap op de mens vallen. En terwijl deze sliep, nam Hij een van zijn ribben. Dat is natuurlijk de bekende gedachte: dat de vrouw een rib uit het lijf van de man zou zijn. Het verhaal gaat – en ik heb het zelf ook een hele tijd gedacht, moet je nagaan wat een onbenul ik was – dat de man ook één rib minder zou hebben dan een vrouw. Maar dat kunt u direct vergeten. Een mens heeft normaal gesproken tweemaal twaalf ribben. Nu zijn er uit die gedachte van de 'rib' wel mooie lessen te trekken; de rabbijnen hebben dat ooit al gedaan door te wijzen op de plek dicht bij het hart. Dat is prachtig, maar ik moet er toch bij zeggen dat het woord 'rib' er feitelijk niet staat.

Laten we het in het Hebreeuws wat concreter en preciezer benaderen. Er staat het Hebreeuwse woord tsela. Dat woord komt precies 41 keer voor in het Oude Testament en nooit, behalve hier, wordt het vertaald met 'rib'. Daar moet een rood lichtje gaan branden: dat is dus niet consequent weergegeven. Altijd wordt het gebruikt voor een 'zijde' – niet als in de stof zijde, maar als een zijde in de zin van een zijvertrek of een flank van een huis of van het heiligdom. Het wordt heel vaak gebruikt in verband met de tabernakel voor een zijvertrek of een zijwand. Kijkt u het maar eens na hoe dat woord wordt weergegeven; het is altijd een zijde. Zo zou dat hier dan ook vertaald moeten worden als je het concordant, dat wil zeggen eenluidend en consequent, weergeeft. Je wilt daarmee de lezer de indruk geven van wat het woord werkelijk betekent. Als je wilt weten wat een woord betekent, moet je weten hoe het gebruikt wordt, maar als het de ene keer zus en de andere keer zo wordt weergegeven, dan word je niet wijzer. Daarom pleit ik altijd voor een concordante weergave, om zo dicht mogelijk bij de woorden van de Schrift te komen. Ik weet dat taal soms weerbarstig en moeilijk is, maar je wilt zo dicht als mogelijk bij de Schrift komen.

Er werd dus een 'zijde' uit hem genomen. Dat is nog vrij algemeen. Een van de verklaringen die wel gegeven wordt, is dat de vrouwelijke zijde uit hem genomen werd. Sommigen zeggen zelfs dat Adam biseksueel was en dat hij mannelijk en vrouwelijk in zich had en dat één zijde uit hem genomen werd. Zo staat het er niet letterlijk in de Bijbel, moet ik erbij zeggen, maar de gedachte is niet uit de lucht gegrepen. Er staat gewoon: een zijde is uit hem genomen. Dat betekent trouwens ook dat het niet alleen een rib kan zijn, want dat is enkel gebeente, een bot. Alleen een baarmoeder kan het trouwens ook niet zijn, want dat is alleen vlees. Later – ik kom daar straks nog op terug in vers 23 – zegt Adam, als hij voor het eerst zijn vrouw ziet en uitroept: "Wow man!" – of "Woman!" – dan zegt hij: "Deze is eindelijk, of ditmaal, gebeente van mijn gebeente en vlees van mijn vlees." Wat uit hem genomen is, is dus zowel gebeente als vlees. Weten we dan meer? Niet zo veel, want het was een zijde. Laten we gewoon de Bijbel nemen zoals ze zich aandient: het is geen rib, er staat ook geen baarmoeder, maar een zijde. Dat is het Bijbelse woord wat in dat verband gebruikt wordt.

Er staat echter nog iets bij. Terwijl deze sliep, nam God een van zijn zijden en sloot haar plaats toe met vlees. De operatie die Adam hier onder narcose ondergaat, is dus geen verminking. Er wordt een zijde uit hem genomen – wat dat dan ook moge zijn – maar vervolgens is er geen open wond. De plaats werd toegevoegd met vlees; in haar plaats kwam vlees voor in de plaats. Er wordt dus een zijde weggenomen en dat wordt vervolgens aangevuld, afgesloten, afgerond en voltooid met vlees dat daarvoor in de plaats komt. Dat wijst wel heel sterk in de richting dat er iets vrouwelijks uit hem wordt genomen en dat er iets mannelijks voor in de plaats komt. Ik zeg nu alleen wat de tekst suggereert, maar niet expliciet zegt.

En Yahweh bouwde de zijde die Hij uit de mens genomen had tot een vrouw. Je vraagt je af – ik had het zojuist over visueel taalgebruik – hoe je dit moet zien. Dit laat zich enigszins visualiseren, maar het is aan de andere kant ook weer heel moeilijk. Hoe moet ik me dat voorstellen? Om hier een film van te maken, dat kan wel, maar dan moet je er vaak dingen bij bedenken die de tekst niet zegt, of je kunt allerlei dingen die de Bijbel wel zegt juist weer niet uitbeelden. Laten we daarom gewoon lezen wat er staat.

▶ 27:59 De Bouw van de Vrouw: de Moederschoot als Heiligdom ↑ hoofdstukken

En JAHWEH bouwde de zijde die Hij uit de mens genomen had tot een vrouw. Dat is wel heel opmerkelijk en dat is trouwens ook de reden waarom ik aan deze studie de titel ‘De bouw van de vrouw’ heb meegegeven. Want deze term, bouwen, wordt normaal gesproken – eigenlijk logischerwijs – altijd gebruikt voor het bouwen van een huis of de bouw van het heiligdom, van de tabernakel of van de tempel. Hier staat echter het gewone woord voor bouwen. Adam wordt, zo lees je al eerder in het hoofdstuk, uit de aardbodem geformeerd. Adam wordt geformeerd, maar de vrouw wordt later, in een volgend stadium, vanuit Adam gebouwd. Zij krijgt trouwens pas later de naam Eva, wanneer zij moeder wordt, want Eva betekent ‘moeder van alle levenden’. Hier heet zij eenvoudigweg nog ‘de vrouw’.

Adam wordt dus geformeerd uit de aardbodem en de vrouw wordt vanuit Adam gebouwd. Waarom zou dat zo zijn? Je krijgt hier twee concepten die allebei dezelfde gedachte in zich hebben, namelijk door het gebruik van het woord ‘bouwen’ maar ook het woord ‘zijde’. Dat zijn in feite allebei architectonische begrippen, om het even deftig te zeggen. In feite wordt de vrouw voorgesteld als een woning, als een huis of zelfs als een heiligdom. En dat is niet zo gek; het is namelijk een plaats van ontmoeting en gemeenschap. En dan ga ik iets vertellen dat u misschien nog nooit gehoord heeft, maar ik vertelde al eerder over de man die het beeld van God draagt en hoe de opstanding en het voortbrengen van nieuw leven daarin wordt uitgedrukt. Het bijzondere is namelijk dat de moederschoot en de typisch vrouwelijke anatomie heel veel linken en associaties hebben met het heiligdom.

In de vrouwelijke anatomie heb je bijvoorbeeld de term ‘de voorhof’, een term die je direct associeert met het heiligdom. Of wat dacht u van het voorhangsel dat scheurt? In verband met de moederschoot denk je dan meteen aan het maagdenvlies, maar in feite is het precies dezelfde gedachte. Het Hebreeuwse woord voor baarmoeder of schoot is rechem. In het Nederlands is de schoot een plaats van geborgenheid, maar in het Hebreeuws is het de term voor ‘ontferming’. Je leest in Hosea over een dochter die hij kreeg en die Ruhama heette. Eerst heette ze Lo-Ruhama, maar later werd het Ruhama, wat ‘ontferming’ betekent. God ontfermt zich en de moederschoot is de plaats van ontferming en van geborgenheid en verborgenheid. Waarom? Omdat daar het nieuwe leven, het grote wonder van de hele levende natuur, in het verborgene plaatsvindt, maar ook in de geborgenheid van de moederschoot. In de Bijbel is dat een heilig ding.

Tegenwoordig wordt er in het kader van gender heel anders over gesproken. Hoe wordt er vandaag de dag over de moederschoot gesproken? Dat is een enorm contrast. Het zou een plaats moeten zijn waar juist veiligheid gegarandeerd is, maar we zien 39.000 abortussen. Het contrast kan niet groter zijn. Wat ik nu zeg is geen politiek statement, ik zeg gewoon dat de Bijbelse term voor baarmoeder in het Hebreeuws direct verbonden is met het woord ‘ontferming’. Ik vind het trouwens ook heel opmerkelijk dat het binnengaan in het heiligdom directe associaties heeft met de terminologie die gebruikt wordt in verband met seksualiteit. Denk aan woorden als ‘ingaan’. Je leest over het heiligdom ingaan, de priester die het heiligdom inging, maar je leest dat ditzelfde werkwoord wordt gebruikt in hoe hij – en dat is typisch Bijbels taalgebruik – tot zijn vrouw inging. Ook dat is tamelijk visueel en wordt in bewegende termen uitgedrukt. In feite zijn het dubbelzinnige termen; termen die in verband met het ene gebruikt worden, maar ook in verband met het andere.

Wat dacht u van het woord ‘kennen’? Adam kende zijn vrouw, dat lees je al meteen in Genesis 4 vers 1. ‘Bekennen’ staat er in de Statenvertaling, en in de NBG-vertaling staat dat Adam gemeenschap had met zijn vrouw. Dat is ook wat het betekent, want er staat dat ze zwanger werd en een zoon baarde. Dat staat niet ter discussie, maar het gaat erom dat de Bijbelse terminologie te maken heeft met kennen. Kennen is in de Bijbel niet alleen maar informatie verzamelen; het is gemeenschap. En u raadt het al: je leest in verband met het kennen van God exact dezelfde terminologie. "Opdat zij Mij zullen kennen," zegt Exodus 29. Dat wil zeggen: Hem werkelijk ten diepste kennen en gemeenschap met Hem hebben. Gemeenschap hebben is in feite ook weer zo’n dubbelzinnige term, maar de Bijbel spreekt in de Hebreeuwse terminologie vooral over ‘kennen’ of ‘naderen’. Je leest over tot de vrouw naderen, maar je leest ook over naderen tot God. In Exodus 19 moet u het maar eens nakijken; die twee worden gewoon aan elkaar gekoppeld.

Dezelfde terminologie zie je bij het woord ‘ontvangen’. In de adventstijd lees je over Maria dat er tegen haar wordt gezegd: "Gij zult ontvangen." Letterlijk gaat het over de ontvangenis en het baren van een zoon. Dat ontvangen is ons woordje conceptie; ‘concept’ betekent letterlijk ontvangen. Het zijn allemaal termen die in beide verbanden gebruikt worden: het ontvangen van het Woord en het ontvangen van zaad. Het gaat om ontvangen in de zin van zwanger worden en nieuw leven voortbrengen. Het zou heel gemakkelijk plat over kunnen komen, maar die indruk wil ik absoluut niet wekken.

Ik moet tussendoor nog even iets anders gezegd hebben, want het is nog niet zo lang geleden dat ik van iemand de opmerking kreeg dat ik ook deze typologie over Schepper en schepping gebruikte en toen het woord ‘erectie’ had laten vallen. ‘Erectie’ betekent echter ook gewoon omhooggaan of opstaan. Het zijn dubbelzinnige termen die precies uitdrukken waar het God om gaat. Ik weet dat sommige mensen denken dat je het allerhoogste en meest heilige naar beneden trekt als je zulke dingen naar voren brengt, maar het is precies omgekeerd. Dat is de hele insteek: laten zien dat God heel de levende natuur en alles in de schepping heeft bedacht.

Wij kunnen daar wel heel preuts over doen, of dat nu victoriaans is of van mijn part calvinistisch, maar men heeft van oudsher al geprobeerd dit weg te drukken. Paulus voorzegt in 1 Timotheüs al dat de christenheid in latere tijden het huwelijk zou verbieden, met de gedachte dat het allemaal maar aards is en met seksualiteit te maken heeft, en dat we het daar verder niet over hebben. Maar dit is de natuur. Zo heeft God het bedacht en wat ik ermee wil aangeven, is dat de God die de natuur heeft gemaakt – en Hij schiep hen mannelijk en vrouwelijk – dit zo heeft ontworpen met een betekenis. Het verwijst naar het allerhoogste, namelijk naar Hem als de Man en de vrouw als de schepping. Dat is een enorme eer. Het is dus niet zo dat je het heilige naar beneden haalt; integendeel, je tilt het aardse en het gewone – wat men het profane noemt – juist naar een hemels niveau. Alles spreekt van Hem.

Seksualiteit is niet zomaar iets plats, zoals eten en drinken en allerlei natuurlijke dingen. Ja, dat is juist de ontering. Het eren van de Schepper is juist gelegen in het herkennen van Hem in de aardse, gewone dingen; de natuur zoals Hij die heeft gemaakt. En dan gaat er een wereld open. Het spreekt allemaal van Hem, over de weg die Hij gaat. Niet moralistisch van 'dat mag wel' en 'dat moet niet'. Nee, zo is het. Daar spreekt het van.

Ik vind dat geweldig en daarom verbaast het mij ook niet als je die typologie ziet, dat je dus dingen in de natuur ziet. Logischerwijs spreekt het van Hem die dat bedacht heeft en die het juist uitbeeldt en illustreert in alle aspecten van de schepping. In een wereld die eigenlijk geregeerd wordt door de dood, moet er nieuw leven worden voortgebracht. Want in feite is voortplanting noodzakelijk. Weet u waarom? We zijn stervelingen. En als we ons niet zouden voortplanten, dan is het gauw over en uit. Dus in feite is voortplanting, de levensdrift bij uitstek, niets anders dan overleven en de dood overwinnen. Je overwint de dood door voortplanting.

Dat zijn zulke diepe gedachten. Dat betekent dus dat het in deze oude wereld zo gaat, maar in de nieuwe schepping wordt het anders. Daar wordt niet meer getrouwd, dat lees je ook; dan heeft het zijn functie verloren. Maar in deze oude schepping gaat het allemaal om het voortbrengen van nieuw leven. Ja, wat dacht u? Dat is wat God juist met deze schepping doet. Hij geeft Zijn Woord, het zaad van de wedergeboorte, en Hij deed inderdaad Zijn Zoon opstaan. Dat is de garantie van nieuw leven. Hij is inderdaad het heiligdom ingegaan en zo wordt in het verborgene nieuw leven voortgebracht. Dat is zo. Om in de termen van Dirk te spreken: wauw!

Ik moet weer even terugkomen bij Genesis 2. Hij bouwt dus een vrouw. En als Hij dat gedaan heeft, dan staat er: "En Hij bracht haar tot de mens." Wauw, weer wauw, ja. Let op, dus eerst wordt 'operatie man' voltooid; Hij sloot de plaats toe met vlees. Vervolgens 'operatie vrouw'; Hij bouwde de zijde tot vrouw.

▶ 41:06 De Manin: Vlees van Mijn Vlees en het Worden tot Één Vlees ↑ hoofdstukken

En vervolgens ontvangt Adam haar als een godsgeschenk. Dat is eigenlijk de gedachte. Hij bracht haar; het is geen initiatief van Adam. Adam zocht niet, Adam kiest niet. De vrouw gaat ook niet, zij neemt niet zelf de initiatieven. Het is ook hier weer God die geeft. Hij bracht haar tot de mens. En toen zei de mens: "Deze is ditmaal" – de Statenvertaling zegt dat, ik denk correct. De NBG zegt: "Deze is eindelijk." Dat is ook niet helemaal ongegrond natuurlijk, want hij vond voor zichzelf niet zoiets als wat hij in de dierenwereld wel observeerde, namelijk mannetje en vrouwtje, mannelijk en vrouwelijk. En hij herkent het meteen, want dit is in feite wat nog ontbrak. Gelukkig zei God: "Het is niet goed dat een mens alleen zij." En nu hij uit de narcose is ontwaakt, is het eerste wat hij meteen ziet de vrouw die tot hem gebracht is.

Hoe is dat dan gegaan? Dan zeggen ze: "Dit is been van mijn gebeente en vlees van mijn vlees." Niet alleen maar: ze lijkt op mij. Nee, zij is van mij. Ze is namelijk uit mij voortgekomen. Dus Adam herkent in de vrouw meteen ook dat wat uit hem is genomen. Hij weet ook: dit is vrouw. Maar er zit nog iets in. Deze zal, dat is wat Adam ook zegt, manin heten – de Statenvertalers zeiden eigenlijk "maninnen" – omdat zij uit de man genomen is. Dat behoeft misschien enige toelichting, maar het idee is natuurlijk dat het Hebreeuwse woord voor vrouw iesjah is. Er zit trouwens ook een geweldige getallensymboliek en ook een Hebreeuwse symboliek in verband met vuur en de godsnaam in. Ik laat dat allemaal voor wat het is, maar het idee is eigenlijk: een vrouw. Als iets vrouwelijk is in het Hebreeuws, dan krijgt het woord het achtervoegsel he aan het eind. Zo wordt het geëindigd. Normaal gesproken betekent zo’n achtervoegsel in het Hebreeuws dat het ergens op gericht is. Bijvoorbeeld "aardewaarts", dat is eigenlijk aretsah; aarde is arets, en gericht op de aarde wordt aretsah. En de vrouw is eigenlijk dus "manwaarts", gericht op de man. Dat klopt, dat is precies het hele idee.

In het Nederlands kennen wij dat ook. Je zegt "boer", dat is het mannetje, en "boerin" is het vrouwtje. In het Hebreeuws zeg je dus eigenlijk ook de man en de manin. Niet een heel ander woord, maar gewoon een vrouwelijke man eigenlijk. Tot dusver was Adam gewoon altijd mens, de mens. Maar vanaf deze operatie is hij man. Hier wordt voor het eerst de term man gebruikt. Helemaal mannelijk wel, maar de term man, iesj, wordt hier voor het eerst gebruikt. Wij zeggen: hier wordt de vrouw gebouwd. Dat klopt, maar hier is Adam ook voor het eerst niet alleen maar mens, maar ook man. De vrouw is gecreëerd, maar de man ook. Wat is er uit hem genomen en wat kreeg hij ervoor in de plaats? Ik zou haast zeggen: niet zozeer biseksueel, hij was onzijdig. En er wordt een zijde uit hem genomen, zoals Dirk dat ook aan de hand van die visjes al aangaf. Hij krijgt dan een zijde. Ik wil niets aan de Schrift toevoegen, maar ik probeer er woorden aan te geven om dit uit te beelden en zo door te geven. Denk er nog eens over na. Ik stel hier vast dat Adam hier voor het eerst niet alleen maar mens is, maar ook man.

En dan krijg je die bekende woorden. Ik zeg bekende woorden omdat ze namelijk ook in het Nieuwe Testament worden aangehaald: "Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten." Daarom. En "daarom" is een conclusie; het volgt uit het gegeven. Het is dus ook niet: zo behoort het voortaan te gaan. Het is niet moralistisch, maar dit is wat een man en een vrouw is. Waar het om gaat is dat je moet weten hoe het is. Als je eenmaal weet hoe het zit, dan weet je ook hoe je ermee om moet gaan. Meestal worden al die kwesties van mannelijke en vrouwelijke seksualiteit teruggebracht naar het ethische vlak van wat wel en niet mag en wat geoorloofd is. Nee, de vraag is: wat is het? En waar spreekt het van? Als je dat weet, net zoals wat ik zojuist over de moederschoot zei... Als je weet dat het de plaats is van ontferming, dan weet je meteen hoe je ermee om moet gaan. Dat volgt uit het feit wat het is. En dat is met mannelijk en vrouwelijk net zo.

Daarom zal een man – ik blijf er heel kort bij, maar een paar dingen moet ik erover zeggen – daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten. Kijk, dit is profetisch natuurlijk. Want Adam had geen vader en moeder, dus hij heeft nooit zijn vader en moeder verlaten. Maar Adam zegt dat al; het is in feite profetie. Daarom, om die reden, omdat het zo zit. Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen. Dit woord komt heel wat keren in het Oude Testament voor en meestal wordt het vertaald met iets als kleven of vastkleven. Er helemaal aan vast zitten; het is een eenheid. "Zij zullen," staat er dan, "tot één vlees zijn."

U vindt nu misschien dat ik ongeoorloofd snel door de tekst heen ga. Dat is ook zo, maar ik moet even bij mijn onderwerp blijven. Dat "tot één vlees zijn" – het eerste wat we denken, en dat klopt ook, is dat het te maken heeft met twee lichamen die één worden. De lichamelijke eenwording, dat is één vlees. Zo beschrijft de Bijbel dat ook; je leest in 1 Korinthe 6 vers 16 dat Paulus dat precies zo interpreteert. Maar ik moet er iets bij zeggen dat niet zo bekend is: in feite spreekt het ook over dat wat de seksuele gemeenschap voortbrengt. Natuurlijk, dat is wat het in zich heeft en wat biologisch gezien de functie ervan is. Namelijk: in de kinderen die voortgebracht worden, in het kind dat voortgebracht wordt, worden man en vrouw één vlees. En dat kun je niet eens scheiden. We hebben het vaak zo moralistisch opgevat: je mag niet scheiden. Op het moment dat je die toon aanslaat, ben je eigenlijk al ontspoord. Het punt is: man en vrouw worden één vlees. In het kind dat daaruit voortkomt, zijn zij één vlees. Al gaan ze uit elkaar, dat kind is het. En dat kun je nooit tenietdoen. Dat is ook weer zo'n scheppingsgegeven.

En dan ben ik nog helemaal voorbijgegaan aan het grote geheim hierachter. Ik moet het vermelden, want anders krijg ik straks boze gezichten. Hoe heb je het in je hoofd gehaald om Paulus in dit verband niet aan te halen? Nou, ik haal hem ook even aan uit Efeze 5 vers 32, waar Paulus dit vers uit Genesis 2 aanhaalt. Hij zegt: "Dit geheim, deze verborgenheid is mega groot." Hij zegt: "Maar ik zeg dit met het oog op Christus en de Ecclesia." Dat één vlees zijn... hij zegt dat "maninnen" in feite een type is van de Ecclesia. Ik moet er trouwens bij zeggen: Eva is niet de bruid. Ze is nooit de bruid geweest.

Ze was altijd al één lichaam; voordat ze er was, was ze al één lichaam met Adam. Daarom is zij ook zo’n prachtig type van de ekklesia. Je hebt natuurlijk Rachel en je hebt Rebekka, dat zijn typen van Israël. Maar dat was de bruid. Er was nog geen sprake van een gemeenschap op het moment dat de man gaat trouwen. In feite is Israël nu de bruid. Dat wil zeggen: de gemeenschap wacht nog steeds. Maar straks zal er een nieuw verbond gesloten worden. En de bruidsgedachte heeft alles te maken met de Messias en met Israël.

Wij daarentegen zijn één vlees met de Heer, met Christus. Het is nooit anders geweest; dat is wat we zijn. En daarom is 'mannin' in Genesis 2 vers 24 zo’n geweldig type. Dit geheim, zegt Paulus – in feite zegt hij dat wat hier onder de oppervlakte ligt besloten – verwijst naar Christus en de ekklesia: hoofd en lichaam.

Ja, daar zit zoveel in. Dus dan heb ik dat toch even aangestipt. En dan wil ik ten slotte nog één ding zeggen. Ik wilde eigenlijk nog een aantal verzen uit 1 Korinthe 11 aanhalen, maar als ik dat ga doen, dan komt er weer een kwestie bij van wat Paulus zegt over hoofdbedekking en haardracht. Dat laat ik hier helemaal terzijde. Het gaat mij nu vooral om nog iets, om één ding duidelijk aan te stippen.

▶ 52:48 Het Grote Geheim: Man en Vrouw als Beeld van Schepper en Schepping ↑ hoofdstukken

En dat is hoe man en vrouw, mannelijk en vrouwelijk, spreekt van de Schepper en de schepping. Kijk, in 1 Korinthe 11 zegt Paulus dat ook over de man: de man draagt beeld en heerlijkheid van God. Hij zegt het in – ik heb de versnummers er even bij gezet, kijk het maar na. Eigenlijk is dit ook een soort van huiswerk; dit is de conclusie. Maar ik wil nog even goed aanstippen hoezeer mannelijk en vrouwelijk alles te maken heeft met typologie. Dat spreekt van de Schepper en de schepping. Kijk, de man als zodanig is niet het beeld van God; dat is Christus. Maar hij draagt wel het beeld en de heerlijkheid van God. Dat is wat van de man gezegd wordt. Ik weet dat er heel vaak gezegd wordt: "Ja, man en vrouw zijn samen het beeld van God." Ik geloof dat niet. "Naar Gods beeld schiep Hij hem." En de vrouw dan? Welnu, van de vrouw lees je: "De vrouw is de heerlijkheid van de man." Dat is dus afgeleid.

Ik ga het straks afmaken, maar laat ik nog even een paar dingen op een rijtje zetten. Van de vrouw wordt in 1 Korinthe 11 gezegd dat zij de heerlijkheid van de man is. Ze is ook "uit de man", refererend aan wat er in Genesis 2 staat, en ze is ook geschapen "om de man". Ja, ik geef toe: dit klinkt niet erg feministisch. Ik weet wel wat voor reacties hierop kunnen komen, maar dat maakt me niets uit. Dit is historie, Bijbelse historie. Als ik hier zeg dat de vrouw uit de man is en dat de vrouw werd geschapen om de man, dan is dat simpelweg zoals het in Genesis 2 gegaan is. Als u denkt dat ik daarmee moralistisch ben, dan vergist u zich zeer. Dat is helemaal niet de gedachte.

Maar waarom is dit zo geweldig mooi? Niet alleen om zicht te krijgen op hoe dat nu zit met mannelijk en vrouwelijk, maar vooral omdat het wijst op de Schepper en de schepping. Want kijk, de man draagt het beeld en de heerlijkheid van God, maar de schepping is de heerlijkheid van de Schepper. Psalm 19 zegt: "De hemelen vertellen Gods eer." Het is geweldig als je daar oog voor hebt. Juist vanochtend, diep in de nacht – het was een mooie, heldere nacht – was ik om half twee nog even buiten. Dan denk je weer: "Wauw, wat geweldig." Hoe dat hele uurwerk astronomisch in elkaar steekt, is één groot godswonder. Maar het grootste wonder is dat de Schepper het heeft voortgebracht en bedacht, en sterker nog: dat Hij daarin, zelfs in die sterrenbeelden, Zijn eigen heerlijkheid meedeelt. De Schrift vertelt het, maar de hemelen vertellen het ook. Psalm 19 zegt dat het weliswaar geen spraak of woorden zijn, maar dat er wel een taal van uitgaat.

De geweldige glorie van de schepping is dat zij spreekt van de Schepper. Zijn heerlijkheid wordt daarin uitgedrukt, zoals een schilder zijn heerlijkheid uitdrukt in een schilderij of een musicus dat wat hem uitnemend maakt uitdrukt in een muziekstuk. Welke kunstenaar je ook neemt: het is artistiek, het is kunst. Het is Zijn glorie die Hij uitdrukt in Zijn creatie. Hoe plat wordt alles als de schepping geen schepping meer is omdat de Schepper is weggeredeneerd? Dan is alles zomaar, zonder doel of zin. Dat is zo donker en duister. Maar wat een glorie op het moment dat je Hem erin gaat herkennen. De schepping is ook "uit de Schepper" voortgekomen en is ook geschapen "om de Schepper". Dat zijn de verhoudingen; zo zit die relatie in elkaar.

Dat betekent ook dat de Schepper zorgt voor Zijn schepping. Dat is logisch, want het is van Hem en Hij staat ook garant voor haar. Ik vind het zo prachtig: Hij verwekt – en dit is niet zozeer 1 Korinthe 11, maar meer Romeinen 8 – ook nieuw leven in haar door opstanding. U begrijpt wat ik bedoel. Dat is wat Hij doet. Hij brengt Zijn Woord voort, dat altijd spreekt van de Opgestane. Alles. Hoe door opstanding het nieuwe leven gaat triomferen en dat er van de dood niets overblijft. Hij doet de dood teniet; dat is het Evangelie.

Daarom is deze schepping ook in "blijde verwachting". Ja, in blijde verwachting... In de praktijk is ze in lijden. Zwangerschap is, zonder weet te hebben van wat er gaat komen, eigenlijk pure ellende. U begrijpt wat ik bedoel: het geeft een heleboel ongemak, pijn en moeite. Ik spreek niet uit ervaring, maar goed, ik ben ook getrouwd. Petra heeft het – mocht ze dit horen – bepaald niet altijd even makkelijk gehad, maar u begrijpt wat ik bedoel te zeggen. Waarom noemen we het dan toch, ondanks alle moeite – want sommige zwangerschappen zijn vreselijk moeilijk – "in blijde verwachting"? Omdat er nieuw leven wordt voortgebracht. Dat gebeurt allemaal in het verborgene, maar het wordt openbaar. Dat is ook zo leuk in het Nederlands: "in blijde verwachting" en dus ook in afwachting van de verlossing. Weer zo'n dubbelzinnige term; hoe zou dat toch komen?

Dat is wat de schepping is, en wij mogen het al weten. Dat is ook wat Dirk bedoelde met dat wij "eerstelingen" zijn. Uiteindelijk gaat de hele schepping het weten. Met opgestoken hoofden ziet de schepping uit naar het openbaar worden, de openbaring van de zonen Gods. Man, man, wat een verwachting! Maar dat komt allemaal omdat je weet van die relatie tussen Schepper en schepping.

Dat zijn van die dingen die ik graag eens met jullie wilde delen vanmorgen. Het is Advent, de tijd die spreekt van verwachting. Ik moet u eerlijkheidshalve toegeven dat ik het soms wat lastig vind om de juiste woorden te kiezen. Als ik dat misschien niet helemaal correct heb gedaan, vergeef het me dan. Maar ik hoop één ding duidelijk gemaakt te hebben: dat heel de schepping getuigt van de grootheid van de Schepper. Wauw!