▶ 00:01 Terugblik op Israëls Roeping en Ongeloof ↑ hoofdstukken

En voor de derde keer gaan wij ons met dit thema bezighouden: naar de natiën gezonden. In feite is dat een onderwerp dat vanaf de aanvang — zeker vanaf de aanvang van deze aeon, vanaf dit wereldtijdperk sinds er natiën zijn, sinds de dagen van Noach — als een rode draad door de hele Heilsboodschap heen loopt. Namelijk dat God de volkerenwereld op het oog heeft. Dat we ons daar een heel seizoen mee bezighouden, heeft ermee te maken dat dit in onze tijd, eigenlijk al vanaf tweeduizend jaar geleden, een heel bijzondere gang maakt; een verborgen weg die God bewandelt. En daarover valt dus heel veel te melden.

Dit keer heb ik het als subtitel meegegeven: 'Israëls ongeloof en Paulus’ roeping'. Die blijken alles met elkaar verband te houden. Even voor de goede orde een korte terugblik. De eerste avond, in september, hebben we ons vrijwel uitsluitend beziggehouden met het Oude Testament, of de Hebreeuwse Bijbel zo u wilt. Daarin hebben we gezien dat God van oudsher Israël heeft uitverkoren te midden van alle volkeren om voor Hem een koninkrijk van priesters te zijn. Dat betekent dat Hij in dat volk een werktuig, een instrument vormt dat dienstbaar is om Zijn plan met de hele volkerenwereld te vervullen. Het feit dat Hij Israël uitverkoos, is dus niet uitsluitend — wat een verwarrend woord misschien, ik bedoel daarmee dat Hij de andere volkeren daarmee niet zou wegzetten of daarin geen interesse zou tonen. Het is precies omgekeerd: Hij kiest juist dat volk uit om de rest te bereiken. Ik denk dat alleen al die overweging heel belangrijk is om zicht te hebben op de betekenis van uitverkiezing, want het is een universeel principe. God kiest altijd uit tot zegen en tot heil van de anderen, ongeacht wie die anderen dan ook zijn.

Wat we daarbij ook hebben gezien in de talloze bijbelpassages die we de revue hebben laten passeren, is dat God via een gelovig Israël, maar ook via een hersteld Israël, de volkerenwereld zal zegenen. Die belofte staat eigenlijk nog steeds in de nabije toekomst, waar ik het zojuist in mijn gebed over had: als de nieuwe aion gaat aanbreken, dan zal dat daadwerkelijk ook vervuld gaan worden.

De tweede avond hebben we die lijn vervolgd en gezien dat het Nieuwe Testament voortborduurt op datzelfde patroon. Ook heel de prediking, niet alleen in de Evangeliën maar ook in het boek Handelingen, is gericht op de bekering van Israël. We hebben ons de vorige keer vrijwel uitsluitend beziggehouden met de prediking die de apostel Petrus heeft gehouden in Jeruzalem bij het tempelplein, naar aanleiding van de genezing van de man die vanaf zijn geboorte verlamd was. Petrus betoogde dat dit een symbool is, een type van wat God voornemens is te doen met het volk Israël. Als ook zij opzien naar boven, naar de Verlosser, en Hem erkennen, zullen zij hersteld worden en nieuw leven ontvangen. Dat is wat we vooral hebben gezien.

Het is elementair om te zien dat als Israël inderdaad tot geloof zou zijn gekomen — inmiddels moet je daar in de verleden tijd over spreken — de Messias daadwerkelijk zou zijn teruggekeerd naar de wereld. U zegt: dat is een ongelegd ei. Ja, maar dat was in die dagen wel de prediking. In die tijd waren de twaalf er ook niet van op de hoogte hoe dat zou aflopen. Wanneer de Heer aan het begin van Handelingen de vraag beantwoordt of Hij in deze tijd het koninkrijk voor Israël gaat herstellen, geeft Hij een antwoord dat de vraag een beetje omzeilt. Hij stuurt hen eigenlijk gewoon met een opdracht naar Israël en zegt: "Jullie zullen mijn getuigen zijn." Pas aan het einde van het boek Handelingen blijkt — en eigenlijk al veel eerder, dat zullen we vanavond ook zien — dat die prediking stukloopt. Dat wil zeggen: Israël gelooft niet. Israël komt in die dagen niet tot geloof en daarom is in die dagen ook het koninkrijk niet openbaar geworden.

Achteraf gezien is het misschien nog wel het meest wonderlijke — en ik kan het eigenlijk niet verklaren, maar ik vind het wel prachtig om je dat te realiseren — dat het feit dat het zo fout ging, precies ook weer de bedoeling was. Hoe fout het ook gaat, het gaat altijd naar Zijn raad en naar Zijn plan. Wat wil je nog meer? Een element dat daar ook direct aan gekoppeld is, is wat traditioneel de 'Grote Opdracht' of het 'Zendingsbevel' wordt genoemd. U weet wel, waar veel christenen zich van oudsher mee bezighouden: om alle volkeren te maken tot Zijn discipelen. Dat is een opdracht die via Israël daadwerkelijk vervuld zal worden. Dat is ook precies de reden waarom de twaalf, met Petrus als woordvoerder, er nooit over hebben gepiekerd om naar de volkeren toe te gaan. Eerst moest Israël tot geloof komen en via een gelovig Israël zou de rest van de wereld bereikt worden, waarbij de Messias dan ook weer in hun midden zou zijn.

Je ziet het eigenlijk al in de Grote Opdracht verwoord, want daar zegt de Heer: "Maak alle volkeren tot mijn discipelen." En dan zegt Hij: "Ik ben met jullie tot aan de voleinding van de aion." Die aion wordt beëindigd juist in de tijd dat Israël het evangelie van het koninkrijk ook wereldwijd zal predigen. Dat de twaalf niet naar de andere volkeren zijn gegaan, is logisch. Het was hun missie om aan Israël te getuigen en om aan Israël de boodschap door te geven om te geloven in Hem die zij hadden gekruisigd, maar die nu opgewekt is van Godswege en verheerlijkt aan Gods rechterhand zit. Dat is ook een heel essentieel element om je te realiseren als je het hebt over die Grote Opdracht.

Het feit dat dit in de afgelopen tweeduizend jaar totaal geen enkel succes heeft gehad, dat er in al die twintig eeuwen geen enkel volk een discipel van Hem is kunnen worden, is logisch. Het eerste volk dat daarvoor in aanmerking zou komen, heeft geweigerd, waardoor er eigenlijk om zo te zeggen een kink in de kabel kwam en de boodschap en de prediking een heel andere route is gegaan. Dat verklaart trouwens ook meteen dit plaatje, waarbij het heil nu een u-bocht maakt; een omweg, waarbij degene die daar bij uitstek het instrument voor is, de apostel Paulus is. Via hem is inderdaad het heil en de boodschap naar de natiën gegaan, om uiteindelijk natuurlijk weer terug te keren bij Israël. Maar goed, dat is een hele mond vol, dat realiseer ik me wel. Laten we meteen eens een andere hoek bij de horens vatten.

▶ 08:59 De Profetie van de Zeventig Jaarweken ↑ hoofdstukken

Bij de aanvang aarzelde ik even of ik dat daadwerkelijk zou doen, want ik heb hier een nogal onorthodoxe visie op gekregen. Ik bedoel, ik heb altijd het idee gehad dat die profetie van de zeventig jaarweken een profetie is over een tijdlijn die onderbroken zou zijn. Dat wil zeggen dat in de eerste 69 jaarweken die leiden naar de Messias er het ongeloof is, en dan de zeventigste week die nog zou komen in de toekomst. Het is alweer een jaar of tien geleden dat ik tot een ander inzicht kwam en ik heb daar best wel veel Bijbelstudies over gegeven.

Daarom zei ik zojuist in het gebed dat wat ik doorgeef — en dat is niet de enige reden — maar waarom ik in het gebed zei dat wat ik doorgeef... ja, ik hoop uiteraard dat ik dat zo doe zoals het geschreven staat, maar het is aan de luisteraar, aan jullie dus, om dat te checken en niet voor zoete koek aan te nemen. Trouwens, dat gevaar is toch niet zo groot: als je namelijk al heel erg sterk van mening bent van "nou, ik weet precies hoe dat zit", dan zul je ook niet openstaan voor een ander inzicht. Dat is gewoon een gegeven.

Dit is dus eventjes de disclaimer erbij over wat ik hier nu over ga zeggen: het wijkt af van wat traditioneel gezegd wordt. Eigenlijk is dat ook niet helemaal juist, want de visie dat die zeventig jaarweken een periode zouden zijn die in tweeën geknipt moet worden — waarbij alleen de laatste week nog in de toekomst zou liggen — die is historisch gezien betrekkelijk jong. Dat moet ik er dan ook nog even bij zeggen. Maar goed, dat is de reden waarom ik deze kwestie aansnij. Want je zou je de vraag kunnen stellen: waarom ga je het hierover hebben? Over de zeventigste jaarweek, terwijl het gaat over het heil dat naar de natiën gaat en over de breuk met Israël et cetera? Ja, maar daar gaat de zeventigste jaarweek nu juist ook over. En dat wil ik graag laten zien.

Dat is eigenlijk de clue van het verhaal wat ik erover vertel. Eigenlijk is het heel simpel en het maakt het veel eenvoudiger, want ik geloof dus dat die zeventig jaarweken die daar in Daniël 9 worden beschreven een aaneengesloten periode vormen. Helaas helpen de gangbare vertalingen ons daar niet echt bij. In de NBG-vertaling of de Statenvertaling staat het bijvoorbeeld in het meervoud: "Zeventig weken zijn bestemd", of woorden van gelijke strekking. Dat lijkt ook logisch, want ja, je hebt het over zeventig weken, dat zijn er meerdere. Maar er staat in de grondtekst een enkelvoud: "Zeventig weken is bestemd". Dat klinkt wat onlogisch, maar ik denk trouwens niet dat het een stijlfout is; het accentueert juist dat die zeventig weken als een eenheid worden neergezet. Vandaar dus dat enkelvoud.

Eén ding is duidelijk en dat kan ook niet missen: die zeventig jaarweken eindigen bij de Messias. En als ik het zo zeg, dan kan ik dat ook heel vrijmoedig zo beweren, want de term Messias komt juist in deze passage een paar keer voor. Die zeventig weken eindigen daar. En dan zou de ongerechtigheid verzoend of bedekt zijn, een eeuwige gerechtigheid aangebracht, het Allerheiligste gezalfd zijn en ook nog iets anders — en dat is trouwens denk ik ook een heel belangrijk gegeven: vanaf die tijd zou gezicht en profeet verzegeld zijn.

Dat betekent dat als iets verzegeld is... Later in het boek Daniël lees je dat ook, dat Daniël de woorden van zijn boek moet verzegelen. Er wordt dan bij gezegd dat het toegesloten is tot de tijd dat de zegels eraf gaan, en dan is het weer toegankelijk en zullen velen onderzoek doen en het ook daadwerkelijk verstaan. Gezicht en profeet verzegeld wil gewoon zeggen dat de visioenen die beschreven worden en de profetie die daarin wordt aangereikt en uitgesproken, verzegeld worden; Israël zal het niet begrijpen.

Dus bij het einde van die zeventig jaarweken... Ik aarzel opnieuw weer eventjes, want nu moet ik me hard de vraag stellen: wat weten mijn toehoorders nu? En dan kan ik naar de gezichten gaan kijken en ik heb zo het vermoeden dat dat wel goed zit. Maar helemaal zeker weten doe ik het niet en bovendien zijn er ook mensen die via het internet luisteren, en daarvan weet ik in ieder geval niet wat zij weten. Laat ik het dus even heel kort samenvatten.

▶ 14:36 Uitleg van het Bijbelse Begrip Jaarweken ↑ hoofdstukken

De term jaarweek heeft alles te maken met een inzetting die God aan zijn volk had gegeven, namelijk dat er niet alleen maar weken van dagen zijn. Na zes dagen krijg je de zevende dag, een Sabbatdag. Maar je hebt ook weken van jaren en de zogenaamde cyclus van Sabbatsjaren. Dus na zes jaren waarin het volk het land heeft bewerkt en daarvan geoogst heeft, volgt na die zes jaren een Sabbatsjaar. En dat is dus een jaarweek. Geen dagweek, maar een jaarweek, een week van jaren.

En daar zit nog iets aan vast: na zeven jaarweken, dus zeven cycli van zulke jaarweken – dat is 7 x 7 is 49 jaar – krijg je vervolgens een ingelast jaar en dat is het jubeljaar, het vijftigste jaar. Dat is een complete cyclus en dan begint het weer opnieuw met weer zeven jaarweken. Het zijn eigenlijk allemaal blokken van tijd van elk vijftig jaar (49 plus 1 jaar). Zeventig jaarweken is dus 490 jaar, plus – en dat wordt ook vaak vergeten – ook nog eens een keertje tien jubeljaren. In een periode van 70 jaarweken heb je dus ook 10 jubeljaren die je erbij moet berekenen, wat uitkomt op een periode van 500 jaar.

De profetie wordt heel apart gegeven. Daniël, dat lees je in Daniël 9, maakte er eigenlijk aanspraak op. Hij had de profeet Jeremia voor zich liggen en die zei dat na 70 jaren het volk weer zou terugkeren en de tempel ook weer hersteld zou worden. En het jaar was aangebroken; het was het eerste jaar van koning Kores. Dan gaat Daniël in gebed. Hij gaat op zijn knieën en zegt: "Heer, wij hebben gezondigd. U hebt ons niet voor niets uit het land gezet, maar u heeft ook gezegd – de profeet Jeremia had het meer dan eens voorspeld – dat na 70 jaar, of in het 70ste jaar, men zou terugkeren."

Daniël is nog niet uitgebeden of hij wordt gestoord in zijn gebed. Hij krijgt te horen dat het woord om Jeruzalem te herstellen zojuist is uitgegaan. Dat wil zeggen: koning Kores heeft dat zojuist bevolen. Daar heeft Daniël trouwens zelf ook wel een aandeel in gehad, maar dat verhaal is te mooi om nu allemaal te vertellen. En dan, in dat 70ste jaar, krijgt Daniël een profetie, niet over 70 jaren, maar over 70 jaarweken. Er wordt gezegd: vanaf het moment dat het woord uitging om Jeruzalem te herstellen tot aan Messias de Vorst zijn zeven en tweeënzestig weken.

Ik citeer nu een beetje uit mijn hoofd. Laten we even lezen vanaf vers 25. Ik ga vanavond dit gedeelte niet vers voor vers of regel voor regel behandelen, absoluut niet, want dat zou veel te ver voeren. Daar zou je echt weer een seizoen voor moeten uittrekken denk ik, want het is zo boordevol aan gegevens en aan rijkdom, zoals dat echt typisch eigen is aan Gods Woord. Maar goed, dan krijgt Daniël de uitleg: "Weet dan en versta: vanaf het uitgaan van het woord om te doen terugkeren en Jeruzalem te herbouwen..." Dit is overigens een wat letterlijke vertaling. Vanaf dat moment, om te doen terugkeren en Jeruzalem te herbouwen tot aan Messias Vorst – en die Messias wordt hier Vorst genoemd, hier staat gewoon het Hebreeuwse woord voor Mashiach – zijn zeven weken en tweeënzestig weken. In totaal dus 69 weken. En dan staat erbij: "en dat zal terugkeren en worden herbouwd, plein en wal, ook in de druk van de tijden."

Die 69 weken hebben alles te maken met eerst zeven weken (49 jaar), die zijn gereserveerd voor de herbouw van Jeruzalem. Vervolgens is het teruggekeerd en herbouwd, maar wel in de druk van de tijden. En dan krijg je die twee hele lange perioden van honderden jaren, van 62 jaarweken. Dat is bijvoorbeeld de tijd van de Makkabeeën, met enorm veel strijd van de wereldrijken. Je krijgt eerst nog het Medo-Perzische Rijk, het Griekse Rijk en het Romeinse Rijk in de druk van de tijden.

En na die 62 weken zal de Messias worden afgesneden en hij zal niet hebben, zonder dat er iets tegen hem is. Maar in ieder geval: hij wordt afgesneden. Wij weten natuurlijk dat dit een van de meest opmerkelijke profetieën is, waarin niet alleen wordt gezegd dat de Messias zou komen – elders wordt ook gezegd waar hij zou komen, hoe hij zou komen en uit welke stam hij zou komen – maar hier wordt ook expliciet vermeld wanneer het zou zijn. En ja, dat kan er maar één doen natuurlijk, en dat is Hij die het heden kent en de toekomst overziet. Prachtig!

Maar goed, die Messias zal worden afgesneden, hij zal niet hebben. Dat is hele sobere taal, maar wel duidelijk. "En de stad en het heiligdom zal worden geruïneerd door het volk van een vorst die komen zal." Ik denk dat die vorst hier dezelfde is als degene die in het voorgaande vers Messias Vorst heette. Wat hier eigenlijk gezegd wordt is dat de stad en het heiligdom zullen worden geruïneerd. Hoezo dan wel? Hoe komt dat? Wel, door het volk van die vorst die komen zal. Waarom? Nou, dat volk heeft de vorst die komen zal afgesneden, vermoord en verworpen. En daardoor wordt die stad en dat heiligdom geruïneerd.

Zo wordt het in het Nieuwe Testament ook meerdere keren gezegd. In de laatste week dat de Heer Jezus op de Olijfberg was, zegt hij ook tegen zijn volksgenoten: "Jeruzalem, Jeruzalem, dat de profeten doodt." Hij zegt: "Hoe vaak heb ik jullie willen verzamelen gelijk een hen haar kuikens," maar hij zegt daarbij ook: "jullie hebben niet gewild." En nu zal binnenkort, eigenlijk binnen een generatie, de tempel woest worden achtergelaten. Jeruzalem zal worden verwoest vanwege het volk dat haar Messias verwerpt. "En zijn einde" – dat wil zeggen van dat volk – "zal zijn in de overstroming en tot het einde toe zal er oorlog zijn, vastbesloten verwoestingen."

En nu krijg je dat beroemde vers waar heel specifiek over die 70ste week gesproken wordt. In feite werd hier ook al over die 70ste week gesproken, want er staat "na de 62 weken". Als je het ziet als een aaneengesloten periode, dan kan het maar één ding betekenen: dat het dus in de 70ste week was. Toch? Goed. Maar als je een breuk veronderstelt tussen die twee perioden, dan gaat dat niet op. Maar dan wordt ook meteen duidelijk wie die "hij" hier is. Wie is die "hij"? Nou, dat is die vorst die komen zal: Messias de Vorst.

▶ 22:35 De Zeventigste Jaarweek en de Bevestiging van het Verbond ↑ hoofdstukken

En Hij, als die Messias dan zal komen in die zeventigste week, zal het verbond bevestigen voor de velen van het Joodse volk daar in het land voor één week — een jaarweek dus. In de helft van de week zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. De gedachte hierachter is dat de Messias is gekomen en dat Zijn bediening begon op het moment dat Hij gedoopt werd. Toen werd Hij ook daadwerkelijk gezalfd met de Heilige Geest en toen begon die periode. Hij heeft gedurende een week, zeven jaren, het verbond bevestigd. Eerst begon Zijn bediening bij Zijn doop in de Jordaan; toen werd Hij in type in ieder geval al tot Messias gemaakt. Vervolgens heeft Hij drieënhalf jaar lang Zijn bediening voltooid en inderdaad het verbond bevestigd.

Ongeacht aan welk verbond je ook denkt: Hij heeft het oude verbond bevestigd en alles wat daarin opgetekend staat. Hij heeft het verbond aan Abraham bevestigd, maar Hij heeft ook het nieuwe verbond dat zou komen bevestigd. In de nacht voordat Hij werd overgeleverd, heeft Hij ook gezegd: "Dit is Mijn verbond, het nieuwe verbond dat voor velen vergoten wordt." Hoe dan ook, Hij heeft dat verbond bevestigd en in de helft van de week zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden, of zoals de Septuagint zegt: zal Hij het opheffen.

In feite is wat er gebeurde na drieënhalf jaar dat Hij stierf. Met Zijn dood, toen het gordijn van de tempel in tweeën scheurde, werd officieel het slachtoffer en spijsoffer opgeheven, zoals de Hebreeënbrief dat ook zegt. Dat is de eerste helft. Vervolgens weten we dat Hij opstond uit de doden; God heeft Hem opgewekt. Maar ook in de jaren daarna — en nu gaat u wellicht begrijpen waarom ik dit aanhaal — in de drieënhalf jaar die daarop volgde, werd het verbond ook nog bevestigd door diezelfde Heer, maar dan niet op aarde, maar vanuit de hemel.

Vandaar ook dat het boek Handelingen zo heet. Je leest dat Lucas zegt: "Mijn eerste boek, Theophilus, heb ik geschreven over wat Jezus begonnen is te doen." Dat suggereert dat het boek dat hij nu gaat schrijven daar een vervolg op is en dat het gaat over wat Jezus vervolgens allemaal nog gedaan heeft. Het zijn dus eigenlijk niet de handelingen van de apostelen, het zijn de handelingen van de Heer Jezus Christus via de apostelen. Gedurende nog een periode van drieënhalf jaar is het verbond bevestigd voor "uw volk en de heilige stad", want daar gaan die zeventig jaarweken vooral over. Die drieënhalf jaar eindigt bij de dood van Stefanus. Dat is precies drieënhalf jaar verder, en vervolgens wordt Saulus geroepen. Dat markeert het einde van de zeventigste week.

Zoals ik het nu naar voren breng, is die zeventigste week in het verleden dus wel degelijk vervuld. Die is onderverdeeld in twee gelijke helften. Dat wil zeggen: de tijd vanaf de doop van de Heer Jezus in de Jordaan tot aan Zijn dood is de eerste helft van drieënhalf jaar. Daarna volgt nog een keer drieënhalf jaar waarin het verbond werd bevestigd en de prediking met name in Jeruzalem klonk. Niet alleen de prediking klonk, maar God bevestigde die met vele wonderen en tekenen tot aan de dood van Stefanus. Daarna is het over en uit en wordt Saulus geroepen.

Dan lees je nog het slot van Daniël 9: "En op een vleugel van gruwelen" — een wat cryptische tekst op het eerste gezicht — "zal er een verwoester komen." Dat is ook daadwerkelijk gebeurd in het jaar 70, precies een generatie van veertig jaar verder. "En tot aan het einde toe dat vastbesloten is, zal de verwoesting worden uitgestort op het verwoeste." Hoe die werkwoorden ook precies geïnterpreteerd moeten worden, één ding is wel duidelijk: het gaat om verwoesting. Keer op keer opnieuw, tot aan het einde toe. Dit is eigenlijk een beschrijving van Jeruzalem na de zeventigste week en vanaf het beroemde jaar 70 tot aan het einde van deze aion, wanneer Jeruzalem daadwerkelijk hersteld gaat worden.

Kort en goed: waarom betrek ik deze profetie er nu even bij? Omdat we ons nu vooral bezighouden met die markante drieënhalf jaar nadat de Heer is gestorven en opgestaan. In die tijd heeft de Heer vanuit de hemel op een krachtige wijze het verbond bevestigd en is de prediking aan Israël voltooid. Dat brengt ons onwillekeurig bij dit uur.

▶ 28:30 De Positie en Bediening van Stefanus ↑ hoofdstukken

Als we naar Handelingen 7 gaan, zien we een lang hoofdstuk dat we vanavond zeker niet in zijn geheel gaan bespreken. Dat is af en toe het nadeel van de thematische aanpak die we dit seizoen hanteren: je gaat kriskras door de Bijbel omdat je een bepaald onderwerp volgt. Het mooie van een vers-voor-vers studie — zoals de serie over de hoogtijden in Leviticus 23 die ik over twee weken in Capelle begin — is dat het de planning van zo'n serie een stuk makkelijker maakt. Maar goed, dat is eigen aan deze aanpak. Bovendien kom je bij Bijbelstudie altijd van het een in het ander; de ene Schriftplaats verklaart immers de andere. Geen profetie van de Schrift heeft een eigen uitlegging, dus je moet altijd naar andere 'provinciën' reizen om de puzzel te kunnen leggen.

De Bijbel is immers een puzzelboek. Ik heb een boek in de kast staan van dominee T.J. Boersma, een vrijgemaakt predikant die al lang niet meer leeft. Hij schreef in de jaren zeventig een boek tegen Hal Lindsey onder de titel: 'De Bijbel is geen puzzelboek'. Maar als de Bijbel iets is, dan is het — naast heel veel meer — wel degelijk ook een puzzelboek. Ik vind het juist zo geweldig dat al die stukjes zo perfect in elkaar passen, zoals alleen de grote Auteur en Regisseur, God Zelf, dat kan.

Nog een paar opmerkingen vooraf. De steniging van Stefanus vindt plaats vlak voordat Saulus geroepen wordt. Saulus wordt in deze geschiedenis voor het eerst geïntroduceerd, waar ik straks nog op terugkom. De chronologie van het Nieuwe Testament is een apart onderwerp. Zoals ik net al zei, duurde de tijd dat de Heer op aarde wandelde en predikte drieënhalf jaar; dat is vrij bekend. Men weet ook dat de dood van Stefanus ongeveer drie à vier jaar na de dood en opstanding van de Heer moet zijn geweest. Dat is tamelijk onomstreden, maar er zijn ook Bijbelse 'bonnetjes' voor te leveren. Paulus' roeping vond namelijk veertien jaar vóór de apostelvergadering plaats, zo zegt hij in Galaten 2. Die vergadering, een belangrijk ankerpunt, vond plaats in het jaar 48 van onze jaartelling. Dat betekent dat hij geroepen werd in het jaar 34. En dat klopt precies: als de Heer inderdaad stierf en opstond in het jaar 30, dan kreeg Israël vervolgens nog 3,5 jaar van die zeventigste jaarweek — dat laatste stukje — gevolgd door een jubeljaar waarin Saulus op fantastische wijze geroepen werd.

De steniging van Stefanus is de woedende reactie van het Sanhedrin op zijn rede. Over Stefanus lees je dat hij een belangrijke rol krijgt toebedeeld door de twaalf. In Handelingen 6 vers 8 staat dat hij vol was van genade en kracht, en wonderen en grote tekenen deed onder het volk. Dat is wat ik net bedoelde: daar in Jeruzalem vonden massaal wonderen en tekenen plaats. In deze hoofdstukken zie je dat de prediking zich nog volledig concentreert in en rond Jeruzalem, waarbij keer op keer wordt vermeld dat er grote hoeveelheden wonderen en tekenen plaatsvonden.

Maar er ontstaat dan ook een groot verzet. Men beweert in vers 11: "Wij hebben hem lasterlijke woorden horen spreken tegen Mozes en God." Ze brachten zowel het volk als de oudsten en de schriftgeleerden in opschudding. Ze sleepten hem mee en leidden hem voor de Raad, het Sanhedrin. Dit was het officiële Joodse gezag. Wat je in Handelingen 7 leest, is dat Stefanus het woord neemt, maar hij doet dat niet voor een willekeurig gezelschap. Nee, hij spreekt voor de volksvertegenwoordigers, de Joodse Raad, wat in feite de Joodse regering van die dagen was.

Ze voerden valse getuigen aan die zeiden: "Deze mens spreekt onophoudelijk lasterlijke woorden tegen deze heilige plaats en de wet. Want wij hebben hem horen zeggen dat deze Jezus de Nazoreër deze plaats zal afbreken en de zeden zal veranderen die Mozes ons heeft overgeleverd." Men had de klok horen luiden, maar wist niet waar de klepel hing. In ieder geval werd dit als een valse getuigenis ingebracht. En allen die in de Raad zitting hadden, zagen, toen zij hun blik op hem vestigden, dat zijn gelaat was als het gelaat van een engel, een boodschapper. De hogepriester vraagt vervolgens: "Is dat zo?" En Stefanus antwoordt: "Mannenbroeders en vaders, hoort toe!"

Vervolgens steekt hij van wal met zijn rede. Dat is een heel lang hoofdstuk, en ik ga nu ongeveer vijftig verzen overslaan. Of ik me dat kan permitteren? Eigenlijk niet, maar het moet dan maar. Zo heb je tenminste nog wat huiswerk voor het weekend.

▶ 35:33 Stefanus' Striemende Rede en Aanklacht ↑ hoofdstukken

Ja, het is een striemende rede die Stefanus houdt. We vinden hier in feite ook geen oproep meer om tot geloof te komen of om zich te bekeren. Eigenlijk gaat de deur hier dicht, want hij trekt de harde conclusie: "Hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oren." Die weergave van 'stijf van nek' zie je ook in het Oude Testament; wij noemen dat in onze taal ook wel 'halsstarrig'. Dat is eigenlijk een hele mooie equivalent: je bent totaal niet flexibel om nieuwe dingen te vernemen, maar gewoon stijfkoppig. Door anderen lukt het niet; je blijft bij datgene waarvan je meent dat het zo is.

"Onbesneden van hart" is eveneens een bekende Bijbelse term. Het wil zeggen dat het hart nog steeds bedekt is. En onbesneden van oren betekent: er kan niks meer in bij jullie. Jullie verzetten je altijd tegen de Heilige Geest, gelijk uw vaderen, zo ook gij. Dat had hij zojuist in zijn betoog naar voren gebracht. Dit is een conclusie, een aanklacht natuurlijk, maar het is ook een samenvatting van heel Stefanus' toespraak. Het vat samen wat hij tot dusver heeft betoogd: jullie verzetten je altijd al, dat is niks nieuws. Het feit dat jullie de Messias hebben verworpen en Hem nu nog steeds verwerpen, is altijd al het geval geweest.

Hij geeft een heel historisch relaas; hij gaat terug in de tijd en bladert als het ware door het Oude Testament. Hij veronderstelt daarbij veel bekend bij zijn gehoor, het Sanhedrin. Dat lijkt mij terecht, want die mannen wisten donders goed waar hij het over had. Jullie verzetten je altijd, hield hij hen voor. Hij begon al bij de familie van Jakob, bij het huis van Israël. Daar was Jozef, die werd verworpen door zijn broeders. Dat wordt vanaf vers 7 zo betoogd. Maar de pointe is: degenen die tot jullie gezonden zijn, hebben jullie altijd al miskend en verworpen.

Vanaf vers 25 krijgt de geschiedenis van Mozes uitgebreid de aandacht. Hij was uitverkoren om een verlosser van zijn volk te zijn. God zendt hem tot zijn volk, en wat gebeurt er? Ze verwerpen hem. Waarna vervolgens – heel interessant – een periode van veertig jaar ontstaat, voordat hij alsnog weer terugkomt.

Ik zie Jan en Nicolette knikken... Ja, dat is alweer een paar jaar geleden, de meesten van jullie weten dat wellicht niet, maar een paar jaar geleden waren jullie veertig jaar getrouwd. Toen mocht ik een Bijbelstudie geven voor de gasten over 'veertig jaren in de Bijbel'. Nou, daar kun je ook deze link leggen. Toen zijn deze dingen ook aan de orde gekomen. Het zijn prachtige patronen en structuren die je telkens weer tegenkomt.

Goed, het volk verwerpt Mozes enzovoort; de geschiedenis beslaat zo’n vijftig verzen die hieraan voorafgegaan zijn. En dan zegt Stefanus: jullie doen dit altijd, hè? Wie van de profeten hebben uw vaderen niet vervolgd? Dat is een retorische vraag. Het antwoord is: noem maar een profeet die jullie niet hebben verworpen. Het is dus niet incidenteel, het is het vaste patroon. Je zou nog kunnen zeggen dat het uitzonderingen zijn, maar nee: het is de regel.

Hij geeft diverse voorbeelden. Denk aan Elia, die door Achab de 'beroerder van Israël' wordt genoemd. Als ik naar Urk ga voor Bijbelstudies, word ik ook weleens verwelkomd door Beert-Jan. Dan zegt hij altijd: "Daar hebben we de beroerder Israëls." Maar goed, Elia dus, en Jeremia die in de gevangenis werd geworpen. Dan hebben we het echt over prominente profeten, nietwaar? De kleine profeten laat ik dan nog buiten beschouwing. Maar je kunt dit verhaal bij velen vertellen, voor zover we daar kennis van hebben. Neem Zacharia, van wie je in 2 Kronieken leest dat hij nota bene in de tempel is gedood. De Zacharia uit de Bijbel dus. En van Jesaja zegt de Joodse overlevering – ik geef toe, dat staat niet in de Bijbel – dat hij doormidden is gezaagd.

Feitelijk is dit waar de Heer Jezus zelf naar verwijst, vlak voordat Hij wordt overgeleverd: "Jeruzalem, Jeruzalem, die de profeten doodt en stenigt die tot haar gezonden zijn." Dat is het grote verhaal; een telkens weerkerend patroon. Daarmee is ook gezegd dat wat Stefanus vaststelt over wat zij gedaan hebben met de Heer Jezus Christus, helemaal in diezelfde lijn ligt. Het is nooit anders geweest. "Wie van de profeten hebben uw vaderen niet vervolgd? Zelfs hebben zij hen gedood die geprofeteerd hebben van de komst van de Rechtvaardige."

Die uitdrukking kwamen we de vorige keer ook al tegen; zo noemt Petrus Hem in Handelingen 3 ook: de Rechtvaardige. Het is een aanhaling uit Jesaja waar over de lijdende Knecht wordt gezegd: "Mijn Knecht, de Rechtvaardige, die de velen zal rechtvaardigen." 'De Rechtvaardige' is bepaald enkelvoud; het gaat over die Ene die zou komen, namelijk de Messias. "Zelfs hebben zij hen gedood die geprofeteerd hebben van de komst van de Rechtvaardige, van wie jullie nu verraders en moordenaars geworden zijn."

In feite is dat met recht de climax van de aanklacht. Jullie hebben altijd degenen gedood en vervolgd die tot jullie gezonden zijn. En nu hebben jullie ook Hém gedood, de Rechtvaardige, van wie heel de Bijbel spreekt en over wie alle profeten getuigen. Jullie doden de boodschappers altijd al, en nu hebben jullie de inhoud van hun boodschap, de Boodschap zelf, verraden en vermoord.

"Gij, die de wet ontvangen hebt..." In feite zit daar ook een aanklacht in tegen hun nationale trots, waar ze zich op beroemden: de wet die zij hadden ontvangen. Maar dat is nu juist de basis van Stefanus' aanklacht. De wet, de Torah, spreekt over Hem. Die hebben jullie weliswaar ontvangen, maar jullie hebben Hem niet gekend of herkend. En Degene over wie die wet spreekt, ontvangen jullie in ieder geval niet.

De wet die gij ontvangen hebt "op beschikking van engelen". We hebben het er een paar seizoenen terug over gehad – ik bedoel hier in Nunspeet – over de wijze waarop God zich gedurende het Oude Testament openbaarde. Hij doet dat altijd middels boodschappers. Maar de Hebreeënbrief zegt: "Nu heeft Hij tot ons gesproken door de Zoon." Tot wie van de engelen heeft Hij ooit gezegd: "Jij bent mijn Zoon, Ik heb Je heden verwekt"? De Messias is dus niet zomaar een engel; Hij is de Zoon die door God verwekt is. De wet is door God, op beschikking van engelen, via engelen aan het volk gegeven. Maar de Zoon over wie die wet spreekt, is door God zelf verwekt uit de maagd Maria en ook uit de doden. "En toch hebt gij haar niet gehouden." Ze hadden de wet, maar hielden die niet. Eigenlijk kun je dat toepassen op alles wat zojuist naar voren is gebracht. Ze hadden de wet, maar ze leefden er niet naar.

▶ 46:00 De Woedende Reactie van het Sanhedrin ↑ hoofdstukken

Toen zij dit hoorden, eigenlijk deze conclusie — ik bedoel het hele betoog, maar ook waar Lucas nog heel uitgebreid dat allemaal zo optekent — en dan vervolgens de conclusie, de samenvatting, de grote aanklacht... toen ze dit hoorden, sneed het hun door het hart en ze knersten de tanden tegen hem. Waarmee — ik vind het wel mooi, want dat snijden of zagen doet ook direct denken aan het Bijbelse beeld of de metafoor van een tweesnijdend scherp zwaard. Het Woord is scherper dan enig tweesnijdend scherp zwaard. En ook in de negatieve zin: het weet te verdelen, het weet te onderscheiden waar het op aankomt, jawel. Maar het snijdt ook diep in het vlees en in dit geval ook door het hart.

En kijk, dat is wat er gebeurt. Ze kunnen Stefanus' woord niet weerstaan of weerleggen. En wat er dan gebeurt als je onwillig bent, je wilt ergens niet aan, maar je kunt niet anders dan erkennen dat het waar is wat er gezegd wordt... wat dan vervolgens gebeurt, dat is iets heel explosiefs. Dat blijkt ook wel uit de reactie: ja, dan gaat de bom barsten. Want wat er dan gebeurt, is dat de mens echt redeloos wordt. Met al die intelligentie, als je daar niet aan wilt — in dit geval sneed het hun door het hart en ze knersten de tanden tegen hem.

Ik heb de hele tijd trouwens gedacht dat die laatste uitdrukking zou duiden op spijt. "Buiten is het geween en de knersing der tanden", en dat mensen dan spijt zouden hebben. Maar het is helemaal geen spijt. Knarsing van tanden spreekt juist van woede, van tomeloze woede. Daar zijn heel wat teksten voor die dat ook gewoon bewijzen. Maar goed, je begrijpt eigenlijk wel hoe dat werkt. Je wilt wat zeggen en je kunt eigenlijk niks uitbrengen, en dan ga je de tanden tegen elkaar knarsen. Zoiets, ja.

Maar hij — ja, dat is dus hun reactie. En moet je eens kijken wat een contrast. "Maar hij", op zich geeft dat al aan dat er een enorm contrast is. Maar hij, vol van heilige Geest, sloeg de ogen ten hemel, zag de heerlijkheid Gods en Jezus staande ter rechterhand Gods. Ja, dat contrast kan niet groter. Want aan de ene kant heb je dus het volk, of eigenlijk het Sanhedrin, al die leden daar. Dat is trouwens ook — weet je dat het Sanhedrin zeventig leden telde? Dat had alles te maken met de zeventig mannen van Israël, maar ook de zeventig volkeren. Maar goed, dat heeft er helemaal niets mee te maken, sorry. Het schoot me zo even te binnen.

▶ 49:19 Jezus Staande aan de Rechterhand Gods ↑ hoofdstukken

Maar Stefanus, vol van de heilige Geest, staat in schril contrast met de haat, het tandenknarsen en de woede van de omstanders. Hij is vol van Gods Geest, hij slaat zijn ogen ten hemel en ziet daar de heerlijkheid van God. Wanneer je in een interlineaire vertaling kijkt naar de uitdrukking die hier wordt gebruikt voor 'zien', dan valt op dat er een woord staat dat 'aandachtig kijken' betekent. Het is dus niet slechts een vluchtige blik. Elders wordt dit woord vertaald met 'scherp aanzien'. Denk aan Petrus en Johannes die de verlamde man bij de Schone Poort van de tempel scherp aanzagen. Het wordt ook vertaald met 'aanstaren' of 'de blik vestigen op'. Stefanus heeft zijn conclusie getrokken. Terwijl het volk reageert in gigantische woede, kijkt hij omhoog. Dat is de allermooiste positie waarin je je hoofd kunt richten: met een opgeheven hoofd in het leven staan, vooral als je weet Wie daar gezeten is.

Hij zag de heerlijkheid van God en Jezus, staande ter rechterhand Gods. Dit zijn een paar hele opmerkelijke zaken. De heerlijkheid van God komen we in het Oude Testament vaker tegen, bijvoorbeeld als de wolk van de heerlijkheid des Heren die ooit de hele tabernakel vulde toen deze gereed was. Later lees je dat de heerlijkheid van de Heer de hele tempel vervulde in de dagen van Salomo. Maar in Ezechiël ziet de profeet in een prachtig visioen dat de heerlijkheid van de Heer de tempel verlaat. De heerlijkheid is daarna nooit meer teruggekeerd naar de bouwwerken van na de ballingschap. De heerlijkheid vertrekt uit Jeruzalem naar de Olijfberg; in Ezechiël wordt dat benoemd als de berg ten oosten van Jeruzalem.

Als we het profetische plaatje van het Nieuwe Testament erbij betrekken, zien we hoe dat gegaan is. Hij die de heerlijkheid van God is, de uitbeelding en expressie daarvan, is inderdaad naar de Olijfberg gegaan en van daaruit ten hemel gevaren. Nu is Hij in de hemel en straks zal vanaf diezelfde berg de heerlijkheid weer terugkeren naar Jeruzalem. Wat we nu zien is eigenlijk een intermezzo. Maar als Stefanus omhoog kijkt, ziet hij iets wat anderen niet zien. Zijn ogen gaan open en hij ziet een werkelijkheid die voor de anderen gesloten is. Ik hoef dat niet te verklaren met dimensies; het gaat mij om de observatie: hij zag de heerlijkheid van God en Jezus.

Dan komen we bij een frase die misschien wel het meest opmerkelijk is: "staande ter rechterhand Gods". Wie een klein beetje weet hoe het Nieuwe Testament over deze dingen spreekt, valt over deze formulering. Je vindt namelijk bijna altijd een ander werkwoord: Hij is daar 'gezeten' of Hij 'zit' daar. Dit is de enige keer in de Bijbel dat er staat dat Hij staat aan de rechterhand van God. Er is al veel over gefilosofeerd en elke gedachte die je oppert is toegestaan; we hebben hier immers geen paus die gaat vertellen hoe de vork precies aan de steel zit. Maar kijk het maar na: het begint al in Psalm 110: "Zit aan mijn rechterhand, totdat...". In de Hebreeënbrief wordt dit heel dikwijls aangehaald, en ook Romeinen 8 spreekt over Jezus Christus als de Opgewekte die nu gezeten is aan de rechterhand van God. Het is een positie van rust; Hij wacht daar. Waarom staat Hij hier dan?

De eerste verklaring is volgens mij de meest voor de hand liggende: Stefanus getuigt hier aan het volk dat de Jezus die zij slechts drieënhalf jaar eerder aan het kruis hebben genageld, nu aan de rechterhand van God is. Hoe kan Hij daar zijn? Omdat God Hem heeft opgewekt. Hij is opgestaan. Stefanus getuigt hier van Jezus die is opgestaan uit de doden. Dat 'staande' is juist het contrast om aan te geven dat Hij niet meer in het graf ligt, maar dat Hij staat en zich aan de rechterhand van God bevindt.

Er zit echter nog een punt bij. Opstaan is in het algemeen ook een aanwijzing van 'tot actie komen'. "Sta toch op, Heer, kom in actie." Ik denk dat het hier ook verwijst naar het feit dat dit een mijlpaal is. Hier gaat de deur voor Jeruzalem dicht. De tekenen, de wonderen en de bevestiging van het verbond zijn vanaf dit moment voorbij. De Heer gaat nu een ander instrument uitzoeken en zich van een ander instrument bedienen, namelijk Saulus van Tarsus. Wie dat is, daar gaan we het straks over hebben.

Lieve mensen, we gaan weer verder en pakken de draad op waar we hem voor de pauze loslieten. Ik werd zojuist eventjes gecorrigeerd door Regina. Ik zei dat dit de enige keer in de Bijbel is dat er gezegd wordt dat Hij staat, maar zij wees mij op Openbaring 5 waar je leest over het Lam dat geslacht is, "staande als geslacht". Nu wil ik graag gelijk hebben, dus ik voeg eraan toe dat er daar niet staat "aan de rechterhand Gods". Wanneer het gaat om Zijn positie aan de rechterhand van God, wordt er altijd gesproken over 'gezeten'. Toch is de overeenkomst opmerkelijk: een lammetje dat geslacht is, ligt normaal gesproken dood neer, maar het feit dat het staat betekent maar één ding: dat Hij opgestaan is. Dat is hier ook de gedachte: Hij staat aan de rechterhand van God omdat Hij is opgestaan.

Bovendien kun je daarin de gedachte betrekken dat dit heel specifiek op dit moment slaat; Hij komt in actie en er gaat iets gebeuren. Dit is een mijlpaal, dat lijkt me duidelijk. Er staat bovendien iemand in de coulissen warm te draaien om gebruikt te gaan worden door de Heer zelf, door de Jezus die hier staande ter rechterhand Gods geschilderd wordt. Stefanus vertelt dan ook wat hij ziet. De omstanders waren blind van woede, maar hij zegt: "Zie, ik zie de hemelen geopend en de Zoon des mensen staande ter rechterhand Gods." De uitdrukking "de Zoon des mensen" is een prachtige, profetische aanduiding die we in het boek Daniël al vinden, maar nog eerder in Psalm 8.

Waar gesproken wordt over – meestal wordt het op de mens in het algemeen toegepast. Ik denk dat het volkomen onjuist is, omdat het daar juist gaat over... In de Hebreeënbrief wordt die psalm ook aangehaald en dan wordt gezegd: "Ja, maar wij zien Jezus, die voor een korte tijd beneden de engelen is gesteld" – heb je hem weer? – "vanwege het lijden des doods". Engelen sterven niet, dus als Hij sterft, dan is Hij gesteld onder de engelen. Maar voor een korte tijd, want drie dagen later werd Hij opgewekt uit de doden.

En dan staat er in Psalm 8: "Wij zien Jezus, die voor een korte tijd beneden de engelen is gesteld vanwege het lijden des doods, met eer en heerlijkheid gekroond." Gekroond. En het aardige daarvan is dat als je dat in de Septuagint leest, de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel, dan staat er het woordje stephanoo. Stephanoo betekent namelijk: gekroond of gelauwerkransd. Dat woord wordt hier dus gebezigd.

Ik heb daar nu nog niet op gewezen, maar het loutere feit dat Stefanus hier wordt gestenigd... Stefan wordt gestenigd. Dat is ook omdat hij de kroon representeert, en die wordt verworpen. Dus het is niet alleen dat er wordt teruggezien op Jezus, die het Sanhedrin ooit drieënhalf jaar eerder veroordeeld heeft tot het kruis, vervolgens bevestigd door Pilatus, et cetera. Maar nu is het ook het Sanhedrin dat eigenlijk de Zoon van God – ik zeg het met de woorden van Hebreeën 6 – opnieuw kruisigt. Daarmee bevestigen ze feitelijk wat ze drieënhalf jaar geleden gedaan hebben.

Toen deden ze het in onwetendheid, zegt Petrus. "Oké, en nu broeders, ik weet dat gij uit onwetendheid gehandeld hebt, maar God heeft zo in vervulling doen gaan hetgeen Hij door de profeten gesproken heeft." Dat hebben we de vorige keer gezien. Nu is Hij gekroond met eer en heerlijkheid. En die kroon heeft alles te maken met de Geest die hier ook spreekt en die hier heel demonstratief wordt verworpen. Nu wordt dus ook de Gekroonde, de Opgestane, verworpen, terwijl het verbond zo maximaal is bevestigd met wonderen en tekenen. Zo evident, en niettemin wil men er niet aan.

Ja, de zoon van Adam. Ik houd altijd van die uitdrukkingen; ik laat het graag onvertaald. De zoon van de mens. Eigenlijk staat het er zo in het Grieks ook, ziet u? De zoon van de mens. Niet in het meervoud, maar van de mens. Welke mens dan? Van Adam. In het Hebreeuws staat het ook zo: Ben-Adam. De zoon, en daarmee ook de erfgenaam, van Adam. Hij is degene die eigenlijk alles krijgt wat aan Adam was toegezegd en die dat daadwerkelijk in bezit zal gaan nemen. Maar goed, Hij is nu gezeten – of nee, Hij is opgestaan – en Hij bevindt zich daar aan de rechterhand Gods. Alle voorrang is Hem daar verleend.

▶ 01:03:09 De Executie en Steniging Buiten de Stad ↑ hoofdstukken

Maar als zij dat getuigenis van Stefanus horen, dan worden ze nog gekker. Ze begonnen luidkeels te schreeuwen en stopten hun oren toe. Daar zie je dat ze inderdaad onbesneden waren van hart en oren. Ze schreeuwden, ze werden gek; van communicatie is er geen sprake meer. Ze hoorden niks meer en ze wilden ook niks meer horen. Trouwens, ze schreeuwden zo hard dat ze ook niks meer kónden horen. Ze begonnen luidkeels te schreeuwen en stopten hun oren toe.

Het is een explosieve reactie op waarheid die men niet kan verdragen. Ze stormden als één man eensgezind op hem af. Het Sanhedrin was in de eerste plaats een college waar recht gesproken werd, maar je ziet in deze hele gang van zaken dat dit natuurlijk totaal niets meer van rechtspraak weg heeft. Dit is compleet een lynchpartij. Er wordt hier helemaal geen recht gesproken, want er waren altijd bepaalde procedures die eerst bewandeld moesten worden voordat men tot een uitspraak kwam. Niets van dat al. Men schreeuwt, men wil niks meer horen en als één man stormt men op hem los.

Vervolgens wierpen ze hem de stad uit en stenigden hem. Dat heeft nog een beetje de schijn dat het volgens de regels ging, want je leest in de Mozaïsche wetgeving dat een godslasteraar inderdaad niet in de stad, maar buiten de stad zou worden gestenigd. Dat doen ze inderdaad; niet in de stad, en ze stenigden hem.

Ik heb me daar in het verleden vaak over verbaasd, totdat ik me er wat meer in ging verdiepen. Het punt is namelijk dat het Sanhedrin onder de Romeinse bezetter helemaal niet gemachtigd was om iemand ter dode te veroordelen. In Johannes 18 zeggen de overpriesters inderdaad ook tegen Pilatus: "U weet dat wij niet het recht hebben om iemand ter dood te veroordelen." Anders hadden ze helemaal de gang naar Herodes en Pilatus niet hoeven maken; dan hadden ze het recht in eigen hand kunnen nemen. Maar al tientallen jaren – het schijnt sinds het jaar 6 van onze jaartelling, toen de Here Jezus nog geen tien jaar oud was – hadden de Romeinen het Sanhedrin het recht ontzegd om daadwerkelijk de doodstraf uit te voeren.

Men heeft dat in het Jodendom altijd buitengewoon kwalijk genomen, juist omdat men vond dat het Sanhedrin daartoe wel gerechtigd zou moeten zijn, zeker om over godsdienstige zaken te oordelen. Maar goed, dit was dus in Romeinse termen volstrekt illegaal. Het was niet alleen onrechtvaardig wat hier gebeurde, maar naar de wettelijke termen was het ook gewoon illegaal.

Ik heb me laten vertellen dat dit in die jaren trouwens wel vaker is gebeurd en dat de Romeinen dat oogluikend kunnen hebben toegestaan. Het bekendste voorbeeld daarvan vinden we niet in de Bijbel, maar daarbuiten, bij Flavius Josephus. Dat was een Joodse geschiedschrijver en hij vertelt dat ergens in het jaar 62 of 63 van onze jaartelling – dus enkele jaren voor de val van Jeruzalem en de verwoesting van de tempel – Jacobus is geëxecuteerd. Flavius Josephus noemt hem 'Jacobus de Rechtvaardige', maar dat was Jacobus, de broeder des Heren. Dat zegt Flavius Josephus er ook bij: de broer van hem die de Christus genoemd wordt. Hij is door het Sanhedrin en door de hogepriester van die dagen gewoon geëxecuteerd.

Dat ging ook buiten de Romeinse rechtsgang om. Dus het heeft vaker plaatsgevonden, maar het is duidelijk dat dit natuurlijk geen juridisch doortimmerde procedure is. Totaal niet; dit is gewoon voortwoedende woede. Ik weet ook niet of het hele Sanhedrin daarbij aanwezig was, maar in ieder geval: zij wierpen hem de stad uit en zij stenigden hem.

▶ 01:08:31 De Mantels aan de Voeten van de Jongeman Saulus ↑ hoofdstukken

En de getuigen, ja, dat is ook wel een heel opmerkelijk verhaal. Want nu komen we voor het eerst in de Bijbel in aanraking met Saulus. De naam Saulus. En de getuigen, die legden hun mantels af. Die moesten ook... Als de doodstraf uitgevoerd werd — dat lees je ook al in de wet — dan moesten de ooggetuigen de eerste steen werpen. Dat mocht dus niet lichtzinnig gebeuren; de ooggetuigen moesten de eerste steen werpen. We kennen die uitdrukking wel: wie zonder zonde is, werpe de eerste steen. En zij leggen die mantels dan af, al was het maar om een beetje goed te kunnen gooien. Het klinkt op een gegeven moment nogal makaber, maar ja, je kunt natuurlijk heel gemakkelijk met de ogen van nu naar zo'n procedure of naar zo'n gang van zaken kijken, maar dit was gewoon de gang van zaken in die dagen.

Maar de getuigen legden hun mantels af aan de voeten van een jongeman die er zeker nog geen veertig geweest zou zijn, Saulus genaamd. Kijk, je kunt het puur praktisch bekijken — en ik heb begrepen, maar ik kan dat niet verder toelichten, dat dit ook de gang van zaken was, dat zij inderdaad bij zo'n handeling hun mantels moesten afleggen. Dat weet ik niet zeker. Ik weet wel dat het ook in hoge mate typologisch is. Want een mantel in de Bijbel spreekt van heerlijkheid, van je waardigheid en van je positie. Als je dat niet geloven wilt, zou je dat gewoon aan Jozef moeten vragen, die ooit zo'n mantel kreeg. Trouwens, er zijn heel wat meer mensen die een mantel kregen. Denk aan de mantel van Elia, die hij zelf achterliet. In ieder geval spreekt het van positie, eer en glorie.

Dat bedoel ik ook met de typologie. Het is natuurlijk historisch; Lucas beschrijft gewoon wat hij geobserveerd heeft of wat hem is verteld. Zij leggen hun mantels af. Ja, maar dat komt ook omdat Israël — feitelijk hier de leiders van het volk, zij die het volk representeren — hier afstand neemt. Het gaat er dus niet zozeer om dat het de meerderheid was, maar zij die het volk officieel representeerden. Het volk van Jeruzalem heeft hier afstand genomen van het evangelie en van het getuigenis van de Opgestane. Hun positie die zij innamen als regering van Israël, met alle beperkingen van dien, die mantel wordt hier afgelegd.

En waar komen die mantels dan terecht? Nou, aan de voeten van Saulus. Hij was de mantelzorger, feitelijk wel ja. Nee, dat is iets heel anders. En jasbescherming is ook weer wat anders natuurlijk. Dat was de jasbescherming, ja. Nee, maar eigenlijk wordt de eer van Israël afgelegd. Ze leggen het zelf af, hun eer en al hun status. Dat wordt hier afgelegd in de daad van die steniging van Stefanus. En waar komt het dan terecht? Bij een jongeman, Saulus. Dat is een profetisch signaal. Feitelijk markeert deze mijlpaal ook het einde van Gods bemoeienis met Jeruzalem. Terwijl voor het laatst Jeruzalem hier de kroongetuige hoort van Jezus Christus, die opgestaan is uit de dood, verneemt het Sanhedrin nu wie Jezus Christus is. En ze verwerpen Hem krachtdadig, eensluidend en unaniem doen ze dat. Daarmee is de periode waarin het verbond voor Jeruzalem bevestigd wordt, ten einde gekomen.

Dit is dus echt een mijlpaal. Dat staat hier ook zo. En dan krijg je heel merkwaardig die introductie van een jongeman. Je zou je de vraag kunnen stellen: historisch gezien doet deze mededeling er totaal niet toe, toch? Als je verder nog niets weet. Wij weten inmiddels meer, maar ik bedoel: als daar jassen bij een of andere figuur, een jonge kerel, worden neergelegd, ja en? Maar wij weten inmiddels wie die Saulus was en wat er van hem zou worden, hoe God hem zou gaan gebruiken en hoe Jezus Christus hem hoogstpersoonlijk in zijn nek zou grijpen om hem met een missie uit te sturen onder de natiën.

Die hele overgang, dat is het eigenlijk: een transitie. De heerlijkheid van Israël gaat nu terechtkomen bij iemand die hier wordt geïntroduceerd, maar die in feite natuurlijk gewoon de vijand bij uitstek is. Want met grote instemming deed hij dit ook, we zullen dat straks nog zien. Er staat dan bij de steniging van Stefanus, terwijl die de Heer aanriep — zo staat het er eigenlijk — zeggende: "Heer Jezus, ontvang mijn geest." Hij ziet Hem dus daar staan en zegt: "ontvang mijn geest". En op de knieën vallende... Het is niet zomaar een vallen; het is niet zo dat hij niet anders kon. Die kracht heeft hij nog gehad. Hij had de keuze om op zijn knieën te gaan. Het is dus niet een willekeurige houding, nee, hij plaatste zijn knieën. Hij ging echt knielend de dood in.

▶ 01:14:56 Stefanus' Gebed Weerspiegelt de Boodschap van Verzoening ↑ hoofdstukken

En dan riep hij met luider stem — dat is het laatste wat het Sanhedrin nog uit zijn mond heeft gehoord: "Heere, reken hun deze zonde niet toe!" En met deze woorden ontsliep hij. Waar herkennen wij dat in? Aan precies dezelfde wijze waarop ook de Heere Jezus drieënhalf jaar eerder ontsliep. Ook Hij had die woorden in de mond: reken hun deze zonde niet toe.

Maar nu wil ik eigenlijk nog een andere link leggen. Zojuist is Saulus van Tarsus geïntroduceerd; of wat heet, zijn naam is genoemd. Maar deze woorden van Stefanus ademen helemaal de taal, de woorden en de boodschap die de apostel Paulus wereldwijd zou gaan verkondigen: de boodschap van het woord van de verzoening dat hem was toevertrouwd. In 2 Korinthe 5 zegt Paulus dat dit hierin bestaat: dat God in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende was en hun de overtredingen of de zonden niet toerekent. Dat wil zeggen: als de wereld de Zoon van God — het beste wat God heeft — aan het kruis nagelt, dan zegt God: "Ik reken het niet toe." Sterker nog, Mijn liefde is niet kapot te krijgen. Juist doordat jullie dit doen, ga Ik jullie allemaal het leven geven. Juist door Hem aan het kruis te nagelen, gaat God die overvloeiende genade betonen en het leven geven. Puur om niet!

Het gaat hier dus om Zijn vijanden. Het zijn mensen die zo met vijandschap en haat vervuld zijn, en dan klinkt het gebed van Stefanus. Dat zijn zijn laatste woorden: "Reken hun deze zonde niet toe." Het is precies de boodschap van de verzoening die Paulus zou gaan uitdragen. Dat doet God ook, en dat is genade. Daarom klinkt ook de boodschap van de verzoening: dat God in Christus de wereld — niet een beperkt deel, nee, de wereld, de kosmos staat er — met Zich verzoend heeft. Het woord van de verzoening is nu aan ons toevertrouwd, zegt Paulus. Dat is niet... mag ik het even zo zeggen? Het is niet: laat je verzoenen. Helaas zeggen de vertalingen dat, maar er staat: "Wordt verzoend." Dat staat er in de gebiedende wijs, de imperatief, maar ook in de voorzeggende, passieve vorm: het zal gebeuren. Er wordt niets aan de mens gevraagd, maar de boodschap — ik vind dat zo geweldig — is dat wij tegen wie we ook tegenkomen in de wereld kunnen zeggen: jij wordt verzoend. Jij wordt verzoend. En ja, je moet geloven, maar als je niet gelooft, dan gaat God jou daarvan overtuigen. Puur om niet. Dat is de overvloed van genade.

Ja, dat is een prachtig onderwerp natuurlijk, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben. Ik wil er alleen op wijzen wat Stefanus hier doet terwijl hij sterft. Zijn laatste woorden zijn eigenlijk precies de woorden waarmee vervolgens Paulus, als apostel van de natiën, de wereld in zou gaan. En hier staat ook nog: Saulus stemde in met Stefanus' terechtstelling. Maar juist dat maakte hem zo geschikt: als de grootste vijand was hij de aangewezen persoon om een woord van verzoening te gaan uitdragen. Daar had God geen "liefhebber" voor nodig; nee, daar had Hij juist een vijand voor nodig.

Paulus stemde dus in met zijn terechtstelling en er ontstond te dien dage — en daar zie je inderdaad een ommekeer — een zware vervolging tegen de Ecclesia in Jeruzalem. Het was niet meer ad hoc, dat er hier en daar mensen werden opgepakt, maar nu echt een zware vervolging tegen de hele Ecclesia in Jeruzalem. Dus het is echt een ommekeer.

Ik had deze Bijbelstudie als ondertitel gegeven: "Israëls ongeloof en Saulus' roeping". Ik heb nog een minuut of tien te gaan en daar moet ik me nu op richten: over Saulus' roeping. Ik wil het in ieder geval genoemd hebben. Toen ik vanmiddag met de dia's in elkaar aan het zetten was en de studie aan het voorbereiden was, hoorde ik mijn vrouw om half zes roepen dat we gingen eten. Ik moest hier nog naartoe en ik wist niet of er een file zou staan, maar ik moest ook nog een aantal dia's maken met wat toelichtingen erbij. Daar ben ik niet meer aan toegekomen, dus de dia's die u nu ziet, daar staan diverse teksten op waar ik u alleen even op wijs. Ik laat ze zien zonder uitgebreid commentaar, wat mij in dit geval goed van pas komt, want dan kan ik er snel doorheen gaan en hoef ik dat niet allemaal toe te lichten. Oké, ik ga snel even door deze versie. We komen op een andere gelegenheid trouwens nog over dit onderwerp te spreken, maar nu even dit: Paulus schrijft aan de Galaten...

▶ 01:20:43 De Roeping van Saulus voor de Natiën ↑ hoofdstukken

Jaren later kijkt Paulus natuurlijk terug op zijn roeping. Want jullie hebben gehoord van mijn vroegere wandel in het Jodendom: ik heb de Ecclesia van God bovenmate extreem vervolgd en getracht haar uit te roeien. Daar hebben we eigenlijk nu nog niet eens van gelezen, want dat is wat in Handelingen 8 staat. Dat is het vervolgen na Handelingen 7; ze zouden op eigen initiatief naar een hogepriester gaan om volmacht te krijgen om vervolgens zelfs naar het buitenland, naar Damascus en alle synagogen, te gaan om alle volgelingen van die Jezus van Nazareth op te pakken. Ik heb de Ecclesia van God bovenmate vervolgd. Er was niemand die zo'n vervolger was van de Ecclesia als hij. Hij trachtte haar uit te roeien.

En hij zegt erbij: in het Jodendom heb ik het verder gebracht dan veel van mijn tijdgenoten onder mijn volk. Hij was een buitengewoon geleerde man, veelbelovend, een jonge kerel nog. Hij was echt een 'rising star' binnen het Jodendom, niet alleen vanwege zijn intellect en zijn belezenheid, maar ook vanwege zijn enorme passie. Want er staat ook: ik heb het verder gebracht dan vele van mijn tijdgenoten onder mijn volk, als hartstochtelijk ijveraar, een zeloot. Het staat er echt in de overtreffende trap: een bovenmatige voorvechter van mijn voorvaderlijke overleveringen. Het was niet allemaal zuivere koffie hoor; er zat behalve de Tenach ook heel veel Talmud bij en allerlei overleveringen die aan de Schrift waren toegevoegd. Maar hij was een zeloot.

Maar toen het God behaagde, Die mij van de schoot van mijn moeder aan afgezonderd en door Zijn genade geroepen heeft... Mooi hè? Moet je je voorstellen: die man was al, toen hij nog een baby was, voordat hij geboren was, in de schoot van zijn moeder door God afgezonderd. En God heeft hem afgezonderd om te zijn wie hij moest wezen, en daarvoor moest hij ook eerst inderdaad de diepe weg gaan en de grootste vijand worden. Hij is uitgekozen, afgezonderd en door Zijn genade geroepen. Dus ja, dat is nogal wat, dat lijkt mij duidelijk. Iemand die zo vijandig was – hij zegt het ook in 1 Timoteüs: ik was zo vijandig, maar de genade Gods heeft mij niet overtroffen, maar er staat letterlijk 'overweldigd'. Dat is een woord dat wij gebruiken als we het hebben over een tsunami bijvoorbeeld. Daar kies je niet voor; je kiest niet voor de genade, je wordt overweldigd door de genade. Zo is het met Paulus gegaan. Toen hij nog in de moederschoot was, was hij daartoe al afgezonderd. God had hem op het oog en hij is door genade geroepen.

En toen het Hem behaagd had Zijn Zoon in mij te openbaren... Dan gaan we nog een heel aantal rijden over deze uitdrukking: Zijn Zoon in mij te openbaren. Want dat blijkt ook nog weer alles te maken te hebben met de Bijbelprofetie. Dus sta me toe er nu even niks over te zeggen. Zijn Zoon in mij te openbaren, opdat ik Hem onder de natiën verkondigen zou. En hij zegt: toen ben ik geen ogenblik te rade gegaan met vlees en bloed. Ik wil zeggen: toen hij geroepen werd, is hij niet eerst gegaan naar degenen die vóór hem al apostel waren in Jeruzalem. Helemaal niets. Hij zegt: de Heer heeft mij geroepen, en de roeping van Hem was om de Heer Jezus Christus onder de natiën te evangeliseren – letterlijk staat er: te goedberichten.

Ja, dat is het. En dat betekent dus dat terwijl de deur voor Jeruzalem dichtgaat, er een Saulus komt die daar aan de zijlijn staat. Die man had God al vanaf de moederschoot afgezonderd om via een Israël dat de Messias verwerpt, naar de natiën te gaan, zodat God onder de natiën een volk zou verzamelen. Opdat ik Hem onder de natiën verkondigen zou. Toen dat Paulus duidelijk was, toen is hij ook gegaan; de Heer had hem geroepen en vervolgens ook onderwezen.

Hij zegt ook, en dat is het laatste vers wat ik nu aanhaal: ook ben ik niet naar Jeruzalem gereisd tot hen die reeds voor mij apostelen waren. Dat had op zich heel logisch geweest, maar dat heeft hij niet gedaan. Hij zegt: maar ik ben naar Arabië vertrokken en vandaar ben ik naar Damascus teruggekeerd. We weten uit Handelingen dat toen hij geroepen werd, de Heer zich bekend had gemaakt: Ik ben Jezus die jij vervolgt, Saul. En dan zegt de Heer – dat lees je in Handelingen 26 – niet: 'Je hoort nog van me, don't call us, we'll call you.' Nee, wacht hoor, want hier in Handelingen 26 staat: Richt u op, sta op uw voeten, want hiertoe ben Ik u verschenen, om u aan te wijzen als dienaar en getuige daarvan dat jij Mij gezien hebt en dat Ik aan u verschijnen zal, u verkiezende uit dit volk en de natiën waarheen Ik jou zend om hun ogen te openen.

Maar ik ga niet nog aan je verschijnen, want Paulus zegt in Galaten 1: ik heb het evangelie niet alleen van Hem ontvangen, ik heb het ook van Hem geleerd. Dus hij is daar naar Arabië gegaan, naar de woestijn – ik denk naar Syrië – en de Heer heeft hem daar gewoon hoogstpersoonlijk onderwezen in dat wat hij zou gaan verkondigen onder de natiën. Ja, daar is zoveel over te melden, maar dat gaan we nu niet meer doen. Ik vind het wel een prachtig onderwerp eigenlijk.

Ziet u dit? Goh, dat had ik niet gedacht. Dat is nou het voordeel als je geen aantekeningen maakt in de dia's; dan kun je er wat sneller doorheen als de tijd daartoe vraagt. Dus daar gaan we de volgende keer mee verder: met die roeping onder de natiën en het aandeel van Paulus daarin. We hebben nog genoeg daarover te bespreken en bij dezen mag ik jullie allemaal van harte daartoe uitnodigen. Ik hoop dat jullie er ook weer zijn, Frank en Anna en Christine, anders staan we hier gewoon voor een dichte deur. Ja, het was mij een genoegen en ik stel voor dat we onze hemelse Vader nog zullen danken.