▶ 00:00 Inleiding: het Nieuwe Testament Geboekstaafd ↑ hoofdstukken

We gaan ons voor de vijfde achtereenvolgende keer bezighouden met dit onderwerp: "Er is geschreven". De nadruk ligt inderdaad op het fenomeen dat het woord niet alleen maar geklonken heeft, maar dat het woord ook is geschreven. Zwart op wit. Of, zal ik het eens anders zeggen met een woord dat we wellicht niet dagelijks in de mond nemen: geboekstaafd. Dat woord betekent gewoon dat het te boek is gesteld.

Dit keer houden we ons dan bezig met de boekstaving van het Nieuwe Testament. Ik moet er trouwens even bij zeggen dat ik tot voor kort — ik heb het van de week nog eventjes aangepast — als thema had gegeven: "de redactie van het Nieuwe Testament". Maar bij nader inzien heb ik het ietswat verschoven, omdat de indeling van de onderwerpen dan wat beter uitkomt, denk ik.

▶ 01:00 Terugblik op de Wording van het Oude Testament ↑ hoofdstukken

Want laat ik eerst nog, voordat we dat onderwerp gaan toelichten, eerst nog even terugblikken op wat we tot dusver hebben gezien en dat gaat over het Oude Testament. Goedenavond, hartelijk welkom. Wij zijn wat eerder begonnen, dus het ligt niet aan u hoor. Oké, tot dusver hebben we ons dus beziggehouden met het Oude Testament. Eigenlijk met uitzondering van de eerste avond, want toen was het eigenlijk min of meer een inleidende bespreking. Toen hadden we het over de schriftuur en de natuur, of omgekeerd: natuur en schriftuur, en hoe die twee zich tot elkaar verhouden.

En de daaropvolgende drie avonden hebben we ons beziggehouden – in oktober met het boek Genesis. Hoe dat tot stand gekomen is, want feitelijk is het boek Genesis pas in latere instantie een boek geworden. Maar het is feitelijk een verzameling geschriften van Toledot, zo heet dat dan in het boek Genesis in het Hebreeuws. Dus in feite beslaat het hele boek Genesis een enorm lange periode van pakweg 2000 jaar... zeg ik het goed? Ja, bijna 2500 zelfs. Dus in feite zou je kunnen zeggen dat het boek Genesis, qua tijdperiode die het beslaat, een boek is dat de tijdsduur overtreft van alle andere boeken van het Oude Testament.

En u ziet – daar ga ik me nu niet opnieuw voor excuseren – ik voeg me gewoon bij het algemeen spraakgebruik, namelijk het heet het Oude Testament. Op de term zelf is heel wat af te dingen, ik geloof dat ik dat al een keertje gedaan heb. Dat hoef ik niet opnieuw te doen, maar voor het gemak: het beestje moet een naampje hebben, zeggen ze dan. En we noemen dat dan het Oude Testament, ook al is er wel wat op af te dingen. Dat doet nu even niet ter zake.

Toen in oktober dus het boek Genesis, hoe dat tot ons is gekomen. En in november hebben we ons beziggehouden met de Tenach. Dat is de Hebreeuwse Bijbel, de wijze waarop de Joden de Bijbel kennen; dat wil zeggen in de Hebreeuwse versie. De Wet, de Profeten en de Geschriften... daar is het eigenlijk een acroniem van. En de laatste keer – in december hebben we geen studieavond gehad, in januari dus een maand geleden – toen hebben we ons beziggehouden met de Griekse vertaling van die Hebreeuwse Bijbel, oftewel de Septuagint. Zo wordt de vertaling van de Zeventig afgekort, zo heet dat.

En de betekenis daarvan is dat die Hebreeuwse Bijbel ook onder de natiën terecht is gekomen. Juist ook omdat het volk van Israël, of zo u wilt de Joden, onder de natiën verspreid zijn en voor het grootste gedeelte eigenlijk ook helemaal niet eens meer bekend waren met de Hebreeuwse taal, en vandaar dus ook een Griekse vertaling van hun Bijbel noodzakelijk was. Het is uit de Septuagint dat het Nieuwe Testament ook altijd citeert. Dus het Nieuwe Testament is tot ons gekomen in het Grieks, maar als de Bijbelschrijvers, bijvoorbeeld Paulus of Petrus, citeren uit wat wij dan noemen het Oude Testament, dan doen ze dat altijd vanuit die Griekse vertaling van het Oude Testament.

Nou, dat was het onderwerp dan van de laatste keer en dan gaan we nu een tweetal avonden echt specifiek ons richten op het Nieuwe Testament. In feite is dat wel aardig om erop te wijzen: ik zei zojuist over het boek Genesis dat het een periode beslaat van pakweg 2300 jaar, en de rest van de Tenach ongeveer vijftienhonderd jaar, maar het Nieuwe Testament heeft zijn beslag gekregen in enkele decennia. In één generatie is dat alles geboekstaafd, genoteerd, en dat heeft ook een specifieke reden. Daar gaan we het nog zeker en uitgebreid over hebben.

Maar vanavond dus de boekstaving van het Nieuwe Testament. Boekstaven wil gewoon zeggen dat je iets te boek stelt of opschrijft of registreert of optekent of documenteert, vastlegt of noteert. Er zijn nog een aantal synoniemen, maar dat is wat het is: het wordt op schrift gesteld, geboekstaafd. Dat is wat we vanavond dus zullen zien: het schriftelijk vastleggen en optekenen van de boodschap die de apostelen hebben uitgedragen. En dan de volgende keer zullen we ons bezighouden met de redactie van het Nieuwe Testament. En als je de redactie voert, wat doe je dan? Dan breng je alles wat geproduceerd is, wat op schrift gesteld is, bij elkaar. Dan bundel je dat. In dit geval gaat het om een 27-tal boeken en die worden gebundeld en die worden dan ook op een bepaalde wijze ingedeeld. Dat is in beide gevallen – zowel die bundeling als ook het indelen van die geschriften – ook gebeurd door de apostelen. Dat is wel heel spectaculair wat we de volgende keer zullen zien, dus ja, zorg dat je erbij bent. Maar dat reserveer ik eventjes nog voor een maand later.

Dus, nu gaat het speciaal over de boekstaving van het Nieuwe Testament; hoe dat alles op schrift is gesteld. En we zullen een heel aantal schriftplaatsen daarbij de revue laten passeren. Ik zou natuurlijk allerlei buitenbijbelse gegevens kunnen zeggen over hoe dat in zijn werk ging – het komt trouwens sowieso al, omdat je de Bijbelgedeelten met elkaar bespreekt, zijdelings toch al aan de orde – maar hoe dat dan ging, hoe men in het verleden schreef en dat daar in eerste instantie papyrus voor gebruikt werd, later perkament, later kreeg je de codex, wat wij dan de boeken noemen. Dat is handig hoor. Dat zullen we de volgende keer trouwens ook nog zien, hoe de geschriften van het Nieuwe Testament tot ons gekomen zijn juist in een codex, in een boekvorm.

Maar die buitenbijbelse manier van benaderen... ja, uiteraard we doen Bijbelstudie, en het is de Schrift zelf die licht werpt op het belang van die boekstaving en hoe dat dan in zijn werk gegaan is. En er zijn een heel aantal schriftplaatsen die daarbij van belang zijn en die wil ik de revue laten passeren. Ik ben daarbij helemaal niet compleet, maar de belangrijkste schriftgedeelten, de belangrijkste passages in mijn beleving – want daar kun je over discussiëren misschien – die zullen daarbij aan de orde komen. Ik heb ervoor gekozen en de volgorde waarin ik de schriftgedeelten behandel is tamelijk willekeurig, dat geef ik toe, maar ik heb er toch enige ordening in aangebracht.

▶ 08:57 Gebouwd op het Fundament van Apostelen en Profeten ↑ hoofdstukken

Efeze 2, het fundament. Als u aan het einde van dat hoofdstuk komt, ziet u hoe Paulus deze brief schrijft. Het is werkelijk een van de hoogtepunten van zijn oeuvre. Hij schrijft daar over de ekklesia en over de scheidsmuur die er was tussen Jood en heiden, tussen de besnijdenis en de voorhuid, zoals de termen in dit hoofdstuk luiden. Die muur is weggedaan en we zijn één lichaam geworden. We zijn medeburgers der heiligen en huisgenoten van God. Die term ‘huisgenoten’ sluit weer aan bij wat er in vers 21 staat: dat in Hem elk bouwwerk, goed ineensluitend, opgroeit tot een tempel, heilig in de Heer. De gedachte daarbij is dat er verschillende metaforen worden gebruikt: huisgenoten van een gezin dat in één huis woont, maar we zijn ook een huis in de zin van een bouwwerk waarin God woonachtig is.

Kijk maar in vers 20: we zijn huisgenoten Gods en we worden gebouwd. We hebben hier dus te maken met het beeld van een bouwwerk; we vormen een gebouw waarin God woont en we zijn dus een tempel. Dat is immers wat een tempel is: een huis of een bouwwerk, letterlijk of figuurlijk, waarin God woont. Zelfs uw lichaam is volgens de Korinthiërbrief een tempel van de Heilige Geest. Hoezo? Het is toch geen stenen gebouw? Nee, maar aangezien God erin woont, is het een tempel. Dat is de gedachtegang.

Het idee van een bouwwerk veronderstelt dat er een basis is, oftewel een fundament. Dat heb je nodig. Je kunt bouwen op zand, maar dat is niet verstandig, zoals we weten uit andere passages. Als je bouwt, doe je dat logischerwijs op een fundament dat vast is. Hier wordt gezegd: we worden gebouwd op het fundament van de apostelen en de profeten. Vaak wordt dit zo uitgelegd dat die apostelen en profeten zelf het fundament zijn, maar ik geloof niet dat dit de gedachte is. De apostelen en profeten hebben dat fundament gelegd. Paulus zegt in 1 Korinthiërs 3 dat niemand een ander fundament kan leggen dan wat er al ligt, namelijk Jezus Christus. Hij is dat fundament. De vraag is dan: wie hebben dat fundament gelegd? Wie hebben Hem tot basis gemaakt van de ekklesia? Wel, dat zijn de apostelen. Zij hebben het woord gebracht aangaande de Heer Jezus Christus, de rots en het fundament.

In Romeinen 9 wordt Hij de steen genoemd, de hoeksteen. Dat is de belangrijkste steen in het fundament waar alles op gebouwd is. God had al in het Oude Testament bij monde van Jesaja voorzegd: "Zie, Ik leg in Sion een hoeksteen." Dat heeft God ook gedaan; Hij heeft Zijn Zoon in Sion, in Jeruzalem, opgewekt uit de doden. Hij is de gestorven en opgewekte Heer, Hij is dat fundament en die hoeksteen. Ik ga nu even voorbij aan de vraag of we hierbij aan de sluitsteen van een piramide moeten denken — de top die alles afmaakt — of aan de belangrijkste steen aan de basis. Eerlijk gezegd denk ik het laatste, maar voor dit onderwerp doet het er niet heel veel toe. Waar het om gaat, is dat dit het fundament is van de apostelen en de profeten.

Let op de volgorde: apostelen eerst, profeten als tweede. Ik zeg dat omdat u op het eerste gezicht misschien zou denken dat het hier gaat over de profeten van het Oude Testament en daarna de apostelen van het Nieuwe Testament. Maar dan had u een andere volgorde verwacht. Bovendien lezen we even verderop in Efeze 3 vers 5 dat het geheimenis nu bekendgemaakt wordt via Paulus aan de apostelen en profeten. Daar blijkt onmiskenbaar dat het inderdaad gaat over de profeten van het Nieuwe Testament in de tijd van de apostelen. Je zou zelfs kunnen verdedigen dat de apostelen de profeten zijn: apostelen, namelijk de profeten. De ekklesia wordt dus gebouwd op het fundament dat apostelen en de Nieuwtestamentische profeten hebben gelegd. Ook die profeten hadden een apostolisch gezag en instemming.

Het woord apostel betekent letterlijk ‘afgevaardigde’. De twaalf waren letterlijk afgevaardigd door de Heer Jezus Christus Zelf. Er zijn tegenwoordig kerkgenootschappen, zoals het Apostolisch Genootschap, die ervan uitgaan dat je nog steeds apostelen zou kunnen aanstellen. Je kunt natuurlijk mensen afvaardigen, maar dat zijn geen apostelen van Jezus Christus. Apostelen van Jezus Christus zijn mannen die hoogstpersoonlijk door Hem zijn aangesteld en afgevaardigd. Overigens is die kring breder dan alleen de twaalf. Wist u dat u zelfs over 84 apostelen leest? In Lukas 10 lezen we naast de twaalf ook over de 72 andere afgevaardigden die de Heer eropuit stuurde. Dat was nog voor Zijn sterven. Zo komen we aan 84 apostelen, iets waar we vaak niet bij stilstaan.

Het is duidelijk: de ekklesia is ontstaan door het getuigenis van de apostelen. De Heer Jezus is opgestaan uit de doden en ten hemel gevaren. Hij heeft Zijn apostelen eropuit gestuurd en door hun woord ontstond de ekklesia. Maar dat niet alleen: de apostelen hebben het woord niet alleen mondeling gesproken, zij hebben het ook geboekstaafd. Ze hebben het op schrift gesteld. Mondeling konden zij in de eerste eeuw hun boodschap doorgeven, maar wij luisteren nu nog steeds naar het getuigenis van de apostelen. Niet doordat zij nog in leven zijn, maar omdat zij nu nog spreken terwijl ze gestorven zijn. Zij hebben ons de heilige geschriften nagelaten.

▶ 18:15 De Schrijvers van het Nieuwe Testament ↑ hoofdstukken

Maar wie waren dat? Welke apostelen hebben ons het Nieuwe Testament nagelaten? Laten we ze even op een rijtje noemen. Eerst Matteüs; ik noem hem uiteraard met opzet als eerste, maar over die indelingen gaan we het de volgende keer hebben. Hij heeft een evangeliebeschrijving nagelaten. Vervolgens Johannes; hij heeft een evangeliebeschrijving nagelaten, het Evangelie naar Johannes, hij heeft drie brieven geschreven en bovendien ook het sluitstuk van het Nieuwe Testament, namelijk de Openbaring. We hebben geschriften van Petrus, een tweetal brieven, en dan heb ik ook nog een brief van Jakobus.

Nu zou je kunnen zeggen: was die Jakobus dan wel een apostel? Ja, dat was hij, want kijk het maar na in Galaten 1 vers 19, daar staat het. En dat ondersteunt trouwens precies wat ik zojuist zei, want deze Jakobus hoorde erbij; dat was de broeder des Heren die vanuit Jeruzalem een brief schreef aan de twaalf stammen in de verstrooiing. Dat is de brief van Jakobus. Maar hij was de broeder des Heren. Ja, maar hij hoorde toch niet bij de twaalf? Nee, hij hoorde niet bij de twaalf, maar hij hoorde wel bij de apostelen. Waaruit blijkt dat het woord 'apostel' een wijdere kring is. De Heer heeft veel meer mensen op uitgestuurd dan alleen de twaalf en direct ook afgevaardigd.

Van hem hebben we dus een brief en van Paulus uiteraard, die een dertiental brieven heeft geschreven die hij met zijn naam heeft ondertekend. En dan is er ook nog een brief die wel in zijn collectie thuishoort – ook daar ga ik het de volgende keer over hebben – maar waarin zijn naam niet doorklinkt. En dat is de Hebreeënbrief. Dat zijn met recht de apostolische boeken; dat wil zeggen de boeken van de apostelen, of geschriften, brieven.

En dan heb je ook nog de profeten. Een profeet betekent in het Hebreeuws gewoon 'een mond'. Een mond van God, iemand die de dingen doorgeeft, eventueel op schrift. Dan krijg je een profetisch geschrift. Profeten zijn monden van God. Als je het hebt over de schrijvers van het Nieuwe Testament, dan zijn dat niet alleen apostelen geweest, maar ook een drietal profeten. In de eerste plaats denk ik dan aan Marcus. Hij was weliswaar geen apostel, maar hij hoorde wel bij de kring van de apostelen en had dus ook hun instemming. Hij werkte naast en met Paulus en met Petrus. Petrus noemde hem zelfs in zijn eerste brief 'mijn zoon'. Johannes Marcus is zijn volledige naam. Hij was trouwens een neef van Barnabas; dat was trouwens ook een apostel, die hoorde ook niet bij de twaalf. Maar in ieder geval, deze Johannes Marcus hoorde helemaal in de kring van Paulus en van Petrus. We hebben van hem één evangeliebeschrijving, de kortste, ook degene die waarschijnlijk als basis diende voor de andere evangeliebeschrijvingen. Dat is Marcus. Hij was weliswaar geen apostel, maar hoorde wel bij de kring van apostelen.

Dat geldt trouwens ook voor Lucas, die hoef ik verder niet zo te introduceren, want hij was de medewerker van Paulus. Hij heeft twee geschriften nagelaten, namelijk een evangeliebeschrijving en het vervolg daarop, namelijk het boek Handelingen. Wij noemen het altijd Handelingen, maar we hadden het ook gewoon '2 Lucas' kunnen noemen, want dat was namelijk het tweede boek van Lucas. Hij heeft heel lang meegereisd met de apostel Paulus. Tot aan het laatst toe lees je in Paulus’ geestelijk testament, de tweede Timotheüsbrief, dat hij het heeft over 'onze geliefde geneesheer', namelijk Lucas. Lucas was nog bij hem terwijl hij eigenlijk al met de dood in de ogen keek. Dat is Lucas.

En dan heb je nog één: Judas. En ja, dat is niet... ja, je hebt nogal wat Judassen. Er wordt wat 'geafgejuda'. Nou ja, het is weer wat anders. Maar Judas introduceert zich als de broer van Jakobus en dus was hij ook, net als Jakobus, een halfbroer van de Here Jezus. Hij heeft één briefje nagelaten. Ik zeg briefje, want het is klein; wat zijn dat, 5, 6, 20 verzen ofzo, veel meer is dat niet. Trouwens, die brief lijkt als twee druppels water op de Petrusbrief.

In totaal zijn het, kijk het maar na, 27 geschriften. Oftewel: dit is het hele Nieuwe Testament. Het Nieuwe Testament is niets anders dan een collectie van geschriften van de apostelen en profeten. En die profeten komen ook allemaal uit de kring van de apostelen. Zij hebben de woorden Gods gesproken en opgetekend. Welnu, daarop is de ekklesia gebouwd. Dat was in de eerste eeuw al het geval. Toen werd het fundament nog gelegd. De boodschap werd mondeling doorgegeven. Hier ontstond een brief en daar werd de boodschap uitgedragen. Op een gegeven ogenblik was de collectie van geschriften compleet. Toen moest er nog gebundeld worden, maar daar gaan we het de volgende keer over hebben. Waar het om gaat is dat al die boeken tezamen het fundament vormen. En of het nu apostelen waren of anderszins uit de kring van de apostelen, profeten waren het in ieder geval allemaal. Misschien moet je het eigenlijk zo zeggen: ook de apostelen waren profeten. Profeten waren niet per se altijd apostelen, maar omgekeerd wel.

Goed. Dan moet ik even terugbladeren. Gebouwd op het fundament van de apostelen en profeten, en Christus Jezus zelf is de hoeksteen – de sluitsteen of de belangrijkste steen in dat fundament, het is mij even om het even. Maar in ieder geval is het het fundament dat gelegd is door de apostelen en profeten. Logisch. Het is zo fundamenteel, als ik het zo zeg, dat de ekklesia als bouwwerk een solide fundament heeft. Het is allemaal begonnen bij Jezus Christus. Wat Hij gesproken heeft, maar meer nog wat Hij gedaan heeft en wat er met Hem gebeurd is. Hoe God Hem heeft opgewekt en Hem heeft verhoogd in de hemel. Daar is Hij nu. Alles gaat over Jezus Christus. Hij is die hoeksteen. Dat is als fundament neergelegd door de apostelen en de profeten. Dat was in de eerste eeuw voor een groot gedeelte mondeling en sindsdien schriftelijk. Dat is de situatie gedurende twintig eeuwen.

Geweldig dat die tempel die God bouwt inderdaad een solide fundament heeft. Het is opgetekend door mensen die allemaal door de Here Jezus Christus zelf zijn uitgekozen. Uit die kring is het opgebouwd, allemaal uit de kring van de ooggetuigen, mensen die inderdaad de dingen zelf hebben gezien. Om met Johannes te zeggen – nee, die hoort niet eens bij de lijst die ik nu vanavond laat langslopen, maar als je 1 Johannes leest: "hetgeen wij gehoord hebben, hetgeen wij gezien hebben, hetgeen onze ogen aanschouwd hebben en met de handen hebben getast, het Woord des levens". Van zulke mensen hebben wij het Nieuwe Testament overgeleverd gekregen. Het fundament: solide en vast. En dat brengt mij bij...

▶ 27:35 De Noodzaak van Boekstaving Na het Heengaan (2 Petrus 1) ↑ hoofdstukken

De tweede schriftplaats vinden we bij Petrus: de noodzaak van boekstaving. Als geen ander is deze titel eigenlijk wel van toepassing op het schriftgedeelte waar we nu naartoe gaan: 2 Petrus 1. Ik had het net over Paulus, die in zijn tweede Timotheüsbrief zijn geestelijk testament schreef, vlak voordat hij zou worden geëxecuteerd; in die omstandigheden schrijft hij die brief. En dat geldt feitelijk voor de tweede Petrusbrief ook. De tweede Petrusbrief is ook zo’n geestelijk testament. Dat wil zeggen: een document opgetekend vlak voordat Petrus zou overlijden, of beter: zou worden omgebracht.

Kijk, er staat dit. Petrus zegt dit in vers 13: "Ik acht het mijn plicht, zolang ik in deze tent ben..." – en ik doe zo om daarmee aan te geven: dit lichaam is een tent, namelijk een tijdelijk verblijf. Hij zegt dat dit in zijn geval heel normaal van toepassing was, want Petrus zou kort daarna overlijden. De beeldspraak van een tent is dan heel erg van toepassing; hij moest deze woning binnenkort gaan verlaten. "Ik acht het mijn plicht, zolang ik in deze tent ben, u door herinnering wakker te houden. Want ik weet dat het afleggen van mijn tent spoedig komt, zoals ook onze Heer Jezus Christus mij heeft doen weten."

Je zou kunnen denken als je dit zo leest: Petrus heeft een visioen gehad of een godspraak of wat dan ook, zodat hij dit wist. Nee, hij refereert hier aan dat wat de Heer Jezus hem ooit decennia eerder heeft laten weten. Daarvoor gaan we even naar Johannes 21. Ik kom zo terug in 2 Petrus 1, maar eventjes om dit toe te lichten: "zoals ook onze Heer Jezus Christus mij heeft doen weten." We gaan naar Johannes 21 en daar staat een geschiedenis waarvan we lezen dat deze plaatsvond vlak bij het meer van Galilea. Het was bij het ontbijt, want de Heer Jezus had wat visjes klaargemaakt. Bij dat ontbijt ontstaat een gesprek. In eerste instantie dachten de discipelen nog: wie is die man die daar aan de oever staat?, maar dat was al gauw duidelijk. Er ontstaat een gesprek en dan wordt Petrus aangesproken, heel indringend mag ik wel zeggen. "Heb jij mij wel lief?" Met die vraag: "Meer dan deze, houd je überhaupt wel van me?"

Uiteindelijk zegt de Heer dan dit: "Voorwaar, voorwaar, ik zeg je, Petrus: toen je jonger was, omgordde jij jezelf en je ging waar jij wel heen wilde." Als je jong bent, ben je energiek en ga je waar je maar wilt. Maar, zegt de Heer Jezus dan tegen hem: "Wanneer jij eenmaal oud wordt..." Dat is op zich al een aanwijzing. Petrus wist dus, hij kreeg de toezegging dat hij oud zou worden. Hoe oud staat er niet bij, maar hij krijgt de toezegging: "Wanneer je eenmaal oud wordt, zul je je handen uitstrekken." Het idee is eigenlijk dat je op de tast moet gaan. "En een ander zal je omgorden en u brengen waar je niet heen wilt." Dat is niet de plek van jouw keuze.

Dat laatste klinkt wat cryptisch, maar Johannes, de schrijver van deze woorden, legt dat dan ook uit: "En dit zeide Hij om Petrus te kennen te geven met welke dood hij God verheerlijken zou." Dit was dus wat Petrus wist toen hij de tweede Petrusbrief schreef. Dat is een brief die geschreven is ergens in de zestiger jaren van de eerste eeuw. Petrus was inmiddels een oud man geworden en hij wist: ik zal omgebracht worden. Dat had de Heer hem al tientallen jaren eerder aangezegd. Als je oud geworden bent, dan zal je gebracht worden naar een plaats waar jij niet heen wilt, en daar een dood sterven waarmee je God zou verheerlijken. Dat klinkt trouwens heel apart, maar in Petrus' woorden klinkt helemaal niets door van angst. Hij wist dat, en hij zou God daarmee verheerlijken.

Ik ga weer even terug naar 2 Petrus 1. Dit was kennis die Petrus al jaren op zak had. Hij wist wat er zou gebeuren en hij zegt dan ook: "Ik zal mij beijveren dat gij ook na mijn heengaan telkens weer aan deze dingen kunt denken." Hij heeft een geweldige boodschap doorgegeven, maar waar hij zich zelfs voor zou gaan beijveren, was dat zij ook na zijn heengaan telkens aan die dingen zouden kunnen denken. Er is maar één manier om dat te bewerkstelligen. Wij zouden zeggen: hij gaat een video opnemen of een mp3. Dat zijn manieren waarop je nu een boodschap kunt doorgeven aan volgende generaties. Dat is waar. Maar in die dagen was je genoodzaakt, als je nog wilde spreken na je dood: wie schrijft, die blijft. Dat is het. Het gaat hier over boekstaving: vastleggen in geschrift, zwart op wit. Het is geweldig dat Petrus dit zo naar voren brengt.

Trouwens, nu loop ik opnieuw weer even vooruit op wat we de volgende keer zullen zien. Het loutere feit dat Petrus deze brief schrijft, geeft al aan dat hij zich op het moment dat hij aan het schrijven is, beijverde dat ze ook na zijn heengaan aan die dingen konden denken. Die brief waar hij mee bezig was te schrijven, die hebben wij. Nu zitten we in 2025 en we hebben dat onder ogen. Weliswaar op een moderne manier via een projectiescherm enzovoort, maar het zijn die woorden die hij ooit optekende.

Maar het gaat hier trouwens nog verder. Het gaat niet alleen over het op schrift stellen, het gaat hier ook over het verzamelen van de boeken. Want hij zegt: "Ik zal mij beijveren dat gij ook na mijn heengaan telkens aan deze dingen kunt denken." Dus hij beijvert zich nu door het op te tekenen, maar ook daarna. Ook als hij dit gedaan heeft, zal hij zich nog steeds blijven beijveren dat je over deze dingen kunt nadenken. Hoezo dan? Nou, dan zou hij nog steeds bezig zijn met de boeken, om de geschriften bij elkaar te brengen en te bundelen. Daar heeft hij veel moeite voor getroost, maar zoals gezegd is dat een onderwerp voor de volgende keer.

Het hoort trouwens wel allemaal bij elkaar. Als je een verzameling boeken wilt gaan publiceren – want dat is wat de Bijbel is, ook het Nieuwe Testament – dan is dat niet alleen een kwestie van schrijven, maar ook van indelen, bij elkaar brengen, redigeren en redactie voeren. Dat heeft Petrus niet overgelaten aan latere concilies, synodes of kerkinstituten. Nee, dat hebben zij zelf gedaan, juist omdat zij apostelen waren, afgevaardigd om dat woord ook te bewaren. Zij waren degenen bij uitstek, of liever gezegd exclusief, om dat te doen. Ik zou geen enkele andere instantie weten die gerechtigd was om het woord van God door te geven, anders dan de apostelen. Want die apostelen waren juist daartoe aangesteld en afgevaardigd. Dat is ook wat het woord betekent.

Dat dit inderdaad zo is, blijkt als Petrus verdergaat. Hij zegt: "Want wij..." – met andere woorden: anderen wel, maar wij – "...wij zijn geen vernuftig gevonden verdichtsels nagevolgd." Of hoe staat het er eigenlijk? "Met wijsheid gemaakte of vernuftig gevonden mythen nagevolgd." Ik heb eventjes een deel van de zin overgeslagen, want dat is weer een ander onderwerp. Hij zegt: maar als we dan geen vernuftig gevonden mythen zijn nagevolgd, wat dan wel? "Nou, wij zijn ooggetuigen geweest van Zijn Majesteit." En als hij zegt "wij", dan bedoelt hij de apostelen. Kijk maar naar het verband, maar nogmaals, dat laat ik even voor wat het is. Wij zijn ooggetuigen geweest. Met andere woorden: het zijn de ooggetuigen geweest die hebben gesproken.

Zij hebben de boodschap doorgegeven, dat wat zij zelf hebben gezien, gehoord, aanschouwd en met hun handen hebben getast. Daarover hebben ze gesproken en dat hebben zij ook opgetekend. Als zodanig hebben zij de geschriften naar volgende generaties doorgegeven, zodat ze na hun heengaan ook aan deze dingen zouden kunnen blijven denken en op dat fundament verder zouden kunnen bouwen.

In die zin zou je feitelijk zelfs kunnen zeggen dat het nu nog veel solider is, juist omdat het zwart op wit staat. Zolang het mondeling is, kan er nog allerlei discussie over zijn, maar nu is het inderdaad allemaal zwart op wit. Petrus zegt: "Wij zijn de ooggetuigen geweest." Dat is een heel bijzonder en uniek kenmerk van het Nieuwe Testament; het is de claim die je telkens weer leest. Het Nieuwe Testament claimt als geheel, als collectie, geschreven en geproduceerd te zijn door ooggetuigen.

En dat is het. Het zijn geen mooi bedachte mythen, maar het zijn documenten opgetekend door ooggetuigen, zodat we werkelijk bouwen op een fundament. Wat daar in juridische taal over wordt gezegd, is belangrijk: een getuige is namelijk een juridisch begrip. Het is een term die uit de rechtswereld komt. De apostelen hebben getuigd. In die zin is wat ik vanavond doe, niet getuigen. Ik lees wat de getuigen hebben opgetekend en zo spreken we daarover. Maar de apostelen zelf hebben getuigd. Zij hebben de Heer met hun eigen ogen gezien als de Opgewekte; zij zijn daar daadwerkelijk bij geweest.

Zij hebben daar unaniem getuigenis van afgelegd, zodat het onmiskenbaar was. Ik weet niet hoe ik nog duidelijker moet benadrukken dat we in het Nieuwe Testament inderdaad een solide fundament hebben. Dan is het ook logisch dat je te maken hebt met een collectie van geschriften die allemaal in één generatie zijn opgetekend, namelijk de generatie van de ooggetuigen. Want in de generatie daarna waren er al geen ooggetuigen meer. Dus ja, één en één is twee.

▶ 40:34 Het Bevel van de Aionische God tot Boekstaving (romeinen 16) ↑ hoofdstukken

We gaan naar Romeinen 16. Dat gedeelte hebben we in deze kring al eens eerder besproken, maar toen was het vanuit een heel andere aanvliegroute. Toen hadden we het over de onthulling van het geheim, maar laten we daar nu opnieuw naartoe gaan. Het gaat mij om het slot van de Romeinenbrief. Eigenlijk gaat het me maar om één zin, maar om het geheel goed te kunnen lezen, kijken we naar vers 25. Dit is de afsluiting van de brief, eigenlijk de tweede afsluiting.

Er staat: "Hem nu, die bij machte is u te versterken..." Letterlijk staat daar trouwens 'te bevestigen', wat weer dat woord is van 'vast doen staan'. Dan krijg je in de vertaling een tussenzin. Je ziet dat ook omdat die begint met een haakje, dat pas een paar zinnen later weer wordt afgesloten. Je zou dat wat tussen haakjes staat eigenlijk weg kunnen laten en dan houd je een perfect lopende zin over, maar de zin wordt onderbroken. De aardigheid is dat Paulus in die onderbreking gaat spreken over de onderbreking zelf. Over stileren gesproken: dat is een gedachte tot uitdrukking brengen in de vorm. De stijl wordt in overeenstemming gebracht met de gedachte die je uitdrukt.

Paulus spreekt hier over "naar mijn evangelie en de prediking van Jezus Christus, naar de openbaring van het geheim" – van het geheimenis of de verborgenheid. Hij zegt nadrukkelijk "mijn evangelie". Dat is niet zomaar. Ik las toevallig deze week nog iemand die dat helemaal zat weg te redeneren, maar laten we Paulus zelf eens laten becommentariëren wat hij daarmee bedoelt. Ik neem u daarvoor, over een onderbreking gesproken, even mee naar Galaten 1. We komen zo weer terug in Romeinen 16; het is wat heen en weer geschuif, maar dat is schrift met schrift vergelijken.

Wat bedoelt Paulus met "mijn evangelie"? In Galaten 1 zegt hij: "Ik maak u bekend, broeders, dat het evangelie, de blijde tijding, het goede bericht dat door mij geëvangeliseerd is – want zo staat het er letterlijk – niet is naar de mens." Het is niet menselijk. Mensen gebruiken dat vaak als een compliment, zo van "het is heel menselijk", maar Paulus zegt juist dat het niet menselijk is. Waarom niet? "Want," zegt hij, "ik heb het ook niet van een mens ontvangen of geleerd, maar door openbaring van Jezus Christus." Dit is de kern van Galaten 1 en 2: de boodschap die hij uitdraagt, heeft hij niet van Petrus, Johannes of de apostelen in Jeruzalem vernomen. Nee, hij zegt dat hij het rechtstreeks door openbaring heeft ontvangen en bovendien ook heeft geleerd. Toen hij geroepen werd, is hij meteen naar de woestijn gegaan en daar heeft de Heer hem werkelijk onderwezen. Hij noemt het dus "mijn evangelie" omdat hij het niet van een mens, ook niet van de twaalf, heeft vernomen. Hij is rechtstreeks door openbaring 'geüpdatet' en hij heeft de geweldigste dingen mogen zien. Als zodanig heeft hij een bijzondere boodschap.

Terug naar Romeinen 16. Paulus spreekt over de prediking in overeenstemming met zijn evangelie en de openbaring van het geheim. Dat wil zeggen dat wat Paulus vertelt, te maken heeft met een geheim. Hoezo een geheim? Omdat het in de tijden der aionen, in de wereldtijdperken die al geweest zijn, verzwegen is. "Eeuwenlang verzwegen", zegt de NBG-vertaling. Volgens mij zegt de Statenvertaling "in de tijden der eeuwen", maar eigenlijk staat er "aionische tijden". Het idee dat je heel vaak leest, dat je aan de ene kant 'tijd' hebt en aan de andere kant 'eeuwigheid', is theologie. Ik vind het juist mooi dat Paulus deze uitdrukking driemaal gebruikt: aionische tijden. Dat haalt de bodem weg onder de gedachte dat er een tegenstelling is tussen tijd en eeuwigheid. De Bijbel spreekt over tijden: tijden van dagen, tijden van jaren, maar ook tijden van aionen, de wereldtijdperken. Die hebben een begin gekregen – je leest ook over "vóór de aionen" – maar gedurende die aionen is dat wat Paulus nu mag openbaren altijd verzwegen geweest. Daarom noemt hij het een verborgenheid of een geheimenis.

Het is "thans geopenbaard". Terwijl het aionenlang en gedurende alle voorafgaande generaties verzwegen was, wordt het nu bekendgemaakt. En nu komt het, want het is niet voor niets dat ik deze passage aanhaal: het wordt geopenbaard "door profetische geschriften, volgens bevel van de aionische God". De 'eeuwige God' betekent niet alleen dat Hij eindeloos is – natuurlijk is Hij dat – maar het betekent vooral dat Hij de God der eeuwen is. Hij is de God van alle tijdperken en van vóór de tijdperken. Welnu, die aionische God heeft iets bevolen.

Dat is heel apart. Afgelopen zondag sprak ik op Urk over Titus 2 en daar haalde ik de moderne NBV-vertaling aan, waarin in een stukje van vijf verzen wel acht of negen keer gesproken wordt over "moeten", terwijl er in de grondtekst helemaal geen 'moeten' staat. Dat is echt fout, het is een dissonant. Maar hier in Romeinen 16 wordt weliswaar niet het woord 'moeten' gebruikt, maar wel een nog sterker woord: een bevel, een uitdrukkelijk bevel. God heeft iets uitdrukkelijk bevolen; zo moest het gaan. Dit was geen keuze van Paulus. Thans wordt dat geheim geopenbaard. Zijn evangelie, wat hij van Christus zelf heeft ontvangen en geleerd, wordt nu door profetische geschriften geboekstaafd en genoteerd.

Je kunt wel zeggen dat het bekend is geworden doordat Paulus het heeft verteld, en natuurlijk heeft hij het verteld, maar daarmee was het niet compleet. Hij moest het ook, godzijdank, noteren en opschrijven, zodat we een hele collectie van geschriften van Paulus hebben. U ziet dat hij dat "profetische geschriften" noemt. Dit bevestigt wat ik zojuist zei over het fundament van apostelen en profeten: die apostelen waren ook profeten. Zij hebben de woorden van God gesproken én opgetekend. Dat was geen willekeur en geen keuze van Paulus, het was volgens het uitdrukkelijk bevel van de aionische God, de God der eeuwen. Daarom is het zo gegaan. Van alle geschriften van het Nieuwe Testament is Paulus degene die het leeuwendeel voor zijn rekening heeft genomen: van de 27 schriften zijn er 14 van hem, waarvan er 13 met zijn naam zijn ondertekend.

Door profetische geschriften wordt het, volgens bevel van de aionische God, "tot bewerking van gehoorzaamheid van geloof bekendgemaakt onder alle natiën". Het wordt mondeling bekendgemaakt, maar waar het hier vooral om gaat, is dat het schriftelijk gebeurt. Met grote nadruk accentueert Paulus hier dat het schriftelijke werk juist ook bij zijn bediening hoort. Het is volgens bevel van de aionische God dat hij de Godswoorden noteert, opschrijft, boekstaaft en zwart op wit zet.

Zodat wij nu in 2025 hier op Inlandsbreed over deze dingen kunnen spreken. Kijk, Paulus is inmiddels al vele, vele, vele generaties niet meer onder ons en toch klinkt zijn boodschap en wordt deze weer tot klinken gebracht op het moment dat je het leest, opleest en bestudeert. Wonderlijk hè, dat hij dit zo noteerde in de eerste eeuw, ergens – wat zal het geweest zijn? – in 7-8-50 van onze jaartelling. En nu in 2025 hebben we dit zo onder ogen en kunnen we dit zo scherp voor de geest brengen. Sterker nog, we hebben zelfs het lettertype gewoon voor onze ogen. Zo heeft hij het opgeschreven: deze letters, deze kapitaalletters. Geweldig.

Zo wordt dat bekendgemaakt onder alle natiën. Gehoorzaamheid van geloof trouwens. Dat betekent... gehoorzaamheid van geloof wil eigenlijk dit zeggen: Je hebt gehoorzaamheid van werken. En dat wil zeggen dat je een opdracht krijgt. 'Maak de vloer schoon.' Dat is een opdracht van werken; je moet iets doen. Maar je hebt ook gehoorzaamheid van geloof. Weet u wat dat is? De vloer is schoongemaakt. En je hoort het – dat is belangrijk natuurlijk als je gehoorzaam bent – je hoort het, maar er wordt niks van je gevraagd. Nee, maar je kunt het wel geloven en beamen. Nou is het feit dat de vloer schoongemaakt is – daar kun je ook blij om zijn trouwens – niet zo heel erg spectaculair.

Maar als ik vertel dat God de Redder is van alle mensen en dat Christus Jezus opgewekt is uit de doden, dan wordt er niks van je gevraagd. Nee, dan wordt er iets meegedeeld. Maar als je daaraan gehoor geeft en het beaamt, het komt in je oren en in je hart, ja, dat is gehoorzaamheid van geloof. Het is een bericht, het is een mededeling, en dat heeft als effect dat je er blij om wordt. Je krijgt iets geweldigs te horen en daar word je blij van, zonder prijskaartje eraan, helemaal niks. Er wordt niks van je gevraagd. En daarom heet het ook gehoorzaamheid van geloven. Paulus zegt: 'Dat is wat ik doe; onder alle natiën maak ik dit bekend.' Wie Hij is, wat Hij gedaan heeft en wat Hij gaat doen, et cetera.

Deze bekendmaking gaat tot op vandaag door doordat het evangelie in schriften is vastgelegd, genoteerd. Kijk hoor... Hebben jullie de koffie hier op een of andere manier zo ingesteld dat het blijft warm? Oké, waar ik me al geen zorgen over maak. Dat is ook een heel warme koffie. Niets meer over de vloer, dan zijn we huishoudelijk weer bezig. Nee, oké, dan gaan we nog even naar het schriftgedeelte, want ik heb inderdaad nog heel wat dia’s.

▶ 54:19 De Heilige Geest als Erbijgeroepene (johannes 14 & 15) ↑ hoofdstukken

Ik moet er even wat sneller doorheen: de belofte die Jezus gedaan heeft in de opperzaal. Dit was in de nacht dat Hij werd overgeleverd. En dan spreekt Hij over de Trooster. Ik ben niet zo blij met die vertaling, want het is eigenlijk de Erbijgeroepene of de Pleitbezorger. Maar goed, over wie het gaat, dat is de Heilige Geest; dat staat er ook bij. De Erbijgeroepene. In het Grieks staat er de parakletos. Pleitbezorger, dat is de belangenbehartiger.

De Heer belooft hier dat Hij zal heengaan en dat er iemand voor Hem in de plaats zou komen. En wel de Heilige Geest, die de Vader zal zenden in Zijn naam. Eigenlijk is die Geest niets anders dan Christus Zelf, maar dan een andere, als Geest. Hij zegt ook een paar verzen eerder: "Ik ga heen, maar Ik kom tot jullie terug," namelijk in de Heilige Geest die de Vader zenden zal in Mijn naam. Die zal u alles leren en u te binnen brengen al wat Ik u zeg. Of gezegd heb, maar eigenlijk staat er in de grondtekst een tijdloze vorm.

Wat de Heer hier zegt is: "Straks, als Ik hier niet meer onder jullie ben, zal de Heilige Geest komen." En dat is niet zomaar iets, nee, dat is de Godskracht, de Heilige Geest. De Vader zal die zenden in Mijn naam. En wat zal die doen? Wel, die gaat je alles leren en die zal je ook te binnen brengen wat Ik gezegd heb – en trouwens ook nog zal zeggen. Het idee is: jullie zijn straks niet overgeleverd aan je eigen geheugen. Zo van: dan zullen jullie het je wel weer herinneren, probeer dan maar je best te doen om weer terug te halen wat Ik allemaal heb gezegd. Nee, Gods Geest zal komen en die zal ervoor zorgen dat alles weer naar boven komt, en wel zodanig dat je het ook weer kunt doorgeven. En, in verband met ons onderwerp, zodat jullie het ook zo weer kunnen optekenen.

Hij zal dat doen. Hij zal jullie alles leren, alles, en te binnen brengen al wat Ik u zeg. Nu sla ik even een aantal verzen over en gaan we naar Johannes 15, maar nog steeds is de Heer in de opperzaal. "Wanneer de Erbijgeroepene komt" – dat klinkt wat vreemd, maar dus wanneer de Trooster komt – "die Ik u zenden zal van de Vader, namelijk de Geest der waarheid, die van de Vader uitgaat, zal deze van Mij getuigen." Heel het getuigenis dat de twaalf, in dit geval de apostelen daar in de opperzaal, zouden doorgeven, wel, dat is eigenlijk één groot getuigenis over wie de Heer Jezus Christus is.

Hij wordt hier genoemd, en Hij wordt diverse keren zo genoemd: de Geest der waarheid. Hoezo de Geest der waarheid? Omdat het de Geest is die de apostelen volkomen zal toerusten om de waarheid te vertellen en ook op te slaan, op te tekenen. Mondeling dus, én schriftelijk. "Als de Geest der waarheid die van de Vader uitgaat, deze zal van Mij getuigen." En dan nog even, trouwens weer bijna een hoofdstuk verder, maar nog steeds in de opperzaal bij die gesprekken: "Nog veel heb Ik u te zeggen, maar jullie kunnen het thans niet dragen."

Vrij logisch; ik bedoel, het was vermoedelijk al laat in de avond en het was de nacht dat de Heer zou worden overgeleverd. Hijzelf, maar in ieder geval zij ook, waren niet in de stemming en niet in staat om te dragen wat Hij allemaal nog te melden had. "Ik heb nog veel te zeggen, maar jullie kunnen het thans niet dragen." Het komt er eigenlijk op neer: Ik ben nu niet uitgesproken. Die Geest zal het jullie te zijner tijd allemaal duidelijk maken, in herinnering brengen en alles vertellen wat nodig is. "En wanneer Hij komt, de Geest der waarheid..." Heb je het weer? De Geest der waarheid. Want dat is juist wat zo belangrijk is: dat als dat getuigenis van jullie zal klinken, maar ook zal worden geboekstraafd, het de waarheid is.

"Wanneer Hij komt, de Geest der waarheid, zal Hij u de weg wijzen in al de waarheid." Het idee is dus niet alleen maar: Hij zal je in herinnering brengen wat Ik gesproken heb, maar ook de dingen die Ik nog te melden heb. Er staat bij: "Want Hij zal niet uit Zichzelf spreken, maar al wat Hij hoort, zal Hij spreken." Die Geest zal getuigen van dat wat de Heer daarboven, nu de Verhoogde, spreekt. Er zijn een heleboel mensen die, als ze het hebben over de woorden van de Heer Jezus, alleen denken aan de woorden die Hij hier op aarde heeft gesproken. Je hebt van die Bijbels, red letter Bijbels; in de Angelsaksische wereld is dat een heel bekend fenomeen. De woorden die de Heer Jezus Zelf heeft gesproken, zijn daarin rood gekleurd.

Eigenlijk zou je alle brieven van Paulus bijvoorbeeld helemaal rood moeten kleuren. Of blauw, dat vind ik nog mooier eigenlijk, want het is namelijk hemels. Het zijn niet de woorden die Hij hier op aarde heeft gesproken, maar vanuit de hemel. Dat zijn de woorden die Hij gesproken heeft en bijvoorbeeld aan Paulus bekend heeft gemaakt in de Geest, in Heilige Geest. Wel, dat is wat de Heer eigenlijk in de opperzaal al beloofde: Hij zal komen, Hij zal je te binnen brengen, maar Hij zal je in heel de waarheid gaan voeren. "Al wat Hij hoort, dat zal Hij spreken." Dus die Geest geeft door; Hij zal dat niet zomaar lukraak uit Zichzelf doen. Nee, die Geest zal doorgeven wat Ik spreek. Ik heb namelijk nog heel veel te zeggen. Dat zal dan bij gelegenheid gerealiseerd worden. Hij zal dat dan spreken en wat Hij hoort, zal Hij spreken.

"En de toekomst zal Hij u ook verkondigen." Denk bijvoorbeeld aan hoe het Nieuwe Testament is afgesloten, namelijk de Openbaring. Dus heb je én de evangeliën, én de brieven, én het boek de Openbaring. In feite was in de opperzaal alles al door de Heer voorzegd over hoe het zou gaan en hoe Hij de Zijnen zou toerusten. Namelijk door de Trooster, de Erbijgeroepene, en wat Hij zou onderwijzen.

Nou, dan wordt het nu alsnog tijd voor de warme koffie. Laten wij weer verder gaan. De koffie is bijna zo heet gedronken als hij geschonken werd en wij zijn weer opgefrist.

▶ 01:01:52 De Nauwkeurige en Betrouwbare Verslaglegging van Lukas ↑ hoofdstukken

Ik stel voor dat wij weer de draad oppakken waar we hem losgelaten hebben. Ik moet beslist ook nog naar Lukas 1, want dat is een passage waarin heel duidelijk doorklinkt hoe Lukas te werk gegaan is, maar waarin ook naar voren komt wat de essentie is van zijn boekstaven. Waar gaat het hem allemaal om? Dat brengt hij in die eerste verzen van zijn boek geweldig tot uitdrukking.

Lukas begint zijn beschrijving, zijn boek... eigenlijk, hoe noem je dat? Ja, je hebt een trilogie, een tweetal... hoe noem je dat dan? Een reeks. In ieder geval, u begrijpt wat ik bedoel. Lukas heeft dus een tweetal boeken geschreven en hij begint zijn eerste boek met deze woorden: "Aangezien velen getracht hebben een verhaal op te stellen over de zaken die onder ons hun beslag hebben gekregen." Het is opmerkelijk dat hij daar al van zegt dat velen een poging daartoe hebben gedaan om dat te boek te stellen.

Uit het tweede vers blijkt dat wat Matteus en Johannes hebben gedaan, niet eens daarbij gerekend wordt, want dat zijn de ooggetuigen zelf. Velen hebben getracht een verhaal op te stellen over de zaken die onder ons hun beslag hebben gekregen. Wij denken bij vier evangeliebeschrijvingen dat dat veel is. Sommige mensen denken ook dat het een beetje overcompleet is; eentje had toch genoeg geweest? Maar dat is niet zo, want ze hebben elk een eigen manier waarop ze tegen de Here Jezus Christus aankijken. Ze beschrijven Hem als Koning, als de Ben Adam, als de Dienstknecht of als het Woord. Maar er waren er dus nog veel meer in omloop, maar die zijn niet in het Nieuwe Testament opgenomen. Dat van Lukas uitdrukkelijk wel.

Nou ja, waarom dan de een wel en de ander niet? Dat is voor de hoorders. In de pauze hebben we het ook al eventjes gehad over wat ze de kanonvorming noemen: wat wordt nu bij het geheel gerekend en wat niet? Welke criteria zijn daarbij aangelegd? Velen hebben getracht een verhaal op te stellen over de zaken die onder ons hun beslag hebben gekregen. Als u dat trouwens hier ziet, er is één uitdrukking: "hun beslag hebben gekregen". Dat is in het Grieks één woord. Als je dat wat letterlijker zou weergeven, betekent het: ten volle verzekerd zijn. Dus het idee is dat wat Lukas nu gaat optekenen – en wat al een heel aantal anderen ook al hebben ondernomen of in ieder geval een poging daartoe hebben gedaan – zaken zijn waarover volkomen zekerheid is. Daarom vind ik de weergave "onder ons hun beslag hebben gekregen" eigenlijk te zwakjes. Veel te zwak eigenlijk. Nee, het zijn dingen die gewoon vaststaan, die zeker zijn. En dat is door velen al op schrift gesteld, of in ieder geval is er een poging daartoe gedaan.

"Gelijk ons hebben overgeleverd degenen die van het begin aan ooggetuigen en dienaren van het Woord geweest zijn." Hier zie je trouwens wat ik zojuist aangaf: namelijk dat je aan de ene kant de ooggetuigen hebt die ook de dienaren van het Woord waren. Zij hebben dat Woord overgeleverd, en degenen bij wie het overgeleverd is, hebben dat op schrift gesteld. Lukas is daar ook een van. Het is aardig om daar meteen even op te wijzen; in de pauze hadden we het er even over: hoorde Lukas misschien niet bij die apostelen, wat weten we eigenlijk van hem? Uit deze formulering blijkt dat Lukas zich rekent tot degenen aan wie het is overgeleverd. Hij hoort dus niet bij de apostelen, maar bij degenen die het ontvingen van de ooggetuigen.

"Gelijk ons hebben overgeleverd degenen die van het begin aan ooggetuigen en dienaren van het Woord geweest zijn." Dat zijn dan vooral de twaalf, maar zoals gezegd is de kring van apostelen veel uitgebreider. De twaalf zijn vooral degenen die, zoals je in Handelingen 1 ziet, ooggetuigen geweest zijn vanaf de doop van Johannes tot aan de opstanding toe. Dat was nogal een zware eis die gesteld werd om tot de twaalf te behoren. Toen Judas wegviel, kon men er ook maar twee bedenken die aan die criteria voldeden. Uiteindelijk is Matthias dan de vervanger van Judas geworden. Maar in ieder geval: ooggetuigen en dienaren van het Woord waar het hier over gaat, dat zijn die ooggetuigen die dat dus allemaal rechtstreeks met eigen ogen hebben gezien. Ziet u trouwens ook – dat is eigenlijk een rode draad door deze hele avond – dat wat wij hier hebben, en ik bedoel nu vooral het laatste deel, het Nieuwe Testament, is opgetekend door de ooggetuigen. Telkens weer wordt dat zwaar benadrukt. Het geeft namelijk precies aan dat het Woord niet zomaar bedacht is, maar werkelijk de waarheid is. Dat is erg belangrijk als je een solide grondslag wilt hebben. Dat vind ik zo geweldig.

Dat was wat Lukas daar zo over schrijft. Hij zegt ook: "Ik ben tot het besluit gekomen, na alles van meet aan nauwkeurig te hebben nagegaan." Van meet aan, dat kun je wel zeggen, want eigenlijk gaat Lukas het verste terug. Je zou kunnen zeggen Johannes nog verder, want die gaat helemaal terug naar het begin waardoor alles tot stand is gekomen. Maar ik bedoel nu even historisch gezien. Lukas gaat het verste terug, omdat zijn geschiedschrijving al begint bij Elisabeth en Zacharias, bij de zwangerschap van Elisabeth en de geboorte. Hij gaat ook heel uitgebreid in op die eerste geschiedenis, op de eerste levensjaren van de Heer, de geboorte en wat daar heeft plaatsgevonden. Van meet af aan is hij dat dus nauwkeurig nagegaan.

Lukas staat erom bekend, ook als je het hebt over historische boeken. Het Evangelie naar Lukas, wat we hier onder ogen hebben, maar ook het boek Handelingen, dat is geweldig historisch materiaal zoals dat beschreven is. Lukas was een geneesheer, maar hij was zeer onderlegd. Hij was buitengewoon goed in staat om de dingen te beschrijven met grote nauwkeurigheid. Moet je maar eens kijken hoe hij de dingen historisch heel zuiver neerzet. Ik lees even één vers voor ter illustratie van wat ik nu zeg; er staat in Lukas 3 vers 1: "In de woestijn." Nou, dat is historie. Dan ben je een historicus. Dan zeg je: bij wie gebeurde het? Wanneer? In welke tijd? De hele context heb je dan keurig neergezet. Dat is heel typerend voor zijn hele manier van verslag geven. Het is echt een verslaggever.

Hij zegt: "Ik heb dat allemaal nauwkeurig nagegaan." Wat doe je dan als je een boek optekent en je gaat zo'n beschrijving maken? Dan doe je aan bronnenonderzoek, zoals dat heet. Je maakt aantekeningen en je doet interviews. Ik denk zo dat hij ook Maria bijvoorbeeld geïnterviewd heeft. Dat kan ik nu verder niet aantonen, maar dat blijkt gewoon uit de beschrijving; van wie anders heeft hij dat allemaal zo vernomen? Ook wat er met Zacharias is gebeurd en met Elisabeth. Hij heeft dat allemaal nauwkeurig nagegaan.

Want ja, om zoiets op te tekenen als wat ik zojuist voorlas uit Lukas 3 vers 1, dan moet je echt heel goed uitzoekwerk doen hoor. En dat heeft hij ook gedaan, ook naar menselijke maatstaven. Je kunt natuurlijk altijd zeggen: "Ja hallo, de Heilige Geest heeft hem daartoe geïnspireerd." Hij is geïnspireerd en zijn pen is vaardig gemaakt om dat op te tekenen, dat is waar. Maar ook naar menselijke, historische maatstaven is hij daar volledig toegerust.

Zo heeft hij zijn werk verricht. Hij heeft alles nauwkeurig nagegaan. Dat is één ding, want je doet eerst je onderzoek; hij heeft nauwkeurig alles nagegaan om het vervolgens in geregelde orde voor u te boek te stellen. Dat is nog weer iets heel anders, want het is één ding dat je dingen in gedachten hebt, maar om het vervolgens dan ook weer te noteren... Ik had het in de pauze over een stukje schrijven van tweehonderd woorden, wat ik altijd voor een dagboek deed. Als je dat goed wilt doen, dan is dat heel tijdrovend werk. Om dat nauwkeurig te doen en in geregelde orde te boekstaven — te boek te stellen, dat is het woord dat hij daarvoor gebruikt.

Hij schrijft dit aan Theophilus. Dat betekent, en dat vind ik wel mooi: "een liefhebber van God". Als je dat dan in Handelingen 1 leest, krijg je een soortgelijke inleiding: "Mijn eerste boek, Theophilus, ben ik begonnen over alles wat Jezus begonnen is te doen." Met andere woorden: dit is een vervolg op wat Jezus Christus allemaal gedaan heeft, namelijk vanuit de verhoogde positie.

Een liefhebber van God. Trouwens, er is wel gesuggereerd dat Theophilus een soort denkbeeldig figuur is geweest die hij zo noemt, zodat eigenlijk wij als lezers ook daarbij aangesproken worden. Want wie zijn er geïnteresseerd? Op zich vond ik dat helemaal geen vreemde gedachte. Wij zijn juist geïnteresseerd in deze dingen. En ja, als je God liefhebt, dan wil je weten wat Hij te melden heeft. Dus voor wie heeft Lucas dit opgetekend? Nou, voor elke liefhebber van God. Daar is wat voor te zeggen, maar ik denk ook dat deze figuur daadwerkelijk gewoon Theophilus heette. Waarom? Omdat hij "hoogedele" genoemd wordt. En dat is echt een hele specifieke titel. Lucas gebruikt die in het boek Handelingen een paar keer, en dan wel voor figuren als Felix en Festus, stadhouders voor wie Paulus zich verantwoordde. Dat was dus niet de eerste de beste. Deze Theophilus was in ieder geval een figuur van die status.

Het boek dat Lucas hier heeft opgetekend, is voor deze hoogedele Theophilus in de eerste plaats bestemd, en voor de rest natuurlijk voor elke andere liefhebber van God. En waarom? Nu komt het. Aan de ene kant heeft hij nauwkeurig alles nagegaan — dat is het vooronderzoek geweest — om vervolgens in geregelde orde dat allemaal te boekstaven. Dat deed hij allemaal voor die edele Theophilus, "opdat gij, Theophilus, de betrouwbaarheid zoudt erkennen van de zaken waarvan gij onderricht zijt."

Die Theophilus was dus al op de hoogte van dat wat Lucas meldt, maar nu heeft hij de puntjes op de i gezet. Hij heeft het zwart-op-wit allemaal geboekstaafd. Waarom? Opdat hij de betrouwbaarheid zou erkennen van die dingen waar hij al mondeling onderricht over had ontvangen. Ook hier zien we dus weer: het is opgetekend, vast, solide en betrouwbaar. Met zulke geschriften hebben wij hier van doen.

▶ 01:17:14 Beschreven Opdat U Gelooft en Leven Hebt (johannes 20) ↑ hoofdstukken

Nog een schriftplaats; eigenlijk zijn dat de laatste waar ik naartoe ga. We kijken naar Johannes 20 en ook nog naar Johannes 21. In dit geval is het Johannes die zijn naam trouwens niet noemt, maar incognito verraadt hij zichzelf wel: hij noemt zich altijd de discipel die Jezus liefhad. Hij was werkelijk geliefd door de Heer Jezus en hij hoorde bij de kring van de intimi, zelfs te midden van de twaalf.

Ik haak aan bij vers 29, en dat doe ik met opzet. Want dat is op de achtste dag na de opstanding, de dag dat de Heer Jezus ook verschijnt aan Thomas. Thomas stond, zoals we weten, in de aanvang heel afwijzend tegenover dat wat zijn collega-apostelen allemaal hadden verteld. Hij had de eis gesteld dat hij pas zou geloven als hij zijn handen in de zijde van de Heer kon steken en het met zijn eigen ogen kon zien. Maar toen de Heer daadwerkelijk in hun midden stond en zei: "Shalom, vrede zij jullie", was Thomas in één keer verkocht. Dat was voor de Heer Jezus eigenlijk al niet meer nodig; Thomas zei direct: "Mijn Heer en mijn God!"

Jezus zei toen tegen hem: "Thomas, omdat je Mij gezien hebt, heb je geloofd?" Het antwoord is ja. In feite is Thomas daarin ook een prachtig type van Israël, zoals Israël straks tot geloof zal komen wanneer ze zullen zien Wie zij doorstoken hebben. De Heer vervolgt: "Omdat gij Mij gezien hebt, hebt gij geloofd; gelukkig zijn zij die niet gezien hebben en toch geloven."

Wij zijn van dat soort mensen. Ik hoop tenminste dat jullie dat allemaal van harte kunnen beamen. Wij hebben Hem immers nooit gezien, maar we geloven het wel. Hoe kan dat? Hoe kun je iets geloven terwijl je het niet ziet? Eigenlijk moet ik het omkeren: hoe kun je iets geloven als je het wél ziet? Want als je het ziet, hoef je het immers niet meer te geloven. Wij geloven echter; dat geloof is uit God, we hebben het gehoord of gelezen.

Nu komen we uiteindelijk bij de woorden die de Heer Jezus spreekt over hen die niet zien en toch geloven. Johannes zegt dan, eigenlijk ter afsluiting — in mijn Bijbeltje staat er ook boven: 'Johannes' eerste slot' — dat Jezus nog vele andere tekenen voor de ogen van Zijn discipelen heeft gedaan. Ook de verschijning aan Thomas was zo'n teken. Er zijn nog veel andere tekenen die niet beschreven zijn in dit boek; Johannes claimt dus geen volledigheid, integendeel.

Maar, en nu komt het: deze zijn beschreven opdat jullie geloven. Namelijk dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Of, zoals een Hebreeër zou zeggen: de Mashiach, de van God Gezalfde. De Zoon van God, Degene die door God is verwekt uit de maagd Maria, maar ook uit de doden. Wij hebben dat niet gezien, terwijl Thomas het met eigen ogen aanschouwde, maar wij worden gelukkig gesproken terwijl we het niet gezien hebben. Wij lezen het; het is beschreven.

Dat is trouwens ook iets wat we de volgende keer zullen zien: het zijn levende woorden. Het is geïnspireerd en het getuigt van leven, van opstandingsleven. Het zijn levende woorden en hier staat: deze zijn beschreven omdat jullie geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat jullie, gelovende, het leven hebben in Zijn naam. Alles wat opgetekend staat, gaat over Hem die het Leven is. Het Leven is het Licht der mensen; dat is overigens ook het begin van het Evangelie naar Johannes.

Het gaat hier dus over het leven van de opstanding. Het draait allemaal om de Heer Jezus Christus, om Iemand die God uit de doden heeft opgewekt. Er zijn getuigen geweest die dat met eigen ogen hebben gezien; Johannes was er een van, Thomas was er een van. Thomas' scepsis werd volledig overvleugeld door wat hij zag. Wij worden op onze beurt overtuigd door dat wat er staat geschreven. Want dat Woord is zo solide. Als dat Woord tot je komt en je gaat de samenhang zien, dan is dat geweldig en zó waar. De overtuigingskracht die Thomas ervoer door te zien, hebben de Schriften op ons, doordat het één geheel blijkt te zijn en vooral ook omdat het leven produceert. Het is levend Woord in alle opzichten, opdat jullie, gelovende, het leven hebben in Zijn naam.

▶ 01:23:37 Een Compleet en Getrouw Getuigenis (johannes 21) ↑ hoofdstukken

We gaan nu naar de laatste schriftplaats, naar Johannes 21. Daar vinden we het tweede slot. Het is misschien een beetje vreemd zoals ik het indeel, maar ik haak nu aan bij wat ik eerder zei. U weet vast nog wel dat ik het had over Petrus, die zei dat het afleggen van zijn tent aanstaande was, zoals de Heer hem had laten weten. Ik verwees daarbij even naar Johannes 21, naar dat moment bij het kolenvuur waar ze zaten. De Heer Jezus zei daar dat Petrus, wanneer hij eenmaal oud geworden zou zijn, gebracht zou worden naar een plaats waar hij niet heen wilde. Johannes geeft zelf de uitleg daarbij: daarmee gaf de Heer aan met wat voor dood Petrus God zou verheerlijken.

Vervolgens vraagt Petrus: "Ja, maar wat gebeurt er dan met hem?" Hij wees daarbij naar Johannes, de discipel die Jezus liefhad. De Heer antwoordde: "Indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" Zo had de Heer dat gezegd, en ik haak nu aan bij vers 23: "Dit gerucht ging dan uit onder de broeders, dat die discipel — Johannes dus — niet sterven zou." Maar Johannes corrigeert dit zelf direct. Hij zegt: "Toch had Jezus niet tot hem gezegd dat hij niet zou sterven, maar: indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" In zekere zin is dat trouwens nog gebeurd ook, want Johannes heeft de Openbaring gezien. Hij is in de geest verplaatst naar de dag des Heren en hij heeft de Heer inderdaad openbaar zien worden. Alles waar wij in het algemeen in geloof op wachten, heeft hij al gezien. Dus in zekere zin heeft hij in zijn leven de Heer nog zien terugkomen. Er zit in feite een dubbele bodem aan.

Wat daar trouwens ook uit blijkt — een onderwerp dat ik dit seizoen in Capelle al uitgebreid uit de doeken doe — is dat er in die generatie een heel sterke verwachting was. Je ziet dat hier ook onder de broeders, onder de twaalven. Zij dachten: in onze dagen gaat het gebeuren, wij gaan meemaken dat Hij zal terugkeren. Sterker nog, ze dachten dat Johannes het in hoogsteigen persoon zou beleven. Dat had de Heer niet zo gezegd, maar dat was wel het gerucht dat de ronde deed. Pas aan het einde van het leven van Petrus schrijft hij in zijn tweede brief dat het anders gaat. Waarom zeg ik dit erbij? Wel, als Johannes inderdaad daadwerkelijk de terugkeer van de Heer in zijn lichaam zou hebben meegemaakt terwijl hij nog in leven was, dan zou de Heer dus in die generatie terugkeren. In dat geval was er niet echt een grote noodzaak geweest om de dingen op schrift te stellen, toch? Het zou in die generatie immers allemaal al zijn beslag krijgen. Maar Johannes weet inmiddels dat de Heer dat helemaal niet zo gezegd heeft, en hij ziet de noodzaak om de dingen wel degelijk op schrift te stellen.

Dat blijkt dan ook in vers 24. Johannes 20 eindigde met het eerste slot, wat in de NBG-vertaling ook als opschrift boven dat gedeelte staat. Johannes 21 eindigt met het tweede slot. Heel Johannes 21 is feitelijk een onderbreking, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben. Vers 24 zegt: "Dit is de discipel die van deze dingen getuigt en die deze dingen beschreven heeft." De Heer Jezus had gezegd: "Indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" Dat ging over Johannes. En van deze Johannes staat er in de tegenwoordige tijd dat hij aan het getuigen is. Terwijl dit opgetekend wordt, is Johannes dus nog in leven; hij is getuigende. En hij is degene die deze dingen beschreven heeft. Dan weet je meteen dat Johannes de auteur is geweest. Het staat er via een omweg, een beetje incognito en verborgen, maar hij is degene die dit heeft opgetekend.

En dan staat er iets eigenaardigs: "En wij weten dat zijn getuigenis waar is." Dit is dus niet door Johannes zelf opgetekend, maar het is een aanbeveling van zijn medewerkers. Je ziet dat tegenwoordig ook bij boeken; ik had laatst nog een boek in handen waarbij op de kaft staat wie het allemaal aanbevelen. "Dit moet iedereen lezen," zeggen ze dan. Zo'n soort aanbeveling is niet ongebruikelijk. Het boek van Johannes wordt hier gerecommandeerd en aanbevolen: "De discipel die deze dingen beschreven heeft, wij weten dat zijn getuigenis waar is." Met andere woorden: dit evangelie wordt hiermee bevestigd.

In vers 25 staat dan nog: "Er zijn echter nog vele andere dingen die Jezus gedaan heeft. Indien deze één voor één beschreven werden, dan zou naar ik meen..." — en hier wordt het weer enkelvoud, daarom denk ik dat dit weer Johannes zelf is die spreekt — "...dan zou naar ik meen de wereld zelf de boeken die beschreven werden niet kunnen bevatten." Dat klinkt misschien als een zware overdreven, maar Johannes maakt geen grap. Je zou kunnen zeggen dat het een hyperbool is, een stijlvorm waarbij de schrijver overdrijft, maar hij meent het wel. Zo groots is het. Er is zo oneindig veel te melden als je weet wie het onderwerp is: de Heer Jezus Christus zelf. Alle details zijn zo overweldigend veel.

Het grootste gedeelte van de tekenen die Johannes beschrijft, vind je niet eens terug bij Matteüs, Marcus en Lucas. Denk aan de bruiloft te Kana of de genezing bij Bethesda; al die tekenen vind je niet in de andere evangeliën. Johannes beschrijft zeven van deze tekenen. Het is daarmee compleet. Want hoewel er nog zoveel meer is, is datgene wat opgetekend is — de collectie, de verzameling — wel compleet. Als u de vorige keren erbij was, begrijpt u ook waarom ik hier het getal 49 of 70 noem. Het hangt er namelijk van af of je telt tot de Hebreeuwse canon, dan kom je bij 7x7 uit, of dat je telt volgens de ordening die voor ons uit de natiën het makkelijkst is: de 70 boeken. Denk aan de zeventig palmbomen die bij de twaalf waterbronnen van Elim stonden.

Dat is wat de Schriften zijn, dat is wat beschreven is: het is compleet. Dat is waar we het de volgende keer over willen hebben. Het is namelijk één ding dat het geboekstaafd is, maar het is vervolgens ook allemaal geredigeerd, tot volheid gecompleteerd, bij elkaar gebracht en op een goddelijke wijze geordend.