▶ 00:00 Terugblik op de Bijbelstudieserie ↑ hoofdstukken

Vandaag gaan we het hebben over het vleesgeworden en het geschreven Woord. Laat ik nog even kort samenvatten waar we het tot dusver over gehad hebben en wat de gedachte was van deze Bijbelstudieserie. Het thema is, zoals gezegd: "er is geschreven". Het gaat over de waarde, maar ook de vorming en het ontstaan van die bibliotheek die wij de Bijbel noemen. Bijbel betekent trouwens eigenlijk ook gewoon bibliotheek; het is niet zozeer één boek als wel een verzameling van boeken. Op de Hebreeuwse manier geteld zijn dat er negenenveertig, en op de Griekse manier, de Septuagint-telling, worden we geattendeerd op het gegeven dat de Bijbel één geheel is: zeven maal zeven of het tienvoud van zeven. In beide gevallen worden we dus bepaald bij dat getal zeven in deze zevende studie. Dat is ook nog eens een keer toevallig.

In de eerste studie, die enigszins verband had met de laatste – de slang bijt in zijn staart, zoals dat in de symboliek heet – hebben we ons beziggehouden met Psalm 19. We hebben gezien dat God feitelijk twee boeken kent. Deze terminologie is ontleend aan Psalm 19, waarbij de schepping feitelijk als Bijbel fungeert en omgekeerd de Bijbel als schepping. We hebben gezien dat God zich uitdrukt in het boek van de schepping, in het boek der natuur, en aan de andere kant in de Schrift. In het Nederlands sluit dat natuurlijk prachtig bij elkaar aan.

De aardigheid is dat als je dat in Psalm 19 bekijkt, de schepping feitelijk een boek is. Je leest bijvoorbeeld aan het begin van de psalm dat de hemelen verkondigen en het uitspansel predikt. Dat zijn functies die je normaal gesproken zou toewijzen aan wat de Bijbel doet: de Bijbel predikt, doet spraak toestromen en verkondigt. Maar in Psalm 19 zijn dat juist eigenschappen, predicaten en werkwoorden die gekoppeld worden aan de schepping. Omgekeerd worden in het tweede deel van de psalm, waar het gaat over de Schrift, over de onderwijzing en de Torah, beelden gebruikt die ontleend zijn aan de schepping. Dan gaat het over de Torah, de Schrift, en dan staat er dat ze de ogen verlichten. Maar dat is nu juist wat je zou verwachten als een eigenschap die je aan de hemel toekent: het uitspansel, de zon, de maan en de sterren verlichten de ogen. Echter, de zon, de maan en de sterren verkondigen, en omgekeerd verspreidt de Schrift licht. Vandaar: de schepping is een Bijbel en de Bijbel is een schepping.

In diezelfde psalm lees je ook over die schriften dat ze kostbaarder zijn dan goud, ook zo'n edelmetaal dat we in deze schepping niet meer helemaal in die hoedanigheid kennen. Ze zijn zoeter dan honing. Het is heel bijzonder dat God zich dus uitdrukt in die beide boeken. In feite is het ook zo dat de sprake die uitgaat van de beide boeken identiek is. Het zijn verschillende media waardoor God zich uitdrukt, totaal verschillend zelfs, en toch maakt die ene God zich daardoor bekend. Ook in de schepping gaat daar een geweldige sprake van uit. Ik begon al even met dat uitzicht dat ik hier vanuit het raam heb. Dan zie je het voorjaar, het licht neemt toe en je ziet de bloemen en de planten; alles bot weer uit. Het spreekt ervan dat na een seizoen van dood en van sterven het leven weer overwint. Dat soort taal is de boodschap die de Schepper ons te melden heeft in de natuur, maar ook in de Schriftuur. Als je eenmaal de Schrift kent, dan herken je het ook in de natuur. Dat is het geweldige. Ik zeg namelijk niet dat je het zomaar uit de natuur op kunt maken, maar omgekeerd is het wel zo: als je de Schrift herkent, dan weet je dat dit de taal is die Hij spreekt en de boodschap die Hij ons ook uitdraagt.

Dat was dus de eerste studie. In de navolgende studies hebben we ons beziggehouden met het ontstaan van het boek Genesis, dat een verzameling van documenten van Toledot is. De aartsvaders, te beginnen vanaf Adam, hebben hun eigen verhaal, hun eigen memoirs, opgetekend en die documenten zijn de generaties doorgegaan, zodat het uiteindelijk bij Mozes is terechtgekomen die het heeft geredigeerd. Dat was het boek Genesis.

In de derde Bijbelstudie hebben we ons beziggehouden met de totstandkoming van de hele Hebreeuwse Bijbel, wat wij het Oude Testament noemen. We keken naar de vorming daarvan, de Tenach, wat de oorspronkelijke naam is: de Torah of de Wet, de Profeten en de Geschriften. We zagen die driedeling en ook de wijze waarop dat geordend is, inclusief de redactie die uiteindelijk door Esra is uitgevoerd in de dagen na de ballingschap. Hij heeft alles bij elkaar gebracht; een heel boeiend verhaal.

Vervolgens hebben we ook een avond apart gewijd aan de Septuagint, de LXX, de vertaling van de zeventig. Dat is de Griekse vertaling van het Oude Testament, wat vooral een belangrijk onderwerp is omdat de boodschap van het Nieuwe Testament daar heel sterk op aansluit. De laatste twee avonden, in februari en maart, hebben we ons beziggehouden met de wijze waarop het Nieuwe Testament tot stand is gekomen. In de eerste plaats de boekstaving, het feit dat de boeken op schrift gesteld zijn, en vervolgens hoe ze uiteindelijk ook geredigeerd zijn. Die redactie is met name gevoerd door Petrus en Paulus; dat was de laatste avond.

Zo zijn we dus aangekomen bij de huidige studie. Ik zei net trouwens verkeerd januari en februari, maar dat moet februari en maart zijn, want we zitten inmiddels al in april. Ik loop daar toch weer een beetje achter, maar goed, in deze volgorde hebben we de studies gedaan.

▶ 08:04 Twee Expressies van het Woord ↑ hoofdstukken

En vanavond dus over het vleesgeworden Woord aan de ene kant en het geschreven Woord aan de andere kant. Wat ik vanavond wil doen, is laten zien hoe die beide... hoe zeg je dat? Nu zoek ik weer naar een woord. Want ik had het eerst over de Bijbel en over de schepping; dat zijn de twee boeken van God. Maar nu heb ik het eigenlijk over twee expressies van het Woord: de wijze waarop het Woord vlees is geworden — ik kom daar zo direct op terug als we naar dat Bijbelgedeelte gaan — en aan de andere kant het geschreven Woord.

We hebben het dit hele seizoen over het geschreven Woord. Het Woord is niet alleen maar gesproken, Godzijdank; nee, we hebben het op schrift gesteld. En het blijkt dus dat er heel veel parallellen zijn tussen dat geschreven Woord en het Woord dat vlees geworden is. U voelt wel aan dat ik met dat laatste uiteraard doel op onze Heer Jezus Christus. We zullen vanavond gewoon een heel aantal parallellen onder ogen zien en kijken hoe die twee inderdaad corresponderen. Dat is eigenlijk ook weer volstrekt logisch, want in beide gevallen hebben we te maken met het Woord van God, Zijn spreken, de wijze waarop Hij Zich uitdrukt. Alleen in het ene geval spreken we over een mens, het vleesgeworden Woord, en in het andere geval hebben we het over het Woord dat op schrift is gesteld.

Eerst nog even een paar dingen in het algemeen over het Woord van God.

▶ 09:54 De Logos: van Den Beginne tot Vleesgeworden ↑ hoofdstukken

En ja, dan ontkom je er haast niet aan om te beginnen bij Johannes 1. We hebben ons op deze locatie al eens eerder met dit hoofdstuk beziggehouden, maar dat is alweer een paar seizoenen terug en dat was destijds een totaal andere aanvliegroute. Laat ik het eens voorlezen; het is de wijze waarop Johannes aanheft: de proloog, het voorwoord. Dat is wel heel aardig, want proloog betekent letterlijk een voorwoord. Johannes begint met te spreken over de Logos, die voor alle dingen was. Als je dat in het Grieks zou zeggen, dan zeg je Pro Logos: het Woord dat vóór alle dingen was.

Welnu, het Woord was daar van den beginne en het Woord was letterlijk 'naar God toe'. In de meeste vertalingen staat 'was bij God', maar het Woord was naar God toe. Dat betekent dat het Woord verwijst naar God, en God was het Woord. In onze vertaling hebben we dat omgekeerd, maar kijk maar hoe het er staat: "God was het Woord." Die is het Woord van Christus. Ik geef toe, in de praktijk maakt het misschien niet zo gek veel verschil, hoewel het wel degelijk verschil kan maken. Ik zeg altijd: een mus is een vogel, maar een vogel hoeft niet altijd een mus te zijn. Het gaat er dus niet altijd om dat je die twee zomaar kunt omkeren.

In ieder geval was de Logos er vanaf het begin. De Logos is de expressie van een gedachte. Dat is eigenlijk heel strikt genomen wat de lexicons ook zeggen, en het is precies wat de Bijbel daarmee uitdrukt. Ons woordje 'logisch' heeft er mee te maken, maar ook het woord 'logo' is niets anders dan de expressie van een bepaalde gedachte, een idee, een concept of een bedrijf. Het is een abstractie, maar de expressie ervan. En God drukt Zich vanaf den beginne uit. Daar kunnen we Hem wel op onze blote knietjes voor danken, want Hij maakt Zich bekend. Hij drukt Zich uit en dat doet Hij vanaf den beginne. Dat Woord wijst naar God. God is de Onzienlijke – trouwens, Johannes 1 vers 18 zegt dat al: niemand heeft ooit God gezien. Nee, dat is waar, maar Hij maakt Zich bekend, Hij drukt Zich uit, en God was het Woord.

Dat zie je ook al in Genesis 1. God zie je niet, Hij is de Onzienlijke, niemand heeft ooit God gezien, maar Hij sprak. Hoe staat het in Genesis 1? "In den beginne schiep God de hemel en de aarde." En dan in vers 3: "en God sprak". Zie daar het Woord. En God sprak: "Er zij licht", en daar was licht. Dan zie je meteen ook wat het Woord Gods vermag: de potentie, de kracht, de dynamiek die daarin zit, de enorme impact. Gods Woord is ook altijd daad. Dus ja, toen klonk het Woord, en als het Woord klinkt, dan is dat God. Van wie anders? God was het Woord en dit was in den beginne – dat woordje 'de' staat er in de grondtekst niet, het was vanaf begin onbepaald 'naar God toe'. Dat wil zeggen: het Woord wijst op Hem. Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden dat geworden is. Het klinkt misschien wat filosofisch, maar het is ook hier zo logisch. Natuurlijk, God sprak vanaf het begin en alle dingen zijn daardoor geworden. Alle dingen zijn 'geworden', maar het Woord 'was' er. In het begin was het Woord, maar alle dingen zijn geworden. Zonder dat is geen ding geworden wat geworden is. Alles is ontstaan door de expressie van God.

In vers 4 staat: "In het Woord was leven en het leven was het licht der mensen." Leven en licht hebben altijd alles met elkaar te maken. Daar wees ik aan het begin van de avond ook al even op. Wanneer het licht weer toeneemt, verschijnt er evenredig of navenant daarmee leven. Het licht des levens, dat zijn in feite synonieme begrippen. Het Woord was leven en het leven was het licht der mensen. Als we dan een aantal verzen overslaan, komen we waar we naartoe moeten: "En het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeborene – de monogenes, dat wil zeggen de uniek geborene – van de Vader, vol van genade en waarheid." Om het eventjes met een duur theologisch begrip te zeggen: het Woord was pre-existent. Dat wil zeggen dat het een voorbestaan had; het bestond voor alle dingen. Met recht de prologos.

Dat Woord is vlees geworden. Ooit in den beginne sprak God en de dingen werden. Alle dingen werden door dat Woord. En duizenden jaren na het tot aanzijn roepen van de mensen in Genesis 1 – 4000 jaar later – kwam daar de boodschapper met een woord van God bij Maria. Hij zei: "Je zult zwanger worden." Niet door menselijke tussenkomst, niet door de tussenkomst van een man, maar de kracht van de Allerhoogste zal je overschaduwen. Maria vroeg zich af hoe dat kon, want zij had geen gemeenschap met een man. Maar dan klinkt het Woord: juist omdat de kracht van de Allerhoogste jou zal overschaduwen, zal het Zoon Gods genoemd worden. Uniek! Geen mens is op deze wijze tot stand gekomen, vandaar ook de eniggeborene Zoon van God. Het Woord is vlees geworden. Het Woord kwam bij Maria en dat werd daardoor letterlijk vlees. Het heeft onder ons gewoond, en dat was zo uniek. Johannes zegt later, als hij dit optekent: "En wij, met de andere apostelen en zoveel anderen, hebben zijn heerlijkheid aanschouwd. Een heerlijkheid als van de eniggeborene van de Vader, vol van genade en waarheid."

Dat even over het Woord in het algemeen, het voorbestaan voor alle dingen van dat Woord en het Woord dat vlees is geworden. Maar laten we nu een paar hoofdstukken overslaan en doorbladeren naar Johannes 10. Daar is de Heer Jezus inmiddels lang en breed bezig met zijn openbare optreden. Hij is in discussie – in een polemiek eigenlijk – met de theologen van zijn dagen. Ik haak aan bij vers 35. Als we even naar de context kijken: het werd Hem kwalijk genomen dat Hij Zichzelf de Zoon Gods noemde, terwijl Hij dat juist wel was. Letterlijk de Zoon Gods, de unieke. Maar dat wordt Hem verweten, alsof Hij Zich daarmee aan God gelijk zou stellen, wat Hij overigens niet doet. Hij zegt trouwens ook: "De Vader is meer dan Ik." "Ik en de Vader zijn één", maar ook: "De Vader is meer dan Ik." Die verhouding, die hiërarchie, blijft bestaan.

Maar dan haalt Hij een Psalmwoord aan waarin de richters, de koningen der aarde, goden worden genoemd. Je leest daar dat de Allerhoogste de richters aanspreekt als goden. En als de Heer dat geciteerd heeft, zegt Hij: "Als Hij hen goden genoemd heeft, tot wie het woord Gods gekomen is..." Dat wil zeggen: het Woord van God kwam tot hen en de Allerhoogste noemt hen goden. En dan zegt de Heer Jezus erbij: "En de Schrift kan niet gebroken worden." Dit is heel interessant, want hier wordt gesproken over het Woord van God in één adem met de Schrift. Het is één geheel. Je kunt spreken over de Schriften in het meervoud, en dan spreek je over het feit dat het uit verschillende delen of onderdelen bestaat.

De Schrift bestaat uit verschillende boeken, maar als het "de Schrift" genoemd wordt, wordt daarmee de eenheid onderstreept. Het is één geheel en als zodanig kan het niet gebroken worden. Alles houdt met alles verband, zoals ons lichaam een eenheid is waarin alles met elkaar samenhangt en wordt gecontroleerd en bestuurd vanuit het hoofd. Het is één organisme. Welnu, zo kan ook de Schrift niet gebroken worden; het is één geheel.

En dan zegt de Heer Jezus erbij: "Als Hij hen goden genoemd heeft tot wie het woord van God gekomen is – en de Schrift kan niet gebroken worden, dat is evident – zegt gij dan tot Hem die de Vader geheiligd en in de wereld gezonden heeft: Gij lastert, omdat Ik gezegd heb: Ik ben Gods Zoon?" Snapt u de gedachte? Ze verweten de Heer Jezus dat Hij Zich de Zoon van God noemde, terwijl Hij dat naar waarheid was. Maar de Heer Jezus zegt dan: als God Zelf mensen al aanspreekt als goden – dat doet de Schrift, en de Schrift kan niet gebroken worden – waarom hebben jullie er dan problemen mee dat Degene die de Vader geheiligd en in de wereld gezonden heeft, zegt: "Ik ben de Zoon van God"? Dat was eigenlijk de hele gedachte.

Waarom ik er hier in dit verband op wijs, is dat hier gesproken wordt over het woord van God. Dat vinden wij in de Schriften. Zo hebben we aan de ene kant het Woord van God dat vlees geworden is, en aan de andere kant het Woord van God dat schrift geworden is; geschreven en opgetekend.

Wat ik in de rest van deze avond wil doen, is die twee met elkaar vergelijken. In beide gevallen spreken we over het Woord. Ik pak de Bijbel er even fysiek bij, want dat maakt het toch makkelijker om het duidelijk te maken. Ik geloof de Bijbel van kaft tot kaft. Ik hoorde iemand eens zeggen: "Dat zeg je makkelijk als je niet weet wat er tussen staat." Dat kan ook een vlag op een modderschuit zijn. Maar goed, het gaat erom: dit is de Schrift. Oké, ik geef toe, dit is een vertaling daarvan, en voor zover het een vertaling is heeft het natuurlijk weer zijn beperkingen, maar ik bedoel het origineel. De Schriften, het geschrevene, dat is het geschreven Woord van God.

Wat ik vanavond wil doen, is een tiental vergelijkingen maken. Dat getal is een mooi rond getal, maar het is ook tamelijk willekeurig; ik had er net zo goed twintig kunnen maken. Ik wil het echter puntsgewijs en wat systematisch naar voren brengen. We maken vergelijkingen tussen aan de ene kant het Woord dat vlees geworden is en aan de andere kant het Woord dat geschreven is. We zullen zien hoe die twee inderdaad met elkaar samenhangen. Wat van toepassing is op het vleesgeworden Woord, is intrinsiek ook van toepassing op het geschreven Woord. Dan heb ik het over wat het is in zichzelf, maar ook over wat het doet en hoe het ontvangen wordt. Dat wordt vanzelf duidelijk. De eerste vergelijking die ik maak, is deze.

▶ 24:44 Parallel 1: Langs Menselijke Weg in de Wereld Gekomen ↑ hoofdstukken

Christus, Jezus Christus, de mens, het vleesgeworden Woord, kwam tot ons langs de weg zoals alle mensen in de wereld zijn gekomen, namelijk geboren uit een vrouw. Met uitzondering dan van Adam, die uit de aardbodem kwam, maar verder is dat de weg waarop mensen ter wereld komen. Dat staat in Galaten 4, waar de apostel Paulus daarover spreekt in vers 4: "Toen de volheid van de tijd gekomen was" – dat wil zeggen dat de termijn was verstreken – zou de Zoon komen. Hij was vanaf den beginne ook aangekondigd als het zaad van de vrouw. God had niet alleen gezegd uit welke lijn Hij zou voortkomen en waar, maar ook wanneer Hij zou komen, namelijk toen de termijn eenmaal verstreken was: de volheid des tijds. Toen heeft God Zijn Zoon uitgezonden en waar het me nu even om gaat: geboren uit een vrouw. Bovendien is Hij geboren onder de wet, onder het oude verbond. Dat typeert de bediening van de Heer Jezus gedurende Zijn leven hier op aarde; Hij stond onder de wet. Maar waar het me nu om gaat, is dat Hij ter wereld is gekomen zoals u en ik, op een natuurlijke wijze.

Wel, de parallel die ik nu maak, is met de Bijbel, het geschreven Woord. De Bijbel kwam namelijk ook tot ons langs de weg zoals alle boeken tot ons komen. Wat is een boekwerk? Dat is het geschreven woord, dat zijn gedachten die worden vastgelegd door middel van tekens die opgetekend en geschreven worden. Ik heb nu dit boek in mijn handen, maar in feite geldt dat voor elke tekst. Er is een bepaalde gedachte en die kun je – op zich een heel wonderlijk fenomeen als je daar goed over nadenkt – uitdrukken. Je kunt gedachten verbaliseren, dan kun je ze auditief maken zodat je ze hoort, maar je kunt ze ook vastleggen. Dan teken je het op. Ongeacht of je dat nu op een kleitablet doet, op een stuk papier, op een stuk perkament of dat je het digitaal doet. Het wordt eigenlijk steeds ontstoffelijker; je kunt het tegenwoordig zelfs in de cloud doen, dan wordt het helemaal ontstoffelijk. Maar in al die gevallen heb je het, als ik het zo mag zeggen, gematerialiseerd.

Zo komt elke tekst tot ons en zo is ook de Bijbel ontstaan. We hebben het gehad over het boek Genesis, waarvan ik ervan uitga dat Adam en de anderen dat hebben opgetekend op kleitabletten, zoals dat in Mesopotamië ook ging. Later verschilde het materiaal en veranderde de technologie, maar het idee blijft hetzelfde. De Bijbel is zo ook tot ons gekomen, zoals alle boeken tot ons komen: gedachten worden vastgelegd door middel van geschreven tekens. Dat is mooi gezegd en daarmee heb je het menselijke aspect, de menselijke kant van de Bijbel aangegeven. De Bijbel is in die zin gewoon een boek voor mensen. Maar terwijl ik het zeg, denk ik: we moeten gauw voort naar het tweede aspect. Want dit eerste is nogal evident, niemand zal dit ontkennen. Dit is logisch, het is ABC. Maar dat brengt me dan tevens op de tweede parallel.

▶ 28:56 Parallel 2: Door Heilige Geest Verwekt en Gedragen ↑ hoofdstukken

Christus werd echter niet op natuurlijke wijze verwekt. Hij is wel op een natuurlijke wijze geboren, maar niet op een natuurlijke wijze verwekt, maar door heilige geest. In Lucas 1, ik refereerde er zojuist al even aan, lees je over de boodschapper die kwam tot Maria en die tot haar zei: "Heilige geest zal over u komen." Dat woord kwam tot haar: heilige geest zal over u komen. We hebben dat een vorige keer al overwogen: woord en geest zijn in feite één. Over geest lees je trouwens ook in Johannes. Het woord voor geest in het Grieks is Pneuma. In het Hebreeuws is het Ruach. Het mooie van dat woord Pneuma is dat het eigenlijk 'in beweging gebrachte lucht' betekent. Vandaar dat het adem is, maar ook wind. Adem kun je niet zien, al kun je een hete adem bijvoorbeeld wel in je nek voelen. En van de wind hoor je het geluid, zoals de Heer Jezus ook tegen Nicodemus zegt. Je hoort het geluid van de wind en je ziet de effecten ervan doordat dingen gaan waaien, maar de wind als zodanig kun je niet zien. Dat geldt voor het gesproken woord eigenlijk ook. Wat ik nu doe: u ziet niks, maar u hoort wel wat. Dat is in feite woord, maar in feite dus ook geest. Het idee van geest is dat je het niet kunt zien. Je spreekt over allerlei aspecten: over engelen als de geesten van God, over God die geest is, over de wind... Het gemeenschappelijke van al die aspecten van wat geest genoemd wordt, is dat het niet visueel is. Je kunt het niet zien, hooguit de effecten.

Tegen Maria wordt dus gezegd: "Heilige geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen." Daarom zal ook het heilige dat verwekt wordt, Zoon Gods genoemd worden. Letterlijk dus: Hij is de Zoon van God. Dus weliswaar kwam de Heer Jezus op een natuurlijke wijze ter wereld, geboren uit een vrouw, maar de wijze waarop Hij verwekt is, is volstrekt uniek. Dat bepaalt ons meteen ook bij de tweede parallel. Want de mensen die de Bijbel schreven, deden dit ook niet vanuit eigen bekwaamheid of eigen initiatief, maar ze waren door heilige geest gedreven. Weliswaar tekenden ze het op zoals zoveel mensen iets opschrijven, maar wat zij deden, was niet vanuit eigen bekwaamheid, maar door heilige geest gedreven.

Als ik het zo formuleer, is dat vrijwel direct ook gelinkt aan een tekst in de Petrusbrief: 2 Petrus 1. In deze serie is deze tekst al verschillende keren om verschillende redenen genoemd, maar er staat in vers 21 van 2 Petrus 1 dit: "Nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens." Profetie wil letterlijk 'voorzegging' zeggen. Een mens kan namelijk niet voorzeggen. Hij kan wel voorspellen, wat een heel tricky bezigheid is, want meestal zit hij ernaast. Waarom? Een mens kent de toekomst helemaal niet; er zijn zo enorm veel onzekerheden. Vandaar ook: de Bijbel voorspelt niet, de Bijbel voorzegt. De mooiste uitleg vind ik altijd nog die je vindt in het boek Jesaja, waar God Zelf zegt bij monde van Jesaja dat Hij van den beginne de afloop verkondigt, en van alles wat nog niet geschied is. Waarom? We hebben te maken met de God die het heden kent en de toekomst overziet, en die geen van Zijn woorden ter aarde laat vallen. Dat is de God die we tegenkomen in deze bibliotheek. Vandaar dat profetie ook echt de wijze is waarop God Zijn eigen Woord legitimeert of bewijst. Hoe weet je nou dat de Bijbel het Woord van God is? Dat blijkt vanzelf: God bewijst Zijn eigen Woord. Het punt is niet dat wij in staat zijn de Bijbel te bewijzen; God bewijst Zijn eigen Woord. Hij legt Zijn Woord trouwens ook Zelf uit, daar kom ik straks nog even op terug. Het staat trouwens in dezelfde passage. God bewijst Zijn eigen Woord gewoon doordat Hij voorzegt, en dat kan geen mens. Zo bewijst Hij dat Hij spreekt en dat maakt deze bibliotheek volstrekt uniek.

Nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar door heilige geest gedreven — of eigenlijk gedragen, dat is nog wat mooier. Het is niet zozeer geestdrift als wel gedragen worden door de geest. Door heilige geest gedragen hebben mensen van Godswege gesproken. Dat is wat profeten doen: mensen die het Woord van God optekenen. God spreekt Zijn Woord en Hij maakt profeten handvaardig om het op te tekenen. De aardigheid is, en dat staat trouwens ook bij Petrus, maar dan in zijn eerste brief, dat hij zegt dat de profeten zelf dikwijls niet eens begrepen hoe het zat. Ze onderzochten hun eigen profetieën en vroegen zich af op welke of hoedanige tijd de geest van Christus in hen doelde, toen Hij vooraf getuigenis gaf van al het lijden dat over Christus zou komen en van al de heerlijkheden daarna. Hun werd geopenbaard dat niet zij zichzelf, maar u dienden. Met andere woorden: zij hebben dingen opgetekend terwijl ze zelf niet eens in de gaten hadden waar het betrekking op had en op welke tijd dat dan sloeg. Ze hebben dus hun eigen profetieën onderzocht.

Daar zie je ook hoe hopeloos het uitgangspunt is dat in de theologie vaak wordt gehanteerd: dat als je de betekenis van een profetie of een profetenwoord wilt weten, je moet afvragen wat die profeten ermee bedoelden. Dan sla je de plank bij voorbaat al volledig mis. Het gaat er niet om wat die profeten bedoelden te zeggen, of wat de eerste lezers ervan dachten. In de theologie is dat vaak het uitgangspunt: "Wat heeft de schrijver er precies mee bedoeld?" Maar wat bedoel je met de schrijver? Bedoel je de profeet die het optekende, of de hand die daarachter zit? Zij werden gedragen door Gods geest die hen stuurde; ze hadden zelf niet eens in de gaten waar het allemaal betrekking op had. Dat is de Schrift integraal benaderd, als een eenheid. Dat wil zeggen: niet vanuit het feit dat er heel veel verschillende schrijvers waren. Nee, er is in feite maar één Auteur. Het is de Schrift: één geheel.

Nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar door heilige geest gedragen hebben mensen van Godswege gesproken. Dat bepaalt ons bij de goddelijke origine van dat wat is opgetekend. Het is inderdaad door mensen opgetekend op menselijk materiaal, op papier. Het heeft allerlei wegen begaan. Hoe het uiteindelijk over Genesis bij Mozes is terechtgekomen, daar kun je van alles over zeggen, maar als je wilt weten waar het werkelijk om gaat en wat de echte oorsprong is, dan is dit het antwoord: het is niet uit de wil van een mens, maar door de heilige geest gegeven. Zo konden ze van Godswege spreken. Zij spreken ook niet over God; nee, God Zelf spreekt via hen. Dit brengt ons bij 2 Timotheüs 3, waar ik de vorige keer ook al over sprak.

Als Paulus Timotheüs in zijn geestelijk testament er eigenlijk al op wijst dat hijzelf groot was geworden met de heilige Schriften – die kende hij van kindsbeen aan en zijn moeder en zijn grootmoeder hadden hem daar ook mee vertrouwd gemaakt – dan feliciteert Paulus hem daar ook mee. Maar hij wijst er dan op dat er inmiddels in die eerste eeuw zoveel meer Schriften zijn bijgekomen. En dan zegt Paulus over de Schriften die erbij gekomen zijn: elke Schrift is van God geïnspireerd.

Ingeblazen. Heb je het weer: God blaast in. Dat is inspiratie. Spirit, hè? In-spiratie betekent dat de Geest erin kwam. In feite vind ik het mooiste voorbeeld daarvan wat er ooit gebeurde met Adam. Hij werd uit aarde genomen, dat is het aardse, het menselijke element. Dat is wat je hier ziet: gewoon uit de aarde genomen, een beetje stof. En dat keert bij gelegenheid ook gewoon weer tot stof, tot de aarde terug. Maar God blies – daar lees je het: God blies in – in die leem, en alzo werd de mens een levende ziel. Adam werd geïnspireerd.

Adam werd daardoor levend, maar wat dacht u: dit is ook levend. Levend woord. Waarom? Omdat God erin geblazen heeft. Elke Schrift is van God geïnspireerd en daarom ook levend. Het is nuttig om te onderwijzen, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de rechtvaardigheid.

Nou, dat zou mooi zijn om daar dieper op in te gaan, maar het gaat mij eventjes om die eerste zin. Het is geïnspireerd, door God gedragen, en daarom niet van menselijke oorsprong. Natuurlijk maakt God gebruik van menselijk materiaal, dat is waar, maar het is Zíjn woord. Wat mij dan bij het derde punt brengt.

▶ 41:42 Parallel 3: Gegroeid in Wijsheid en Gestalte ↑ hoofdstukken

De derde parallel is dat het Woord vlees geworden is. Christus treedt niet terstond als volwassene op. We hebben het er net over gehad hoe Hij ter wereld kwam: hoe Hij verwekt werd, hoe Hij geboren is uit een vrouw en geboren is onder de wet. Maar Hij werd geboren als baby en nam toe in wijsheid en in grootte. Pas als dertigjarige man begon Zijn publieke optreden. Het is een ontwikkeling, dat bedoel ik ermee te zeggen.

Je leest aan het einde van Lucas 2 over de enige jeugdervaring die wij van de Heer Jezus kennen, en dat is wat er met Hem gebeurde toen Hij twaalf jaar werd. Ze trokken op naar Jeruzalem en Hij raakte daar zoek. Op de derde dag vonden ze Hem weer. Er zit trouwens ook heel veel typologie in het feit dat Zijn volk Hem weer op de derde dag zal vinden, maar daar wilde ik het eigenlijk niet over hebben. Waarom zeg ik het dan? Nou ja, omdat ik het even niet kon nalaten. Maar het gaat mij erom dat dit eigenlijk het enige is wat we van Hem weten, afgezien van het feit dat Hij als tweejarige jongen de magiërs uit het oosten ontving. Oké, toen was Hij nog een peuter — Hij had toen de leeftijd van onze jongste kleinzoon deze maand: twee jaar.

Aan het einde van die geschiedenis lees je dat ze weer in Nazareth arriveren nadat ze uit Jeruzalem zijn teruggekeerd. En Jezus nam toe, staat er, Hij vorderde in wijsheid en grootte. Dat wil zeggen: Hij werd een volwassen kerel. Hij nam toe in wijsheid, wat betekent dat Hij dingen leerde. Dat is wat het toch betekent? Hij nam toe in wijsheid, Hij leerde allerlei dingen, natuurlijk vanuit het Woord zelf. Eigenlijk is het enige wat wij weten over Zijn jeugd dat Hij bezig was met de dingen van Zijn Vader. Dat is het enige wat we weten. Dus ik denk ook dat al het andere in feite inferieur is. Ongetwijfeld heeft Hij ook van Zijn vader — daar ga ik vanuit — het vak geleerd; hij was de timmerman, dus Hij zal ook dat vak geleerd hebben. Ook in die zin is Hij dus toegenomen in wijsheid. Hij leerde van alles, Hij werd groter en nam ook toe in genade bij God en mensen. Dat wil zeggen dat ook de waardering en de vreugde die Hij bracht bij mensen toenam. Dat is groei in alle opzichten: mentaal en fysiek, maar dus ook in geestelijke zin. Allemaal groei.

Waarom noem ik dit? Omdat ook hierin weer een parallel is met het geschreven Woord. Ook de Bijbel kwam niet als één compleet boek uit de hemel vallen. Die reputatie heeft de Koran wel, hoewel ik het er niet mee eens ben dat die uit de hemel is komen vallen. Maar in ieder geval is dat de claim. En als het al uit de hemel is komen vallen, wat zei Paulus ook alweer tegen de Galaten? Indien iemand jullie een evangelie verkondigt, al was het een engel uit de hemel, maar het wijkt af van wat ik jullie heb verteld: anathema, dat zij een vloek. In die zin claimt de Koran inderdaad dat Mohammed bezoek heeft gehad van een engel uit de hemel. Dat zou dus kunnen, maar ook al zou dat zo zijn, dan nog rust daar een anathema op. Al was het maar omdat in dat boek regelrecht ontkend wordt dat God een Zoon heeft, terwijl dat nu juist de essentie is van het geloof zoals dat hier wordt opgetekend.

Ook de Bijbel kwam niet als een compleet boek uit de hemel vallen. Tussen de eerste documenten van Genesis — de toledot waar we het over hadden — en de uiteindelijke completering ervan zit een lange tijd. Paulus zegt in Kolosse dat hij het Woord van God gecompleteerd heeft. Daar zit pakweg vierduizend jaar tussen. Dus ja, die hele bibliotheek is in de loop der tijd gegroeid, precies zoals ook de Heer Jezus in allerlei opzichten gegroeid is.

▶ 46:55 Parallel 4: Verbazingwekkende Antwoorden Vanaf het Eerste Begin ↑ hoofdstukken

Reeds als twaalfjarige jongen deed Jezus doorgewinterde schriftgeleerden verbazen met zijn vragen en antwoorden. Ik doel dan op de geschiedenis waar we over lezen dat Maria en Jozef Hem na drie dagen vonden – wat in het Griekse idioom eigenlijk betekent: op de derde dag. Het geschiedde na drie dagen dat zij Hem vonden in de tempel, waar Hij zat te midden van de leraren, terwijl Hij naar hen luisterde en hun vragen stelde. En dan staat er dat allen die Hem hoorden, die leraren dus en alle mensen die daarbij waren, in extase waren over zijn verstand en zijn antwoorden.

Ik werd er toevallig vandaag bij bepaald toen ik deze PowerPoint opstelde. In onze vertalingen staat vaak dat ze 'verbaasd' waren, maar ik vind dat een understatement. Er staat hier eigenlijk gewoon ons woord 'extase'. Extase is een Grieks woord en het betekent letterlijk 'buitenstaan'. In het Engels zouden ze zeggen: outstanding. Ze stonden versteld, ze waren flabbergasted. Dit was een 'wauw-ervaring'! Een jonge jongen, twaalf jaar oud, die hen vragen stelde. Maar dat niet alleen; ook de antwoorden die Hij gaf en het inzicht dat Hij toen reeds als twaalfjarige had, was echt fenomenaal. Daar zaten allemaal doorgewinterde geleerden, daar kun je rustig van op aan. De kennis die daar aanwezig is van de Tanach en de Talmoed en alles wat er op schrift is gesteld, is gigantisch. Een enorme hoeveelheid kennis is daar verzameld bij die leraren, en dit is hun reactie.

Dit geldt ook weer voor het geschreven Woord. Vanaf het eerste boek – en Genesis is eigenlijk ook al een bibliotheek op zich – doet de Bijbel ons verbazen over haar wijsheid en de antwoorden die daarin te vinden zijn. Is Genesis genoeg? Is dat de complete Bijbel? Nee, natuurlijk niet. Maar het is niet zo dat het Woord pas zijn werk deed nadat het gecompleteerd was. Nee, helemaal niet. Vanaf het eerste begin is het Gods Woord. De impact en de betekenis ervan werden steeds duidelijker. Dat is heel mooi: als je het boek Openbaring leest, dan blijkt dat gewoon weer regelrecht terug te verwijzen naar het eerste boek. De betekenis van het boek Genesis wordt dus alleen maar grootser naarmate de Bijbel groeide, als u begrijpt wat ik bedoel.

Al vanaf het eerste begin is het duidelijk: dit zijn de woorden van God. De antwoorden die daarin gegeven worden over de zin van het bestaan en over de eenvoud van God, zijn helder. U vindt het misschien een beetje raar als ik het zo zeg, 'de eenvoud van God', maar ik bedoel dat God één is. Hij is enkelvoudig en uit Hem zijn alle dingen, door Hem zijn alle dingen en tot in Hem zijn alle dingen. Zo simpel is het, maar dit antwoord is vanaf het allereerste begin al duidelijk. Deze God laat zijn licht schijnen: "Er zij licht." In dat licht is het leven en vinden we alles wat een mens nodig heeft. En niet alleen dat, maar we zien het ook in de accuraatheid en de wijze waarop de dingen beschreven worden. Het is verbazingwekkend zoals die Bijbel, die bibliotheek, vanaf de aanvang al is. Laten we deze er nog even bij betrekken.

▶ 52:34 Parallel 5: Verborgen voor Academici, Geopenbaard aan Onmondigen ↑ hoofdstukken

Jezus Christus beantwoordde niet aan de academische eisen die wijzen en verstandigen stelden. Nou, dat lijkt me wel heel evident. De confrontaties die je in de evangeliën op vele wijzen beschreven vindt tussen Hem aan de ene kant en de geleerden aan de andere kant, daar loop je iedere keer tegenaan. Je leest in Matteüs 11 over zo'n moment nadat er weer een confrontatie heeft plaatsgevonden. Want bij de Heer Jezus – je leest dat heel dikwijls – luisterden ze dikwijls niet naar Hem. Het waren juist de leidslieden, de schriftgeleerden, degenen die geacht werden leiding te geven, bij wie Hij tegen enorme muren liep.

En dan lees je in Matteüs 11: "Te dien tijde hief Jezus aan..." Je zou eigenlijk het voorgaande er nog even bij moeten betrekken, want er was zoveel afwijzing, zoveel afkeer. Als je een boodschap doorgeeft en je loopt tegen muren aan terwijl je dingen bewijst... gewoon menselijk gezien is dat tragiek. Je wilt iets uitdragen en er is zoveel onbegrip en zoveel verdachtmaking. Maar dan lees je dat Hij zich terugtrekt. Te dien tijde hief Jezus aan en zei: "Ik dank U, Vader, Heer van hemel en aarde, dat U deze dingen" – de dingen die ik te melden heb – "voor wijzen en verstandigen" – tussen aanhalingstekens natuurlijk, voor degenen die geacht worden wijzen en verstandigen te zijn of van wie gezegd wordt dat ze het zijn – "verborgen hebt, maar aan kindertjes geopenbaard." "Ja, Vader," voegt de Heer Jezus eraan toe in dat gebed, "want zo is het een welbehagen voor U geweest." Niet om het bekend te maken aan de academici, degenen die ervoor geleerd hadden, gestudeerd hadden, et cetera. Nee, maar gewoon simpel aan de kindertjes, die gewoon nieuwsgierig zijn, die eigenlijk helemaal geen kennersclaim hebben, die gewoon alleen maar vragen stellen. De onmondigen.

Ja, de onmondigen, de kindertjes. Niet zo geletterd en eigenlijk hebben ze zelf ook nog niks te zeggen. Want dat is wat een onmondige is, hè? Maar ze hebben wel oren. Dat zeggen ze wel eens: kleine kinderen hebben grote oren. Nee, ik heb het niet over jou hier hoor, ik zou niet durven. Maar dat is de goddelijke wijze waarop dat werkt; het is Gods welbehagen. Je loopt tegen zoveel tegenstand en onbegrip aan, en dat de Heer Jezus dan dankt dat het zo is. Dat het Gods welbehagen is om het juist voor hen te verbergen, maar bekend te maken aan kindertjes, aan mensen die nog niks te zeggen hebben, aan onmondigen.

Wat gezegd wordt van het vleesgeworden Woord is ook weer direct van toepassing op het geschreven Woord. Want ook de Bijbel conformeert zich niet aan de wijsheid van deze wereld. Voordat ik dat ga concluderen, gaan we eerst even pauzeren, want ik zie dat het inmiddels negen uur is. En dan gaan we straks verder met dit punt.

Mensen, ik stel voor dat wij weer verder gaan. We waren dus bij het vijfde punt gebleven over het feit dat de Heer Jezus in Zijn optreden hier op aarde zich niet bepaald aansloot bij de academici en bij de geleerden. Hetzelfde is het geval bij het geschreven Woord; het is eigenlijk een algemene, universele Bijbelse waarheid dat God Zijn Woord geeft en dat dit altijd haaks staat op menselijke wijsheid. De wijsheid van deze wereld, als ik het zo zeg, dan zouden daar allerlei belletjes moeten gaan rinkelen. Want hoe staat dat in 1 Korinthe 1? Als Paulus daarover spreekt, dan heeft hij het over God: "Heeft God niet..." – dat is een retorische vraag – "Heeft God niet de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt?"

Trouwens, als hij het hier heeft over de wijsheid van de wereld, dan heeft hij het niet eens zozeer over de wijsheid die in Athene en Korinthe en in de Griekse wereld gevonden wordt, maar juist over de wijsheid daar waar eigenlijk de meeste wijsheid vanuit Bijbelsperspectief woonde, namelijk in Jeruzalem. En dat blijkt ook wel als je het hele verband bekijkt. Dan citeert hij ook dat God de wijsheid der wijzen zou verderven. Dat is een citaat uit Jesaja en dat gaat wel degelijk over de schriftgeleerden en over de orthodoxie van het jodendom. Daar waar de wijsheid bij uitstek geacht wordt te wonen, namelijk in Jeruzalem waar God immers Zijn woorden had gegeven, juist daar werd Hij die God gezonden had afgewezen. Hij was nota bene aangekondigd in de Schriften waar zij juist geacht werden dat te herkennen. Maar juist daar was het onbegrip.

God heeft de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt. En dan krijg je een wat ingewikkelde zin, maar hij is zo mooi. Luister goed en houd je aandacht erbij, want: "Daar de wereld in de wijsheid van God door haar wijsheid God niet gekend heeft, heeft het God behaagd door de dwaasheid van de prediking te redden hen die geloven." Wat hier staat is dit – ik geef toe, het is een wat lastige zin, daar is Paulus heel goed in – de wereld heeft in haar eigen wijsheid God niet gekend. Dat is het bewijs. Paulus had het er juist over gehad: het Woord van het kruis. Het kruis is in feite het embleem van Gods Zoon, en wat heeft de wereld voor Hem over? Een kruis. Ze hebben Hem overgeleverd aan de Romeinen, waarmee gezegd is dat zowel het volk, het joodse volk met al haar wijsheid, als ook de politieke wereld Hem heeft afgewezen en aan het kruis heeft genageld. In haar wijsheid heeft de wereld God niet gekend. Maar er staat hier dat dit juist de wijsheid Gods is. En hoezo? Wel, het heeft God behaagd om juist door de dwaasheid, de domheid, de stupiditeit – ik hoop dat het in de Engelse versie ook zo staat, the stupidity – van de boodschap van iemand die aan een kruis werd genageld, te redden.

Wel, daarin is nu juist heel de wijsheid van God vervat, want dat is namelijk de garantie voor de kracht Gods en de wijsheid Gods. De wereld heeft Hem gekruisigd; Hij werd gekruisigd in zwakheid, maar God heeft Hem opgewekt in kracht. En die boodschap is trouwens ook dwaasheid in de ogen van de wereld. De hele boodschap van opstanding uit de doden. Paulus wist er alles van, want hij was ooit in Athene geweest en ze hadden hem welwillend aangehoord, totdat hij begon te spreken over opstanding uit de doden. Dat was zo on-Grieks, zo buitensporig. Een onsterfelijke ziel, oké, dat was een heel Griekse gedachte, maar de opstanding...

Waar het me nu even om gaat is dit: dit is juist goddelijke strategie. Zo doet Hij het altijd. Noach bouwt een schip op het droge; hoe dom kun je wezen? Hoe lijkt dat wel niet? Of een mannetje dat met een slinger en vijf stenen op zo'n reusachtige figuur afstapt; de verhouding is spreekwoordelijk: David en Goliath. Het staat niet in verhouding. Maar God opereert per definitie zo: compleet onverwachts en altijd diametraal op wat de mens zou doen. David werd door Saul geadviseerd om dan toch maar een harnas aan te trekken. Nee. Waarom? Kijk, dat is nou het geweldige van de boodschap van de Bijbel: het is zo buiten de lijntjes, het is buiten alle kaders om. Maar dat is karakteristiek voor heel de werkwijze van God. Heeft God niet de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt? Die twee verdragen elkaar niet. Aan de ene kant heb je dus de wijsheid van de wereld die voor God dwaasheid is, en omgekeerd trouwens ook hoor; daar moet je mee leren leven.

▶ 01:03:47 Parallel 6: Valse Beschuldigingen en Theologische Inlegkunde ↑ hoofdstukken

Ik heb nog een viertal parallelle punten, dus we moeten wat opschieten. Men legde Jezus allerlei woorden in de mond die Hij niet gezegd had, of althans niet op die manier. Daar zijn heel wat voorbeelden van, maar ik zal er in ieder geval één opnoemen die erg interessant is. Als de Heer Jezus wordt overgeleverd en Hij voor het Sanhedrin staat — ik zei Herodes, maar het was in eerste instantie het Sanhedrin — dan zoeken ze naar getuigen die tegen Hem getuigen. De één na de ander moest worden afgewezen omdat hun verklaringen niet overeenkwamen. Dat ging dus niet. Maar dan lees je in het verslag van Mattheüs dat er ten laatste twee optraden die verklaarden: "Deze heeft gezegd: ik kan de tempel Gods afbreken en binnen drie dagen opbouwen." Uiteindelijk werd dit ook de aanleiding tot Zijn veroordeling.

Maar één ding is duidelijk: deze getuigen zeiden dat Hij dit had gezegd, maar was dat waar of niet? Nou, toch wel een beetje. In Johannes 2 — overigens niet in Mattheüs, Marcus of Lukas, dat is heel interessant — lees je dat de Heer Jezus inderdaad heeft gezegd dat Hij de tempel in drie dagen weer zou opbouwen. Er staat als toelichting bij dat Hij dit zei over de tempel van Zijn lichaam. Hijzelf was die tempel waarin God en Zijn Woord woonden. Die tempel zou verwoest worden, maar in drie dagen weer hersteld worden. Het was dus wel waar, maar ze hebben Hem niet begrepen. "Ik kan de tempel Gods afbreken en binnen drie dagen opbouwen", dat was de beschuldiging, en het valt een beetje in de categorie van de klok wel hebben horen luiden, maar niet weten waar de klepel hangt. Het was niet geheel onwaar, wat ook aangeeft dat de Heer Jezus het inderdaad ooit gezegd heeft, alleen hebben ze het niet goed begrepen. Hem werden dus dingen in de mond gelegd. Er zijn trouwens veel meer voorbeelden van zaken die bij Zijn overlevering werden aangehaald.

Je leest ook dat het verhaal ging dat Hij zou leren dat er aan de keizer geen belasting betaald mocht worden. Dat was ook niet waar, althans niet geheel onwaar, want als iets uit zijn verband wordt gerukt, zit er wel een element van waarheid in, maar is het niet de volledige waarheid. Zo gaat dat. Wat er gezegd wordt over het vleesgeworden Woord, gaat echter ook op voor het geschreven Woord. Want wat dacht u? Men dicht ook de Bijbel allerlei leringen en beweringen toe die soms zelfs haaks staan op wat er feitelijk wordt onderwezen. Er worden allerlei dingen ingelezen. Ik hoorde laatst weer een verhaal waarin werd beweerd dat de hemel en aarde volgens de Bijbel 6000 jaar oud zijn. Dat staat niet in de Bijbel. Wat betreft de mensheid klopt dat wel als je teruggaat tot Adam, maar deze wereld is zoveel ouder; die leeftijd wordt er in de Schrift niet aan gekoppeld. Het wordt erin gelezen, erin geprojecteerd.

Er zijn zoveel leringen waarvan gezegd wordt: "Dat zegt de Bijbel." De Bijbel leert dat God een drie-eenheid is? Zoek het maar eens op. Ik heb het nog nooit in de Bijbel gelezen. Ik lees wel dat God één is, de enige waarachtige God. We hadden het net al over de onsterfelijke ziel of de eindeloze hellestraf. Het zijn allemaal leringen die aan de Bijbel worden opgehangen. Juist vandaag las ik nog zoiets bij wat vroeger het CIP was — ik weet even niet meer hoe dat tegenwoordig heet. Daarin werd ook gezegd: "De Bijbel leert nu eenmaal een eindeloze hellestraf." En als je dan beter weet — sorry voor de arrogantie die daar misschien in doorklinkt — dan zucht je maar weer eens een keer. Wat een onbegrip. Dat is nog de vriendelijke variant. Het is onbegrip, maar het maakt God ook zo karikaturaal. Het is een karikatuur. Het is eigenlijk blasfemisch om de Schepper van hemel en aarde zulke dingen toe te dichten. Ik wil hier maar mee zeggen: zoals ze de Heer Jezus allerlei dingen in de mond hebben gelegd en Hem van onjuiste zaken betichtten, zo doen ze dat met de Bijbel ook. Daarin zie je dus weer die parallel tussen het vleesgeworden Woord enerzijds en het geschreven Woord anderzijds.

▶ 01:10:18 Parallel 7: Spreken met Goddelijk Gezag en Volmacht ↑ hoofdstukken

Nog een hele mooie parallel, een overeenkomst tussen beiden: Jezus sprak niet zoals de schriftgeleerden, maar Hij onderwijst met gezag. Je leest dat in Marcus, maar ook aan het einde van Matteüs 7 – niet aan het einde van het evangelie van Matteüs, maar aan het einde van Matteüs 7, het einde van de Bergrede. En het geschiedde toen Jezus deze woorden geëindigd had, dat de scharen versteld stonden. Staat hier trouwens weer hetzelfde? Oh, nou, dat staat er hier nou net niet bij in de interlinea. Maar in ieder geval: ze stonden versteld over Zijn leer, over Zijn onderwijs dus. Waarom? Dat staat erbij: want Hij leerde hen als gezaghebbende, letterlijk met autoriteit, met volmacht. En dat staat dan tegenover, het wordt gecontrasteerd met wat zij gewend waren, namelijk het onderwijs van de schriftgeleerden bij wie de volmacht ontbrak.

De Heer Jezus had gezag. Dat is wat anders dan dat Hij dwangmatig of manipulatief was, waarbij je mensen in een hoek drijft met knappe redeneringen of hypnotische praktijken. Nee, gezag wil zeggen – het woord zegt het zelf al – daar zit het woordje ‘zeggen’ in. Iemand met gezag heeft wat te zeggen. Als je gezag hebt, is dat anders dan macht. Macht is gewoon het vermogen of de bevoegdheid om mensen ergens toe te dwingen. Maar gezag is wat je hebt. De Heer sprak, Hij onderwees, maar Hij bewees ook. Hij had echt dingen te zeggen en dat had gezag. Waarom? Omdat Hij het onder bewijs stelde.

In feite is dat wat echt onderwijs is: dat je dingen doorgeeft die je zelf gezien hebt, maar de ander niet verplicht of dwingt om dat ook te zien. Als jij dat niet ziet en ik zeg dan: "Dan is daar het gat van de deur, dan mag je hier niet meer komen", dan heb je geen gezag, dan oefen je macht uit. Het is een truc die heel vaak toegepast wordt. Maar er is macht en er is gezag. Gezag is dat je de dingen zodanig vertelt dat je het onder bewijs stelt en dat de mensen er niet onderuit kunnen dat het waar is. Ook als ze het misschien tandenknarsend of handenwringend aanhoren en er eigenlijk niets van moeten hebben, kunnen ze in ieder geval niet ontkennen dat het waar is wat er gezegd wordt.

Wel, de Heer sprak niet zoals de schriftgeleerden, maar echt met gezag. En dat is met volmacht. Dat wil zeggen dat wat Hij vertelde, autoriteit van boven had. Want dat is eigenlijk wat volmacht ook is. En geheel daarmee in overeenstemming is ook het geschreven Woord. Want de Bijbel spreekt niet zoals de geleerden, de academici. U zegt: "Heb jij wat tegen academici? Of ben je jaloers op hen omdat jij zelf alleen maar lagere scholing hebt?" Misschien is dat wel de psychologie daarvan, wie zal het zeggen? Maar zo bedoel ik het niet.

Kijk naar de academici of de geleerdheid, de wijsheid van deze wereld. De mensen die titels hebben en een prestigetje hebben opgebouwd; wat zij op zijn best kunnen doen, is spreken in waarschijnlijkheden. Maar niet zo van: "God zegt dit, dit gaat gebeuren", om met gezag de dingen te spreken. Ja, maar dat is ook wat de Bijbel doet. De Bijbel zegt niet "misschien", zij profeteert, zij voorzegt. Zij zegt luid en duidelijk met absolute zekerheid hoe de dingen zijn. Dat bewijst ook zichzelf en verklaart ook zichzelf. De unieke eigenschap waardoor Jezus' prediking werd gekarakteriseerd, is precies overeenkomstig met het onderwijs zoals we dat in de Bijbel tegenkomen.

▶ 01:15:08 Parallel 8: Blinde Theologie Ontkent de Ware Oorsprong ↑ hoofdstukken

En nog een kenmerk als we het hebben over het vleesgeworden Woord: vanwege onbegrip, maar ook drogredenen en verdachtmaking, hadden de geleerden geen benul van Jezus’ afkomst. Ik zal het duidelijk maken aan de hand van het Johannesevangelie, Johannes 7. Daar lees je aan het einde van het hoofdstuk dat de overpriesters en de farizeeën de opdracht hadden gegeven om Jezus te pakken, te grijpen, maar ze konden het niet omdat ze geen enkel argument hadden. En dan lees je uiteindelijk dat Nicodemus het voor de Heer in de raad opneemt. Zij antwoorden hem: "Zijt gij soms ook uit Galilea?" Dat is eigenlijk een verdachtmaking of een insinuatie. "Ga maar na en zie dat uit Galilea geen profeet opstaat," wordt er dan tegen Nicodemus gezegd.

Het idee daarbij is natuurlijk: zij weten dat de Heer Jezus afkomstig is uit Nazareth en zeggen: "Wij weten toch, ga maar na, dat uit Galilea geen profeet opstaat." In feite is dit een drogredenering. Wat ze bedoelen te zeggen is dat de profeet — dat wil zeggen de Messias — in Bethlehem geboren zou worden en niet in Nazareth. Zij gaan er hier vanuit dat omdat Nazareth Zijn woonplaats was en de plaats waar Hij opgroeide, het ook wel Zijn geboorteplaats zal zijn geweest. Maar dat is natuurlijk onzin; het is een hele zwakke redenering. Ik bedoel, je kunt het wel denken, maar ik ben bijvoorbeeld opgegroeid in Aalsmeer terwijl ik toch echt geboren ben in een ziekenhuis in Haarlem. Ik bedoel maar te zeggen: die twee kunnen gelijk zijn, maar dat hoeft helemaal niet.

Wat zij hier zeggen is: "In Galilea zou toch geen profeet opstaan?" Wat trouwens ook niet helemaal waar is, want hoe stond het ook alweer in Jesaja over dat land? "In de landstreek der heidenen, het volk dat in donkerheid wandelt, zal een groot licht zien." Dat gaat over Galilea. Maar goed, ik zeg dit vooral om aan te geven dat men conclusies trok uit het feit dat Jezus woonachtig was en opgegroeid was in Nazareth: dus daar zal Hij ook wel geboren zijn. Nou, dat was dus niet zo. Het was nog onkunde; ze hadden er kennelijk geen benul van dat de Heer Jezus in Bethlehem geboren was, de plaats waar de Messias daadwerkelijk geboren zou worden als zoon van David, conform Micha.

Het wordt nog erger in Johannes 8. Dan wordt de confrontatie nog veel feller. Want dan staat er dat diezelfde elite, de schriftgeleerden en de farizeeën, tegen Hem zeggen: "Wij zijn niet uit hoererij geboren. Wij hebben één Vader: God." Dit is in feite echt een verdachtmaking, een insinuatie dat Jezus wél uit hoererij geboren zou zijn. De gedachte is voor hen vrij logisch of in ieder geval gemakkelijk te begrijpen: Jozef was niet Zijn biologische vader, dus Maria zal dan wel bezwangerd zijn door... nou ja, in ieder geval uit hoererij geboren. Ze lijken te suggereren: "Wij hier zijn niet uit hoererij geboren, maar U wel." Ook dat was weer een insinuatie, want ze wisten niet hoe het werkelijk gegaan was.

Nu ga ik de parallel trekken. Aan de ene kant heb je dus dat wat gezegd werd over Jezus’ afkomst: het was onbegrip als ze dachten dat Hij in Nazareth geboren zou zijn, maar het was pure insinuatie als ze de conclusie trokken dat Hij uit hoererij geboren zou zijn. Maar wat dacht u? Dat wat van het vleesgeworden Woord gezegd wordt over de afkomst, dat geldt ook weer voor het geschreven Woord. Ook tegenwoordig hebben geleerden geen idee van de afkomst die de Bijbel pretendeert te hebben. Dat vind ik echt iets ontstellends. Ik noem hier als voorbeeld de ontkenning van het auteurschap dat de Bijbel zelf aandraagt: van de Pentateuch, van Jesaja, van de brieven van Paulus. Echt waar.

Ik heb hier de NBG-vertaling, maar u zou het voor uzelf eens moeten controleren aan de hand van de NBV-vertaling. Daar staan ook allerlei inleidingen bij de bijbelboeken en het is echt vreselijk. Wat je daar bijvoorbeeld leest over de tweede Timotheüsbrief: "Sommigen zijn van mening dat Paulus deze brief heeft geschreven, maar anderen zeggen..." Ze laten het helemaal in het midden, terwijl het eerste woord in de brief "Paulus" is; hij stelt zich voor en adresseert de brief. Wat de Bijbel heel uitdrukkelijk zegt over wie de auteur is, dat betwijfelen zij op zijn minst. Het begint met betwijfelen en vervolgens is het in de praktijk gewoon een ontkenning.

Ik noem ook de Pentateuch. Kijk het maar eens na bij het boek Genesis in de standaard NBG-vertaling of de NBV-vertaling. Daar staat over de Pentateuch: "Sinds de dagen van Ezra en Nehemia, na de Babylonische ballingschap, worden de boeken van Mozes toegeschreven aan Mozes." Vreselijk! Daarmee heb je het Woord van God ontkracht. De Bijbel zelf claimt op talloze plaatsen dat die boeken zijn geschreven of geredigeerd door Mozes. Als de Bijbel zichzelf uitlegt en je legt dat naast je neer, denk je dan werkelijk dat je ooit nog begrip kunt krijgen van wat die Bijbel te zeggen heeft? Nee, dat kan niet.

Men heeft dus echt geen idee van de oorsprong van de Bijbel. Wij hebben een hele avond gewijd aan hoe wonderbaarlijk het boek Genesis tot stand gekomen is en hoe het uiteindelijk bij Mozes terecht is gekomen. Dat is geweldig, want dat bewijst de historiciteit: dat het echt geschiedenis is, dat deze dingen gebeurd zijn en opgetekend zijn door ooggetuigen, door de generaties die het zelf hebben meegemaakt. Door dan te zeggen dat het duizenden jaren later door het Jodendom werd "toegeschreven" aan Mozes, heb je de hele kracht van dat Woord en van die boeken compleet weggeredeneerd. Dan weet je eigenlijk meteen: daar moet je het dus niet van hebben.

Dat is echt zo vals. En dat heet dan allemaal "de Bijbel". Men acht dat je bij het lezen van een bijbelboek eerst even de inleiding leest, maar als je één ding niet moet lezen, is het juist die inleiding. Dan word je compleet op een verkeerd spoor gezet, en niet zo’n beetje ook. Het is echt heel gemeen. Zo’n vertaling is tot stand gekomen door talloze theologen, maar ze zetten je compleet op het verkeerde been. Dat is theologie. Ik excuseerde me zojuist al even dat ik er met niet zoveel achting over spreek, maar ik kan hier ook niet met achting over spreken. Dit heet theologie, maar het is gewoon pure dwaasheid, schriftverachting en schriftverkrachting. Mooier kunnen we het niet maken. Heb ik er nog een?

▶ 01:25:59 Parallel 9: de Onweerlegbare Zuiverheid van het Gelouterde Woord ↑ hoofdstukken

Jezus kon naar waarheid vragen. Dat is trouwens ook wat Johannes beschrijft. Wie overtuigt Mij? Dat zegt Hij dan ook tegen de scharen en tegen al de leidslieden die daaronder stonden. "Wie overtuigt Mij van zonde?" Dat zegt Hij in Johannes 8. Als Ik waarheid spreek – en daarmee bedoelde Hij niet te zeggen dat Hij slechts claimde de waarheid te spreken, nee, Hij sprak waarheid. Met waarheid bedoelde Hij gewoon dat Hij datgene sprak wat er staat geschreven; Hij droeg die dingen uit die Hij ook onder bewijs stelde. "Nou, als Ik dan waarheid spreek, waarom geloven jullie Me niet?" En het antwoord is natuurlijk: omdat het niet overeenkwam met de traditie. Dat is nog altijd zo, hoor. Als je de Bijbelse waarheid naar voren brengt, dan is er altijd de grote klacht: wij kunnen het niet inpassen in onze theologie, in onze dogma's en in dat wat wij aan traditie hebben opgebouwd. Het staat er haaks op. Ja, nou nee, dat is dan jammer voor de traditie, toch? De Bijbel zegt dat echter gewoon.

De Heer Jezus kon dat zeggen: wie overtuigt Mij van zonde? Hij kon ze uitdagen: "Wie overtuigt Mij?" Er staat eigenlijk letterlijk: "Wie uit jullie ontmaskert Mij aangaande zonde?" Ziet u, ook hier in die interne context: wie ontmaskert Mij? Hij daagt ze uit: "Zeg het maar." En niemand deed dat; dat lees je diverse keren. Er komen delegaties bij Hem, mensen die ervoor gestudeerd hadden, en ze hebben geen poot om op te staan. Ze staan met de mond vol tanden. De Heer sprak met gezag, Hij sprak waarheid, met bewijs.

Wat van het vleesgeworden Woord gezegd wordt, dat geldt dus ook – hoe kan het ook anders – voor het geschreven Woord. Want dat is, zo lezen we, zevenvoudig gelouterd. Volmaakt tot in de titel en de jota. Je leest het in Psalm 12 vers 7. Nee hoor, dat is geen toeval: "De woorden van Yahweh zijn zuivere woorden, gedegen zilver in een smeltoven in de aarde is het zevenvoudig gelouterd." Dat zijn de woorden Gods. Zo zuiver, het is als zilver – en daarmee dus ook kostbaar – maar het is ook gelouterd. Zo puur, zo zuiver.

Dat "zevenvoudig" is wel mooi, want het getal zeven in het Hebreeuws is hetzelfde woord als voor "vol" en "volkomen". Het Hebreeuwse telwoord zeven is daarvan afgeleid; het wordt ook heel vaak vertaald met "verzadigd". Als je vol zit, dan is dat hetzelfde woord als zevenvoudig. Heel bijzonder, die samenhang. Vandaar ook dat de zeven natuurlijk altijd de reputatie heeft het getal van de volheid te zijn. Het zijn zeven dagen, het zijn de zeven tonen – waarna je de achtste krijgt, het octaaf – en de zeven kleuren van de regenboog, et cetera. Zeven is het getal van Gods volheid. Dat is karakteristiek voor het Woord.

De Heer Jezus zegt in diezelfde Bergrede waar ik het zojuist over had: "Want voorwaar, Ik zeg jullie, eer de hemel en de aarde vergaan..." Dat gaat een keer gebeuren. Niet binnenkort hoor; daar zijn mensen tegenwoordig wel erg bang voor, maar dat gaat nog wel dik duizend jaar duren. Dus don't worry. Maar voordat hemel en aarde vergaan, zal er niet één jota of een titel vergaan van de wet, van de Torah. Het gaat hier over het geschreven Woord. "Eer alles zal zijn geschied." Waarmee gezegd is dat de wet dus ook profetie is. Alles wat daarin staat geschreven, ook wat voorgeschreven is, is een aanwijzing voor wat er zal gebeuren. De wet wordt vervuld, net als de profetie. Dat komt omdat de wet feitelijk ook profetie is. Al die rituelen, al die geboden, alles wat gedaan moet worden, is in feite ook een voorzegging.

Weet u trouwens wat dat is, een jota? Dat is de Hebreeuwse letter yod (of jot). In het Grieks is het de tiende letter, de iota. Dat kennen we wel: "voor een joet zit je goed". Een joet is een tientje, de tiende letter. In het Hebreeuws is de yod de kleinste letter. Het Hebreeuws heeft 22 letters, net zoals de Hebreeuwse Bijbel 22 boeken heeft. Die yod is de kleinste letter en de Heer zegt: "Geen jota zal vergaan van de wet, eer alles zal zijn geschied."

En dan heb je ook nog de titel. Die is ook leuk. De titel is eigenlijk zo'n uitstulpinkje wat je hier op de dia ziet. Dit zijn twee verschillende Hebreeuwse letters. Een aantal van jullie kent het Hebreeuwse alfabet wel een beetje, maar dit is de bet, de tweede letter (van beit, huis) en dit is de letter kaf. Een totaal andere letter. Wat is het verschil? Dat is dit dingetje, dit kleine uitstulpinkje. Dat is een titel: dat kleine haakje eraan. Je kunt het een beetje vergelijken met de letters Q en O. Als je die als hoofdletters schrijft, dan zit er bij de Q één klein streepje aan, maar de uitspraak is compleet anders. Het zijn twee totaal verschillende letters, maar het verschil zit hem in dat ene uitstulpseltje, om het zo maar te zeggen. Nou, dat is bij de titel ook het geval. Wat de Heer hier zegt, is dat de kleinste letter, maar ook het kleinste uitstulpinkje, alles betekenis heeft. Het is van Gods wege zo opgetekend en dat zal niet vergaan. Waarom niet? Omdat het Gods Woord is, en het Woord van God is onvergankelijk. Daar moet ik nog even op wijzen voor we gaan afsluiten.

▶ 01:33:20 Parallel 10: de Schrift Verklaart Zichzelf en Heeft Geen Eigen Uitlegging ↑ hoofdstukken

Wie niet bereid is Christus te geloven, zal Hem ook onmogelijk kunnen verstaan. Ik realiseer me dat ik heel veel aanhalingen uit het Johannes-evangelie heb, maar Jezus antwoordde hen in Johannes 7: "Mijn leer is niet van Mij, maar van Hem die Mij gezonden heeft." Hij kwam dus niet met iets van Zichzelf, maar Hij bewees Zich door het onderwijs vanuit de Schriften. Hij bewees de dingen en zei: "Hier ben Ik, Heer, om Uw wil te doen; in de boekrol staat van Mij geschreven." En dan zegt Hij: "Indien iemand diens wil doen wil, die Mij gezonden heeft, dan zal hij van deze leer weten of zij van God komt, of dat Ik uit Mijzelf spreek."

Met andere woorden: als je bereid bent – want dat is het – als je bereid bent te luisteren naar wat Ik te zeggen heb, dan zul je weten dat het waar is wat Ik zeg. Dan zul je weten dat deze leer, dat wat Ik je vertel, inderdaad uit God komt. Maar je wordt geacht te luisteren. Als je dat niet doet, dan gooi je in feite de sleutel weg en zul je nooit de opening of een toegang vinden tot die geweldige schatkamer. Dat geldt voor de Heer Jezus als het vleesgeworden Woord, maar het geldt ook voor het geschreven Woord. De Bijbel laat zich slechts verstaan voor degenen die haar zichzelf laten uitleggen.

Ik kom weer even terug bij wat ik in het begin ook al noemde: 2 Petrus 1. Daar zegt Petrus: "Dit moeten jullie vooral weten" – dat wil zeggen: vóór alles – "dat geen profetie der Schrift een eigen uitlegging heeft." De waarheid is dat er heel veel dingen in de Schrift zijn, profetieën, passages en teksten, die je op zichzelf niet kunt verstaan. Hoe komt dat? Omdat profetieën elkaar uitleggen. De ene Schrift legt de andere Schrift uit. De profetie van een Schrift heeft geen eigen uitlegging; ze leggen elkaar uit. Dat moet je vooral weten, want – en nu noem ik de tekst die ik ook al eerder noemde – nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar door heilige geest gedreven hebben mensen van Godswege gesproken. Zodat heel die Schrift één geheel is; het één legt het andere uit.

De laatste tijd ben ik nogal vaak gestuit op allerlei theologische redeneringen. Vandaar misschien ook dat ik daar wat onaardig over ben, maar ik kan het echt niet anders zien: men zegt dan dat als je de Schrift wilt verstaan, je eerst moet kijken naar wat voor genre het is. Is het poëzie, of is het apocalyptisch? Men stelt dat je pas iets kunt begrijpen als je weet wat het genre is, en dat je ook moet weten hoe de eerste lezers dat hebben verstaan en hoe de schrijver het heeft bedoeld. Wat mij betreft is dat onzin. Want hoe de schrijver het bedoelde... hoe weet je dat? Ik weet alleen wat de schrijver geschreven heeft. En hoe de eerste lezers het verstaan hebben, weten we evenmin.

Het enige wat we weten, is wat er is opgetekend. Als je wilt weten wat er is opgetekend, dan lees je dat. En als je wilt weten wat het betekent, dan kijk je naar andere profetieën. Want zo ligt het: de ene Schrift legt de andere Schrift uit; ze leggen elkaar uit. Dan gaat het er helemaal niet om wat de schrijver bedoelde of hoe de eerste lezers dachten. Ik zeg niet dat het niet interessant is, maar het is niet bepalend. Het gaat erom: wat staat daar geschreven? En dan kom ik bij mijn laatste dia.

▶ 01:37:53 Conclusie: de Rijke en Krachtige Uitwerking van Gods Woord ↑ hoofdstukken

En daar wil ik heel kort over zijn, want anders bent u te laat thuis natuurlijk. Maar weet u, het geweldige van zowel het vleesgeworden Woord als het geschreven Woord is dat we in beide gevallen spreken over Gods Woord. Dat Woord is licht, dat wil zeggen: het klaart de duisternis op. Het is ook honing; het is zoet voor het gehemelte. Het is als regen en sneeuw: het komt van boven en het is verfrissend. Het is ook een bron, een onuitputtelijke bron van zuiver water.

Het Woord is ook vuur: het verwarmt en het verlicht. Het is ook verterend voor hout, hooi en stro, als u begrijpt wat ik bedoel. En het is een hamer: zo krachtig en zo impactvol. En het is een zwaard; het is scherp. Dat is Hebreeën 4: het Woord van God is een tweesnijdend scherp zwaard, scherper dan enig tweesnijdend zwaard. En dat brengt scheiding tussen ziel en geest, tussen gewrichten en merg.

Laat ik het laatste deel nog even opzoeken, zodat we het helemaal goed citeren. Ik heb er juist onlangs over gesproken en dan merk je toch dat je ouder wordt... Dit is een tekst die ik vaak aanhaal. Het Woord van God is — o ja — levend en krachtig, en scherper dan enig tweesnijdend zwaard. Het dringt zo diep door dat het scheiding brengt tussen ziel en geest, gewrichten en merg. En het schift — letterlijk staat er: het beoordeelt de sentimenten en gedachten van het hart. Gevoelens en gedachten dus. Zo, dat was hem.

Kortom, dat is het Woord van God. Ongeacht of dat nu het vleesgeworden Woord van God is of dat wat geschreven staat: zo drukt God Zich uit. En mensen, we zijn zo enorm rijk als je iets van dat Woord mag verstaan en de geweldige kracht daarvan ook mag kennen en beleven in je bestaan. Want dat geeft werkelijk zin en inhoud. Zullen we het daarbij laten voor vanavond?