GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

naar de natiën gezonden (6) – wie zijn de natiën?

06-03-2026 - Geplaatst door Andre Piet
Nunspeet

Er zijn uitleggers die stellen dat de heidenen (de natiën) in het Nieuwe Testament feitelijk Israëlieten zijn uit de tien stammen. Als dat waar zou zijn, dan richtte Paulus zich niet écht tot de heidenen, maar tot een verborgen deel van Israël. Wat zegt de Schrift zelf? In deze studie kijken we hoe de Bijbel Israël aanduidt – als de besnijdenis – en wie de heidenen zijn naar wie het evangelie ging.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

In deze studie onderzoekt André Piet de Bijbelse definities van Israël en de natiën om duidelijkheid te scheppen over wie zij werkelijk zijn. Hij concludeert dat Israël in de Schrift niet louter op basis van afkomst wordt gedefinieerd, maar verbondsmatig door het teken van de besnijdenis. De natiën worden hiertegenover gedefinieerd als 'de voorhuid', oftewel de onbesnedenen die van nature geen aanspraak kunnen maken op de beloften aan de vaderen. De studie weerlegt de theorie dat de natiën in het Nieuwe Testament de verloren tien stammen van Israël zouden zijn, aangezien Paulus hen expliciet als 'wilde olijftakken' onderscheidt van de natuurlijke takken. Uiteindelijk vormen de twaalf stammen een religieuze eenheid die herkenbaar blijft door hun hoop op de beloften die aan de aartsvaders zijn gedaan.

“Zoals Israël wordt gedefinieerd door de besnijdenis, zo worden de natiën gedefinieerd door de voorhuid.”

Terugblik: Israël Jaloers Maken Door de Ecclesia ↑ hoofdstukken

En voor de zesde keer gaan wij ons weer bezighouden met dit thema: 'Naar de natiën gezonden'. Dit keer met een vraag naar een definitie, want dat is eigenlijk wat het is: wie zijn de natiën nu eigenlijk? Wat zijn de natiën en wie komen daarvoor in aanmerking?

Ik ga nu niet een volledige terugblik geven op al die avonden, zoals ik dat meestal wel in het kort doe, maar ik beperk mij even tot de vorige keer, omdat dit daar een direct vervolg op is. Dat is min of meer onvoorzien, maar dat zal ik straks ook even toelichten. De vorige keer was het thema 'Israël jaloers maken'. We hebben ons toen met name beziggehouden met die paar voorkomens in Romeinen 9 tot en met 11 waarin gezegd wordt dat de apostel Paulus eropuit is in zijn bediening om Israël tot jaloezie te wekken. Dat was best wel een bijzondere avond; er zijn inzichten naar voren gebracht die nou niet bepaald gemeengoed zijn.

Wat we toen hebben gezien is dat God – laat ik dat even op een rijtje zetten om het goed in de herinnering naar voren te brengen – via Paulus een heidens volk roept, zoals dat in Romeinen 10 ook genoemd wordt, wat 'geen volk' is. Namelijk de ecclesia, om Israël te krenken; echt tot toorn te wekken, zo staat het er. En hoezo dan wel? Wat is dan hetgeen de jaloezie bij Israël opwekt? Jaloezie niet in de zin van dat gunnende of dat heilzame 'wij willen ook wat zij hebben'. Nee, het is echt de toorn van het bekift; het niet kunnen hebben dat God nu buiten Israël om een volk roept, een heidens volk nog wel.

Daarbij is er in feite sprake van een omkering. Want niet Israël predikt aan de natiën de Messias, maar het is omgekeerd: nu wordt via de natiën de Messias aan Israël gepredikt. Dat is de omgekeerde gang van zaken, wat Israël in haar verwachting totaal niet zag aankomen en wat ze ook absoluut niet kunnen hebben. We hebben gezien dat Paulus niet alleen in Romeinen 9 tot en met 11 op dat fenomeen reflecteert, maar dat dit in feite zijn eigen verhaal is. In het boek Handelingen zien we overal spiegels van wat hij in Romeinen 9 tot en met 11 betoogt en uitlegt: waarom dat zo is en hoe God daarin zijn weg gaat.

Dat wil zeggen dat overal waar Paulus komt, dit de reactie is van de Joodse zijde. Hij vertelt niet alleen wie hun Messias is, maar hij zegt ook: "Het heil, de redding, is naar de natiën gezonden, en wel om jullie heen." Waarbij jullie gepasseerd worden en het nu dus niet Israël is die aan de natiën de Messias predikt, maar vice versa: de natiën aan Israël. Daar komt trouwens nog iets bij. Dat is niet zozeer het hoofdonderwerp van Romeinen 9 tot en met 11, maar het hangt er wel direct mee samen: dat niet Israël, maar de ecclesia die in onze dagen geroepen wordt, het hoogste deel ontvangt. Israël wordt natuurlijk gesteld tot het hoofd der natiën, zoals je dat in de profetieën leest, dat is waar. Maar aan de ecclesia – al was het maar omdat ze inderdaad de eerstelingen zijn na de opstanding – is een hemels deel geschonken, verbonden met Christus Jezus die het Hoofd is. Een verbinding dus niet van een koning ten opzichte van zijn volk, maar de verhouding van een hoofd tot het lichaam. Het is een organische eenheid waarbij die ecclesia de positie deelt van Christus Jezus zelf, met Hem verbonden aan Gods rechterhand.

Dat is ongekend. Ik denk dat we daar nauwelijks een idee van hebben waar God de ecclesia voor bestemd heeft. Die enorme eenheid die zij vormt met de Heer Jezus Christus, met de Messias dus, dat is een ongekend deel. Dat is een verschil van hemel en aarde; daar hebben we het over. Dus niet het hoogste deel op aarde, nee, het hoogste deel op een hemels niveau: verbonden te zijn met Hem.

Nou, dat zijn sowieso wel twee redenen waarom Israël in feite gepasseerd wordt door de ecclesia. Dat is wat jaloezie oproept. En dat is niet zomaar een ongewenst bijeffect, het is zelfs de bedoeling. Paulus zegt ook: "Ik ben geroepen om hen tot jaloezie te wekken", om toorn bij hen op te wekken. Dat is in feite de beschrijving van zijn bediening. Het wordt geïllustreerd in het boek Handelingen dat dit daadwerkelijk ook het effect is, met uiteindelijk de culminatie en climax wanneer hij in Handelingen 21 in Jeruzalem arriveert, daar gevangen genomen wordt en uiteindelijk als gevangene de gang naar Rome maakt.

Het verschil is ook dat Paulus zegt – in verband met die jaloezie – dat hij dit doet opdat nu enigen uit Israël gered zouden worden. Een enkeling, relatief gezien maar heel weinig. Maar het grote effect – niet het effect van de jaloezie, maar van de belofte – is dat uiteindelijk, als de volheid van de natiën zal zijn ingegaan, alsnog geheel Israël zal worden gered. Dan is het niet meer een enkeling; nee, dan gaat het uiteindelijk om het totale volk dat inderdaad het vrederijk in zal gaan. Dan is geheel Israël aan de orde.

Met andere woorden: het is een omweg die God nu gaat. Hij gaat nu naar de natiën toe, vandaar ook die afbeelding die dat iedere keer illustreert: die omweg, die U-bocht. God maakt nu deze omweg. Israëls struikeling is tot heil van de natiën, maar ook opdat zij nu in deze tijd tot jaloezie worden gewekt. En als deze bediening naar de natiën toe tot haar volheid is gekomen, dan alsnog zal geheel Israël gered worden. Hoe dan wel? Wel doordat de Verlosser uit Sion zal komen. Dat is dus niet het resultaat van de bediening van de natiën. Dat geheel Israël gered wordt, is het resultaat van het feit dat de Messias tot hen zal komen.

Paulus beschrijft dat allemaal in die hoofdstukken. Het is ook stilistisch weer prachtig geïllustreerd dat deze hoofdstukken een pauze zijn. Het is een bekende onderbreking: Romeinen 9 tot en met 11 is eigenlijk een onderbreking in zijn betoog. Romeinen 12 vers 1 sluit direct aan bij het laatste vers van Romeinen 8. Het is een onderbreking, en dat is nou precies ook de demonstratie van wat God in onze dagen daadwerkelijk doet.

Een Onvoorziene Theorie: Zijn de Natiën de Verloren Tien Stammen? ↑ hoofdstukken

Ik zal u vertellen dat ik aanvankelijk een ander plan had; in zekere zin is dit dus een onderbreking. Ik was van plan om verder te gaan bij het slot van het boek Handelingen, maar ik ben in de tussentijd op een verschillende wijze in aanraking gekomen met een bepaalde gedachtegang. Ik dacht: als dat zo zou zijn, dan gaat hetgeen wat we de vorige keer hebben gezien totaal niet meer op. We moeten dus de puntjes op de i gaan zetten wat betreft deze bewering.

Kort samengevat gaat het over de natiën waarover gesproken wordt in het boek Handelingen en in het Nieuwe Testament in het algemeen. Wanneer het heil naar de natiën gaat, met name via de apostel Paulus, dan zou dat volgens deze gedachte niet zomaar over de natiën in het algemeen gaan, maar feitelijk over een verborgen deel van Israël: de tien stammen van Israël.

Het idee daarbij is dat je weliswaar de twee stammen hebt — de Joden, zo is dan de gedachtegang — maar dat de tien stammen ooit verloren zijn gegaan. Ze zijn in ballingschap gegaan en nooit meer teruggekeerd; ze zijn ergens verloren gegaan. Paulus zou in zijn bediening dan die tien stammen op het oog hebben gehad. Maar ja, als dat zo zou zijn... Ik wil dat stap voor stap toch eens onder de loep nemen. Want wat betekent dan datgene wat we de vorige keer hebben gezien?

Laat ik het vers eerst eens even citeren. De centrale tekst van de vorige keer was dat vers in Romeinen 10, waar Paulus zegt: "Maar ik vraag dan, heeft Israël het dan niet verstaan?" Dat wil zeggen het evangelie, de boodschap van hun Messias. En dan antwoordt Paulus op de vraag die hij zelf had neergelegd. Vooreerst zegt Mozes — en dan volgt een citaat uit het boek Deuteronomium: "Ik zal u naijverig (of jaloers) maken op wat geen volk is, toornig op een onverstandig volk."

Wat Paulus zegt, is dat dit in Deuteronomium al is voorzegd door Mozes. Al in de tijd dat God Zijn aangezicht zal verbergen, zal Hij hen naijverig en jaloers maken op wat feitelijk niet eens een volk is. Hij noemt het vervolgens een onverstandig volk, maar het is niet een etnische entiteit zoals we spreken over Nederlanders, Belgen of Duitsers. In die zin is de ekklesia in onze dagen natuurlijk geen volk. Het is een 'uitroepsel' uit de natiën, een verzameling van individuen feitelijk.

Paulus zegt eigenlijk: "Mijn bediening ligt daar al in verborgen." Hoort u wat ik zeg? Mijn bediening ligt daar al in verborgen. Het was dus verborgen in het Oude Testament, maar het staat er wel degelijk opgetekend. Er is al bij monde van Mozes voorzegd dat God Israël naijverig zou maken op wat feitelijk geen eens een volk is en toornig op een onverstandig volk. Het idee is daarbij dus dat dat onverstandige volk, of wat eigenlijk geen volk is, dus niet Israël is. Nee, aan Israël, de twaalf stammen, wordt hier iets aangezegd; het gaat feitelijk om een heidens volk.

Ik zeg het maar even op de wijze zoals dat in onze vertaling ook meestal gelezen wordt. Een onverstandig volk ook in de zin van een volk dat helemaal geen kennis heeft van God. Ik bedoel, God heeft Zich geopenbaard via Mozes aan het volk van Israël. Dat is het grote voorrecht van de Jood — we zullen dat straks trouwens ook nog zien — dat aan hen de woorden Gods zijn toevertrouwd. De volkeren hebben daar geen weet van. Dus ze zijn onverstandig.

Maar wat God dus een keer zou gaan doen wanneer Hij Zijn aangezicht zou verbergen — want in dat verband wordt het gezegd — is dat Hij hen dan naijverig zou maken, jaloers-toornig, omdat ze gepasseerd worden door een volk dat onverstandig is en feitelijk niet eens een volk is. Dat was dus in feite wat we de vorige keer hebben gezien. Maar als deze bewering waar is, dan klopt dit niet. Want Israël zou dan naijverig worden gemaakt op... ja, op wat? Op Israël? Dat klopt niet. Dat is niet coherent, daar zit geen logica in. Nee, dat betekent dat Israël jaloers gemaakt wordt op een volk dat níét Israël is, dat dus buiten de twaalf stammen ligt. Nou, dan moeten we toch eens een keer wat dieper gaan graven. Hoe zit dat nou eigenlijk en hoe definiëren we deze dingen?

Twee Fundamentele Vragen: Wat Is Israël en Wie Zijn de Natiën? ↑ hoofdstukken

Waarbij ik dus vanavond eigenlijk voor en na de pauze twee vragen wil stellen. En dat is de eerste: wat is Israël nou eigenlijk? Het zijn nogal fundamentele vragen. Hoe omschrijven we dat? En vervolgens: wie zijn de natiën? Eigenlijk is dit het oogmerk, maar om te weten wie de natiën zijn, moeten we eerst weten wat Israël is. Dat lijkt wat abstract en toch denk ik — en u bent er natuurlijk om dat te checken en te controleren — dat de Bijbel hier wel degelijk gewoon een duidelijk antwoord op geeft. Het is dus een omschrijvingskwestie. Hoe definiëren we dat?

En dus laten we beginnen bij de eerste vraag: wat is Israël nu eigenlijk? Nou, dit is trouwens de eerste fout die ik in mijn eigen presentatie opmerk en dat is dat hier staat Romeinen 10, maar dat moet zijn Romeinen 9. Want Romeinen 9 tot en met 11 begint in feite ook met de vraag wat Israël is en dan zegt Paulus in Romeinen 9 vers 6: "Want niet allen uit Israël, die zijn Israël." Of, hoe staat dat in de NBG-vertaling? "Want niet allen die afstammen van Israël zijn Israël." In de praktijk is dat hetzelfde.

Maar, en hij zegt er nog aan toe: "En zij zijn ook niet allen kinderen omdat zij zaad van Abraham zijn." Maar — en dan citeert hij, dat doet hij trouwens voortdurend, met name in deze hoofdstukken ook: "Door Izaäk zal men van nageslacht van u spreken." Het idee is dan: het zaad van Abraham, ja wat is dat? Is dat gewoon al zijn nageslacht? Nee, dat spitst zich toe; dat is niet Ismaël, maar dat is Izaäk.

En de volgende generatie — dat betoogt Paulus trouwens ook in dit hoofdstuk — in de volgende generatie is het al niet anders. Want als Izaäk dan huwt met Rebekka, dan is er een tweeling om dat te laten zien, en dan spitst die keuze van God zich weer toe. Het is niet Esau, maar Jakob. Met andere woorden — en daar gaat het mij nu even om — niet alles wat uit Israël komt of van Israël dus afstamt, dat is ook daadwerkelijk Israël of wordt als zodanig gerekend. Dat is dus eigenlijk ook al het uitgangspunt van dit hele betoog van Paulus in deze hoofdstukken. Met andere woorden: afkomst speelt een rol, een hele grote rol zeker, maar is niet bepalend. Dat is eigenlijk de afdronk van deze verzen in Romeinen 9.

Het Verbond met Abraham en het Teken van de Besnijdenis ↑ hoofdstukken

Laten we helemaal naar het begin gaan, naar Abraham. Het volk Israël is feitelijk ontstaan uit de beloften die aan de aartsvaders gegeven zijn: aan Abraham, Isaak en Jakob. Als je helemaal naar het begin toegaat, naar Abraham, dan vind je in Genesis 17 dat God een verbond met hem sluit en ook de besnijdenis aan hem en zijn zaad, zijn nageslacht, geeft. In de moderne vertalingen staat meestal 'nageslacht', maar in de Statenvertaling staat 'het zaad'. Dat is eigenlijk ook de echte Bijbelse formulering.

Dan lees je in vers 9: "Voorts zeide God tot Abraham: En wat u aangaat, gij zult mijn verbond houden, gij en uw zaad na u, in hun geslachten. En dit is mijn verbond dat gij zult bewaren tussen uw zaad na u: dat bij u al wat mannelijk is besneden worde." Op zich is dit geen nieuws voor u; u weet dit. God heeft ooit het teken van de besnijdenis gegeven aan Abraham en zijn zaad in de geslachten die na hem zouden komen. De besnijdenis is het teken dat God gaf. Ik noem het een zichtbaar teken, al moet ik even glimlachen om dat zo te noemen, want hoewel het een zichtbaar teken is, is het meestal natuurlijk verborgen. Maar u begrijpt wat ik bedoel.

Wat je hier dus ziet, is dat God Abraham definieert – als ik dat woord mag gebruiken – in termen van een verbond. Dat klinkt misschien wat calvinistisch als ik het zo zeg, maar dat is wel het idee. Met verbondsmatig bedoel ik: in termen van een verbond. Je zou je moeten realiseren dat er in de Bijbel heel wat verbonden zijn. Ik zei net dat het calvinistisch klinkt, omdat men in het calvinisme vaak spreekt over HET verbond, daarmee suggererend alsof er maar één verbond zou zijn. Maar dat is niet zo; de Bijbel spreekt over allerlei verbonden. Het verbond dat God met Abraham sloot, het verbond dat Hij sloot bij de berg Sinaï – het oude verbond, dat later vernieuwd zou worden in het nieuwe verbond – maar ook het verbond met David over het koningschap.

Elk verbond is heel karakteristiek. Ik vergeet trouwens bijna het eerste verbond, namelijk het verbond dat God sloot met Noach en ook weer met zijn zaad. Een verbond wordt nooit gesloten met een enkeling. Als God verbonden sluit, dan doet Hij dat met iemand én zijn nageslacht, zijn zaad. Hij geeft er ook altijd een teken bij. Bij Noach is dat heel duidelijk het teken van de regenboog, de boog in de wolken. Het verbond met Abraham heeft als teken de besnijdenis. Het oude verbond krijgt als teken de stenen tafelen en het verbond met David heeft in feite de troon, de kroon of een vorm van koningschap als embleem. Het is dus altijd verbondsmatig, in de zin dat het ook geldt voor de geslachten die nog gaan komen.

In dit geval representeren de mannen eigenlijk het volk. Dat is misschien niet zo feministisch geformuleerd, maar dat is nu eenmaal de Bijbelse gedachtegang: de man gaat voorop, is verantwoordelijk en representeert het mensdom. Het teken van dat verbond is dus de besnijdenis. Zoals ik al zei, dit verbond wordt gesloten met Abraham en zijn zaad en het draagt een teken. Er wordt gezegd dat een mannelijk kind op de achtste dag na de geboorte besneden zou worden.

Wat echter blijkt, is dat dit weliswaar een verbond is dat door de geslachten loopt en in die zin genealogisch is, maar het is niet exclusief. Want als we even doorbladeren naar Exodus 12, waar we lezen over het begin, de eerste Pascha, dan zie je dat ook vreemdelingen – dat wil zeggen niet-Israëlieten – zich daarbij konden aansluiten. Het Pascha zou uitsluitend door Israëlieten gegeten worden, dat is waar. Maar als iemand zich aansloot bij het volk, dan zou diegene zich met alles wat bij hem hoorde laten besnijden. Ik zal het voorlezen: "Wanneer een vreemdeling bij u vertoeft en JAHWEH het Pascha wil vieren, dan zal ieder van het mannelijk geslacht die bij hem hoort besneden worden. Eerst dan mag hij naderen om het te vieren. Hij zal gelden als in het land geboren, inhems dus." Dan is hij een Israëliet. Geen enkele onbesnedene mag er echter van eten.

Met andere woorden: de besnijdenis is het teken dat God heeft gegeven aan een volk. Inderdaad, dat loopt door de geslachten, maar het is niet strikt genealogisch. Dat wil zeggen, het heeft niet per se altijd te maken met DNA of een strikte genealogische lijn, want ook een vreemdeling kan zich daarbij voegen. Als hij en degenen die bij hem horen besneden worden, dan geldt hij als iemand die in het land geboren is. Oftewel, dan geldt hij als een Israëliet. Je zou kunnen zeggen: "Ja, maar dan is dat niet meer raszuiver." Zo spreekt de Bijbel daar niet over. 'Raszuiver' is trouwens ook zo’n beladen woord, maar u begrijpt wat ik bedoel. Dit is de Bijbelse gedachtegang: afkomst mag dan inderdaad een grote rol spelen, maar is toch niet beslissend.

Deze wetgeving, waar je elders trouwens ook nog wel verwijzingen naar vindt, illustreert dat. Tot op de dag van vandaag is dat in het Jodendom het geval: je kunt je wel degelijk voegen bij het Jodendom. Het wordt overigens zwaar ontraden. Het is heel grappig om te zien dat het Jodendom niet missionair ingesteld is. Ze hebben geen zendingstractaten om andere mensen joods te maken of te judaïseren. Helemaal niet zelfs. Zij zien simpelweg dat zij als volk zijn uitverkoren en dat de andere volken ook een bepaalde status hebben. Zij hebben niet de drang of de roeping om anderen daarbij te betrekken. In dit geval ligt het initiatief dan ook bij de vreemdeling. Die wil dat feest, in dit geval het Pascha, meevieren voor JAHWEH. Oké, dat kan, maar dan moet hij hieraan voldoen. Dat is in de praktijk een flinke drempel om die stap te zetten.

Ik heb daar in het verleden meerdere verhalen over gehoord van mensen die besloten toe te treden tot de synagoge. Je wordt in alle opzichten ontmoedigd om dat te doen; ze staan niet bepaald te springen. Maar het kan wel degelijk. En als je eenmaal die stap hebt genomen en besneden bent, dan geld je ook voluit als Israëliet.

De Besnijdenis als Bijbelse Aanduiding voor het Volk Israël ↑ hoofdstukken

Als inheemse, oftewel als Israëliet. Dat verklaart ook waarom de besnijdenis niet alleen een aanduiding is van een bepaalde handeling, maar zelfs de aanduiding van een volk. Dat volk wordt ‘de besnijdenis’ genoemd. Daar zijn heel veel voorbeelden van; met name in het Nieuwe Testament zie je dat vaak terugkomen.

Laat ik een paar voorbeelden geven om daar een indruk van te geven. Denk aan de geschiedenis van Cornelius, waarbij Petrus in Caesarea – we hebben het daar al eerder over gehad toen we spraken over de betekenis van Caesarea als stad op de grens van het land en de zee, de volkerenzee – in diens huis predikt. In Handelingen 10 vers 45 lees je: “En al de gelovigen uit de besnijdenis...” Dat is een standaarduitdrukking die we vele malen in het Nieuwe Testament vinden. De gelovigen uit de besnijdenis, dat wil zeggen: Israëlieten; het volk aan wie het teken van de besnijdenis gegeven is.

Al de gelovigen uit de besnijdenis die met Petrus waren meegekomen – dat waren er vijf stuks, zo lezen we in dat hoofdstuk – stonden verbaasd dat de gave van de Heilige Geest ook op de natiën was uitgegoten. Zij merkten dat op omdat het een zichtbaar fenomeen was; zij hoorden hen spreken in tongen, oftewel in talen die de sprekers niet hadden geleerd, maar op wonderbaarlijke wijze konden uitspreken. Zij hoorden hen spreken in vreemde talen en God daarin grootmaken. De getuigen waren volkomen verbaasd en zelfs ontsteld. Dat kreeg later nog een behoorlijk staartje, want Petrus moest zich in Jeruzalem verantwoorden voor het feit dat hij bij iemand uit de natiën naar binnen was gegaan. Maar Petrus kon niet anders; hij legde uit dat God Zelf had gedemonstreerd dat Hij dit bevestigde door dit teken aan de natiën te geven. Terwijl Petrus sprak over de Messias en vertelde wat er in het Joodse land was gebeurd, werd ter plekke de Geest uitgestort en gingen zij in talen spreken die ze nooit geleerd hadden. Dat was zo’n evident bewijs dat God aan het werk was, dat ook de getuigen die waren meegekomen het niet anders konden dan bevestigen. Vandaar ook dat men, ondanks de aanvankelijke tegenstand, in de classis in Jeruzalem niet anders kon dan erkennen dat het inderdaad zo moest gaan. Het gaat er hier vooral om dat deze term, ‘de gelovigen uit de besnijdenis’, heel duidelijk maakt dat de besnijdenis verwijst naar het besneden volk, oftewel Israël.

In Romeinen 3 verwees ik er zojuist al even naar. Daar staat: “Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis?” Eerst had Paulus er wat nivellerend en relativerend over gesproken, in de zin dat er in allerlei opzichten geen verschil is. Maar vervolgens stelt hij zelf de vraag: wat is dan überhaupt het voorrecht van de Jood of het nut van de besnijdenis? Het is heel interessant dat hij die termen als synoniemen naar voren brengt; ‘Jood’ en ‘besnijdenis’ zijn kennelijk onderling uitwisselbare begrippen. En dat brengt voorrechten en nut met zich mee. Paulus zegt: “Velerlei, in elk opzicht zelfs.” In de eerste plaats staat vast dat hun – de Jood, de besnijdenis – de woorden van God zijn toevertrouwd. Het is via Israël dat God tot de volkerenwereld spreekt. Zij zijn dat kanaal, een koninkrijk van priesters. Via dat heilige volk spreekt God tot de natiën, tot de wereld. Zij zijn het kanaal daarvoor en dat is hun voorrecht en het nut, niet alleen voor henzelf, maar ook voor de rest van de wereld. Dus: velerlei nut en vele voorrechten in elk opzicht. Ook hier weer de vraag: wat is de besnijdenis? Het is simpelweg het Joodse volk, het volk dat God heeft uitverkoren en waaraan Hij de besnijdenis heeft gegeven.

Romeinen 15 staat me ook nog erg helder voor de geest. Een aantal van u wellicht ook, want afgelopen zondag mocht ik op Urk spreken en toen kwam dit vers ook voorbij. Paulus schrijft daar: “Want ik zeg dat Christus, de Gezalfde, de Messias, ter wille van de waarheid van God een dienaar – een diakonos – van de besnijdenis geweest is.” Waarom? Om de beloften aan de vaderen gedaan te bevestigen. Die beloften stonden al vast, want aan de vaderen, de aartsvaders Abraham, Izaäk en Jakob, had God Zijn beloften gegeven. En niet alleen Zijn beloften, maar ook het teken daarvan: de besnijdenis. De Heer Jezus is gekomen, geboren uit een vrouw en geboren onder de wet, en Hij heeft Zich gericht tot het huis van Israël, oftewel tot de besnijdenis. Hij was Zelf ook besneden. Hij was dus een dienaar van de besnijdenis, van dat volk dat de erfgenaam is van de beloften aan de vaderen. U ziet hoe die term ‘de besnijdenis’ niet alleen verwijst naar een handeling, maar een volk omschrijft. Het is karakteristiek voor Israël dat zij besneden zijn.

Galaten 2 is nog zo’n fraai voorbeeld. Er zijn meer voorbeelden uit die brief te geven, maar ik beperk mij even tot vers 9. We lezen daar dat Paulus in Jeruzalem is voor de beroemde apostelvergadering uit Handelingen 15. Er is daar nogal wat discussie over de vraag of de natiën die gelovig geworden zijn, ook besneden moeten worden. Ik kom daar aan het einde van de avond nog op terug, want het heeft alles met deze zaken te maken. Uiteindelijk lees je dat Paulus zijn getuigenis geeft; aan hem is het evangelie van de voorhuid toevertrouwd, en aan Petrus dat van de besnijdenis. Toen zij in die vergadering de genade opmerkten die Paulus geschonken was, reikten Jakobus, Kefas (oftewel Petrus) en Johannes – die voor steunpilaren golden – hem en Barnabas de rechterhand der gemeenschap. Zij waren degenen op wie de gemeenschap daar in Jeruzalem gebouwd was; zij waren de leiders bij uitstek.

Ik kan het niet laten om er even op te wijzen dat we de namen van de brieven in het Nieuwe Testament ook in deze volgorde vinden: de brieven van Jakobus, Kefas en Johannes. Het hele Nieuwe Testament is ons gegeven met een design dat ook van de apostel Paulus afkomstig moet zijn. Jakobus, Kefas en Johannes reikten Paulus en zijn medewerker Barnabas de rechterhand der gemeenschap, de broederhand. Dat werd beklonken met een handdruk en de afspraak: wij, Paulus en Barnabas, zouden naar de natiën gaan, en zij naar de besnijdenis. Die twee vormen een duidelijke tegenstelling: de natiën en de besnijdenis. De bediening van Paulus is feitelijk universeel – gericht op de natiën – terwijl die van Jakobus, Petrus en Johannes in adressering heel beperkt is tot de besnijdenis. Ook hier weer de vraag: wat is de besnijdenis? Dat is het volk waaraan de besnijdenis is gegeven.

En dat definieert dus precies wat Israël ook is. Zij richten zich tot de besnijdenis, oftewel tot Israël. Het is heel boeiend, want wat we nu vaststellen door een aantal schriftplaatsen de revue te laten passeren, geeft antwoord op de vraag: wat is nou eigenlijk Israël? Er is heel veel discussie over, trouwens ook in het Jodendom: wie is nou eigenlijk een Jood? Dan kun je de genetica erop loslaten, dat het een kwestie van DNA is.

Van oudsher was het trouwens zo dat de man daarin bepalend is. Kijk naar de geschiedenis van Boaz; hij trouwt met Rut, de Moabitische. Naar de huidige Joodse maatstaven zou de zoon Obed, en daarmee dus ook Isaï en David, niet eens Joods of Israëlitisch zijn, want zij hadden namelijk een Moabitische moeder. Maar dat is niet de Bijbelse gedachte. In het huidige Jodendom is dat vooral in de diaspora zo ontstaan. Dat is ook wel vrij logisch, want wie is de vader? Kijk, als je je bevindt in het volk dat besneden is, is dat niet zo’n punt, want dan moet de vader haast per definitie wel Israëlitisch zijn. Maar in de diaspora is dat een veel lastigere kwestie en toen heeft men eigenlijk uit pragmatische overweging, niet op Bijbelse gronden, besloten dat als je moeder Joods is – want het is onmiskenbaar wie de moeder is – dat jij dan ook Joods bent.

Maar deze hele kwestie speelt in de Bijbel niet als je het hebt over de vraag wat Israël is. Het is namelijk dat wat besneden is. De besnijdenis, dat is het teken. Op het moment dat dat teken losgelaten wordt, verandert dat genetisch natuurlijk helemaal niets aan de afkomst, dat begrijp ik ook wel, maar je bent dan geen Israël meer. Dus Israël wil zeggen dat je besneden bent.

Het is trouwens heel apart dat ook in het huidige Jodendom, zelfs in het seculiere Jodendom, de besnijdenis nog heel gebruikelijk is. Dus ook als men niets meer heeft met de Mozaïsche wet, en zelfs als men niet eens meer überhaupt gelooft in een God – of men nou atheïstisch is of niet – dat men om puur culturele redenen, of hoe je het ook wilt noemen, in ieder geval om seculiere redenen, zich toch met dat volk identificeert of vereenzelvigt. Om die reden houdt men dat gebruik van de besnijdenis in stand. Dat is wat een Israëliet is: iemand met dat teken van het verbond. En dat vereenvoudigt de definitie enorm. Wat is een Israëliet? Dan bedoel ik niet alleen maar de mannen, maar gewoon het volk. Het is een aanduiding van het volk dat besneden is. Zo bedoel ik het.

Vandaar ook die gelijkstelling die je overal in de Bijbel vindt. Van oudsher zegt God: "Ik reken het zo: als het besneden is, dan is het Israël." Ook als iemand van origine helemaal niet bij Israël hoort; dat is niet beslissend.

"Wat doe je dan met die andere volken die allemaal besneden zijn?" Ja, je bedoelt de moslimvolkeren. Die hebben daar trouwens ook weer een heel andere regeling voor. Want het teken van de besnijdenis wordt, zoals we dat in Genesis 17 vinden, heel uitdrukkelijk verbonden met dat volk dat op de achtste dag besneden wordt. En dat geldt dan weer niet voor die moslimvolkeren. "Maar wel bijzonder dat zij dat ook zo noemen, hè?" Ja, dat is wel weer bijzonder.

Ismaël was dertien toen hij besneden werd. Ik weet het niet helemaal zeker, maar ik heb weleens begrepen – corrigeer me als het onwaar is – dat ook in de huidige moslimpraktijk jongens op veel oudere leeftijd, waarschijnlijk ook op dertienjarige leeftijd, besneden worden. Is dat zo? Nou, ik laat het even als open vraag, we moeten dat nog eens nagaan.

In ieder geval is de achtste dag de besnijdenis verbonden met deze lijn, gebaseerd op Abraham, Izaäk en Jakob. Want dat is natuurlijk ook nog een punt: de lijn van de aartsvaders loopt via Abraham, dan vervolgens via Izaäk en dan via Jakob. Het is dat volk van de twaalf stammen dat inderdaad besneden wordt, dus via die lijn. En dan heb ik er nog één.

Paulus voor Agrippa: Onze Twaalf Stammen als Eenheid ↑ hoofdstukken

Om die twaalf stammen zo expliciet genoemd te horen worden, dat vind ik wel heel apart. Het heeft ook alles te maken met de kwestie waar ik het aan het begin van de avond al even over had, over de tien stammen. Paulus bevindt zich inmiddels – we hebben het over Handelingen 26 – voor koning Agrippa om verantwoording af te leggen. Hij had al twee jaar gevangen gezeten in Caesarea en had daar al ontmoetingen gehad met Festus en Felix. En dan komt koning Agrippa, de koning der Joden in die dagen, uit de Herodes-familie. Hij komt op bezoek in Caesarea en is erg geïnteresseerd in Paulus, want hij had al zoveel over hem gehoord en wilde hem nu zelf wel eens horen.

Paulus krijgt daar dus de gelegenheid om zich te verantwoorden en om zijn getuigenis te geven. Dat doet hij prachtig; je zou eigenlijk het hele hoofdstuk moeten lezen. Op een gegeven moment maakt hij het koning Agrippa heel erg moeilijk. Hij zegt: "U weet toch van deze dingen die geschied zijn? Het is toch niet in een uithoek gebeurd? Koning Agrippa, gelooft gij de profeten? Ik weet dat u ze gelooft." Agrippa reageert dan een beetje cynisch met: "Nou, jij wilt me wel heel erg snel een christen maken."

Maar Paulus begint zijn getuigenis in de aanvang van zijn verhaal in vers 6 met deze woorden: "En nu sta ik hier voor het gerecht om mijn hoop op de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is." Daar heb je de vaderen weer: Abraham, Izaäk en Jakob. En dan zegt hij er iets bij wat zo veelzeggend is: "...welke onze twaalf stammen door voortdurend nacht en dag God te vereren hopen te bereiken." Waarom vind ik dit nou zo verrassend? Omdat Paulus helemaal niet zoiets kent als de 'verloren tien stammen'. Hij onderscheidt zelfs de twee en de tien stammen niet. Hij spreekt gewoon over "onze twaalf stammen", in feite als een religieuze eenheid.

Hij zegt dat God aan onze vaderen de belofte heeft gedaan en onze twaalf stammen – dat klinkt trouwens ook wel heel familiair – hopen dat te bereiken door voortdurend nacht en dag God te vereren. Die twaalf stammen vormen dus een godsdienstige eenheid. Zij kennen de beloften die aan de vaderen gedaan zijn en dragen daarvan ook het teken van de besnijdenis. Paulus rekent hier dus de twaalf stammen als eenheid, als een religieuze eenheid die herkenbaar en aanwijsbaar is. De wijze waarop hij het formuleert, geeft aan dat ook de luisteraars geacht worden te weten wie die twaalf stammen zijn.

Ik moet er iets bij zeggen – dit is eigenlijk een onderwerp apart, maar laat ik het even kort aanstippen. De term 'Jood' dateert pas van na de Babylonische ballingschap. Even voor de goede orde: het Joodse volk, de twee stammen, was in ballingschap gegaan. De tien stammen al veel eerder. Na zeventig jaar ballingschap en de verwoesting van Jeruzalem riep God Kores, wiens naam al was voorzegd. Precies na zeventig jaar zei God: "Nu is het de tijd." Kores gaf toen het bevel om Jeruzalem weer te laten herbouwen. Hij zei dat ieder onder de ganse hemel die zich verwant voelde met het volk, weer terug mocht reizen naar Jeruzalem en mocht wonen in het gebied van Judea.

Koning Kores was een wereldleider en ieder van het volk mocht terugkeren. In de praktijk was het een minderheid die de reis ondernam, en dat waren vooral mensen van de twee stammen. Niet uitsluitend, maar wel met name. In feite keerden zij terug naar hun eigen erfgebied, namelijk Judea. Als er mensen van de tien stammen waren – die in Assyrië in ballingschap waren gegaan – die terugkeerden, dan kwamen zij in feite niet terug naar hun eigen erfgebied, want ze gingen naar het gebied dat voormalig dat van de twee stammen was. Ze gingen wonen in het gebied van Judea en vandaar dat de mensen die daar daadwerkelijk gingen wonen, Joden werden genoemd.

Niet omdat dat uitsluitend die mensen waren, maar dat is vaak de gedachte. Ik heb het al zo vaak gehoord: Joden, dat zijn de mensen van de twee stammen. De term Jood houdt verband met Juda, dat klopt, maar dat betekent niet dat het alleen gaat om mensen die afstammen van Juda. De term Jood verwijst naar Juda omdat degenen die terugkeerden zich vestigden in het gebied van Judea, van de twee stammen dus. Daarom heten zij Joden. Het grootste gedeelte van de tien stammen is geseculariseerd, zoals dat dan heet. Zij hebben het teken van de besnijdenis niet meer doorgegeven en daarmee verdwenen zij feitelijk onder de natiën. Want als we vasthouden aan de definitie dat Israël het volk is dat besneden is, dan zijn zij niet langer aanwijsbaar zodra ze onder de natiën terechtkomen, hun God kwijtraken en het teken van de besnijdenis niet meer dragen.

Het punt dat ik nog even wil maken is dit: het volk dat terugkeerde, was officieel de twaalf stammen. Dat wil zeggen dat heel het volk mocht terugkeren; iedereen. En zij hebben zich ook als zodanig geïdentificeerd, hoe klein de groep ook was. Je leest ook dat als daar een altaar opgericht wordt, dit gebeurt met twaalf stenen naar de twaalf stammen van Israël. Ze worden Joods genoemd, maar ze worden in de boeken Esra en Nehemia ook telkens Israël genoemd. Waarom? Niet omdat heel Israël daar fysiek aanwezig was, maar zij representeerden wel degelijk de twaalf stammen.

Nu kom ik weer terug bij Handelingen 26, waar Paulus dus zegt: "Onze twaalf stammen hopen inderdaad voortdurend dat doel te bereiken; zij vereren dag en nacht God en hopen de belofte die God ooit aan de vaderen gegeven is, te bereiken." Dat kenmerkt ze. Het hele idee van de 'verloren tien stammen'... Ik zal u nog eens wat vertellen: de term 'de tien stammen', hoe populair het in sommige kringen ook is om daarover te spreken, komt niet één keer in het Nieuwe Testament voor. Nooit. Er wordt altijd gesproken over Israël. Hier spreekt Paulus over "onze twaalf stammen", waarbij hij niet eens een verschil ziet tussen de twee en de tien stammen. Ik moet u zeggen dat ik dat een enorme eye-opener vind. Zij worden gekenmerkt door de beloften die God aan de vaderen gegeven heeft – daar beroepen zij zich op – en het teken daarvan was de besnijdenis. Laten we daar inderdaad even pauzeren, dat is een mooi tijdstip voor een onderbreking.

Conclusies Deel 1: Israël Wordt Verbondsmatig Gedefinieerd ↑ hoofdstukken

Enkele conclusies van wat we nu gezien hebben. Zeker als je niet zo erg vertrouwd bent met deze materie, is het nogal veel, dus even een paar dingen op een rijtje. Louter afkomst is niet bepalend voor de Israël-identiteit. Niet alles wat Israël heet, is ook Israël; of wat uit Israël voortkomt, is niet per se Israël.

Israël wordt, en dat is ook wat we gezien hebben, verbondsmatig omschreven. Dat wil zeggen: het wordt ge-teken-d. Ik heb het op de dia expres zo geschreven met het woord 'teken' in een vet lettertype. Daar zit het woordje 'teken' in; ze dragen het teken van de besnijdenis. Dat is hoe God Israël rekent. Zijn ze besneden? Dan horen ze bij dat volk van de besnijdenis, bij Israël. Zijn ze niet besneden? Dan horen ze daar niet bij.

Een vreemdeling kan dus inderdaad door besnijdenis Israëliet worden. En dan omgekeerd: een Israëliet qua afkomst kan door het verlaten van de besnijdenis feitelijk toetreden tot de heidense wereld. Ja, ook vreemdelingen konden zich voegen onder dit verbond door besnijdenis en de besnijdenis is daarmee ook de technische aanduiding. En niet alleen technisch, maar ook terecht daarmee de aanduiding van het volk van Abraham, Izaäk en Jakob. Zodat niet DNA of de vader- of moederlijn, maar de besnijdenis zelf Israël definieert.

Het wordt in één keer, als u mij vraagt, gewoon heel helder. Daar hoef je dus helemaal geen laboratoriumonderzoek voor te doen. De hele kwestie zoals die speelt in het jodendom over de vader of de moeder, en welke lijn je daarin moet volgen om te bepalen wanneer iemand Joods is of wanneer het Israël is, doet niet ter zake. De besnijdenis is het kenmerk van Israël.

De laatste conclusie die ik nog wil zeggen, is deze: Paulus spreekt van 'onze twaalf stammen' als een religieuze eenheid en veronderstelt daarmee ook dat ze bekend zijn en ook aanwijsbaar. Met dat in gedachte gaan we straks verder met de tweede vraag: wie zijn de natiën? De aardigheid is namelijk dat als je het eerste weet, de tweede vraag een stuk makkelijker wordt. De oorspronkelijke vraag die ik bij de eerste dia ook liet zien, de subtitel van deze studie, is...

De Start van Deel 2: Wie Zijn de Natiën Werkelijk? ↑ hoofdstukken

Wie zijn de natiën? We zijn voor de pauze begonnen met de vraag: wat of wie is Israël? We hebben daarbij vastgesteld in de Bijbel dat Israël synoniem is voor de besnijdenis als volk. Dat lost een heleboel vragen op, een heleboel complexe kwesties over hoe dat nu eigenlijk precies zit.

Zojuist in de pauze is het nog even aan de orde geweest, maar bekend is bijvoorbeeld ook het verhaal waar ik de laatste tijd weer het een en ander over gehoord heb. Dat is de theorie van de Khazaren, wat in feite nogal een antisemitische gedachte is. Het is het idee dat de Asjkenazische Joden — dat wil zeggen vooral de Oost-Europese Joden — niet echt Joods zouden zijn, maar de nakomelingen van mensen uit het gebied van de Kaukasus. In dat gebied, in de Oekraïne, daar woonden destijds de Khazaren. Het verhaal gaat dat dit volk toen tamelijk massaal is overgegaan naar het jodendom en zich heeft laten besnijden. Als de Oost-Europese Joden daarvan afstammen, zo is dan de gedachte, dan zijn zij helemaal niet raszuiver en zouden zij geen echte Joden zijn. Dat zou betekenen dat een heel groot gedeelte van wat Jood heet, helemaal geen Jood is, en daar wordt dan allerlei kwaad aan toegedicht.

Als ik dit nu zo vertel, dan zie ik niet direct veel herkenning, maar dit verhaal kom ik heel dikwijls tegen op platforms zoals Twitter. Er zit een antisemitische gedachte achter, want het impliceert dat het grootste gedeelte van het jodendom helemaal niet eens joods zou zijn. Maar je ziet dat wanneer je eenmaal de juiste definitie hebt van wat Israël is — namelijk het volk dat zich op basis van de belofte aan de vaderen heeft laten besnijden — dit een ander licht op de zaak werpt. Nog afgezien van het feit dat dat hele verhaal zeer dubieus is, om niet te zeggen dat het eigenlijk gewoon totaal uit de lucht gegrepen is, doet het er niet eens ter zake waar de Asjkenazim vandaan komen. Dus ook vanuit dat oogpunt is dit wel degelijk een hele belangwekkende vaststelling: dat je de vraag 'wat is Israël nu eigenlijk?' op deze wijze heel concreet en aanwijsbaar kunt beantwoorden. Dat lijkt me een groot voordeel om te ontdekken.

Daarmee hebben we eigenlijk ook de andere vraag al min of meer beantwoord. Maar er is toch nog wat meer over te zeggen, vooral om nog even wat dieper in te gaan op de gedachte dat de natiën — de heidenen in het Nieuwe Testament en vooral in het boek Handelingen — eigenlijk niet echte heidenen zijn. Het idee is dan dat dit niet zomaar mensen uit de natiën zijn, maar dat het eigenlijk Israëlieten zijn. Er zijn zeer gewaardeerde broeders die dit zo naar voren brengen en dit vanuit verschillende invalshoeken beargumenteren.

Sommigen zeggen dat met name de Angelsaksische volkeren feitelijk herleid kunnen worden tot de tien stammen. Dat is de ene opvatting. De andere opvatting zegt dat Paulus er in het boek Handelingen op uit was om de tien stammen te bereiken, nadat de twaalf zich hadden gericht op de twee stammen. In feite gaat het er dan dus om dat ook in de bediening van Paulus heel Israël op het oog was, met als doel om hen te bereiken. De grote vraag is dan: is dat zo?

Efeze 2: de Voorhuid en de Uitsluiting van het Burgerschap Israëls ↑ hoofdstukken

Laten we eerst naar Efeze 2 gaan, vers 11. Daar zegt Paulus dit – het is een wat letterlijke weergave, ontleend aan de NBG, maar ik corrigeer er nog wel wat bij: "Bedenk daarom dat jullie eertijds de natiën in het vlees – of heidenen in het vlees – waren, en 'voorhuid' genoemd werden door de zogenaamde 'besnijdenis' in het vlees, met mensenhanden."

Voordat we verder lezen in vers 12, is het goed om de zaken die hier benadrukt worden even na te gaan. Kijk wat hier gezegd wordt: "jullie". Hoewel Paulus afwisselend spreekt over "wij" en "jullie" – dat doet hij al vanaf het eerste hoofdstuk – is het hier heel duidelijk: die "jullie", dat zijn de natiën, dat wil zeggen: in het vlees. En zij werden "de voorhuid" genoemd. Oftewel, hier zie je dat "de voorhuid" een synoniem is voor de natiën. De natiën, dat is de voorhuid, en dat is ook een beetje een technische term.

In de NBG-vertaling en andere moderne vertalingen wordt dat altijd weergegeven met "de onbesnedenheid". Degenen die niet besneden zijn, hebben als mannen immers nog de voorhuid; vandaar dat het zo genoemd wordt. Het zijn nogal concrete, visuele begrippen. Maar de natiën in het vlees werden dus de voorhuid genoemd, de onbesnedenen, en dat gebeurde dikwijls ook met minachting. De besnijdenis, het volk van Israël, keek met minachting neer op hen die niet besneden waren en dus "de voorhuid" genoemd werden. Als ik dit zo benoem, dan moet ik altijd denken aan Goliath, "die onbesneden Filistijn". Zo wordt dat in Samuel wel genoemd.

Aan de ene kant heb je dus de natiën, oftewel de voorhuid. En door wie werden ze zo genoemd? Nou, door degenen die níét de voorhuid waren, oftewel "de besnijdenis". En wie zijn dat dan? Dat is gewoon Israël, het volk waaraan de besnijdenis is toevertrouwd. Het gaat hier natuurlijk over het werk van mensenhanden. Dat bedoel ik trouwens niet geringschattend, totaal niet zelfs; het is per slot van rekening God zelf die dit teken in het vlees aan het volk van Israël gegeven heeft. En nog steeds is het zo dat als je je inderdaad laat besnijden, je daarmee een Israëliet wordt. Doe je het niet, dan hoor je automatisch bij de natiën en identificeer je je met hen. Maar als het hier het "werk van mensenhanden" wordt genoemd, wordt daarmee aangegeven dat het uiterlijk is, in het vlees. Het gaat uiteraard om de binnenkant, de besnijdenis van het hart, dat daar de bedekking – de voorhuid – wordt weggenomen. Dat is trouwens geen nieuwtestamentische visie; dat staat in het Oude Testament ook al heel wat keren.

Dan vervolgt Paulus in vers 12 met: "...dat jullie in die tijd zonder Christus waren, uitgesloten van het burgerschap Israëls en gasten van de verbonden der belofte, zonder hoop en zonder God in de wereld." Hier zet hij dus de voorhuid en de besnijdenis tegenover elkaar. De voorhuid, oftewel de natiën, hadden geen wetenschap van, en ook geen verwachting van de Messias, van Christus dus. En ze waren "uitgesloten van het burgerschap Israëls". In de NBG-vertaling staat trouwens "vervreemd" – vervreemd van het burgerschap Israëls. Ik noem dat even, omdat daar nog wel eens de conclusie uit getrokken wordt dat het hier eigenlijk gaat om mensen die ooit wél burgers van Israël waren. Maar dat zit niet in het woord zelf, ook niet in het woord "vervreemd".

Later lees je in Efeze 4 trouwens dat de heidenen "vervreemd waren van het leven Gods". Dat betekent niet dat ze er ooit wel deel aan hadden, maar het betekent dat ze ervan uitgesloten waren. Vandaar dat andere vertalingen het ook met "uitgesloten" weergeven. Dat woord heeft trouwens ook weer die wat dubbele betekenis: het kan zeggen dat je er ooit wel in was maar er vervolgens buiten gesloten bent, maar dat hoéft niet de betekenis te zijn. In feite heeft Paulus het hier over de tempel. In de tempel had je de voorhof voor de Joden, voor Israël, en je had de voorhof der natiën, voor de heidenen. Die was strikt gescheiden door de tussenmuur die Paulus noemt in vers 14: de zorek.

Ja, de tussenmuur. Daar stond ook een uitdrukkelijke waarschuwing dat wie onbesneden was en het terrein van Israël in de tempel betrad, zeker ter dood gebracht zou worden. Dat was trouwens ook de reden waarom Paulus – ten onrechte overigens – gevangen werd genomen in Jeruzalem toen hij daar in Handelingen 21 arriveerde. Er werd gezegd dat hij een heiden, Trofimus, had meegenomen in de tempel. Dat was niet zo, maar de grap is eigenlijk – of het aardige, ik weet niet hoe ik het moet formuleren – dat het in de geest wel klopte.

Maar kijk, het idee is dus dat de natiën, naar het vlees gesproken, buitengesloten waren van Israël. Ze waren daar wel, maar ze hoorden er niet; ze waren daar helemaal vreemd. Voor zover ze iets hadden met de verbonden, waren ze "gasten van de verbonden der belofte". Ze konden dus wel in Jeruzalem komen, zelfs nog in de tempel, maar dan waren ze wel uitgesloten van dat terrein waar Israël wel mocht komen, namelijk degenen die besneden waren. Heb je het weer? Dus het hele idee dat ze ooit wel deel zouden hebben uitgemaakt van het burgerschap van Israël, is erin gelezen. Dat staat er niet en het is ook niet in overeenstemming met het verband. Het hele idee is dat daar een muur was. De natiën werden daarvan buitengesloten en degenen die binnen waren, dat was de zogenaamde besnijdenis. Hier wordt dus het verschil gemaakt tussen de natiën aan de ene kant en Israël aan de andere kant, oftewel de voorhuid tegenover de besnijdenis. En ja, als je het ene kunt definiëren – als je weet wat Israël is, namelijk de besnijdenis – dan weet je ook wat de natiën zijn, namelijk de voorhuid. Dat is eigenlijk heel terecht. Zo sla je dus in feite twee vliegen in één klap. En dan wil ik nog wat specifieker ingaan op...

Waarom de Natiën in het Nieuwe Testament Geen Verborgen Israëlieten Zijn ↑ hoofdstukken

Ik wil ingaan op de kwestie of de heidenen in het Nieuwe Testament eigenlijk verborgen Israëlieten zijn. Ik heb juist afgelopen zaterdag nog een heel artikel daarover gelezen en ik kan me absoluut niet in die gedachte vinden. Laat ik even een paar dingen op een rijtje zetten.

In het Nieuwe Testament worden de natiën nooit gespecificeerd. Dat wil zeggen: als Paulus naar de natiën gaat, dan is het niet zo dat hij op zoek gaat naar de tien stammen. Je leest dat nergens. De term 'de tien stammen' – ik heb het voor de pauze ook al gezegd – komen we niet eens in het Nieuwe Testament tegen. Dus de gedachte dat hij eigenlijk stiekem op zoek zou zijn naar de tien stammen... daar zijn hele theorieën over opgehangen, maar je vindt dat domweg niet terug in het Nieuwe Testament.

De gang van zaken is meestal – en dat hebben we al gezien – dat wanneer Paulus de synagoge verlaat of daaruit gezet wordt (want daar kwam het altijd op neer), hij zich wendt tot de natiën. Ongeacht wie; hij maakt daarbij geen selectie. En dat heeft dan ook weer te maken met het tweede punt: dat Paulus zich tot de natiën wendt. Je leest dat heel mooi geformuleerd in Handelingen 17, waar Paulus op de Areopagus is, in Athene dus, en daar tussen die scholen van filosofen zijn verhaal mag doen. "Wij zijn benieuwd naar wat u te melden heeft," zeggen ze dan. En dan vertelt hij hen over de God van hemel en aarde en over het feit dat God een Man heeft aangewezen door Hem uit de doden op te wekken.

Vervolgens zegt hij dat dit is geschied opdat allen, overal, zich zouden bezinnen. Niet zouden bekeren, maar zouden bezinnen. Dat wil zeggen: ik vertel je nu dit, en waarom? Opdat je dat tot je zou nemen en dat je zou nadenken over wat de betekenis daarvan is. Dat is de gedachte. Het is helemaal niet de gedachte van: "jullie moeten iets doen", maar: "ik vertel je iets, neem het tot je, denk erover na en bezin je daarover." En voor wie geldt dat? Nou, hij zegt: opdat allen overal. Dus ongeacht wie en zonder onderscheid.

Paulus is een apostel van de natiën en dan zegt hij niet: "Ja, eigenlijk alleen maar van de tien stammen." Nee, want het hele verhaal is juist: de natiën, dat zijn degenen die niet besneden zijn. De niet-Israëlieten. Die twee worden dus strikt van elkaar gescheiden. Dus op het moment dat je gaat zeggen: "Ja, Paulus richt zich tot de tien stammen", dan richt hij zich dus niet tot de natiën. En als je zegt: "Ja, maar ze waren ooit... ze kunnen hun stamboom misschien herleiden tot Abraham, Izaäk en Jakob", dan kan dat wel wezen, maar op het moment dat zij het teken van de besnijdenis niet langer dragen, worden zij niet meer gerekend tot Israël. De stamboom heeft dan helemaal geen enkel effect daarin. Dat is dus het tweede punt.

Handelingen 15: het Apostelconvent Bewijst Dat de Natiën Geen Israël Zijn ↑ hoofdstukken

En er is trouwens nog een derde — ja, er zijn er nog wel meer, maar ik wil het eventjes beperken tot Handelingen 15. We hadden het al even eerder over die vergadering die daar in Jeruzalem belegd was. Paulus had zich gewend tot de natiën en hij had daar de genade Gods gepredikt, het evangelie van de voorhuid, enzovoort. En dan komt daar een hele school uit de Farizeeën en die zegt: ja, zij moeten zich nu ook laten besnijden en de Mozaïsche wet gaan houden.

Nou, over die kwestie ontstaat er heel veel tumult en discussie. Paulus gaat naar Jeruzalem om ook zijn bijdrage te leveren, en de vraagstelling is dus: moeten de natiën worden besneden? Maar uit die vraag alleen al blijkt dat degenen over wie het gaat, geen Israëlieten waren. En dat blijkt ook uit het antwoord, want het antwoord is uiteindelijk ontkennend.

Unaniem wordt daar in Jeruzalem besloten: nee, zij die uit de natiën gelovig geworden zijn, die hoeven zich niet te conformeren aan de Mozaïsche wet en ook niet besneden te worden. Unaniem; ook Jakobus en Petrus en Johannes, allemaal zijn ze het daarover eens.

Dus: a, ze waren geen Israëlieten, want anders waren ze namelijk al besneden. En bovendien: ze hoeven ook geen Israëlieten te worden. Het loutere feit dat deze vraagstelling er is, geeft al aan dat Paulus' bediening onder de natiën helemaal niet gericht was op verborgen Israëlieten ofzo. Dat is totaal niet aan de orde, dat speelt helemaal niet. En dat deze kwestie daar in Handelingen 15 in Jeruzalem behandeld wordt, bewijst zowel qua vraagstelling als in het antwoord dat het inderdaad gaat over de voorhuid. Het gaat inderdaad over de natiën en geen verborgen Israëlieten.

Romeinen 9 en 11: het Expliciete Contrast Tussen de Natiën en Israël ↑ hoofdstukken

Laten we dan nu kijken naar Romeinen 9 tot en met 11. Dat is een heel interessant gedeelte. De vorige keer hebben we het er al over gehad dat Paulus een apostel van de natiën is, juist ook om Israël tot naijver te wekken en om enigen uit hen te redden. Het is heel boeiend dat Paulus juist in deze hoofdstukken een paar keer een contrast maakt tussen Israël en de natiën.

Eerst kijken we naar Romeinen 9 vers 30. Deze tekst staat me nog erg helder voor de geest, ook vanwege afgelopen zondag toen dit vers ook al even aan de orde kwam, dus er zit wat overlap in. Paulus zegt daar: "Wat zullen wij dan zeggen? Dit: natiën — of heidenen zo u wilt — die geen gerechtigheid najaagden..." Dat wil zeggen: zij die helemaal niet de behoefte hadden om rechtvaardig voor God te worden, die hebben gerechtigheid verkregen, namelijk gerechtigheid vanuit geloof. "Doch Israël, hoewel het een wet der gerechtigheid najaagde..." Dat wil zeggen dat men met veel ijver bezig was om rechtvaardig voor God te worden, maar ze zijn aan de wet niet toegekomen. Dat betekent dat ze de wet niet hebben begrepen, ondanks al hun ijver en het najagen van die wet der gerechtigheid.

Vervolgens beantwoordt Paulus de vraag waarom dat dan zo is. Hij zegt dat dit komt omdat Israël daarbij niet uitging van geloof, maar als vanuit werken. Het punt dat Paulus hier maakt, is dit: aan de ene kant heb je de natiën en aan de andere kant heb je Israël. Daaruit blijkt volgens mij één ding zonneklaar: zij die tot Israël behoorden, horen niet bij de natiën, en zij die tot de natiën behoren, horen niet bij Israël. Anders is deze tegenstelling gewoon onzin.

Ik vind het trouwens ook heel opmerkelijk — en ik wil er graag op wijzen — wat dat verschil tussen geloof en werken precies inhoudt. Kijk, als je aan het werk gezet wordt, krijg je een opdracht; dat moet je dan dus doen. Israël is daarvan uitgegaan; zij doen die wet der gerechtigheid en jagen die na, maar zij is aan de wet niet toegekomen. Ze denkt namelijk dat de wet een opdracht geeft die wij moeten doen. Waarom is dat fout, of waarom is dat zelfs fataal? Paulus zegt ook in het volgende vers dat ze zich daarom hebben gestoten aan de steen van aanstoot. Die steen die God in Zion gelegd heeft, is voor hen een steen van aanstoot geworden omdat ze niet uitgingen van geloof, maar vanuit werken. Zij dachten dat de wet zegt: "dat moet je doen", als een opdracht om te werken.

In werkelijkheid is de wet echter een evangelie, een bericht, een belofte of een mededeling. Daar kun je helemaal niets mee 'doen'. Die kun je niet 'werken'. Als ik iets meedeel, bijvoorbeeld: "Morgen is het mooi weer", kun je dat dan doen? Nee, dat kun je niet doen, want er wordt niets gevraagd en je krijgt geen opdracht. Je kunt er maar één ding mee doen en dat is: geloven. Je kunt het ook niet geloven, maar dat is het enige: geloof het. Alles wat de wet in de Bijbel is, is geen opdracht om te doen met handen en voeten, maar een boodschap, een mededeling, een belofte of een goed bericht om te geloven. Niet met handen en voeten, maar met hart en mond. Dat is trouwens Romeinen 10, want met het hart gelooft men en met de mond belijdt men. Dat is dus iets heel anders.

Israël is hierover gestruikeld omdat ze niet uitging van geloof, maar van werken. In feite is dat het probleem van de hele religie. Alle religie, ook de christelijke religie, gaat ervan uit dat het evangelie iets is wat je moet doen. Ongeacht wat je precies moet doen, maar je moet iets doen. Er wordt een opdracht gegeven die je moet werken. Maar dat is het evangelie dus niet. Het evangelie is een mededeling, een goed bericht, en dat geloven we. Ja of nee? Dat is het enige wat je ermee kunt doen. Hieruit blijkt inderdaad dat de natiën niet gerekend worden als Israël.

Trouwens, Paulus maakt hier ook geen verschil tussen de stammen, wat ook heel opmerkelijk is. Dat is namelijk wat heel dikwijls gedaan wordt: men zegt dat je aan de ene kant de Jood hebt — dat zijn dan de twee stammen — en aan de andere kant Israël, wat dan de tien stammen zouden zijn. Maar hij heeft het hier helemaal niet over Juda. Als het inderdaad zo zou zijn dat alleen de twee stammen zouden zijn gestruikeld over de wet, of de wet niet zouden hebben begrepen en gestruikeld zouden zijn over de steen, dan had hij hier 'Juda' moeten zeggen. Nee, hij zegt 'Israël', als aanduiding van de twaalf stammen. In de Bijbel is die terminologie in ieder geval niet in lijn met dat gemaakte onderscheid tussen de stammen in deze context. Het is inderdaad de tegenstelling: natiën versus Israël. Dat contrast is helder.

Even later in diezelfde hoofdstukken citeert Paulus Jesaja. In Romeinen 10 staat dat Jesaja waagde te zeggen: "Ik ben gevonden door wie Mij niet zochten." Als je dat in Jesaja 65 vers 1 naleest, dan gaat het inderdaad over de natiën. "Ik ben gevonden door wie Mij niet zochten, Ik ben openbaar geworden aan wie naar Mij niet vroegen." Maar van Israël zegt Hij: "De ganse dag heb Ik Mijn handen uitgestrekt naar een ongehoorzaam en tegensprekend volk." Ziet u? Israël, de twaalf stammen, zij zijn ongehoorzaam. Ze hebben geen gehoor gegeven aan God en ze hebben Hem tegengesproken, in tegenstelling tot de natiën aan wie God Zich wel bekendmaakt. Die natiën hebben overigens ook niet gewerkt; ze hebben geen gerechtigheid nagejaagd om rechtvaardig voor God te worden. Nee, God heeft hen via de apostel Paulus iets verteld en dat geloofden zij. Dat is de gedachte van wat Paulus aan de natiën heeft verteld: zij hebben geen gerechtigheid nagejaagd, maar ze hebben het wel verkregen, en wel vanuit geloof, door 'amen' te zeggen op dat wat als goed bericht werd meegedeeld.

Dan heb ik er trouwens nog eentje. Paulus gaat in Romeinen 11 in op de metafoor van de olijfboom en de olie uit de saprijke wortel. Dat is de belofte die God aan de vaderen heeft gedaan. Je leest daar over de natuurlijke takken en over de wilde takken. De natuurlijke takken zijn Israël, en Paulus zegt dat velen daarvan zijn weggebroken. Daarentegen zijn er wilde olijftakken — dat wil zeggen: uit de natiën — die deel hebben gekregen aan de beloften die God ooit aan Abraham heeft gegeven. Zij zijn bijvoorbeeld ook al genoemd door Mozes, waar we het begin vanavond over hadden: dat 'dwaze volk' dat eigenlijk 'geen volk' is. God geeft hen die positie en maakt Israël daarmee jaloers. Zij hebben deel gekregen aan die belofte, aan dat woord en die rijkdom.

Maar dat zijn dus wilde takken en geen natuurlijke takken. Nu zegt Paulus: "Want indien God de natuurlijke takken niet gespaard heeft, Hij zal ook jullie niet sparen." Dat wil zeggen: ook de wilde takken niet, als jullie niet bij dat geloof blijven. Die 'jullie' zijn hier de natiën. Stel je nu eens voor dat die gedachte waar zou zijn dat de natiën eigenlijk stiekem toch Israëlieten zijn. Dan zouden het feitelijk natuurlijke takken zijn. Want van nature, van oorsprong en qua afkomst zouden zij dan aanspraak kunnen maken op de belofte van God. Toch? Dan zouden zij natuurlijke takken zijn. Maar Paulus zegt expliciet dat die natiën helemaal geen natuurlijke takken zijn. En dat, als u het mij vraagt, weerspreekt de theorie dat de natiën eigenlijk de tien stammen zijn heel sterk.

De gedachte, de aanname dat die wilde takken, de natiën, eigenlijk stiekem dan toch in het verborgenen of via een andere lijn toch Israëlieten zouden zijn qua afkomst... Ik laat het kort doen, want het is een afsluiting. In Romeinen 9 wordt het namelijk heel specifiek. Er is eigenlijk één vers waar men die gedachte vooral op baseert: de gedachte dat Paulus met die natiën eigenlijk doelt op de tien stammen.

En dat is wanneer hij in Romeinen 9 vers 24 zegt — vol middenin zijn betoog: "En dat zijn wij." Dan verwijst hij naar degenen die voorbereid zijn tot heerlijkheid. Kijk het maar eens na. "Dat zijn wij die Hij geroepen heeft, niet alleen uit de Joden, maar ook uit de natiën." Ik bedoel, de ekklesia die nu geroepen wordt, bestaat weliswaar gelovig uit de Joden — dat is wel niet veel — maar ook en met name uit de natiën.

En dan zegt hij: "zoals Hij ook bij Hosea zegt". Dat "zoals" is de inleiding tot een vergelijking. Hij zegt niet: dit is wat Hosea zegt of bedoelt, of dit is de uitleg of de vervulling ervan. Nee, dit illustreert ook wat Hosea al zegt. In Hosea 1 citeert hij dan: "Ik zal niet-mijn-volk noemen: mijn-volk, en de niet-geliefde: geliefde."

Dan gaat hij verder: "En het zal geschieden ter plaatse dat waar tot hen gezegd was: Gij zijt mijn volk niet, daar zullen zij genoemd worden: zonen van de levende God." Waarom haalt Paulus dit aan? Vanwege wat Hosea als principe duidelijk maakt, namelijk dat ook zij die ooit niet Zijn volk waren, niettemin weer Zijn volk worden. En ook al waren ze eens niet geliefd, ze zullen geliefd worden. Lo-Ammi, Lo-Ruchama... dat zullen zij alsnog dan worden.

Overigens heeft Hosea het hier niet per se alleen over de tien stammen, maar bovendien gaat het erom dat Paulus de vergelijking maakt. Ik had dit wat uitgebreider moeten toelichten en ik geef toe dat dit misschien een beetje too much is. Ik ben ook wel een beetje kort door de bocht, neemt u mij niet kwalijk, maar ik zie dat het tijd is en ik wil mijn conclusies nog eventjes doen.

Eindconclusies: de Natiën Zijn de Voorhuid en Geen Natuurlijke Takken ↑ hoofdstukken

Laat ik de conclusies van na de pauze ook even op een rijtje zetten. Zoals Israël wordt gedefinieerd door de besnijdenis, zo worden de natiën gedefinieerd door de voorhuid. Dat is gewoon één op één over te zetten; het is synoniem. Paulus' bediening was gericht op de natiën, dat wil zeggen op allen en wel overal, en niet specifiek op een groep onder de natiën omdat die van nature speciale aanspraak zouden kunnen maken. Integendeel, ze zijn juist niet van nature.

De natiën zijn geen natuurlijke takken. Zij kunnen qua afkomst geen aanspraak maken op de belofte aan de vaderen. Dus ook in dat opzicht blijkt heel duidelijk dat de natiën geen Israël zijn. Dat is eigenlijk vooral wat ik na de pauze duidelijk wilde maken, maar feitelijk stond dat voor de pauze ook al vast. Ik heb het na de pauze alleen nog wat nader toegelicht.

Daarmee ben ik gearriveerd bij de laatste dia en het is klokslag tien uur, dus ik denk dat we het hier maar eens bij moeten laten. Nogmaals mijn excuses dat ik die laatste verwijzing naar Romeinen 9 te kort heb moeten doen. Misschien dat ik daar bij een andere gelegenheid nog eens uitgebreider op inhaal, maar ik hoop dat ik hiermee vanavond wat dingen duidelijk heb mogen maken. Dat is toch waar het om gaat: dat de Schrift voor ons gaat leven, dat je het gaat verstaan en vooral ook dat je de rijkdom daarvan gaat beseffen. Goed, zullen we het daarbij laten en onze hemelse Vader nog dankzeggen?

🎧 naar de natiën gezonden (6) - wie zijn de natiën?
Delen: