▶ 00:00 Introductie: het Thema 'de Gelukkige God' ↑ hoofdstukken

Zeg maar eens dat we niet een prachtig thema hebben uitgekozen voor deze dagen hier in Maarn: de Gelukkige God. Er werd mij zojuist gevraagd of dat thema ook ontleend is aan een schriftplaats en daarop kan ik wis en waarachtig ja antwoorden. Daar zult u achterkomen, want we gaan daar inderdaad het hele weekend over spreken vanuit verschillende oogpunten. Dat begrijpt u. Vanavond zullen we als thema meer in het bijzonder hebben: het Evangelie van de heerlijkheid. De titel is ontleend aan een tekst uit 1 Timotheüs 1 en ik wil dat straks eerst ook met u gaan lezen. Dat wil zeggen, ook de inleiding tot die woorden.

Maar om eventjes nog iets anders naar voren te brengen: als je het hebt over geluk of over gelukkig en je struint wat af op internet om bijvoorbeeld een definitie daarvan te vinden, dan krijg je een veelheid aan gedachten en antwoorden daarop geserveerd. Want ja, wat is geluk? Nou, ik vond bijvoorbeeld deze spreuk: 'Ga niet op zoek naar geluk maar ontdek het in jezelf.' Of wat dacht u van deze: 'Op zoek naar geluk? En wie niet? Kijk naar binnen.'

Nu denkt u misschien: hé, wat voor tour gaat André vanavond op of in dit weekend? Welnu, dit is eigenlijk om u even aan te geven in welke richting we het niet moeten zoeken. We gaan niet naar binnen turen. We gaan ook niet op zoek in onszelf. We kijken ook niet naar binnen. Weet u waar we wel naar kijken? Naar boven! Ja, en daar is alle reden voor.

Ik stel voor dat we, zoals gezegd, eerst even dat gedeelte zullen lezen. Dan komen we vanzelf aan bij vers 11. Dat zijn allemaal enen die u hier leest. We komen dus uiteindelijk bij vers 11 aan, het centrale vers. Maar laten we eerst eens gewoon beginnen bij het begin.

▶ 02:31 1 Timotheüs 1: het Evangelie van de Gelukkige God ↑ hoofdstukken

Het is een brief die Paulus heeft geschreven aan een medewerker, een veel jongere medewerker dan hijzelf: Timotheüs. Die brief begint zo – en ik lees voor uit een wat letterlijke vertaling, dus het wijkt hier en daar wat af van de NBG of de Statenvertaling die u hier wellicht bij u heeft, of de Telosvertaling. Paulus begint deze brief met dit te schrijven: "Blijf in Efeze, zoals ik je opriep toen ik naar Macedonië ging, om aan sommigen op te dragen geen andere leer te onderwijzen. En ook geen aandacht te geven aan mythen en eindeloze geslachtsregisters, die veeleer problemen verschaffen dan Gods beheer dat in het geloof is."

Het einddoel nu van de opdracht is liefde vanuit een rein hart, een goed geweten en een ongeveinsd geloof. Sommigen die hiervan afwijken, zijn afgekeerd tot zinloos gepraat. Zij willen leraren van de wet zijn zonder te verstaan wat zij zeggen of waarover zij zo stellig zijn. Wij weten echter dat de wet voortreffelijk is, indien iemand haar op wettige wijze gebruikt. Dit wetende: dat de wet niet wordt gesteld voor de rechtvaardige, maar voor wettelozen en niet-ondergeschikten, voor oneerbiedigen en zondaars, voor onrechtschapenen en onheiligen, voor vader- en moedermishandelaars, voor doodslagers, voor hoereerders, voor mannen-liggers, voor mensenhandelaars, voor leugenaars, voor meineedplegers...

En nu komt het, want dit was eigenlijk de inleiding. We gaan daar morgenochtend wat dieper op in, ook op de voorgaande verzen die we zojuist hebben gelezen. Maar het gaat in dit weekend om deze woorden in vers 10, aan het slot van vers 10, en vers 11: "...en al wat anders de gezonde leer tegenstaat." Dus hij had al die dingen genoemd en dan zegt hij: "...en al het andere, al wat anders de gezonde leer tegenstaat, in overeenstemming met het goede bericht – of het evangelie, of de blijde tijding, of het goede nieuws – van de heerlijkheid." Deze uitdrukking vinden we nog een keer, en we gaan straks ook naar het schriftgedeelte waar Paulus die uitdrukking "het goede bericht van de heerlijkheid" bezigt.

Maar eerst nog even dit, want hij zegt dat die gezonde leer in overeenstemming is met het goede bericht van de heerlijkheid van de gelukkige God, dat mij werd toevertrouwd. Eigenlijk komen we dit hele weekend telkens weer op dit schriftgedeelte terug. We zullen het morgenochtend hebben over de gezonde leer, en nu specifiek over het goede bericht van de heerlijkheid. Morgenavond zullen we ons bezighouden met deze laatste zin, wanneer Paulus zegt: "dat mij werd toevertrouwd", en hoe hij daar elders ook over spreekt. En dan zondagochtend zullen we het hebben over dat wat het meest centrale is: de gelukkige God.

Ik moet erbij zeggen: alle bijeenkomsten zullen dit in het bijzonder op de kandelaar zetten, namelijk dat God werkelijk God is en zal voltooien wat Hem voor ogen staat. Hij zal Zijn verlangen realiseren. Daarom heet Hij "de gelukkige God". Jammer dat de meeste vertalingen dit wegvertalen, als u het mij vraagt, want de echte, bijzondere betekenis ontgaat je wanneer je het weergeeft zoals de NBG of de Statenvertaling dat gedaan hebben: "de zalige God". Want ja, wat betekent "zalig"? Dat is sowieso niet zo 1, 2, 3 duidelijk. Er komt trouwens bij dat het woordje "zalig" in onze Bijbelvertalingen de weergave is van diverse andere woorden, bijvoorbeeld van het woord "verredding", wat iets heel anders is.

Hier staat een Grieks woord – en we zullen daar later nog wat uitgebreider bij stilstaan – het woord makarios. Dat is een Grieks woord en dat betekent "gelukkig". God is gelukkig, en Paulus zegt: dat is een goed bericht dat aan mij is toevertrouwd. Wat doe ik met een bericht? Omdat het een goed bericht is, van glorie en van heerlijkheid, is het zo positief. Het is een goed bericht dat over glorie gaat, over geweldige heerlijkheid, en wel de heerlijkheid van een God die gelukkig is.

Feitelijk – en ik loop nu een beetje vooruit, want we gaan dat natuurlijk nog veel uitgebreider onderbouwen – is de uitdrukking "de gelukkige God" een beetje dubbelop. Dat zou je kunnen verdedigen. Want het feit dat God God is, en dus almachtig is en in staat om Zijn verlangen te realiseren, impliceert eigenlijk al dat Hij dan ook wel gelukkig moet zijn. Want wat weerhoudt Hem ervan om dat wat in Zijn hart is, ook te volbrengen? Dus uit het loutere feit dat God God is, volgt al dat Hij gelukkig is.

Maar hier staat het ook inderdaad. Alleen al de gedachte dat Degene die over alles gaat, die alles kent, die elke creatuur bij name kent, zelf bedacht heeft, gemaakt heeft en beschikt, en die ook al het leed kent... die God is gelukkig. In de vierde samenkomst, op zondagochtend, zullen we ook de vraag onder ogen zien: hoe kan dat nou eigenlijk? Hoe kan God gelukkig zijn bij zoveel lijden? Ik denk dat dat misschien wel het grootste bezwaar is dat tegen deze boodschap wordt ingebracht. Maar ik vind het geweldig – ja, zo triomfantelijk ben ik dan wel – dat de Bijbel daar zo'n solide, geweldig en imponerend antwoord op geeft.

God is gelukkig. Alleen al die gedachte dat Hij, die alles kent en alles in Zijn handen heeft, gelukkig is... Nou, als dat zo is, dan maakt mij dat ook zo gelukkig. Trouwens, dat is het thema van de laatste bijeenkomst op zondagmiddag: "een gelukkig mens". En ik zal u vertellen: een gelukkig mens kun je pas echt worden wanneer je ook weet dat er een gelukkige God is. Dat is wel even in een notendop wat we dit weekend zullen gaan bezien.

Eerst eens die uitdrukking "het evangelie" of "het goede bericht" – ik gebruik dat allemaal door elkaar, het ene is Grieks, "goed bericht" is wat Nederlandser – en "het evangelie van de heerlijkheid". Ik zei al: die uitdrukking komen we tegen hier in 1 Timotheüs 1: "het evangelie van de heerlijkheid van de gelukkige God". Maar we komen hem nog een keer tegen en dat is in 2 Korinthe 4.

▶ 11:18 2 Korinthe 4: Christus als het Icoon van God ↑ hoofdstukken

Ik stel voor dat we daar eerst eens naartoe gaan, want ik wil u ook laten zien wat de samenhang is. Want als Paulus zegt dat het het evangelie is van de heerlijkheid van de gelukkige God, dan heeft dat alles te maken met wat hij hier in 2 Korinthe 4 naar voren brengt. Ik begin te lezen in vers 3 van dat hoofdstuk. Daar schrijft Paulus: "Indien echter ook het goede bericht van ons bedekt is..." Hij bedoelt — kijk het maar na in het verband, dan werkt hij dat ook wat meer uit — dat het bedekt is en niet begrepen wordt. Er ligt een sluier op. Maar bij wie ligt er een bedekking op? Wie kunnen dat niet werkelijk zien omdat het bedekt is? Wel, zegt Paulus, dat zijn degenen die verloren gaan. Dat staat trouwens in de tegenwoordige tijd; dat wil zeggen: zij die bezig zijn verloren te gaan.

Het evangelie is een goed bericht, en dat is een goed bericht dat God alles en iedereen redt. Maar begrijp me goed: dat betekent niet dat het een ontkenning van het verloren gaan zou zijn. Ik weet dat er altijd veel bezwaar wordt gemaakt tegen de boodschap, zoals Paulus die naar voren brengt in zijn brieven, alsof het een ontkenning zou zijn van verloren gaan. Maar dat is absoluut niet het geval. De Bijbel spreekt er inderdaad over dat de mensheid in het algemeen zelfs verloren is. We zijn stervelingen, we zijn zondaren en feitelijk is een mens, als er niet wordt ingegrepen, bezig verloren te gaan. En ook als je de boodschap afwijst, niet begrijpt, niet verstaat, niet gelooft of niet ziet, dan hoor je nog steeds bij die categorie.

Laten we deze uitspraken nog wat nader bekijken. Hij zegt: "Het is bedekt in degenen die verloren gaan, in wie de god van deze aeon..." Deze aeon is een boze aeon; de aeon waarin de leugen heerst. De god — dat is met een kleine letter, wat je in het Grieks trouwens niet kunt horen — is de god die speciaal over déze aeon gaat. Niet over de toekomende aeonen, want dan moet hij het veld ruimen, maar in deze aeon heeft hij het relatief voor het zeggen en beheerst hij de hele atmosfeer. De overste, zo wordt hij genoemd in Efeze 2, de overste van de macht van de lucht. Hij beheerst letterlijk en figuurlijk de atmosfeer in deze wereld en zorgt er ook achter de schermen voor dat de waarheid ten onder wordt gehouden. Dat zorgt er ook voor dat men in het algemeen totaal geen oog of oor heeft voor dat goede bericht, hoe goed het ook mag zijn. Deze wereld is inderdaad in de duisternis; er zijn duistere machten die ervoor zorgen dat het goede bericht waar Paulus over sprak bedekt blijft en onderdrukt wordt.

Hoe doet hij dat? Wel, door de gedachten te verblinden van mensen die het niet geloven. Een ongelovige in de Bijbel is niet zomaar iemand die het evangelie niet kent; het is iemand die het evangelie afwijst. In eerste instantie zijn de meeste mensen onwetend. Op het moment dat je het hoort, ben je niet meer onwetend, maar als je het vervolgens afwijst, dan heet dat een ongelovige. Dat komt omdat de gedachten dan verblind zijn. Er zijn zulke krachtenvelden in deze wereld die daar inderdaad voor zorgen en hier wordt dat allemaal toegeschreven aan degene die het voor het zeggen heeft: de god van deze aeon. Hij verblindt de gedachten van de ongelovigen. Maar nu komt het: wat gebeurt er dan met hen? Wel: "...opdat hen niet bestrale" — dat wil zeggen dat het licht niet tot hen doordringt — "de verlichting van het goede bericht van de heerlijkheid."

Hier heb je die uitdrukking weer. In 1 Timotheüs 1 zagen we het goede bericht van de heerlijkheid van de gelukkige God; hier is het het goede bericht van de heerlijkheid van Christus, die Gods beeld is. Dus wat we eerder zagen: het goede bericht van de heerlijkheid. Eerst was het van de gelukkige God — de God die realiseert wat Hem voor ogen staat. Hier is het het goede bericht van de heerlijkheid van Christus. En wie is die Christus? Die vraag zou je moeten stellen. Wat is nu de heerlijkheid van Christus? Wat is zijn specifieke glorie? Niet dat hij God is; nee, zijn heerlijkheid is dat hij Gods beeld is.

Dat plaatje dat ik hier heb staan, is een beeld, een icoon. In het Grieks staat hier ook het woord 'eikoon'. Denk aan een muntstuk, zoals dit oude Romeinse muntstuk met een keizer erop afgebeeld. Dat heet in de Bijbel ook een icoon. Dat wil zeggen: dit is niet de keizer zelf, maar het is zijn icoon. Hij representeert hem wel. Je kunt vragen: "Van wie is dit?" "Dat is de keizer." Wie het precies is, weet ik eigenlijk niet — het staat er geloof ik wel, maar dat doet niet ter zake. In elk geval, je zegt: "Dat is de keizer." Is dat de keizer? Ja, met dien verstande dat het beeldspraak is; het is een icoon ervan. Hij representeert de keizer, en zo is het met Christus ook.

Wie is hij? Hij is Gods icoon. God is namelijk de Onzienlijke, maar Hij drukt Zich uit in Zijn beeld. En dat wil zeggen: als God de gelukkige God is en Christus Zijn icoon is, dan betekent dat dat in Christus ook de heerlijkheid van Gods geluk wordt uitgebeeld en gerepresenteerd. Ik loop een beetje op de fanfare vooruit, want ik moet het eigenlijk nog laten zien, maar ik kan nu alvast zeggen dat dat inderdaad zo is. Deze uitdrukking in 1 Timotheüs 1 en de tekst die we hier zien in 2 Korinthe 4 sluiten naadloos op elkaar aan. Hij is Gods beeld. En hoezo is het dat hij ook gelukkig is? Want dat is precies wat we elders in de Schrift vinden.

▶ 19:17 Psalm 1: de Gelukkige Man en Ware Voorspoed ↑ hoofdstukken

Ik neem u vervolgens mee naar Psalm 1, en dat is een bekende. We gaan er straks trouwens ook uit zingen, al moet ik erbij zeggen dat we dan zingen met wat andere woorden, want dan lees je weer van "welzalig de man". Maar er staat gewoon "gelukkig de man" of "welgelukkig". Gelukkig de man. Het is de eerste psalm en je zou moeten weten van de psalmen, zoals Petrus en Paulus dat niet moe worden te herhalen in hun brieven, dat zij een boodschap brengen – of laat ik het anders zeggen: dat er in de psalmen geprofeteerd wordt. Er wordt gesproken over iemand die zou komen: de man van God. Alle psalmen zijn daarom ook profetisch en uiteindelijk geldt dat trouwens niet alleen voor de psalmen, het geldt voor heel de Schrift: al de Schrift getuigt van Christus. Hij is het centrum van heel de Bijbelse boodschap. En in Christus, door Degene waarin God Zich uitbeeldt, zien wij dan wie God is. De gelukkige God zien we uitgebeeld in Zijn Zoon, in Gods Zoon, oftewel de Christus.

Dat blijkt ook hier in Psalm 1 het geval te zijn. Ook Psalm 1 gaat niet zomaar over een willekeurig mens, over u of mij of een vrome Jood of een Israëliet. Nee, natuurlijk mag je zulke woorden in een bepaald verband wel op jezelf toepassen, geen enkel probleem. Als je maar goed inziet dat het, als je het uitlegt, gaat over één specifiek iemand.

Maar eerst nog even dat eerste woord: "gelukkig". We gaan nu even naar het Hebreeuws toe. U weet het misschien, maar anders meld ik het bij dezen: het Nieuwe Testament is geschreven in het Grieks; het Oude Testament, of de Tenach, is geschreven in het Hebreeuws. En in het Hebreeuws is er een bijzonder woord, een speciaal woord voor "gelukkig". In het Hebreeuws staat daar het woordje Asher. Voor degenen die enigszins op de hoogte zijn van Bijbelse namen moet daar een lampje gaan branden, want inderdaad, dit woord herinnert aan een naam die we vinden in Genesis 30. Het was een van de twaalf zonen van Jakob. Je leest daar dat Lea een zoon krijgt en daar is ze buitengewoon blij mee. Dan zegt zij: "Ik gelukkige! Voorzeker zullen de jonge dochters mij gelukkig prijzen." En ze gaf dat zoontje van haar de naam Aser. Dat is precies dit woord: Asher of Aser. Dat hangt er een beetje vanaf hoe dat in talen gaat; dan verspringt de klank of de uitspraak, maar het is duidelijk herkenbaar. Aser, dat is het woord dat hier gebruikt wordt, en het is treffend dat er in het boek Genesis inderdaad ook vertaald wordt met "ik gelukkige". Het is exact hetzelfde woord. Terwijl men in Genesis 30 vertaalt met "gelukkig", vertaalt men het in Psalm 1 met "welzalig". Waarom? Dat zou je de vertalers moeten vragen, maar het is gewoon exact hetzelfde woord. Het gaat namelijk over wat gelukkig is. "Ik gelukkige," zegt Lea, en daarom noemde ze dat kind Aser.

"Gelukkig de man," zo begint de psalm. Dit is dus eigenlijk een zaligspreking; iemand wordt gelukkig verklaard. En wie wordt gelukkig verklaard? Wel, dé man. En dat is bepaald: dé man. Het is bovendien enkelvoud. Inderdaad gaat het hier, zoals gezegd, over één iemand, namelijk dé man: de man van God. Dat dit inderdaad het geval is, blijkt wel, want er staat: "Gelukkig de man die niet gaat in de raad van de goddelozen, die niet staat op de weg van de zondaars, noch zit in de kring van de spotters." Niet gaat, niet staat, niet zit. In dit gezelschap voelt hij zich niet thuis; daar is hij ook helemaal niet thuis. Hij volgt hun raad niet en hij gaat zijn eigen weg. Uiteindelijk is er inderdaad maar één op wie dit werkelijk in de meest absolute zin van toepassing is, namelijk die ene: dé man. Namelijk Degene die ooit zou komen in de dagen dat David dit schreef, maar Die inmiddels gekomen is. Die Ene is inderdaad volmaakt.

Dit was nog negatief: wat hij niet doet – niet gaan, niet staan, niet zitten. Maar dan wordt het in vers 2 positief gezegd: wat hij dan wel doet. "Wel veeleer in de onderwijzing van JAHWEH zijn welgevallen heeft en diens onderwijzing overpeinst bij dag en bij nacht." Zoals gezegd: bij wie vinden we dit werkelijk volmaakt terug? Dat is inderdaad in die ene man. Ik moet erbij zeggen dat er voor dit woord "onderwijzing" in het Hebreeuws het woordje Torah staat. Het wordt vaak vertaald met "wet". Dat kan, dat is op zich geen probleem, maar het idee zelf betekent in het Hebreeuws "onderwijzing" of een "vingerwijzing", het wijzen op. Zoals een onderwijzer dat inderdaad ook doet: die wijst op de teksten en die wijst ook op wat eronder zit. Dat is echt onderwijs; die wijst wat er onder de tekst ligt of wat daarin verborgen ligt. Deze man die hier bezongen wordt, is bezig met de onderwijzing van JAHWEH.

Dat is een beetje het bezwaar tegen de weergave met het woord "wet", want wij denken dan meteen aan wetten. Maar dat is niet het idee; het is onderwijs. Het begint ook niet pas bij Exodus 20, toen God op de berg Sinaï aan Israël Zijn wetten en regels gaf. Nee, het begint al 2500 jaar eerder, namelijk in Genesis 1. De Torah is de onderwijzing van God. In de meest brede zin is dat gewoon heel de Schrift, en in de meest specifieke zin zijn dat de boeken van Mozes, maar het begint ver voor Exodus 20. Het begint al bij Adam en feitelijk daarvóór nog. Dat is Gods onderwijzing en de man die hier bezongen wordt, is degene die bij dag en bij nacht daarin zijn welgevallen heeft, maar die daar ook over peinst en daarmee bezig is. De Schriften zijn zo vol, zo rijk en zo groot dat je er – hoezeer je er ook mee bezig bent, al is het tientallen jaren – nog maar een klein beetje van hebt begrepen. Het is zo'n gigantische schatkamer voordat je kunt zeggen dat je daar ook maar enig benul van hebt.

Deze man die hier bezongen wordt, heeft daarin zijn welgevallen. Er is ook maar één ding wat werkelijk waarde heeft in deze aeon, waarin al de waarheid ten onder gehouden wordt: dat is de waarheid van de Schrift. Dat wat er opgetekend staat, dat is alles. Ik weet ook dat hier heel veel mensen in de zaal zitten die dat van harte kunnen onderschrijven en die zeggen: "Ja, dat is zo." Er is maar één ding wat er werkelijk toe doet en wat waardevast is, wat blijft en waar je nooit over uitgedacht en uitgestudeerd raakt, maar wat ook zo'n geweldige glorie en heerlijkheid heeft. Wel, deze man is daarmee bezig.

Dan staat er: "Want hij is als een boom, overgeplant aan waterstromen." Ja, u zegt: "Hé, dat staat anders dan in mijn vertaling." Dat klopt. De meeste vertalingen zeggen gewoon "die geplant is aan waterstromen", maar er staat letterlijk dat hij "overgeplant" is, overgezet. Het idee is dus – en nu verwijs ik eigenlijk naar een ander Schriftgedeelte – dat hij geplant was of ooit opgegroeid was in dorre aarde, maar dat hij vervolgens overgeplant is aan waterstromen. Laat ik dan meteen maar vertellen waar het werkelijk over gaat. Als het inderdaad hier gaat over die Ene die zou komen, de man van God, die inderdaad nooit ging op de weg van de zondaar en die altijd, dag en nacht, bezig was met de wil van God... Hij zegt ook: "In de boekrol staat van Mij geschreven: zie, hier ben ik om Uw wil te doen." Die man, over hem gaat het. Dat is trouwens ook een psalm. Hij was hier op aarde, maar hij was sterfelijk. Hij is gestorven, maar vervolgens is hij overgeplant.

Als je kijkt naar de beeldspraak van die boom die eerst ergens anders stond en vervolgens is overgeplant aan waterstromen. Dat spreekt inderdaad van nieuw leven, van opstanding. Dat blijkt ook wel, want er staat vervolgens dat hij is overgeplant aan waterstromen en dat heeft zo zijn effect: hij geeft zijn vrucht in zijn seizoen, of ‘op zijn tijd’ zoals de NBG dat weergeeft. En zijn blad, zijn loof, verwelkt niet. Dat betekent dat deze man onvergankelijk is. Dat wat hij produceert, trotseert de dood. En dat is zo sinds hij is overgeplant.

Ziet u trouwens ook hoe je, als je zo’n psalm leest en het gewoon neemt zoals het zich aandient, ontdekt dat het over één iemand gaat: dé man. Dan ontdek je – en dat kan niet missen – dat dit absoluut maar over één iemand kan gaan. Hij is overgeplant en nu aan stromen van levend water gezet. Vervolgens geeft hij zijn vrucht op zijn tijd en zijn blad verwelkt niet. Dat wil zeggen: hij is altijd groen. Onvergankelijk leven; hij blaakt van leven en hij produceert ook vrucht. Ik kom er straks trouwens nog even op terug.

En nu komt het: ‘En al wat hij doet, gelukt hem.’ Dat staat hier. Dat is trouwens wel een ander woord dan dat asher, maar de cirkel is wel rond. Het begint met ‘gelukkig de man’ en het eindigt met ‘alles gelukt hem’. In het Nederlands is het woord ‘gelukkig’ heel mooi, want wij voelen in onze taal meteen aan dat gelukkig alles te maken heeft met gelukken. En dat is inderdaad ook de gedachte: dat bij een gelukkig iemand het verlangen wordt gestild. Dat waar men naar hunkert, wat men verlangt, waar het hart naar uitgaat, dat wordt bereikt. Dat is eigenlijk wat je over geluk kunt zeggen. Het bijvoeglijk naamwoord ‘gelukkig’ – dit element zit er altijd in.

Maar dan hier: ‘Al wat hij doet, die man.’ Die zojuist is beschreven en die overgeplant is aan waterstromen. Wel, alles wat hij doet, dat gelukt hem. Let trouwens ook op de connectie met waarmee we begonnen, namelijk: de gelukkige God. Dat is een goed bericht van heerlijkheid. Waarom? Wel, Hij is de gelukkige God, maar die gelukkige God heeft een ikoon; iemand die Hem representeert, in wie Hij volledig zichtbaar wordt en in wie de gelukkige God in al Zijn glorie wordt gedemonstreerd.

Hoe wordt Hij daarin zichtbaar? Wel, in de man die hier beschreven wordt. Die aan de ene kant ver was van alles wat in deze wereld speelt en daar niet door geregeerd wordt. Hij trekt zijn eigen spoor, maar vervolgens is hij overgeplant en aan waterstromen neergezet. Nu produceert hij vrucht. Zijn blad verwelkt niet; het spreekt allemaal van onvergankelijk leven en de vrucht die hij produceert. Niets wat hem voor ogen staat en niets wat hij onderneemt, daarin wordt hij weerhouden. Alles wat hij doet, gelukt hem. Kortom, deze man is gelukkig. Dit is de gelukkige God, en de Man Gods, de Christus, Zijn Zoon is ook gelukkig. Alles wat hij doet, gelukt hem.

De betekenis van dit woord wordt anders ook vertaald met ‘voorspoedig zijn’ of ‘succesvol’, want feitelijk is dat de gedachte: als je iets onderneemt en dat gelukt je, dan ben je in je handelen voorspoedig. Succesvol. Dat wat je voor ogen staat, dat realiseer je. Ik weet dat daar soms wel andere labels aan gegeven worden, maar in die zin vraag ik: wat voor evangelie wordt er dit weekend hier naar voren gebracht? Wat voor evangelie? Nou, het is een succesevangelie.

Ik weet dat daar andere meningen over bestaan. Ik moet er ook bij zeggen dat wat meestal voor succesevangelie versleten wordt, vooral dat type ‘geluk’ is waarvan ik in een van die eerste dia’s al teksten liet zien – je weet wel, waar dat helemaal op de mens gericht is. Maar over zulk succes hebben we het niet. Het succesevangelie waar we het over hebben, is dat de God die we kennen en de God die Zich openbaart, werkelijk God is. Alles wat Hem voor ogen staat, dat gelukt Hem. En degene in en door wie Hij dat realiseert, die is een gelukkig man; alles wat hij doet, daarin is hij voorspoedig. En daarom is het ook een goed bericht.

Dus je ziet, linksom of rechtsom kom je toch altijd weer bij die geweldige waarheid: het goede bericht spreekt van heerlijkheid en dus van geluk. En van iemand die inderdaad zijn verlangen realiseert. Dan gaan we naar nog een schriftplaats.

▶ 36:32 Jesaja 53: het Volbrachte Offer en Gods Gerealiseerde Verlangen ↑ hoofdstukken

En dan gaan we naar Jesaja 53. Dat is ook zo'n hoofdstuk dat in hoge mate profetisch is. Ik zou haast zeggen: er zijn weinig hoofdstukken die zozeer profetisch zijn als Jesaja 53. Dat gaat zelfs zover dat de synagoge heeft besloten om dit hoofdstuk maar buiten de liturgische lezing te plaatsen, omdat alleen al het lezen van dit hoofdstuk je eigenlijk direct bepaalt bij de Messias, bij Jezus Christus. Dat kan niet anders. Jesaja 53 is dat hoofdstuk over de Man van smarten, over Hem die als een lam ter slachting geleid werd en die Zijn mond niet opendeed. Hoe staat het er? Als een lam ter slachting, als een schaap dat stom is voor zijn scheerders, zo deed Hij Zijn mond niet open.

Het is een profetisch gedeelte. Ik zei al: de Schrift is profetisch en juist in die profetie legitimeert God Zich ook. God is de God die profeteert, Hij voorzegt. En dat kan er maar één, want dat kan alleen maar degene die alles onder controle heeft en die de toekomst overziet, die het heden kent en de toekomst overziet en daarom nauwkeurig kan zeggen hoe de dingen zullen gaan. Dat is God. Dat is ook kenmerkend voor de Bijbelse waarheid: de waarheid die zichzelf ook bewijst. God voorzegt en daarmee bewijst de Schrift in dat woord zichzelf. Want dat is namelijk wat geen mens kan; de mens kan hooguit voorspellen, maar niet voorzeggen. 'Profetie' betekent in het Grieks ook letterlijk 'voorzeggen'.

In Jesaja 53 begin ik te lezen in vers 10. Daar gaat het eerst nog over de Man van smarten, hoe Hij inderdaad verbrijzeld en verwond werd. Het gaat hier over wat er met de Heer is gebeurd, die als een lam ter slachting werd geleid. Dat waren de verzen die hier direct aan voorafgingen, over hoe Hij werkelijk geslacht werd. En dan staat er: "Het behaagde Yahweh; Hij liet Hem verbrijzelen." Ik weet dat de vertaling die ik hier nu presenteer wat omstreden is, maar lees even met me mee: het behaagde Yahweh namelijk dat Hij Zich liet verbrijzelen en Hij liet Zich verwonden. En dan staat erachter: "Wanneer Hij Zijn ziel tot schuldoffer gesteld zal hebben." Hier zie je trouwens ook inderdaad dat de Man die hier voorzegd wordt, Zijn leven zou geven. Hij zou ter slachting geleid worden en ook daadwerkelijk als een offer eerst geslacht worden.

Wanneer Hij Zijn ziel tot schuldoffer gesteld zal hebben – want Hij droeg de schuld. Het was een misdaad wat men Hem aandeed en Hij droeg en verdroeg dat. Daarin was Hij met recht een schuldoffer; Hij droeg de schuld en ook de misdaad, de zonden die men Hem aandeed. Maar wanneer Hij Zijn ziel tot schuldoffer gesteld zal hebben, dan zou je zeggen: "Nou ja, dan is het over en uit, want dan is Hij geslacht." Maar nee, dan begint het pas. Een offer is ook nooit alleen maar de slachting. In feite gaat het in de offerdienst altijd om eerst de slachting, maar vervolgens om wat daarop volgt. Kijk, een offer is niet alleen maar dat een dier geslacht wordt, maar het gaat in feite om wat er na die slachting gebeurt, als het vervolgens op het altaar kwam, verhoogd werd en opsteeg tot God. Dat is een uitbeelding van opstanding.

Dat is heel onbekend, want meestal is het zo dat als christenen het hebben over de offerdienst, ze zeggen: "Ja, dat slaat op Jezus Christus die Zichzelf heeft gegeven," en dan denkt men alleen maar aan het kruis. Maar het kruis is eigenlijk alleen maar Zijn slachting. Dat is essentieel en dat gaat per definitie vooraf in de offerdienst, maar dat is niet het offer. Het eigenlijke offer vindt plaats na de slachting, namelijk als het verhoogd wordt en opstijgt. Dat was voor God de lievelijke reuk. De lievelijke reuk is gelegen in het feit dat Hij die stierf, opstond uit de doden en nieuw leven aan het licht bracht.

Wanneer Hij Zijn ziel tot schuldoffer gesteld zal hebben, zal Hij zaad zien. Dus er is met recht leven na de dood. Hij is geslacht, maar nu moet ik aan een andere Schriftplaats denken, aan wat je leest in het boek Openbaring. Johannes ziet het Lam dat geslacht is, maar hoe ziet hij Hem? Hij ziet een Lam staan. "Ik zag een Lam staande als geslacht." Dat wil zeggen: het herinnerde aan Zijn slachting, maar inmiddels was Hij opgestaan. Normaal gesproken ligt een lammetje dat geslacht is dood, maar dit Lam dat Johannes zag, dat was wel geslacht, maar het stond. Dat wil zeggen dat het was opgestaan. En hier is dat ook de gedachte: Hij zal zaad zien, of Hij zal vrucht dragen.

In Johannes 12 lezen we een soortgelijke gedachte. Dat gaat vlak vooraf aan Pascha, waarin de Heer Jezus ook daadwerkelijk is geslacht als het Paaslam. Dan zegt Hij: "Amen, Ik zeg tegen jullie: Als de zaadkorrel van het graan niet in de aarde valt en sterft, blijft zij alleen. Maar als zij sterft, dan draagt zij veel vrucht." Om even bij dat beeld van die graankorrel te blijven: die wordt in de aarde gestopt of die valt in de aarde en daardoor ontbindt het. Maar wat er juist daardoor gebeurt, na de 'begrafenis' van die zaadkorrel als ik het zo mag zeggen, is dat het alleen op die wijze ontkiemt en veel vrucht brengt. Dat is hier in Jesaja ook het geval. Als Hij Zijn ziel gesteld zal hebben tot een schuldoffer, zal Hij zaad zien. Dat wil zeggen: na de slachting is daar nieuw leven.

Ik ben nu weer eventjes in Psalm 1. Hij is de Man die niet wandelt in de raad van de goddelozen en die voortdurend bezig was met de Schrift. Maar wat is er met Hem gebeurd? Hij is overgeplant en nu draagt Hij veel vrucht. Hij is onverwelkelijk; nieuw leven, opstanding. Het is hier ook zo in Jesaja 53: "Zo zal Hij zaad zien en Hij zal Zijn dagen verlengen." Het is naderen hoe Jesaja dit al pakweg zes, zeven eeuwen van tevoren voorzegt hoe dat zou gaan met de Messias. Hij noemt Hem de Knecht van Yahweh. Hij zou inderdaad geslacht worden en Zichzelf stellen tot een schuldoffer, maar vervolgens zou Hij daarin vrucht dragen, zaad zien en nieuw leven voortbrengen. Hij zal Zijn dagen verlengen.

En dan zingen wij: "Lang zal Hij leven." Ja, dat is met recht. Het langste leven dat ik ken, is leven dat niet eindigt, dat met recht letterlijk en figuurlijk eindeloos is. Onvergankelijk. Dat is eigenlijk ook een van de essenties van het goede bericht, namelijk dat er Leven is met allemaal hoofdletters. Waarom? Omdat het de dood achter zich heeft en alleen maar leven voor zich heeft wat onvergankelijk is, wat niet verwelkt aan waterstromen. U ziet, ik haal verschillende dingen door elkaar, maar dat doe ik expres om daarmee de lijntjes in de Schrift bij elkaar te laten samenvallen. Ze gaan over één iemand. De Man in Psalm 1 is exact Dezelfde als de Christus in 2 Korinthe 4, en het is Dezelfde als de Knecht of de Dienaar van Yahweh in Jesaja 53.

Zijn dagen werden, nadat Hij geslacht was, verlengd. Dat wil zeggen: eindeloos. Lang zal Hij leven en dan zeg ik erbij: in de gloria. Ja, we weten het wel, we zingen daar wel over, maar wij zingen het natuurlijk altijd maar op het niveau van dit aardse bestaan. Dan denk je: "Ja, lang zal je leven," maar hoe lang is dat? Nou ja, meestal acht of negen decennia, misschien nog wel langer, maar daar houdt het toch echt op. Maar écht leven, dat is het leven waar het hier over gaat.

Het leven van de opstanding, en er is tot dusver nog maar één die dat aan het licht gebracht heeft. Tweeduizend jaar geleden... het is inderdaad al vaker in de geschiedenis gebeurd dat iemand die dood was tot leven gewekt werd, maar die keerde vervolgens na een verloop van tijd weer terug en stierf alsnog. Een tweede dood. Een man als Lazarus of het dochtertje van Jaïrus; die zijn allemaal weer doodgegaan. Er is er één die als eersteling, eens voor altijd en voorgoed, onvergankelijk leven aan het licht bracht. En dat is degene van wie hier staat: zijn dagen werden verlengd. Heel lang zal hij leven, en wel in werkelijke glorie.

En dan niet zomaar op het niveau waar wij het hier over hebben. Want wat wij hier kennen... als je het even in perspectief plaatst, even vergelijkt, dan is wat wij hier kennen geen leven. Dat is eigenlijk doodgaan, dat is sterven. Ik heb het met André al afgesproken: we gaan morgen dat lied ook zingen wat we een keertje als weekendlied hebben bestempeld. 'Al wat wij leven noemen, dat eindigt in de dood.' En dus is het eigenlijk helemaal geen leven, het is sterven. We noemen het niet zo, want hier kennen we niks anders. Maar wat wij leven noemen is, als je het afzet tegen wat echt leven is, geen leven, maar sterven. Zo noemt Paulus dat ook trouwens.

Afijn, nadat hij zichzelf gesteld zal hebben tot een schuldoffer, zal hij zaad zien. Zijn dagen zullen worden verlengd. En nu zijn we weer bij dat woord geluk en gelukkig. Want dan staat er: en het verlangen van JAHWEH (de HEERE, Gods naam) zal door zijn hand voorspoedig zijn. Hé, heb je weer datzelfde woord als wat ook in Psalm 1 gebruikt wordt? Al wat hij onderneemt, gelukt hem. Hij is gelukkig. En het wordt hier op een hele bijzondere manier geformuleerd, namelijk: het verlangen van JAHWEH, de gelukkige God, zal door zijn hand... deze Man van Smarten, die vervolgens opgestaan is uit de doden en die lang zal leven, zal door zijn hand voorspoedig zijn.

Met andere woorden: God realiseert zijn verlangen door deze Man. Dé Man. De gelukkige God en de gelukkige man. Maar Hij is Gods ikoon. Trefzeker. En in de Christus wordt zichtbaar wat JAHWEHS verlangen is, maar ook hoe Hij dat alles tot een gelukkig, succesvol einde gaat brengen. Kijk, en dat... deze overwegingen, dit soort gedachten, die maken je zo eindeloos gelukkig. Wat een God, die zijn verlangen realiseert! En ook door wie Hij dat doet: door zijn ikoon.

Ik lees nog even verder, nog één vers. Want er staat in vers 11: "Om het gezwoeg..." want daar staat precies ook waar het bij geluk om gaat. Er staat: om het gezwoeg van zijn ziel. Dat was in dit hoofdstuk beschreven: de smarten, de moeite die hij heeft ondervonden, de tegenstand, het schelden, de wijze waarop hij werd behandeld, het onrecht dat hij droeg. Om het gezwoeg van zijn ziel zal hij worden verzadigd. En dat verzadigd zijn, dat wil zeggen: zijn wens wordt volledig vervuld. Dat wil zeggen: zijn sterven was geen nederlaag. Dat was de noodzakelijke inleiding tot het succes, tot het geluk.

Om het gezwoeg van zijn ziel zal hij worden verzadigd. "En door zijn kennis zal mijn dienaar..." God is hier eigenlijk zelf aan het woord. "En door zijn kennis zal mijn dienaar de velen rechtvaardig maken en hun ongerechtigheden zal hij dragen." Hij droeg hun ongerechtigheden, jawel. Maar hij zal ook de velen rechtvaardig maken. Nou, even op een rijtje: Hij zou Gods verlangen, het verlangen van JAHWEH, realiseren. Het zal door zijn hand voorspoedig zijn. Hij zal worden verzadigd en hij zal de velen rechtvaardig maken. Wat betekent dat? Nou, het mooie is: de apostel Paulus verwijst naar deze schriftplaats in de Romeinenbrief.

▶ 53:25 Romeinen 5: de Rechtvaardiging van Alle Mensen Door Één ↑ hoofdstukken

In Romeinen 5 wordt namelijk uiteengezet hoe breed 'de velen' is. "En door zijn kennis zal mijn dienaar de velen rechtvaardig maken." Wie zijn die 'de velen'? We gaan eens naar die schriftplaats toe; dat is de laatste die ik voor u vanavond heb. In Romeinen 5 vers 19 staat dit. Even voor de goede orde: in dat laatste gedeelte van Romeinen 5, waar vers 19 een deel van uitmaakt, wordt Adam geplaatst tegenover die andere Mens, de laatste Adam. Wat blijkt, is dat het effect van wat de eerste Adam deed, even universeel is als het effect van de laatste Adam.

Zoals door een... nou, dan laat ik het gewoon lezen. Want ik kan het nu zelf wel gaan parafraseren, maar waarom zou ik het niet gewoon lezen? "Want net zoals door de ongehoorzaamheid van de ene mens..." Adam dus; die was ongehoorzaam, dat is bekend. Daar begint de menselijke geschiedenis mee. "Want net zoals door de ongehoorzaamheid van de ene mens de velen tot zondaars werden gesteld..." Wie zijn die 'de velen'? Als je één vers terugleest, zie je dat dat gewoon alle mensen zijn. In de gangbare verklaringen wordt dit vaak weggeredeneerd, want dit is natuurlijk te groot, dit is te gelukkig. Pak de commentaren er maar bij, de gewone orthodoxe verklaringen van dit gedeelte; het wordt altijd weggeredeneerd, terwijl men niet onder de impact, de eenvoud en ook de simpelheid en directheid van deze statements uit kan.

Het is zo volstrekt helder: één mens, en alle mensen zijn daardoor zondaars en stervelingen geworden. En orthodox als men is, zegt men dan: daar zijn geen uitzonderingen op. Alle mensen zijn zondaars, daar hebben we niet voor gekozen. Maar die ene mens is onze voorouder; in hem en uit hem komen wij voort. Wij zijn adamieten. En door Adam zijn alle mensen zondaars en stervelingen; dat is gewoon een feit. Het zijn alle mensen. Maar dan probeert men eronderuit te komen door te zeggen dat er in Romeinen 5 vers 18 wel 'alle mensen' staat, maar dat dat er eigenlijk niet 'alle' zijn, maar slechts 'vele'. Dat is precies omgekeerd redeneren. Want het is namelijk andersom: het gaat gewoon over alle mensen, en die alle mensen, dat zijn er velen.

Als 'de velen' hier inderdaad 'allen' zijn, dan is de vergelijking genadeloos. Dat is een heel fout woord wat ik nu geef, want het is juist niet genadeloos, maar ik bedoel dat de logica zo dwingend is. Want dat betekent namelijk dat als 'de velen' hier inderdaad 'allen' zijn — en dat is onmiskenbaar, want dat blijkt uit het voorgaande — dan geldt dat ook voor de rest van de vergelijking. Door de ongehoorzaamheid van de ene mens, Adam, zijn de velen tot zondaars gesteld. "Want zo zullen ook..." — op dezelfde wijze — "...zullen ook door de gehoorzaamheid van de ene..." Christus, de laatste Adam, "...de velen..." Welke velen? Nou, gewoon alle mensen. Dat zijn velen. De tegenstelling is niet die tussen 'allen' en 'velen'; de tegenstelling is tussen 'allen' en 'één'. Eén mens, alle mensen. Eén mens, vele mensen. Dat is de tegenstelling. De tegenstelling is niet 'velen' en 'allen'; integendeel, dat loopt parallel. Dat is ook helemaal geen tegenstelling.

Mensen zijn zondaars, dat zijn er velen. "Zo zullen ook door de gehoorzaamheid van de ene de velen tot rechtvaardigen worden gesteld." Let op: de velen. Hé, maar dat is precies waar Jesaja het ook over had: "Door zijn kennis zal mijn dienaar de velen rechtvaardig maken." De velen. En dan gaat Paulus daarop in in zijn brief en hij zegt: die velen, weet je hoe uitgebreid dat is? Hoe verstrekkend dat is? Hoe universeel dat is? Wel, dat zijn gewoon alle mensen. Hier wordt een feit gesteld. Zoals het een feit is — er is geen mening of opinie — dat we allemaal stervelingen zijn, allemaal zondaars en doelmissers, wel, daartoe zijn we, let op, 'gesteld'. Dat is geen keuze van ons. Dat ik een zondaar ben, is niet mijn keuze; ik ben daartoe gesteld.

Ja, maar het is slechts de helft van de waarheid. De helft van de waarheid. En als je hier stopt, dan zeg ik: dat is erger dan een hele leugen. Dat weet u, zo gaat dat met halve waarheden. Dit is de helft van de waarheid, en deze halve waarheid krijgt zijn zin juist in de andere helft van de waarheid. Dit is de glorie: "Zo zullen ook door de gehoorzaamheid van de ene..." Eén Mens staat daarvoor garant. "...de velen tot rechtvaardigen worden gesteld." Het is geen keuze, het is een feit, het is een mededeling. Oftewel: het is een goed bericht, het is heerlijkheid en bovendien, het lukt Hem. Hij is gelukkig. De God die dit plant, de God die dit voornemens is, Zijn verlangen om heel de mensheid rechtvaardig te maken, dat zal voorspoedig door Zijn hand — ik bedoel van die ene Mens — voortgang vinden. Dat zal succesvol worden gerealiseerd.

Daarom is God de gelukkige God. We gaan er dit hele weekend nog over spreken, maar daarom is God de gelukkige God en is Zijn Zoon, Gods ikoon, de gelukkige mens. Want alles wat Hij onderneemt, dat gelukt Hem.