▶ 00:00 Introductie op de Serie 'er Is Geschreven' ↑ hoofdstukken

Ja, en dan gaan wij ons dit seizoen elke avond — en dat zullen er wellicht acht zijn, tenminste dat is de planning — bezighouden met het thema 'Er Is Geschreven'. Ik had ook de titel kunnen geven 'Er staat geschreven', maar meestal refereert die frase in de Schrift aan een specifieke inleiding voor een citaat. Dan volgt er: "Er staat geschreven...", de aanhalingstekens openen en vervolgens krijgen we een citaat uit de Schriften. Daar gaat het dit seizoen niet zozeer over; het gaat niet over de citaten die de Bijbel geeft.

Het zal meer specifiek gaan over de Schriften als geheel. Want u moet zich goed realiseren — en we zullen dat dit seizoen nog vaak opmerken — de Bijbel is geen boek. Nee, zo benoemen we dat dikwijls, maar de Bijbel is een bibliotheek. Feitelijk betekent het woord 'Bijbel' via-via ook 'bibliotheek'. Het is een bibliotheek van maar liefst zeventig boeken. Meestal wordt daarover gezegd dat het zesenzestig boeken zijn, maar zonder daar nu al te uitgebreid op in te gaan, wil ik er even op wijzen dat het boek de Psalmen, zoals dat meestal benoemd wordt, niet één boek is, maar een vijftal boeken. Zodat je in feite vier boeken meer moet tellen, en dan kom je dus niet op zesenzestig boeken uit.

Zesenzestig is natuurlijk een getal waarvan je op voorhand eigenlijk al moet zeggen dat het een beetje een verdacht aantal is. Maar nee, het zijn er zeventig, en dat getal is bepaald niet verdacht. Integendeel, want het getal zeven of de veelvouden daarvan functioneren heel dikwijls als een goddelijke handtekening, omdat zeven het getal is van de volmaaktheid; dat wat compleet is, wat vol is. Het is met recht ook het getal van Gods wege. Ook daar zullen we het zeker nog over gaan hebben, al is dat niet vanavond.

Waar we het vooral over gaan hebben, is de vraag hoe die Bijbel tot stand is gekomen. Hoe die bibliotheek is gevormd, want die is niet zomaar uit de hemel komen vallen. Nee, die is in de loop der millennia gevormd. Wat zegt de Bijbel zelf over haar ontstaan en wat zullen we dan zien?

▶ 02:54 Vooruitblik op de Komende Bijbelstudies ↑ hoofdstukken

Ik heb al een lijstje gemaakt van onderwerpen die beslist aan de orde moeten gaan komen. Vanavond zullen we het dus hebben over natuur en schriftuur. De volgende keer, dat is dan de volgende maand, gaan we ons speciaal oriënteren op het boek Genesis. Want bij nader inzien blijkt dat misschien wel één boek te zijn, maar het is in feite ook weer samengesteld door Mozes. Het is in feite een verzameling van documenten die allemaal door de aartsvaders zijn opgetekend. Buitengewoon boeiend en ook heel belangwekkend om daar goed zicht op te hebben. Het boek Genesis, de zogenaamde toledoth – ook dat zal dan zeker uitgelegd worden, wat dat precies is.

Dan volgt er een avond over de Tenach, de Hebreeuwse benaming van wat wij doorgaans het Oude Testament noemen; de Hebreeuwse Bijbel dus feitelijk. En dan wil ik ook nog een avond wijden aan de Septuagint. Dat is de Griekse vertaling van het Oude Testament. Dat is een belangrijk onderwerp omdat, wanneer er in het Nieuwe Testament verwezen wordt naar de Hebreeuwse Bijbel, dat nagenoeg altijd naar de Griekse vertaling daarvan is. Namelijk de Septuagint, waarvan de afkorting meestal wordt weergegeven als LXX; dat zijn de Latijnse cijfers die verwijzen naar de zeventig. Ook dat is niet alleen een boeiend, maar ook een heel belangwekkend onderwerp, zoals we dan zullen zien.

Verder komt er een avond over de redactie van het Nieuwe Testament. Dat wil zeggen: hoe is het Nieuwe Testament ontstaan en wie hebben dat uiteindelijk samengesteld? Dat is misschien nog wel de meest spectaculaire avond, als u het mij vraagt. Want dat blijkt heel anders te zijn dan wat er gewoonlijk over gezegd wordt. Maar tot die conclusie zullen we wel vaker komen in de loop van de avonden, denk ik. Trouwens, daarin hebben we inmiddels al een beetje een traditie opgebouwd, toch? Of je het nu hebt over de ene God, over wat de dood en opstanding is, of over de geheimenissen – dat zijn de thema's die de afgelopen jaren aan de orde zijn gekomen – iedere keer moet je toch de conclusie trekken, en dat hebben we ook daadwerkelijk gedaan: het is toch anders, op zijn zachtst gezegd, dan wat daar doorgaans over verteld wordt. En vaak is het heel anders.

Dan is er nog een avond over de indeling van het Nieuwe Testament. Ik heb er bovenaan gezet dat het onder voorbehoud is; de titels zouden eventueel nog wat gewijzigd kunnen worden, maar dit zijn in ieder geval onderwerpen die aan de orde zullen komen. Vervolgens wil ik ook nog een avond wijden aan de verschillende begrippen die allemaal van belang zijn, namelijk openbaring, inspiratie en verlichting. Dat wil zeggen: de Schriften zijn tot ons gekomen en daarin openbaart God Zich. Maar de Schriften zijn ook geïnspireerd. Niet zozeer de Bijbelschrijvers zijn geïnspireerd – ja, misschien ook wel – maar de Schriften zelf zijn geïnspireerd. En dan is het vervolgens als lezer van belang, voor degenen die de Schriften tot zich nemen, dat we het ook verstaan en dat we verlicht worden. Die begrippen, en nog meer onderwerpen, moeten ook aan de orde komen als we het over de Schrift hebben; over dat wat er staat geschreven.

En als laatste avond, en dat zal dan in mei zijn... ja, er komt één avond te vervallen, tenminste dat denk ik. Daar moeten we het nog eens even over hebben, namelijk de maand december. Want we zouden eigenlijk op 5 december hier een avond hebben, maar ik heb begrepen dat Hanna daar grote moeite mee had. Nou ja, hoe dat 'uitpakt' is een leuk woord in dit verband, dat zullen we nog wel zien. Maar de laatste avond wilde ik het graag hebben over het Woord, namelijk in de beide vormen zoals we dat kennen: aan de ene kant het Woord dat vlees geworden is, de Heer Jezus Christus – zo wordt Hij ook genoemd in Johannes 1 – maar aan de andere kant het Woord dat geschreven is, oftewel de Schriften. En wat zijn de overeenkomsten tussen beiden? Dat is ook heel boeiend en daar hopen we dan deze serie, als God ons tijd van leven geeft, mee af te sluiten. Dus ja, dat zijn zo een aantal onderwerpen die allemaal onder die ene noemer vallen van 'er is geschreven'.

▶ 08:01 De Twee Boeken van Één Auteur: Natuur en Schriftuur ↑ hoofdstukken

Vanavond dus de aftrap, namelijk over natuur en schriftuur. Dat kun je in het Nederlands op deze manier heel mooi zeggen. In andere talen zal het misschien wat anders, wat moeilijker liggen. Maar het idee daarbij is dat... Ik meen trouwens dat er ergens in de belijdenisgeschriften ook op deze wijze over wordt gesproken, in de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Maar daar blijf ik verder vanaf.

In elk geval: de wijze waarop God zich openbaart en Zich kenbaar maakt, dat doet Hij via twee boeken. Het ene boek heet dan de Natuur, dat wil zeggen de schepping in haar geheel. En anderzijds de Schriftuur, dat wat is opgetekend en geboekstaafd. Die beide boeken zijn afkomstig van één en dezelfde Auteur. En dus mag je logischerwijs ook aannemen dat die twee ook van hetzelfde getuigen.

Ze hebben dezelfde oorsprong. Ze hebben een totaal verschillende aard en niettemin maakt de gemeenschappelijke Schrijver van beide boeken Zich overduidelijk in beide kenbaar. Dat is waar we het vanavond over gaan hebben. Er is geen Bijbelgedeelte dat zich zo perfect leent om dit onderwerp aan te vliegen als Psalm 19.

▶ 09:51 De Parallelle Structuur van Psalm 19 ↑ hoofdstukken

Voordat we naar Psalm 19 zelf toe gaan en de hele psalm doorlopen, wil ik eerst wat vertellen over de structuur van die psalm. Dat is altijd erg boeiend; om voordat we naar de details gaan, eerst een overzicht te hebben van het geheel. Ik heb dat hier zo opgetekend vanuit de NBG-vertaling. Over allerlei vertaaltechnische dingen zullen we het zeker nog gaan hebben, maar de psalm valt uiteen in twee gelijke delen. Het eerste gedeelte beslaat vers 1 tot en met 7. De versindeling is overigens wat problematisch, want als je een Engelse vertaling hebt, blijkt de versindeling precies één vers af te wijken van wat wij kennen. Dat komt omdat vers 1 en 2 in de Engelstalige vertalingen als één vers worden gerekend. Maar goed, we zijn hier in Nederland, dus we doen het gewoon op z'n Nederlands. Die versindeling is trouwens, net als de hoofdstukindeling, van latere datum, dus daar moet je niet te veel aan vastknopen.

Het eerste gedeelte van deze psalm gaat over de schepping, eigenlijk specifieker over het uitspansel ofwel de hemelen. Het tweede gedeelte gaat over de Schrift of, zo u wilt, de Torah, de wet des Heren. Er worden allerlei benamingen aan gegeven, maar in zijn geheel gaat deze psalm over de natuur en over de schriftuur. Daarbij zijn er een paar mooie dingen om vast te stellen. Als de Bijbel vertelt, dan zit daar ook altijd het tellen in; dat zit ook opgesloten in ons woord 'vertellen'. Je kunt je ook 'vertellen', maar dan heb je dus verkeerd geteld. Laten we het niet ingewikkelder maken, maar als je naar de Godsnaam kijkt — die in de gangbare vertalingen met kapitaalletters als 'de HERE' wordt weergegeven — dan zie je dat deze naam zeven keer in deze psalm voorkomt. Feitelijk is het vertalen van die naam niet erg juist, want een naam word je geacht intact te laten. In ieder geval is die zeven keer de goddelijke handtekening die je in alles terugvindt; niet alleen in de Schrift, maar ook in de natuur. Dat is een boeiend fenomeen, maar dat even terzijde.

Deze beide helften lopen prachtig parallel. In vers 1 tot en met 5a gaat het over de hemelen of het uitspansel en over het woord dat daarin 'boodschapt'. Ik kom daar straks uiteraard op terug. In de tweede helft van de psalm gaat het niet over de hemelen, maar over de Schrift en het woord dat daarin klinkt. Heel eigenaardig sluit het eerste gedeelte af met wat zich in die hemelen bevindt, namelijk de zon: "Hij heeft daarin een tent opgeslagen voor de zon." Hetzelfde fenomeen zie je in de tweede helft van Psalm 19 met betrekking tot wat er in de Schriften, de Torah of de Tenach staat opgetekend. Wat daarin is, dat is "Uw knecht". Dat zie je hier staan: "Ook laat Uw knecht zich daarin ernstig vermanen." In die Schriften staat Gods knecht of Gods dienaar centraal.

Ik verklap meteen maar dat dit hetzelfde woord is dat in Jesaja wordt gebezigd bij al die voorzeggingen en profetieën over de 'Knecht des Heren', de Knecht van JAHWEH. Dat zijn buitengewoon nauwkeurige voorzeggingen over wie de beloofde Messias zou zijn en hoe Hij in eerste instantie door Zijn volk verworpen zou worden. Nu is deze psalm van David en uiteindelijk zou je van "Uw knecht" kunnen zeggen dat dit gewoon David is. Maar bij nader inzien blijkt dat het niet in de eerste plaats, en zeker niet in de diepste zin, over David gaat, maar over Hem die de Zoon van David is. Als je wilt zien hoe dat in de psalmen functioneert, zou je voor de aardigheid Psalm 2 eens moeten nemen of Handelingen 2 moeten lezen. Je ziet daar hoe Petrus daarmee omgaat; hij zegt dat dit psalmen van David zijn, maar dat ze niet over David gaan omdat ze bij nader inzien helemaal niet honderd procent op hem van toepassing zijn. Ze zijn daarentegen wel compleet, tot in de finesses, van toepassing op de Erfgenaam van David: de Zoon van David, de Ben David. Daar gaat het over. Zoals in de hemelen en het woord dat daarin klinkt het draait om de zon, zo gaat het in de Schrift en het woord dat daarin klinkt om Gods knecht, de Zoon van David. Je zou de parallel zelfs nog verder kunnen doortrekken, namelijk dat de zon overeenkomt met de knecht. Dat wil ik straks nog onderstrepen als we bij de vers-voor-versbespreking zijn gearriveerd.

Nog iets over deze indeling in twee gelijke helften: ze lopen niet alleen inhoudelijk parallel, maar zelfs als je gaat tellen blijkt dat het geval te zijn. Het eerste gedeelte telt acht regels en vervolgens zes regels, en in het tweede gedeelte is dat ook weer acht regels en zes regels. Hoe je dat precies moet tellen heb ik hier nu niet uitgebeeld, maar ik heb het thuis wel uitgewerkt. Ik laat het hier even bij en zou zeggen: tel maar na. Dat is trouwens een mooie opmerking om bij de aanvang meteen te onderstrepen: alles wat ik vertel, mag ik doorgeven en dat doe ik met grote liefde, maar controleer zelf of deze dingen zo zijn. Dat is eigenlijk de disclaimer. Pas dan heb je het jezelf eigen gemaakt, als je inderdaad kunt zeggen: "Ja, waarachtig, het staat er inderdaad zo."

▶ 18:23 Het Kruislingse Woordgebruik voor Hemel en Schrift ↑ hoofdstukken

En dan heb ik nog iets, en dat is heel opmerkelijk in verband met dit avondthema: de natuur en de schriftuur. Wat zie je namelijk in dit eerste gedeelte? Dit zijn de eerste zeven verzen van Psalm 19. De terminologie, de woorden en de werkwoorden die gebruikt worden in verband met de hemelen – want daar gaat dit eerste gedeelte over – zijn allemaal verbaal. Dat wil zeggen: het heeft allemaal te maken met spreken en met woorden. Ga maar na: de hemelen vertellen of verkondigen, het uitspansel verkondigt, de dag doet sprake toestromen aan de dag en het predikt.

Het is eigenaardig dat het op die manier zo gezegd wordt, want je zou zeggen dat deze termen juist voorbehouden zijn aan de Schrift. De Schrift predikt, de Schrift vertelt en verkondigt; daarin klinken woorden en een stem. En die prediking gaat uit over de ganse aarde en hun taal tot aan het einde der wereld. Dit zijn termen die allemaal te maken hebben met wat je normaal gesproken zou reserveren voor wat iemand doet als hij spreekt, of eventueel als hij het optekent en schrijft. Dan heb je het over een prediking, over een sprake en over het vertellen en verkondigen. Je kunt dat immers niet alleen verbaal doen in de zin van het spreken, maar ook gewoon door het op te tekenen; ook dan kun je prediken. Er bestaan zelfs papieren predikers. In ieder geval gebruik je daarvoor woorden.

De aardigheid van Psalm 19 is dat de termen die wij normaal gesproken gebruiken bij het spreken van woorden en de Schriften en de verkondiging daarvan, hier worden gebezigd voor de schepping, meer speciaal voor het uitspansel, de hemelen. Maar let op, want in het tweede gedeelte wordt het gewoon verwisseld. Dan gaat het over de Wet des Heren, de Torah, dat wat geboekstaafd is in de boekrollen, dat wat geschreven is. In verband met de Schrift wordt er dan scheppingsterminologie gebruikt. Precies omgekeerd dus.

Dan krijg je dit: de Wet des Heren is verkwikkend. Of, zoals we later zullen zien: het doet terugkeren. Normaal is dat een term die gebruikt wordt voor als je water drinkt wanneer je dorstig bent; dan word je verkwikt. En ze is betrouwbaar – dat is misschien wat arbitrair, want je zou kunnen zeggen dat dit ook geldt voor wat geschreven is. Ze schenkt wijsheid. In feite hield de oudste wetenschap die er bestaat zich al bezig met de hemelen. Ik heb afgelopen zondag op Urk nog wat over mogen vertellen; het ging over de torenbouw van Babel en die toren die men maakte. Ik heb toen geprobeerd toe te lichten dat dit een sterrenobservatorium moet zijn geweest. De hele astrologie en astronomie komt uit Babel; dat was al bekend vóór de vloed, in de dagen van Noach. De oudste wetenschap hield zich bezig met de hemelen en de sprake die daarvan uitgaat. De wijsheid die men probeerde te vergaren, kwam allemaal uit het hemelruim. Hier wordt echter gezegd: "Nee, dat is de Wet."

En zij verheugen. In het boek Prediker staat dat het goed is voor de ogen om de zon te zien en dat het hart zich verheugt. Zo werkt dat bij veel mensen: na het najaar en de winter, wanneer het donker wordt, worden veel mensen qua stemming daar zwaar door beïnvloed. Dan zijn ze zo blij als het voorjaar weer aanbreekt, de dagen gaan lengen en er weer licht komt. Iedereen zit wat dat betreft hetzelfde in elkaar; licht doet zoveel met een mens. Vandaar ook dat mensen die hoog in het Noorden wonen, over het algemeen vaak wat somberder zijn qua humeur dan mensen die juist in zonnige landen wonen. Zelfs onze termen die wij gebruiken voor ons humeur zijn vaak nog ontleend aan het weer: een zonnig karakter, of depressief – wat in feite ook een weerkundige term is.

Er wordt gesproken van de Wet die de ogen verlicht. Maar dat is nou precies wat je zou verwachten dat er gezegd wordt van de hemel, de zon en de sterren: die verlichten de ogen. Nee, de Wet. De hemelen prediken, verkondigen en spreken woorden, terwijl aan de andere kant de Wet de ogen verlicht. Ze zijn voor immer bestendig. Dat is ook zo'n term die vooral gebruikt wordt voor de sterrenhemel en hoe vast dat allemaal staat. Door de duizenden jaren heen kunnen we daar als mensen op de seconde nauwkeurig volledig op aan; het staat vast. Welnu, zegt David, wat wij weten van de natuur en over het uitspansel, is net zo van toepassing op de Schriften. Alles wat wij over de hemelen en over de schepping weten, hoe geweldig goddelijk dat gemaakt is, is precies ook van toepassing op de Schriften.

▶ 25:31 De Bijbel als een Goddelijke Schepping ↑ hoofdstukken

Ik heb een boek in de kast staan dat ik al een tijd niet meer heb opengeslagen, maar het heeft destijds grote indruk op mij gemaakt. Ik heb er inmiddels wel wat kanttekeningen bij, maar de titel alleen al is geweldig: De Bijbel als schepping van Friedrich Weinreb. Hij benadert de Bijbel inderdaad als een creatie van God. Zoals de natuur en de hemelen en alles wat wij zien gecreëerd is, zo is ook de Bijbel een schepping.

Ik kreeg gisteren nog een filmpje doorgestuurd van mijn zoon en dat ging over de gulden regel. U kent dat wel, van Fibonacci, die hele structuur. Ik kan het niet eens meer precies vertellen, maar het is zo wonderbaarlijk hoe je die code van 1,6 overal in terugziet. Of het nu in een schelp is, in de sterrennevels of in de structuur van gebouwen; overal in de levende natuur zie je exact dezelfde structuur, een hele wiskundige code. Ik stip het alleen maar even aan omdat ik eraan moet denken; ik had het net over vertellen en tellen. De hele schepping is ook gewoon informatie, het zijn getallen. Het is allemaal zo wonderbaarlijk gecreerd en bedacht. Je ziet het overal weer terug, zodat je er voortdurend aan herinnerd wordt dat dezelfde Creator hier aan de slag is gegaan, als ik het zo mag zeggen. Hetzelfde geldt trouwens voor DNA; dat is ook een code, pure informatie die daarin ligt vastgelegd.

Ik was bezig met al die vergelijkingen die in verband met de wet, de Torah en de Schriften gemaakt worden. Die worden vergeleken met goud en met honing, maar ook met het observeren daarvan. Zoals je de hemel observeert, zo kun je ook de Schriften observeren. De Bijbel is gewoon één grote schepping. Om het samen te vatten: het uitspansel is als een Bijbel, of zo u wilt, als de Schriften. Dat is het eerste gedeelte van Psalm 19: de hemelen vertellen en prediken. En omgekeerd is de Bijbel als een uitspansel; het verlicht, het is als goud en het is zoeter dan honing. Ik zal het straks nog even toelichten, maar de Bijbel is een schepping.

Dat brengt ons weer terug bij het subthema van deze avond: het zijn twee boeken, maar er is één Auteur. Het is één bron. Het is logisch dat het grote thema in het Boek van de Natuur en de wijze waarop de natuur getuigt, verwijst naar exact dezelfde God als de God die zich kenbaar heeft gemaakt in al die documenten die Hij geïnspireerd en levend en krachtig heeft gemaakt. Het is één God die zich daarin bekendmaakt. Je leest in Romeinen 1 dat iedereen die de natuur en de schepping aanschouwt, weet dat er een Schepper is. In die schepping zie je ook wat God belangrijk vindt, zoals het hele fenomeen van leven uit de dood. Alles in de natuur getuigt daarvan. Het gaat over sterven, maar ook weer over nieuw leven dat daarna komt, en over licht dat sterker is dan de duisternis. Kortom, het grote thema van de Schrift is exact hetzelfde als het grote thema van de natuur, van de schepping. Of je nu het ene boek opent of het andere boek, je wordt geconfronteerd met exact dezelfde Schrijver.

Nou, dat was de inleiding. Dat wilde ik in het algemeen zeggen over Psalm 19, over de natuur en over de Schrift, nu we dat overzicht hebben gezien van die twee boeken.

▶ 30:49 De Woordeloze Prediking van het Uitspansel en de Sterrenbeelden ↑ hoofdstukken

Laten we gewoon maar eens naar de verzen zelf toegaan. Wat staat er nou precies? Het begint met de woorden: "Voor de koorleider, een psalm van David." Dat vind ik altijd een beetje lastig, en dat wil ik iedere keer opmerken als ik het over de psalmen heb. Ik stip het slechts kort aan: dit opschrift is identiek aan dat van Psalm 20, zoals je dat bij zoveel psalmen ziet. Het probleem is — voor mij een probleem, voor veel mensen niet, maar kennelijk ook niet voor de vertalers — dat men ervan uitgaat dat dit een opschrift is. Er zijn echter hele goede argumenten om aan te nemen dat dit in werkelijkheid geen opschrift is, maar een onderschrift. De reden waarom ik dat zeg, het argument bij uitstek, vind je in het boek Habakuk. Dat eindigt ook met een psalm, of liever een lofzang, en dat eindigt dan met: "Voor de koorleider", gevolgd door nog wat details. Daar is het onmiskenbaar een onderschrift. Als datzelfde principe van toepassing is op de psalmen, dan is dit waarschijnlijk niet het opschrift van Psalm 19, maar het onderschrift van Psalm 18. Ik moet er meteen bij zeggen dat het in dit geval eigenlijk heel weinig uitmaakt, want Psalm 20 begint met exact dezelfde woorden. Of u er nu wel of niet in meegaat, in de praktijk maakt het niet uit: dit is hoe dan ook een psalm van David, geschreven voor de opperzangmeester. Ook dat wijst trouwens weer naar de Messias. In Psalm 22 lees je dat de Messias zegt: "Ik zal mijn naam aan mijn broeders bekendmaken en ik zal een lofzang aanheffen te midden van mijn broeders." Dan weet je meteen wie de koorleider, de opperzangmeester is.

Dat parkeren we even; we gaan nu naar de inhoud van de psalm zelf. Die begint met deze woorden: "De hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel verkondigt het werk van zijn handen." Voor degenen die vertrouwd zijn met de Bijbelstudies: dit is de NBG-vertaling. Als het ergens wat anders is, dan laat ik dat vanzelf wel zien of dan merk ik dat wel op. Dit is interessant, want ik had het net al over het fenomeen van parallellisme: het feit dat twee gedeelten van de psalm eigenlijk volledig en volstrekt parallel lopen. Je kunt dat prachtig onder elkaar zetten en zo een bepaalde structuur opmerken. Zelfs in zo’n vers zie je die typische Hebreeuwse schrijfvorm die je voortdurend in de Bijbel tegenkomt. De hemelen komen overeen met het uitspansel; dat staat al in Genesis 1, waar God het uitspansel "hemel" noemde. Dat zie je hier ook. En "vertellen" komt overeen met "verkondigen". Ik zeg niet dat het exact hetzelfde is, maar het komt overeen, het loopt parallel. En "Gods eer", of eigenlijk "Gods heerlijkheid", komt overeen met "het werk van zijn handen". Ook dat loopt dus parallel, en dat vind ik heel mooi. Het is mooi omdat God een eer stelt in dat wat Hij voortbrengt en wat Hij doet. Vandaar dat het zo’n essentieel ding in de hele Bijbelse boodschap is dat Hij het werk van Zijn handen nooit laat varen. Waarom? Omdat het Zijn eer en Zijn heerlijkheid is. Hij heeft alles bedacht en Hij laat dat niet varen; Hij heeft daar een plan mee.

Dan staat er: "De dag doet sprake toestromen aan de dag en de nacht predikt kennis aan de nacht." Ik vind de formulering zoals die hier wordt geformuleerd eigenlijk niet zo voor de hand liggend. Eigenlijk staat er wat je hier in de interlineair ziet. De tweede regel is de meest letterlijke omzetting, en de onderste regel is de wijze waarop de NBG het heeft vertaald, zodat je de dingen kunt vergelijken. Het is eigenlijk: "van dag tot dag" en "van nacht tot nacht". Van dag tot dag doet Hij sprake toestromen en van nacht aan nacht wordt er kennis gepredikt. Dat betekent dus eigenlijk gewoon... Oh nee, die sheet klopt niet helemaal, ik was een beetje te enthousiast over de zeven; ik wilde eigenlijk "24/7" zeggen. Die moet ik thuis even corrigeren. Wat ik bedoelde te zeggen is: als er van dag tot dag en van nacht tot nacht altijd maar kennis wordt doorgegeven en gepredikt wordt, dan betekent dit dat er fulltime, 24/7, en dat al duizenden jaren lang, een sprake uitgaat van de hemel en er daadwerkelijk kennis wordt gepredikt.

Het is alweer een hele tijd geleden dat ik me daarmee bezighield of daar Bijbelstudies over heb gegeven: over dat hele fenomeen van de sterrenbeelden. Ze hebben de reputatie dat het occult is en dat het te maken heeft met astrologie, maar dat is een misverstand. Sterrenbeelden zoals de Bijbel ze noemt, zijn niet zomaar sterren. Je leest dat God Zelf de Orion — een van de sterrenbeelden — gemaakt heeft. Dus niet alleen de sterren, maar ook die sterrenbeelden komen rechtstreeks van God Zelf. Dat is een geweldig onderwerp dat ik nu alleen maar even aanstip, maar het heeft hier wel alles mee te maken. Die sterrenbeelden komen rechtstreeks van God Zelf. Al die twaalf hoofdsterrenbeelden hebben elk ook weer drie... hoe zeg je dat? Meridianen? Nee, medianen? Ik kom even niet op het woord. Kan iemand mij helpen? Ja, iemand helpt mij nu, maar volgens mij is dat niet correct. Laat maar even. In totaal zijn er dus 48 sterrenbeelden, en al die sterrenbeelden beginnen — zoals de Sfinx vertelt — bij het vooreind van de Maagd en eindigen bij het achtereind van de Leeuw. Al die sterrenbeelden beginnen bij de Maagd en eindigen bij de Leeuw.

Zonder alle details te kennen, weet je eigenlijk al dat dit gewoon naar de Bijbelse boodschap verwijst. Ik vind het geweldig dat dit zo is. Voor mij was het destijds een enorme ontdekking toen ik het boekje van Van Weylen en Jacob Klein-Haneveldt las: "Het evangelie in de sterren". Zij laten zien dat al die sterrenbeelden getuigen van het evangelie en van Gods plannen. Hoe Hij ooit via de maagd, Maria, uiteindelijk uitkomt bij de Leeuw van Juda. "Decanen", dat was het woord! Elk van de twaalf hoofdsterrenbeelden heeft drie decanen. Dat is een Bijbelstudie die ik zelf heb gegeven. Het bewijst overigens dat evolutie niet waar is, want wat we hier zien is degeneratie. De decanen, ja, dat is een geweldige zaak. In alles zie je de waarheid uitgebeeld van het proto-evangelie, zoals dat genoemd wordt: dat het zaad van de vrouw, de maagd, de kop van de slang zou vermorselen. Dat zie je in al die sterrenbeelden uitgebeeld. Ik geloof ook dat die kennis, die tegenwoordig eigenlijk helemaal verworden en gedegenereerd is tot astrologie, waarbij mensen zich er vooral mee bezighouden om kennis over zichzelf te krijgen, oorspronkelijk heel anders was. De hemelen vertellen niet iets over mij of over jou of over de schepping; ze vertellen juist zoveel over de Schepper Zelf, over God. Ze vertellen over wat Hij voornemens is en wat voor Hem belangrijk is: namelijk het zaad van de vrouw dat de grote overwinning behaalt.

Nacht in, nacht uit wordt dat allemaal uitgebeeld en van oudsher had men hier kennis van. Die kennis is echter zo goed als verdwenen. Voor zover het er nog is, is het verworden tot de horoscoop en de astrologie, maar dat is eigenlijk alleen maar onzin. Van origine zijn die sterrenbeelden gewoon Gods maaksel waar een sprake van uitgaat, nacht in, nacht uit.

En trouwens overdag ook, want ook van de zon — dat zullen we straks zien — gaat een geweldige sprake uit. "Nou ja," zegt David dan, "het is geen sprake, het zijn geen woorden, hun stem wordt niet vernomen." Dat is het voorbehoud dat David daarbij in feite maakt. Hij spreekt over kennis en over woorden, maar niet in de zin zoals wij over woorden spreken. Het is non-verbaal; dat wil zeggen dat de kennis die gepredikt wordt non-verbaal is, maar niettemin gaat er een prediking van uit.

Het is ook non-auditief, om het zo te zeggen. Je hoort het niet en je kunt het niet op een bandje opnemen. Maar niettemin is het wel degelijk een verkondiging en een prediking waar een geweldige sprake van uitgaat. Daarom staat er: "Het is geen sprake, het zijn geen woorden, hun stem wordt niet vernomen." Toch, desalniettemin, gaat hun prediking uit over de ganse aarde en hun taal tot aan het einde van de wereld.

Waar je ook heen gaat, over de ganse aarde — in de Bijbel noemde God het droge de aarde — dus tot aan de kuststroken overal ter wereld is dit te vernemen. Trouwens, als u een Statenvertaling hebt, dan wordt hier niet het woord 'prediking' gebruikt, maar 'richtsnoer'. Dat is correct, want het heeft te maken met een meetlat waarmee je ook richt. Dat is eigenlijk de sprake die van de hemel, het uitspansel, uitgaat. Het is een richtsnoer waar je je helemaal op kunt richten en zelfs blind op kunt varen. Van oudsher wordt de hemel ook daadwerkelijk gebruikt als richtsnoer, namelijk als kompas om te varen tot aan de einden van de aarde. Dat wil zeggen: je bevindt je op zee en je gaat van kust tot kust, en dat deed men van oudsher aan de hand van de sterren.

Daar komt bij dat die hemelen worden gekarakteriseerd door een absolute regelmaat. Er is een regel en er is een maat; het is een volmaakte ordening die God daar in het hemelruim, in het uitspansel, demonstreert vanwege de bewegingen die daar plaatsvinden. Zodat je duizenden jaren van tevoren al kunt zeggen hoe laat op dat specifieke tijdstip de maan een nieuwe maan zal zijn. Op de minuut nauwkeurig weet je wanneer de zon zal opgaan, en je kunt dat ook met terugwerkende kracht weten voor hoe dat drieduizend jaar geleden was. Het is een goddelijk uurwerk.

Je kunt je daar volledig op richten, zodat je ziet dat van die schepping — in dit geval heel specifiek het hemelraam — zo'n geweldige sprake uitgaat. Het is perfect en zo nauwkeurig. Dat wat wij vertellen over de Schriften, zie je dus ook gedemonstreerd in dat andere boek van God: de schepping, en het hemelruim in het bijzonder. Als je omhoog kijkt, kijk je sowieso al de goede richting op. Je kijkt omhoog en bedenkt wat Abram ooit deed. Hij werd ook omhoog gewezen: "Tel de sterren des hemels." Nou, dat kon hij niet, maar er gaat zo'n geweldige sprake van uit hoe adembenemend groots dat is.

De ellende is dat wij in Nederland daar nauwelijks nog kaas van hebben gegeten — ook om die reden trouwens. We zien het echte licht eigenlijk niet meer vanwege het kunstlicht dat we zelf produceren met lampen, lantaarns en weet ik veel wat allemaal. Dan heb ik het nog niet eens over het nadeel dat de hemel bij ons zo vaak bewolkt is; dat is ook een handicap natuurlijk. In feite is de hele wijze waarop wij onze tijden hebben ingedeeld — of het nu gaat om de dagen, de maancycli of de seizoenen — gebaseerd op de regelmaat, op het richtsnoer dat de hemelen ons aanreiken.

Het is absolute regelmaat. Hun richtsnoer gaat uit over de ganse aarde en hun taal tot aan het einde der wereld. Het is een taal van perfectie, de taal van een Creator die dat allemaal zo minutieus heeft bedacht. Je ziet dat elke nacht en elke dag aan de hemel. Het getuigt ervan: de hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel verkondigt het werk van Zijn handen. Dat is geweldig indrukwekkend.

Persoonlijk vind ik het sowieso buitengewoon boeiend; ik heb altijd veel belangstelling gehad voor de sterrenhemel. Het is geweldig als je eens in de gelegenheid bent om de sterrenhemel écht te zien, vooral wanneer je naar het zuiden gaat of in de woestijn bent — wat mij tegenwoordig nog maar weinig overkomt. Als je die aanblik ziet, dan word je zelf heel klein, maar dan wordt Hij zo groot, omdat Hij dat allemaal zo minutieus heeft gemaakt. En dan heb ik het nog niet eens over het hele verhaal van al die beelden, die iconen of pictogrammen die je aan de hemel ziet. Het verhaal dat zij vertellen, is natuurlijk helemaal geweldig.

▶ 48:43 De Zon als Bruidegom en Type van de Zoon ↑ hoofdstukken

Hij, God de Schepper, heeft daarin in die hemel een tent opgeslagen voor de zon. Die tent is hier de beeldspraak waarin de zon zich in de nacht schuilhoudt. Want ja, 's nachts zie je de zon natuurlijk niet, en dat komt omdat God in die hemel een tent heeft opgeslagen voor de zon. Dat is beeldspraak, zoals het hier ook staat: die is als een bruidegom die uit zijn bruidsvertrek treedt. Dit is uiteraard beeldspraak, maar wel veelzeggend. Want dat bruidsvertrek, dat is de tent, dat is de nacht.

Trouwens, hoe was het ook alweer in Genesis 1? Daar lees je dat God het grote licht stelde tot heerschappij over de dag en het kleinere licht tot heerschappij over de nacht. Die heerschappij over de nacht, daarvan weten we: dat is de maan. En dat is heel mooi, want van die symboliek hebben we tegenwoordig geen kaas meer gegeten. We hebben er weinig notie nog van; sterker nog, we gooien het gigantisch door de war. Van het hele verschil tussen mannelijk en vrouwelijk weten we niets meer. Tegenwoordig hebben we zelfs 'gender', zeggen ze. Nou, dat soort onzin. Maar de Bijbel is daar heel duidelijk over.

Je ziet hier zelfs dat de zon er staat als een bruidegom. En dat bruidsvertrek, de nacht, verwijst impliciet naar de maan. Dat is logisch, want de zon is mannelijk — de zon geeft licht — en de maan is vrouwelijk. Dat is natuurlijk een bekende parallel, een symbool toch? Dat de maan zich vrouwelijk gedraagt en de hele maandelijkse cyclus vrouwelijk is. Het hele idee is dat de maan licht ontvangt. De maan geeft weliswaar licht, maar dat licht wat ze geeft, reflecteert ze slechts. Dat is in feite de verhouding tussen Schepper en schepping. Hij geeft het licht en de schepping ontvangt het; mannelijk en vrouwelijk.

Terwijl ik er nu zo over spreek, realiseer ik me dat je hier, in zo’n oude psalm die pakweg 3000 jaar geleden is opgetekend, wordt geconfronteerd met symboliek en typologie in de schepping. Het zijn magistrale onderwerpen. Ik ben daar van huis uit niet zo vertrouwd mee geraakt, maar later kwam ik in aanraking met Bijbelstudies en er ging een wereld voor mij open. Ik ging ontdekken dat heel de natuur — ook de levende natuur met de vruchten, het tarwe, de gerst, de olijf en de wijnstok — een geweldige taal spreekt. Het spreekt allemaal van dat werk van God. En dat is geweldig. Dat zie je dus ook aan de hemel: de zon en de maan, mannelijk en vrouwelijk. De hele seksualiteit en hoe God nieuw leven voortbrengt; dat is allemaal goddelijk ontwerp.

Even terug naar de bruidegom. De zon is als een bruidegom die uit zijn bruidsvertrek treedt, jubelend als een held om het pad te lopen. Het idee is dat wanneer de zon opkomt, hij uit zijn bruidsvertrek komt, uit de nacht waar de maan is. Dan komt hij jubelend en triomfantelijk tevoorschijn als een held. Het is allemaal beeldspraak: als een held om het pad te lopen. Hij gaat dagelijks van oost naar west, van de plaats waar hij opkomt naar de plaats waar hij weer ondergaat. Ik ben hier zelf ook een beetje gedesoriënteerd — wat letterlijk betekent dat ik even niet weet waar de oriënt, het oosten, is — maar die is daar dus.

Dat pad dat de zon loopt, is trouwens niet alleen een dagelijks pad van oost naar west, maar hij maakt ook jaarlijks een gang door de zodiac, de dierenriem. Vandaar dat de meeste mensen wel weten in welk teken ze geboren zijn; ik ben een Vis. Dat wil zeggen dat op 2 maart de zon in het sterrenbeeld Vissen staat. Zo komt de zon elke maand in een ander sterrenbeeld terecht en jaarlijks doorloopt hij dat pad. Het is dus niet alleen een dagelijks pad, maar ook een jaarlijkse omloop van maand tot maand. "Van het ene einde des hemels is haar opgang en haar omloop tot het andere einde; niets blijft verborgen voor haar gloed." Hier gaat het dus over de beweging van oost naar west, van opkomst tot ondergang.

De zon is hierin trouwens een prachtig type van de Zoon. In het Nederlands kun je dat helemaal mooi zeggen: de zon spreekt van de Zoon, het Licht der wereld, die straks ook zal verschijnen als Bruidegom. Wanneer Hij straks komt, zal Hij ook Zijn volk Israël trouwen als bruid. En weet u waar Hij dan opkomt? Vanuit het oosten. Er wordt nadrukkelijk gezegd dat zoals de bliksem komt van het oosten naar het westen, zo de komst van de Zoon des mensen, de Ben Adam, zal zijn. Trouwens, Hij zal ook Zijn voet zetten op de Olijfberg, die ten oosten van Jeruzalem ligt. Met andere woorden: de zon is als de Zoon, dat Licht.

Kortom, als je mag genieten van de zon, zoals we dat de laatste tijd rijkelijk hebben mogen doen — de zomer heeft erg lang op zich laten wachten — waarbij word je dan bepaald? Welnu, bij Hem die het ware Licht is en die straks ook daadwerkelijk uit Zijn bruidsvertrek zal komen om acte de présence te geven. Ik zie dat het negen uur is. Dat is een mooi tijdstip om nu te gaan pauzeren, en dan gaan we straks verder met het tweede deel van Psalm 19.

▶ 56:18 De Torah van Yahweh: Volmaakt, Verkwikkend en Verlichtend ↑ hoofdstukken

Ik stel voor dat we verder gaan, want het tweede deel van de psalm vraagt nog onze aandacht. We hebben ons nu voornamelijk beziggehouden met de sprake die uitgaat van het hemelruim, van het uitspansel, en hoe God minutieus te werk gaat en in Zijn werken te herkennen is. In het tweede deel gaat het over de schriftuur. Ik heb me zojuist laten vertellen dat de terminologie waarvan ik zei dat het wellicht ontleend is aan de Nederlandse geloofsbelijdenissen, uit de katecheseboeken van Hellebroek zou komen. Die naam zegt niet iedereen heel veel, maar mij wel, want het is een bekend katecheseboek. Anyway, het maakt niet uit wat er verder allemaal in dat boekje mag staan, maar deze onderverdeling van natuur en schriftuur vind ik heel erg mooi. Het sluit naadloos aan bij wat we in Psalm 19 aantreffen.

In Psalm 19 zagen we dat het eerste gedeelte over het uitspansel ging, en nu staat er vanaf vers 8 een heel duidelijk nieuw gedeelte: "De wet van Yahweh", of de wet des Heren. Als ik het cursief aangeef, dan geef ik daarmee aan dat ik de NBG-tekst gecorrigeerd heb of daarvan afwijk. Ik had dat trouwens ook kunnen doen bij het woordje 'wet', want in het Hebreeuws staat hier het woord Torah. Dat kennen we wel, want het is ook de benaming van de vijf boeken van Mozes. Eigenlijk is Torah afgeleid van een werkwoord dat 'onderwijzen' betekent; het is dus de onderwijzing. De onderwijzing van Yahweh. De weergave als 'wet' is trouwens niet fout, want dat is ook de wijze waarop de Septuagint het weergeeft en hoe je het in het Nieuwe Testament terugziet. Maar dat neemt niet weg dat de fundamentele betekenis die van onderwijzen is. En dat is wat we in de Schriften hebben: dat wat opgetekend staat, dat is Zijn Torah.

Daarvan wordt gezegd: de wet van Yahweh, Zijn Torah, is volmaakt. Dat betekent 'onberispelijk'. Het betekent niet dat het op dat moment al compleet was, want laten we wel wezen: toen David dit optekende, was de bibliotheek natuurlijk nog niet compleet. Nee, maar het was toen al wel gaaf en onberispelijk. Dat de collectie nog moest groeien, doet daar niets aan af. Ter vergelijking: toen ik geboren werd, moest er nog heel veel gaan groeien, maar ik was vanaf het aanvang compleet, of in ieder geval gaaf. Nou ja, dat is misschien een beetje een dubieuze vergelijking, maar u snapt wat ik bedoel. Het is gaaf. De Torah van Hem is, zoals we dat opmerkten van Zijn schepping, gaaf. Zoals Hij de dingen gemaakt heeft, speciaal ook het uitspansel, zo geldt dat ook voor dat wat Hij heeft laten optekenen.

Geweldig is dat: "Zij verkwikt de ziel." Daar heb je dat werkwoord weer: Hij doet de ziel terugkeren. Hier staat het Hebreeuwse woord 'shuv'. Dat kennen we misschien van 'Teshuvah', wat de bekering of de terugkeer betekent. Bijvoorbeeld de terugkeer naar het land heet de Teshuvah. Hij doet terugkeren. Ik wil daar eventjes op wijzen, want alles wat we nu gaan lezen, deze lofzang op dat wat God heeft laten optekenen, op dat wat volmaakt en onberispelijk is, gaat over wat het Woord is en wat het Woord doet met ons. Ik vind dat heel belangrijk om vast te stellen, want het gaat er niet om wat wij doen met het Woord, zoals de accenten in religie en in de christelijke prediking zo dikwijls liggen. Het gaat erom wat het Woord doet met ons. God spreekt en dan gebeurt er wat. Alle dingen zijn door het Woord geworden; Hij sprak en er was licht. Dat is de kracht van het Woord van God. Op het moment dat je hoort "dit moet je doen en dat moet je doen", dan is dat niet dit Woord. Dit Woord vertelt wie God is. Hij vertelt hoe de dingen zijn, hoe ze waren en hoe ze zullen zijn. Hij belooft, en dat transformeert ons van binnenuit. Het verkwikt, het doet ons terugkeren. Let maar eens op in alles wat vervolgens gezegd wordt over die Schriften, over dat wat staat geschreven: het is allemaal de kracht van het Woord zelf. Je hoort het, en dan doet het vervolgens zijn werk.

"De getuigenis van Yahweh is betrouwbaar", zoals de hemel ook zo betrouwbaar is. Daar kun je van op aan. Je weet: zo zal het gaan. Dat is een richtsnoer. Maar dat geldt ook voor het getuigenis, namelijk de Torah, dat wat geschreven is. "En zij schenkt wijsheid." Daar heb je het weer: het Woord doet terugkeren en het schenkt wijsheid. Op het moment dat je het hoort, dan ontvang je daarin wijsheid. Dat is namelijk eigen aan het Woord; dat Woord is wijs. En het schenkt wijsheid aan de onverstandige. In de Concordant Version staat "the simple one", de eenvoudige. De onverstandige is hier geen morele diskwalificatie van een dwaas. Nee, het idee is: al ben je volstrekt naïef en heb je geen kennis van zaken, dan is het het Woord dat je echt informeert en transformeert. Dat is wat het Woord doet. Het Hebreeuwse woord is trouwens afgeleid van het woord voor 'open'. Die vond ik ook wel mooi. Dat is wat er gebeurt als je simpelweg het Woord van God opent: het opent harten en oren. Via die open verbinding ontvang je zomaar wijsheid.

"De bevelen van Yahweh zijn waarachtig." Je zou kunnen denken dat het dan gaat om iets wat wij moeten doen, maar het idee is juist dat die bevelen niet alleen bepalingen zijn over hoe de dingen horen te gaan, maar over hoe ze zullen gaan. Als God zegt "er zij licht", dan gebeurt dat ook. Dat is waarachtig. Dat wil zeggen: als God dat beveelt, dan vindt het ook plaats en juist daarom beklijft het ook. Kijk, op het moment dat je het opvat in termen van wat ik moet doen, of wat wij moeten doen of niet mogen doen, dan verheugt dat niet. Dan wordt een mens belast. Dan ga je gebukt en daar word je niet blij van; daar word je depressief van. Want het bepaalt je bij jezelf en je raakt teleurgesteld. Maar als we het hebben over waartoe God bij machte is, dan denken we daar altijd per definitie te klein over. Dus als Hij zegt "zo gaat het, zo zal het zijn", dan is dat in feite zoals de hemelen ook luisteren naar Gods bevelen. De zon komt op, gewoon exact op het moment dat hij moet opkomen. Dat kan niet anders. Zo gaat het. En juist dat verheugt het hart. Dat is een Woord waar je werkelijk van op aan kunt.

Dat Woord is, zoals een oud-Nederlands woord zegt, algenoegzaam. Het Woord van God geeft alles wat je nodig hebt. Het geeft alles. Het verkwikt, het doet herstellen. We hebben er nu nog maar een paar regels over gezien, maar het verheugt ook. En juist dat verheugen is alweer een kracht in zich, want iets wat je blij maakt, is een kracht in zichzelf. "De bevelen van Yahweh zijn waarachtig, zij verheugen het hart." En dan: "Het gebod van Yahweh is louter" – of we zouden zeggen: puur – "en het verlicht de ogen." We hadden het er al eerder over: dit zou je normaal gesproken zeggen over de zon, over de sterrenhemel en over de maan die verlicht. Daarvan wordt gezegd dat zij prediken, maar hier wordt het nu gezegd van het gebod. Ik geloof dat ik thuis nog even naar die interlineair moet kijken, maar in ieder geval is het gebod van Yahweh louter. Ik kom er straks nog even op terug.

En het verlicht de ogen, zoals de zon en de maan en de sterren dat doen. Trouwens, daarvoor geldt ook het Goddelijke. In het Woord is leven, en het leven is het licht der mensen. Als je daar zicht op mag krijgen, dan ga je ook met recht stralen. Dat doet me trouwens ook denken aan honing. Je leest van Jonathan dat hij at van de honing. Dat mocht eigenlijk niet, hè? Maar hij at wel van de honing. Je leest het in het boek 1 Samuel en daar staat dat zijn ogen verlicht waren. In een gegeven tijd stonden zijn ogen helder, maar eigenlijk staat er dat zijn ogen verlicht waren; zij straalden. Dat is precies wat die honing doet. Honing is ook weer een beeld van het Woord, maar daar komen we zo over te spreken. Dat is wat het doet, ziet u ook hier weer.

Het verheugt, maar het geeft ook licht zodat je de dingen gaat zien. Hoe kun je zicht krijgen op dingen, anders dan doordat er licht is? Dat is de grote ellende van vandaag: mensen mogen dan een hoog IQ hebben en over allerlei vormen van intelligentie beschikken, maar het probleem is dat wanneer het donker is, je niets ziet. Zelfs de meest elementaire verschillen zie je dan niet meer. We hadden het net over mannelijk en vrouwelijk; zelfs dat verschil zien we niet meer. Wat zo evident is, dat zien we niet meer. En dat er een Schepper is en dat alles spreekt van Hem, dat heeft niet te maken met een gebrek aan IQ, maar met het feit dat het donker is. Het is donker in het onverstandige hart, en dan zie je het niet meer.

Alles verandert wanneer je in aanraking komt met dat wat geschreven staat. Het verlicht de ogen. Het wordt ook genoemd de vreze van JAHWEH. Dat wil zeggen: de Schriften onderwijzen ons in de vreze van Hem. Dat vrezen betekent geen angst, maar ontzag. Dat is een heel ander idee; je krijgt een diep ontzag voor God, die alles beschikt en alles in Zijn hand heeft en bij wie nooit iets misgaat. Wat een God is dat! Dat is waar de Schriften je mee in aanraking brengen, en dat verheugt.

Het is ook zuiver, vrij van smet of vlek. Er is niets op aan te merken. Volmaakt, voor immer bestendig. Ook daar wees ik al even op. Het woord 'bestendig' komt van 'staan', to stand; het blijft staan. Dat geldt voor de tekenen aan de sterrenhemel; die zijn bestendig. Ik verwijs hier naar Jeremia 31. Je zou dat gedeelte eens moeten opslaan. Dat gaan we nu niet doen, maar daar lees je dat God tegen Israël zegt — net na de aankondiging en de belofte van het nieuwe verbond — dat zolang de zon, de maan en de sterren daar als tekenen staan, Zijn belofte ook vaststaat. Pas als dat niet meer het geval zou zijn, dan zou Zijn Woord vervallen. Het staat gewoon, het staat vast, en zo staat ook Zijn belofte. Daar kun je volledig en met recht op staan, want het is een rots: solide en betrouwbaar. Voor immer bestendig.

De verordeningen van JAHWEH, de verordeningen des HEEREN, dat is wat Hij geordineerd heeft: Zijn orde. Alles wat Hij creëert, wordt gekenmerkt door een volmaakte orde. De verordeningen van JAHWEH zijn waarheid. Het is zuiver, het klopt en het is ook betrouwbaar. En "altegader" — over oud-Nederlands gesproken in de NBG-vertaling nota bene — zo zeggen we dat niet meer. Dat betekent gewoon tezamen of alles samen. "Altegader rechtvaardig" betekent dat al die verordeningen stuk voor stuk, maar ook samen bij elkaar genomen, rechtvaardig zijn. Recht. God doet altijd recht aan Zijn Woord en Hij vervult wat Hij belooft. Dat is zoals Hij het verordineerd heeft.

▶ 01:12:24 Het Woord Is Kostelijker Dan Goud en Zoeter Dan Honing ↑ hoofdstukken

Kostelijker zijn zij dan goud, ja, dan veel fijn goud. Goud heb je natuurlijk in gradaties, in karaten, nietwaar? En er is ook veel klatergoud, wat dan nep-goud is. Maar het woord van God is echt goud. Goud is een edelmetaal en dat betekent dat het niet roest en niet vergaat. In tegenstelling tot ijzer wordt het niet aangetast; het is daarom een type van onvergankelijkheid. Dat is een van de dingen die je over goud kunt zeggen — er zou een studie op zich te geven zijn over de karakteristieken van goud — maar hoe kostbaar goud ook is, er is één ding dat goud verre overtreft. Dat is wat God heeft laten optekenen in de Schriften, de Torah, Zijn onderwijzingen.

Kostelijker zijn ze dan goud, ja, dan veel fijn goud, het meest zuivere goud. Ik weet niet hoeveel karaat je maximaal kunt hebben, maar zelfs als het puur goud is, zinkt het in het niet bij de waarde van Zijn Woord. En het is zoeter dan honing, ja, dan honigzeem uiteraard. Ik verwijs hierbij nog een keer naar het YouTube-kanaal van Frank, want dat heet 'Zoeter dan Honing'. Afgelopen zondag deed ik dat ook al en daar had ik mijn reden voor. Dat kanaal is namelijk vernoemd naar deze tekst uit Psalm 19. Aan de ene kant is het Woord van God kostbaarder dan goud, wat te maken heeft met de kostbaarheid ervan, maar aan de andere kant is het ook zoeter. Dat heeft te maken met wat het doet voor het verhemelte.

We hebben hier net heerlijke dingen gegeten en we weten hoe het is als iets zoet is voor het verhemelte. Dat heeft ook te maken met wat boven is. Hoe zoet honing ook mag zijn — ook het allerzoetste, rechtstreeks uit de raat — er is één ding nog zoeter, namelijk het Woord van God. Je leest dat verschillende keren in de Bijbel. Ik kan daar nu niet te diep op ingaan, want ik zie dat ik een beetje moet gaan stoeien met de tijd, maar kijkt u het maar eens na. Er is een passage over een Tenach-lezing van een profeet, maar je leest ook over Johannes die de boekrol moest opeten. Er staat dan dat het in zijn verhemelte zoet was als honing. Daar heb je ze dus allebei bij elkaar: letterlijk was dat zelfs zoet als honing.

Wanneer we het hebben over de Schriften, dan is de Schrift in feite de neerslag van het Woord. 'Woord' is in de eerste plaats iets wat je primair hoort, maar als dat Woord vastheid krijgt, als het geboekstaafd en in de Schriften wordt vastgelegd, dan is het Schrift. De Schriften waar we het over hebben, zijn zoeter dan honing. Wist u dat honing wordt geproduceerd door een bij? Het Hebreeuwse woord voor bij is dabar. De vrouwelijke vorm daarvan kennen we allemaal wel, dat is Deborah. Maar het woord voor bij is in het Hebreeuws dus dabar. En dat woord dabar betekent ook — u had het kunnen weten — woord.

Zodra het Woord wordt vastgelegd, produceert het honing. Het Woord produceert de Schrift, zoals een bij, dabar, honing produceert. Ook hier zie je weer dat dit parallel loopt. Het gaat er hier vooral om dat het inderdaad zoet is. Het Woord van God is kostbaar, maar het is ook zo heerlijk om te vernemen. Dat Woord is werkelijk heerlijk. En dan komen we nu bij het laatste gedeelte van Psalm 19.

▶ 01:17:39 Vrijgemaakt van Verborgen Afdwalingen en Overmoed ↑ hoofdstukken

Ook laat uw knecht—daar heb je hem weer waar we het in het begin van de avond over hadden—uw knecht, de godsdienaar David. Maar u mag dit gerust ultiem lezen als de Knecht des Heren, de Knecht van Yahweh. Ook laat uw knecht zich daardoor waarschuwen. Dat waarschuwende karakter heeft trouwens ook te maken met de hemellichamen en datgene wat zij doen. Ze instrueren, maar ze waarschuwen ook. Dat wat je aan de hemel ziet, heeft trouwens niet alleen met lichten te maken, maar ze hebben ook een waarschuwend karakter. Ik wijs er eventjes op, zonder dat nu hier helemaal toe te lichten, maar in het laatste hoofdstuk van Daniël lees je over de verstandigen, de maskilim, die zullen stralen als de glans van het uitspansel. Daar wordt hetzelfde woord gebruikt als hier voor waarschuwen. Wat het precieze verband is, laat ik hier even in het midden, want dat voert een beetje te ver, maar ik vind het wel heel erg mooi. Ook hier weer: ze zullen stralen als de glans van het uitspansel. Dat is wat het Woord voor God doet. Hier zie je weer diezelfde connectie tussen wat het uitspansel aan de ene kant doet—het instrueert maar waarschuwt ook—en de Schriften aan de andere kant. Degene die het Woord hoort en in de eerste plaats ook God krijgt, die laat zich daardoor waarschuwen.

In het houden ervan... eigenlijk staat er in het Hebreeuws een woordje voor het houden ervan dat letterlijk 'het bewaren ervan' betekent. Je bewaart het Woord. Je leest dat ook meerdere keren in de Bijbel over Maria: zij hoorde het woord en zij bewaarde die woorden in haar hart, overleggende wat het betekenen mocht. Je hoort het en je vraagt je af: wat zou het betekenen? Je hebt het daarover met andere mensen. Dat is dat woord 'bewaren'. Het wordt trouwens ook vertaald met observeren of gadeslaan. Maar dat is eigenlijk dezelfde gedachte, want op het moment dat je het bewaart, dan let je er ook op. Dan ben je daar met recht op gericht. Trouwens, het is ook het woord wat we gebruiken voor als je naar de sterrenhemel kijkt: een sterrenobservatorium. Je bent daarop gefocust. Op het moment dat je georiënteerd bent op het Woord, dan ligt daarin zo'n geweldige rijke beloning. Want dat Woord doet alles met je: dat transformeert je, dat geeft je vreugde, dat geeft je licht, dat geeft je wijsheid. Kortom, alles wat een mens fundamenteel nodig heeft, vind je in het Woord.

Dan vers 13: "Afdwalingen"—of fouten of vergissingen, zeggen andere vertalingen—"wie bemerkt ze?" Dat is een retorische vraag. Een mens zit er zo gemakkelijk naast, ook zelfs als je denkt dat je het wel weet. Vergissingen, fouten, afdwalingen, ook in je denken en de conclusies die je trekt; je hebt ze zelf niet eens in de gaten. Maar dan het Woord. Er staat: "Spreek van de verborgenen mij vrij", dat wil zeggen: de verborgen afdwalingen. Dat is wat het Woord van God ook doet bij de dingen die je zelf niet eens in de gaten hebt: je afdwalingen en de afwijking in je eigen denken. Op het moment dat de Schrift in je leven komt, dan word je daar vrij van gemaakt. De Schrift corrigeert je namelijk weer in je denken. Schriften maken ons attent op dwalingen die we zelf niet eens zouden opmerken, en dat is wat ze doen. De Schrift spreekt ons vrij van de verborgen afdwalingen die we zelf niet in de gaten hebben. Het idee is niet zozeer dat ze worden vergeven, nee, we worden vrijgemaakt van die afdwalingen. Waarom? Omdat Hij ons vertelt hoe het werkelijk zit; het verlicht ons.

Vers 14 zegt: "Behoed ook uw knecht voor..." In de NBG-vertaling wordt dit als enkelvoud weergegeven, "voor overmoed", maar er staat meervoud: "voor overmoedigen". Behoed ook uw knecht voor overmoedigen, de arroganten, degenen die het beter weten dan God. Want dat is hier natuurlijk vooral het idee: om daar niet op te letten. Dat is ook wat het Woord van God doet. Het Woord van God maakt je duidelijk wat er werkelijk toe doet, in tegenstelling tot wat mensen zeggen in hun arrogantie en hun onbenul over wat ze allemaal menen te weten. Alles wat je op school of op de universiteit verteld wordt, of in de grote media die vertellen hoe het zit... het is vaak overmoed. Men meent het beter te weten dan de Schrift. Wat het Woord van God echter doet, is ons van binnenuit verlichten. Arrogantie verduistert juist je zicht, waardoor je het niet meer ziet. Daarom staat er ook bij: "Laat die in mij niet heersen." Letterlijk staat er: "Opdat zij mij niet beheersen." Dat zij niet heersen in mij. Dat ik van die overmoedigen innerlijk vrij word. Op het moment dat je de geweldige waarde ziet van het Woord, dan ga je ook de onzin zien en opmerken van alles wat daarmee in tegenspraak is. Dan word je daar ook niet meer door gehinderd. Dat kan zomaar een rol spelen: dat je van allerlei dingen hoort, maar opdat zij mij niet beheersen.

Dan staat er: "Dan ben ik onberispelijk en vrij van veel overtreding." Ook die zin kan gemakkelijk verkeerd worden verstaan. Als het Woord van God ons inderdaad behoedt en bewaart voor overmoedigen en je daar niet door wordt beheerst, dan ben ik onberispelijk. Dat is namelijk de uitwerking van het Woord. En "vrij van veel overtreding"—niet "vrij van veel overtredingen" in het meervoud. Het idee is dat de Schrift ons behoedt voor velerlei overtreding. Dus niet van vele overtredingen, maar van alle soorten van overtreding; daar behoedt het Woord van God ons bij. Snapt u het verschil? Welk soort overtreding er ook is, het Woord van God—dat is ook weer de power van het Woord—behoedt me daarvoor. Dat enkelvoud vind ik juist zo mooi: "veel overtreding", dus welk soort ook, velerlei overtreding. Het Woord van God behoedt ons daarvoor en maakt ons daarin ook onberispelijk.

▶ 01:26:20 Yahweh als Onze Rots en Losser ↑ hoofdstukken

De psalm eindigt met het vijftiende vers, en dat is bekend. Tenminste, deze woorden zijn bekend. Thuis sloten wij in het verleden heel dikwijls de maaltijd af met deze woorden: "Mogen de woorden van mijn mond en de overleggingen van mijn hart U welgevallig zijn?" Je ziet trouwens ook hier weer: het gaat in de Bijbel altijd om het hart en de mond. In religie gaat het juist vaak om handen en voeten, maar dat legt een nadruk op wat de mens ermee doet. In de Bijbel gaat het juist om het Woord van God, en dat komt via de oren in ons hart. Als dat zijn werk doet, ga je er ook over spreken en dat heeft zijn uitwerking, ook naar je handen en voeten, zeker tot je dienst. Maar het werkt van binnenuit, zo bedoel ik het.

Dat de woorden van je mond en de overleggingen van je hart welgevallig mogen zijn... ja, hoe? Nu zijn we weer terug bij ons thema van dit hele seizoen, en dat heeft alles te maken met wat er is geschreven. Welke woorden zijn God nou welgevallig, anders dan de woorden die Hij zelf gesproken heeft en heeft laten optekenen? Als dat tot je komt, dan wordt ook je denken hervormd. Zo noemt Paulus dat in Romeinen 12. Dan wordt je denken hervormd, veranderd, getransformeerd. Dat onderga je. Maar dat is geen mensenwoord; het is niet een programma of een cursus die je doet of bepaalde trucjes. Nee, de Schriften zijn alles. Als je je hele denken oriënteert op dat wat er staat geschreven, dan zal dat Hem welgevallig zijn.

"O Yahweh, mijn rots en mijn losser." Dat is de laatste zin van deze psalm. Nou ja, tenzij het onderschrift daar nog even meetelt, maar van de psalm aan zich is dit het slot: "O Yahweh, mijn rots en mijn losser." Op Hem kun je op aan. Ik vind het trouwens prachtig: de psalm begon met Yahweh als Schepper en eindigt met Hem als de Goël, de Losser. Want dat is eigenlijk de Verlosser: dat is degene die vrijkoopt, die de prijs betaalt. En dat is Hij. Heel de Schrift spreekt daarvan: "O Yahweh, mijn rots en mijn losser."

Dankjewel. Zullen we het daarbij laten? Ja, want ik heb het toch nog allemaal mooi binnen het tijdsbestek kunnen bespreken. Ik hoop dat dit een mooi platform is van waaruit we vervolgens dit thema kunnen gaan aanvliegen van wat er staat geschreven. Maar één ding is dan toch wel duidelijk: zo volmaakt als de schepping is, en het uitspansel in het bijzonder, en hoezeer dat ook licht geeft, de volmaaktheid van de Schrift loopt daar volledig parallel mee. Dat is waar we volledig op kunnen staan als op een rots. En zo is dat. Amen.