▶ 00:01 Wat Heb Je aan een Zegenwens? ↑ hoofdstukken

Het is precies waar we het over willen hebben. Kijk, weet u wat het is? Je kunt natuurlijk als mensen elkaar het beste toewensen, maar zoals dat goede Nederlanders betaamt, stel je toch de vraag: wat heb je eraan? Wat kunnen mensen uiteindelijk daarmee bijdragen aan jouw leven? Nou, niet zo heel erg veel. Het is natuurlijk mooi als gebaar en het geeft aan dat je betrokken bent bij elkaar, maar is dat niet de catechismus waarin dat ook zo geformuleerd wordt? Wanneer daar bepaalde dingen besproken worden, staat er: "Wat nut u deze dingen?" Wat heb je er nu uiteindelijk aan wanneer mensen je het allerbeste toewensen?

Nou, uiteindelijk niet zoveel. Maar als we het hebben over zegen, dan komen we op een onderwerp waar je werkelijk wat aan hebt. Want weet u wat het is? Met wensen is het horizontaal; je wenst elkaar dingen toe als mensen, als vrienden of als familieleden. Maar zegen, dat weten we allemaal, komt van boven. Ik wil daar vanmorgen gewoon eens wat meer over nadenken en een aantal systematische vragen stellen. Wat is zegen nu eigenlijk? Wat betekent het als je zegt: "een gezegend nieuwjaar", wat is dat?

We zullen dat heel ordelijk doen. Ik steek mijn nek niet uit om te beweren dat ik dit zo compleet mogelijk doe, en u moet straks na afloop ook niet naar me toe komen en zeggen: "Joh, ik had eigenlijk wel verwacht dat je dat ook nog even had gezegd." Dat zal allemaal waar wezen; het is maar wat bij elkaar gesprokkeld. Maar ik wil een aantal vragen stellen. Bijvoorbeeld: waar komt het woord zegen eigenlijk vandaan? Dat is met een heleboel van die woorden het geval die we gebruiken als gelovigen; woorden die aan de Bijbel ontleend zijn. Die kunnen zo versleten zijn omdat ze zo vaak gebruikt worden, maar wat betekent het woord nou eigenlijk precies? Concreet, wat is de oorsprong van dat woord?

De tweede vraag is: wie worden er gezegend? Wie heeft God op het oog bij zegen? Ten derde: wat is een zegen? Ten vierde: hoe worden dingen gezegend? En dan nog een vijfde, laatste vraag: waarom worden dingen gezegend? Nou, is dat ordelijk of niet, als we het zo systematisch aanpakken? Laten we gewoon eens bij het begin beginnen.

▶ 02:54 De Bijbelse Oorsprong van het Woord Zegen ↑ hoofdstukken

Waar komt het woord zegen eigenlijk vandaan? En dan bedoel ik het woord zoals we dat in de Bijbel tegenkomen, zoals dat staat opgetekend in het Hebreeuws en in het Grieks, in het Oude en het Nieuwe Testament. Het Hebreeuwse woord voor zegen is barak. Dat kent u wel, al was het maar als persoonsnaam, want er waren en zijn Israëlische politici die deze voornaam of achternaam dragen: Barak.

Er is in de Bijbel ook iemand die zo heet, alleen komen we hem dan in een iets andere uitspraak tegen: Baruch. Dat was de secretaris van Jeremia. Baruch betekent gewoon 'gezegend'. Ik meen dat er ook wel liederen in de Opwekkingsbundel staan waarin dat woord gebruikt wordt, zoals Baruch Hashem: 'gezegend is de Naam' of 'gezegend Hij die komt in de Naam van'. Het mooie van dat woord barak of Baruch is dat het afgeleid is van een woord dat 'knie' betekent en daarmee dus ook verwant is aan 'knielen'. Dat heeft weer allerlei verbanden met de uitdrukking die we allemaal kennen – daar hoef je niet eens gelovig voor te zijn, het was destijds ook de naam van een tv-serie: 'Alle zegen komt van boven'.

Zegen komt van boven. Wensen doen we elkaar als mensen onderling, maar zegen komt van boven. Dat heeft de gedachte van dat knielen, van barak, in zich: je wordt klein en je wordt van bovenaf gezegend. Het komt zelfs in een heel ander verband voor, niet alleen bij het knielen van mensen. In Genesis 24 vers 11 lees je over de knecht van Abraham die op zoek ging naar een vrouw voor Isaak. Er staat dat hij de kamelen liet neerknielen buiten de stad bij een waterput, en daar wordt ook dat woord barak gebruikt. Hij liet de kamelen 'barakken'. Dat heeft alles te maken met zegen. Zulke verbanden vind ik altijd erg mooi, omdat het iets laat zien van de diepere betekenis. Die kamelen moeten neerknielen om water te kunnen drinken, zoals je dat op dit plaatje ook ziet. Dat is natuurlijk ook een geestelijke waarheid. Waarin bestaat de zegen? Wel, de zegen komt op het moment dat een mens gaat knielen en klein wordt voor God, om water te gaan drinken. Om het water van het Woord van God tot je te nemen is een knielende houding onontbeerlijk. Denk ook maar eens aan de geschiedenis van Gideon, waar de mannen ook moesten neerknielen om te drinken.

We komen dit ook tegen in Jesaja 45. Ik maakte hier een foutje in mijn aantekeningen door Genesis 45 te schrijven, maar het is Jesaja 45: "Ik heb gezworen bij Mijzelf," zegt God heel plechtig, "dat voor Mij elke knie zich zal buigen en elke tong zal zweren." Later wordt dit door Paulus in de Filippenzenbrief aangehaald. Daar wordt datzelfde woord weer gebruikt dat direct verwant is aan het woord zegen. Elke knie gaat eens buigen voor de Heere onze God, en dat houdt direct zegen in. Daar zullen we het zo meteen nog over hebben, maar het gaat me nu even om het punt dat zegen alles te maken heeft met de knie en met knielen.

Dat is wat het Hebreeuws betreft, maar dan heb je ook nog het Grieks waarin het Nieuwe Testament is geschreven. Het woord voor zegen in het Grieks is eulogia. Als je dat opsplitst in de onderdelen waaruit het is opgebouwd, betekent het eigenlijk 'welspreken' of 'goed spreken'. Als iets gezegend wordt, dan spreek je er goed over. Dat is de betekenis. Het is trouwens wel grappig dat het Latijnse woord benedictio is, wat we in allerlei talen tegenkomen. In het Nederlands kennen we een 'benedictie' en we kennen een paus die Benedictus heet. In het Latijn, Frans, Portugees en Spaans – ik heb dat gisteren allemaal nog eens nagekeken – kom je woorden tegen waarin diezelfde gedachte zit. Benedictio betekent namelijk ook letterlijk 'goed spreken'. Het heeft exact dezelfde betekenis als het Griekse eulogia.

In het Hebreeuws ligt de nadruk bij zegen dus op de gedachte van knielen, en in het Grieks is de gedachte 'goed spreken'. Dat is geen tegenstelling, maar een aanvulling. Zegen betekent dat er welgesproken wordt over de dingen. Kijk bijvoorbeeld naar Efeze 1 vers 3, een prachtige tekst om mee te starten. Paulus valt in die geweldige brief min of meer met de deur in huis en roept het uit: "Gezegend zij de God en Vader van onze Heere Jezus Christus." Eulogia. Wat betekent het dat onze God en Vader gezegend is? Dat betekent dat er goed gesproken wordt over onze God, die werkelijk God is, maar ook een Vader. Er wordt welgesproken over de God en Vader van onze Heere Jezus Christus, die ons met 'allerlei'... Nee, dat woord 'allerlei' moet u eigenlijk doorstrepen. Ik vind dat zo'n reductie van wat er echt staat. Er staat letterlijk dat Hij ons met elke geestelijke zegen gezegend heeft in de hemelse gewesten. 'Allerlei' is veel te mager; het is elke geestelijke zegen.

Het staat hier in een tijdloze vorm, de zogenaamde aorist. Dat wil zeggen: het gaat er niet alleen om dat Hij in het verleden gezegend heeft, maar het feit wordt gesteld. Hij zegent ons met elke geestelijke zegen in de hemelse gewesten, in Christus. In Hem hebben wij elke geestelijke zegen, zonder enige uitzondering. Niet 'allerlei', maar elke. En wat is die zegen? Wel, dat is alles waar je goed van kunt spreken. Dat is wat zegen is. Dat komen we op andere wijzen ook nog tegen, maar laat ik eerst eens een andere vraag stellen die we in het begin al even noemden.

▶ 10:46 Wie Heeft God op het Oog bij Zijn Zegen? ↑ hoofdstukken

Die tweede vraag: wie worden er gezegend? In feite heb ik daar al antwoord op gegeven, want die zegen is juist gelegen in het knielen. Op het moment dat een mens gaat knielen en God als God gaat erkennen, daar begint de zegen. Maar wie heeft God op het oog? Dat bedoel ik eigenlijk ook: wie worden gezegend?

Laten we dan eens naar het begin van de Bijbel gaan, Genesis 12. We gaan zo kriskras door de Bijbel; wat dat betreft zit er geen lijn in. Er zit wel een lijn in de opbouw van deze toespraak en in de dingen die ik u wil laten zien en de vragen die gesteld worden, maar we gaan kriskras door de Bijbel. Maar daar staat een belofte die God geeft aan Abram – toen nog Abram. Daar zegt Hij in Genesis 12: "Ik" – dat is Yahweh, de HEERE – "Ik zal u..." Let op, dat is typisch God. Wij wensen elkaar dingen toe, maar God belooft, God garandeert. Een wens is geen garantie, hè? Dat is een heel groot verschil. We kunnen elkaar gezondheid toewensen, maar we kunnen geen gezondheid garanderen. Vandaar ook de vraag: wat heb je aan een wens? Maar op Gods belofte kun je staan, daar kun je op bouwen.

Tegen Abraham wordt gezegd: "Ik zal u tot een groot volk maken en u zegenen en uw naam groot maken en gij zult tot een zegen zijn." Ook daar komen we trouwens nog over te spreken. Waarom zegent God? Wel, Hij zegent mensen juist opdat ze tot een zegen zouden worden. Maar nu loop ik vooruit op het vijfde antwoord. Er staat hier: "Ik zal u zegenen. Uw naam groot maken. Gij zult een zegen zijn." Dat betekent dus niet 'je moet'. Nee, het is een aankondiging, een belofte: "Gij zult een zegen zijn."

En dan vers 3: "Ik zal zegenen wie u zegenen, en wie u vervloekt, zal Ik vervloeken." Weet u wat een vloek is? Het is het tegenovergestelde van een zegen. Zoals duisternis het tegenovergestelde is van licht. En dood het tegenovergestelde van leven. Wat is dood? Dat is waar leven ontbreekt. Wat is duisternis? Waar geen licht is. Duisternis op zich is niks, maar het betekent: waar geen licht is. En wat is een vloek? Wel, een vloek is dat waar de zegen ontbreekt. Dat is een vloek. Dat is niet iets magisch, maar daar waar de zegen ontbreekt, daar is vloek. Goed, "Ik zal zegenen wie u zegenen, wie u vervloekt zal Ik vervloeken." Dat wil zeggen: de zegen wordt daaraan onttrokken. Dat is een automatisme.

Maar het gaat mij om dat laatste deel: "En met u" – letterlijk staat er 'in u' en op andere plaatsen als dit herhaald wordt... want er is een belofte die diverse keren in het boek Genesis herhaald wordt. Het is de grote belofte: de zegen aan Abraham. "En in u en in uw zaad." Dat wil zeggen: in uw nageslacht, zo wordt het in de NBG-vertaling vaak weergegeven. Maar als je het Paulus laat uitleggen, dan zegt hij: "Ja, dat is allemaal tot je dienst, maar 'zaad', dat is enkelvoud." En dat slaat ten diepste en fundamenteel op één iemand: en dat is Christus. In Abraham en in zijn zaad, in Christus. Lees het maar na in Galaten 3, ik ga het nu niet aantonen. In Abraham en in Christus, het zaad van Abraham, zal Hij alle geslachten van de aardbodem zegenen. Ook hier weer een belofte.

Kijk, Abraham was uitverkoren. Sommige mensen denken bij uitverkiezing altijd van: "Nou, die wel en de rest... ja, die kan stikken of de rest is niet interessant kennelijk voor God." Maar dat is niet wat uitverkiezing is. Uitverkiezing betekent juist dat God een instrument uitkiest om de rest te bereiken. Abram is er een schitterend voorbeeld van. Abram was door God uitverkoren. Waarom? Omdat de rest van de wereld Hem niet interesseerde? Nee! Integendeel, Abraham was uitverkoren opdat hij gezegend zou worden, maar ook opdat hij daardoor een zegenkanaal zou worden voor alle geslachten van de aardbodem. Die heeft God op het oog. De zegen is bestemd voor alle geslachten van de aardbodem. Zo ruim denkt God. Dat heeft God op het oog. En dat is wat je hier in Genesis 12 al ziet; dit is niet iets wat pas in de brieven van Paulus naar voren gebracht wordt. In Genesis 12 staat dit al: alle geslachten van de aardbodem zullen in Christus, ja in Abraham en in zijn zaad, gezegend worden.

Daar wil ik nog iets over zeggen, want dit heeft niks met Hebreeuws of met Grieks te maken, maar weet u wat een 'zegen' is voor een visser? Ik kom zelf uit de bloemisterijwereld, maar ik heb juist vorige week van iemand gehoord die erg vertrouwd is met de visserij. Nou ja, er zitten hier Scheveningers, dus die zullen ongetwijfeld kunnen bevestigen wat ik nu zeg – ik hoop tenminste dat jullie het gaan bevestigen. We zullen je niet afvallen? Nou, dat is mooi, dankjewel Ron. Ik heb het ook nog eens opgezocht in de encyclopedie, maar in de visserij is een zegen een net dat alle vis insluit. Ik begreep dat je nog weer allerlei typen van die zegens hebt: een ringzegen, en hier op dat plaatje staat een ankerzegen. En er zijn nog meer van die vormen van een zegen. Maar toen vond ik deze definitie: de zegenvisserij, want het is een speciaal soort visserij, heeft als principe dat men de vis met een omtrekkende beweging insluit. En het idee is dat dat net helemaal tot op de bodem gaat; alles wat in dat net komt, wordt ingesloten. En hoe heet zo'n net? Wel, een zegen. Zo noemen vissers dat: een zegen.

Ik zeg het expres ook naar aanleiding van wat we lazen in Genesis 12. God heeft alle geslachten van de aardbodem op het oog. Dat wil zeggen: de zegen sluit alles in. Of zoals we dat vinden in Romeinen 11 – dat is wel weer Paulus: "Want God heeft allen onder ongehoorzaamheid besloten." Besloten, daar heb je eenzelfde soort woord. Ja, alle mensen zijn onder de ongehoorzaamheid besloten. Daar is geen ontkomen aan. Heel het mensdom. Dat is geen verdienste, of iets waar je aan kunt ontkomen. Elk mens is een zondaar, is een sterveling en onder de ongehoorzaamheid besloten. Waarom heeft God dat gedaan? Wel, om Zich – dat staat erachter en dat was in het voorgaande allemaal al aangetoond – om Zich over allen te ontfermen. In wezen dezelfde gedachte als in Genesis 12 wat aan Abram was aangezegd.

En dan wil ik u nog vertellen dat het woordje 'besloten' hier een woord is dat we in het Grieks ook in Lukas nog een keer tegenkomen. En dan wordt het ook gebruikt in verband met de visserij, trouwens. Want u weet, de twaalf discipelen waren vissers, en dan lees je in Lukas 5 vers 6 dat toen zij dit gedaan hadden – de Heer Jezus had een opdracht gegeven – zij een grote menigte vissen binnenhaalden en hun netten dreigden te scheuren. Het komt totaal niet uit de verf in onze vertaling, maar daarom wijs ik u er even op: dat woordje 'besloten' in Romeinen 11 vers 32 is hetzelfde woord als wat hier vertaald wordt met 'binnenhalen'. Dat wil zeggen dat alles was ingesloten.

Wat dat betreft denk ik dat de vissers daar heel goed oog voor hebben wat een zegen is, gewoon in hun instrumentarium, in dat wat zij gebruiken. Dat drukt nou geweldig de Bijbelse waarheid uit, namelijk dat Gods zegen niet exclusief is, maar inclusief. Het sluit in. Het sluit niemand buiten, het sluit alles in. Hij heeft allen onder de ongehoorzaamheid besloten. Waarom? Om Zich over allen te ontfermen. Dat is de ontferming van God. Daar denk je – en dat is het mooie – daar denk je nooit te groot over. Nooit. Goed, dan gaan we verder, want er zijn nog een paar vragen te beantwoorden.

▶ 20:42 Wat Is een Zegen? de Zegen Des Heren Maakt Rijk ↑ hoofdstukken

Wat is nou een zegen? We hebben het er dus over gehad: waar komt dat woord vandaan? Wie heeft God op het oog als Hij zegent? Maar wat is nou eigenlijk zegen? Als je de vraag beantwoord hebt naar waar het woord vandaan komt, weet je nog niet precies wat zegen is. Daar kom je alleen maar achter door gewoon in de Bijbel te kijken: hoe wordt het gebruikt? Hoe omschrijft en beschrijft de Bijbel zelf dat woord?

Wel, het is de eerste keer al raak. Zegen heeft in de Bijbel altijd te maken met rijkdom, in welke zin dan ook. Iemand die gezegend wordt, wordt rijk gemaakt, of talrijk gemaakt; dat is wat je zo vaak vindt. De eerste keer dat we in de Bijbel het woordje zegen tegenkomen, is in Genesis 1:22. Daar staat: "En God zegende ze en Hij zei: 'Weest vruchtbaar, wordt talrijk en vervult de wateren in de zee, en het gevogelte worde talrijk op de aarde.'" Het gaat hier over de vijfde dag, waarop God spreekt over de vissen in de zee en over de vogelen des hemels. En Hij zegent ze. Wat betekent dat? Hij maakte ze vruchtbaar, ze worden talrijk en vervullen de wateren, en worden talrijk op de aarde.

Nog even later wordt hetzelfde gezegd over mensen; het is de tweede keer dat het gebruikt wordt. En God zegende hen, dat wil zeggen: het eerste mensenpaar, Adam en Eva. En God zeide tot hen: "Wees vruchtbaar, word talrijk, vervult de aarde en onderwerpt haar." Zegenen heeft te maken met rijkdom en dat komen we op alle mogelijke manieren nog tegen. In Genesis 12 — en nu heb ik weer een foutje gemaakt, want het is niet Genesis 12 maar Genesis 26, excuses — het is Genesis 26:13 waar staat: "En Isaak zaaide in dat land." Hij was in het land van de Filistijnen. Ik ga nu even niet op het verband in, daar gaat het ook niet om. Isaak zaaide in dat land en oogstte in dat jaar honderdvoudig, want de HERE zegende hem. En die man werd rijk, ja, gaandeweg rijker, totdat hij zeer rijk geworden was. Mooi hè? Kijk, dat is zegenen.

Zegen betekent dat je rijk gemaakt wordt. En ik weet het, ik heb de tekst al gelezen: de belofte die God aan ons heeft gegeven, dat wat Hij ons aanzegt, dat is geen materiële zegen. Dat kan wel hoor, Hij kan ook materieel zegenen, maar wij zijn gezegend met alle geestelijke zegen in de hemelse gewesten, in Christus. Aan het volk van Israël heeft Hij ook heel concreet materiële, stoffelijke, aardse zegen beloofd, rijkdom ook. Maar hoe dan ook, zegen is altijd rijkdom.

En de echte rijkdom is trouwens geestelijke rijkdom. Dat zit hier. Echte rijkdom zit niet in je portemonnee of op je bankrekening, maar hier. Want je kunt een hele volle portemonnee hebben en miljoenen tot je beschikking hebben, terwijl je zo arm bent als Job. Ja, maar dat is een foute vergelijking nu hè? Als een kerkrat, ja. Kijk, rijkdom wil zeggen dat alles wat je hebt en alles wat er om je heen is, waarde heeft. Nou, dat is ook zo, dat is echt rijkdom.

Ik wil trouwens nog even op een andere tekst wijzen uit de Spreuken. Dat is een hele mooie hoor, die moet je onthouden: Spreuken 10:22. "De zegen des HEREN, de zegen van JAHWEH, die maakt rijk." Het is zelfs een definitie. Wat is nou zegen? Wat doet zegen? Nou, zegen maakt rijk. Altijd. Hoe je het ook opvat, eventueel zelfs materieel, maar dat is niet de garantie. Maar geestelijk in elk geval, en dat is waar het werkelijk om gaat. De zegen des HEREN maakt rijk.

En er staat nog bij: "Zoeken voegt er niets aan toe." Waaruit ook weer blijkt dat het van boven komt. Het is niet iets wat de mens zich verwerft; God geeft het om niet. En daaruit blijkt trouwens ook weer genade. Daar waar een mens knielt en God erkent, dan wordt hij gezegend en dat maakt je schathemelrijk. De zegen des HEREN maakt rijk. Dat is een mooie gedachte om je bij te bepalen bij het begin van het jaar. Want een mens holt wat af en hij probeert van alles te verwerven, maar het is allemaal om niet. Dat staat niet alleen in Spreuken 10 hoor; je leest het ook al in de Psalm. Het is tevergeefs dat gij het brood der smarten eet en dat gij vroeg opstaat, want Hij geeft het Zijn beminde immers in de slaap, staat er dan.

Tja, ik kan het ook niet helpen, maar wat ben ik blij dat het een Bijbelse waarheid is: het is de zegen van de HERE die maakt rijk. En een menselijke bijdrage is van nul en generlei waarde. Voilà.

▶ 27:19 Hoe Worden Dingen Gezegend? Door Dankzegging ↑ hoofdstukken

Het gaat daar over de orde in de samenkomsten en dan schrijft Paulus zomaar midden in het verband: "Want anders, indien gij een zegen uitspreekt met uw geest, hoe zal iemand die als toehoorder aanwezig is op uw dankzegging zijn amen spreken?" Let even goed op wat hier gebeurt. Er wordt gesproken over iemand die een zegen uitspreekt en vervolgens wordt er gezegd dat de toehoorder daar amen op zegt. Maar er staat niet: amen op uw zegen. Er wordt gesproken over amen op uw dankzegging. Ineens is die zegen een dankzegging geworden en dat is typerend. Zegen is dankzegging. In de Bijbel worden dingen dankzeggend gezegend.

Het is zelfs een uitdrukking die ontleend is aan de Statenvertaling, in 1 Korinthe 10, over het brood dat wij breken, dat wij dankzeggend zegenen. Hoe wordt iets gezegend? Wel, door dankzegging. Wij hebben de gewoonte in Nederland, en ook onder christenen is het gebruikelijk om vooraf een zegen te vragen en naderhand te danken. Je hebt voor de maaltijd een moment waarop je vraagt om een zegen. Het gaat mij er helemaal niet om bepaalde gebruiken bij u thuis te veranderen; dat zal mij eerlijk gezegd worst wezen. Het gaat mij om hoe de Bijbel die dingen beschrijft. Wij hebben de gewoonte om van tevoren een zegen te vragen en na de maaltijd danken we God omdat het lekker heeft gesmaakt. We zeggen: "Nou kunnen we danken." Je moet eerst nog maar afwachten of het smaakt. Maar dat is niet de wijze zoals de Bijbel erover spreekt. Daar worden de dingen gewoon bij voorbaat gedankt en juist in die dankzegging is de zegen gelegen.

Ik kan het aantonen. In Marcus 6 vers 41, de geschiedenis van de vijf broden en de twee vissen, lees je over Jezus: "Hij nam de vijf broden en de twee vissen, zag op naar de hemel" – er staat niet dat Hij Zijn ogen sloot of Zijn handen vouwde, Hij zag op naar de hemel – "sprak de zegen uit en Hij brak de broden." Maar wat betekent dat, dat Hij de zegen uitsprak? Als je in het parallelle gedeelte in Johannes kijkt naar diezelfde geschiedenis, dan lees je in Johannes 6:11: "En Jezus dan nam de broden en Hij dankte en verdeelde ze onder hen die daar zaten, evenzo van de vissen, zoveel zij wensten." Over zegen gesproken trouwens: overvloed, rijkdom, het wordt alleen maar meer. Maar het gaat mij nu even om het punt dat wat in Marcus "een zegen uitspreken" genoemd wordt, in Johannes "danken" heet. Als je eenmaal het principe snapt, is dat niet moeilijk meer: dingen worden namelijk dankzeggend gezegend. Ook in dit geval trouwens op voorhand. De zegen is gelegen in de dankzegging.

Een gezegend nieuwjaar, een gezegende maaltijd... wat is nu de zegen? Wel, een zegen is alles waarvoor je God dankzegt. Dat betekent dus dat de zegen evenredig is met de mate waarin je Gods genade ziet. Want dankzegging heeft alles te maken met het onderkennen van Gods genade. Eucharistein... dat voert te ver om dat nu ook nog aan te tonen, maar dankzeggen in de Bijbel betekent eigenlijk spreken van genade. Wat ik bedoel te zeggen is dit: de zegen is gelegen in de dankzegging en de zegen beleef je daar waar je God dankt. En dan kan alles een zegen worden.

U vindt dat misschien een beetje een raar plaatje, ik heb ook even geaarzeld of ik het zou gebruiken, maar na enige overweging dacht ik: ja, dat doe ik. Wat u hier ziet is een toverstaf. U zegt: "Maar dat komt toch uit sprookjes?" Dat is waar, maar eigenlijk komt het uit de Bijbel. Dat geldt voor een heleboel dingen in sprookjes, maar daar ga ik nu niet op in. Over die toverstaf gaan we straks nog een lied zingen, over Uw stok en Uw staf. Denk aan wat er in de Bijbel allemaal gebeurt met een staf. Als iets aangeraakt wordt met een staf, worden doden levend, of een staf gaat bloeien. Ik herinner me dat ik op deze plaats ooit over de bloeiende staf van Aäron heb gesproken. Een staf in de Bijbel is, om het kort te zeggen, altijd een beeld van opstandingskracht. Een staf is iets waar je op staat, waar je op kunt leunen, waardoor je op kunt staan en staande kunt blijven. Een staf heeft op alle mogelijke manieren te maken met opstanding en dat is een Godswonder. Wat is dankzegging? Wel, dat is eigenlijk een soort toverstaf, want alles waarvoor je dankzegt wordt ineens een zegen. Daarom heb ik dit beeld gebruikt. Alles! En ik bedoel ook echt alles.

Ik weet dat mensen altijd zeggen dat gezondheid een zegen is en daar zeg ik volledig amen op. Hoewel... als je God niet dankt, dan is gezondheid geen zegen. Nee, het wordt pas een zegen als je God dankzegt. Maar dan moet ik erbij zeggen dat dit ook voor ziekte geldt. Als je God niet dankt, dan is het geen zegen, maar op het moment dat je God dankt, wordt het een zegen. Ik was gisteravond bij een ouder echtpaar waarvan de man op sterven ligt. Het is ongelooflijk wat je dan ziet; ik heb dat zelden zo waargenomen. Ik had het er gisteravond met Peter nog over: een man die lichamelijk zo wegkwijnt, maar als ik dan zie en hoor hoe hij spreekt... zijn ogen stralen. Hij dankt God in alles. Alles is bij hem een zegen. Hij heeft een heel moeilijk en zwaar leven gehad en veel meegemaakt, maar hij dankt God voor alles. Het is één en al rijkdom in zijn leven. Alles heeft waarde. Waarom? Omdat hij overal Gods hand in ziet.

Hij weet precies wat Paulus zei in Romeinen 8:28: "Wij weten dat voor degenen die God liefhebben, alle dingen medewerken ten goede." Dat is een kwestie van weten, niet van voelen. Letterlijk staat er: "voor hen die de God liefhebben." Dat wil zeggen: Hij die werkelijk God is, die alles een plek geeft en bij wie nooit iets misgaat. Voor hen die de God liefhebben en die werkelijk een God kennen, is het zo dat alle dingen meewerken ten goede. Ik weet dat er vaak een reductie op die tekst wordt gepleegd. Men zegt dan: "Dat betekent gewoon dat ondanks alle negatieve dingen in het leven, God uiteindelijk toch tot Zijn doel komt." Maar dat is niet wat het betekent. Het is niet zo dat God door die negatieve dingen heen uiteindelijk toch Zijn doel bereikt. Dat is wel zo, maar het is dankzij die dingen. Ze werken eraan mee; ze dragen bij aan dat goede wat Hij Zich heeft voorgenomen.

Hoe kun je God nu danken voor tegenslag, voor moeite, voor ziekte? Hoe kun je God danken voor iets negatiefs? Nou, dat kan ook niet. Je dankt God niet voor iets negatiefs, maar je kunt God er wel voor danken dat Hij van elke min een plus maakt. En ik zal u dit vertellen: zo'n min is eigenlijk een plus die nog niet af was. Als je er zo tegenaan kijkt, dan blijkt dat er voor degenen die God liefhebben en die een God kennen, helemaal niet eens negatieve dingen zijn. Want alles draagt bij, alles werkt mee ten goede en er gebeurt niets voor niets. Alles heeft een plaats in dat machtige plan. Dan kun je God danken en dan heeft alles waarde. Dan heb je echt een rijk leven, want dat betekent dat er niet eens negatieve dingen zijn, omdat je in alles Gods hand mag zien vanwege het feit dat er een God is.

Nou, dan wil ik nog één ding ten slotte zeggen.

▶ 37:39 Waarom Worden We Gezegend? Om uit te Delen ↑ hoofdstukken

Ja, dat mag nog wel hè? Ik maak het ook af. Waarom worden we gezegend? Ik heb er eigenlijk al wat over verteld, maar zegen staat nooit op zichzelf. God zegent niet zomaar iemand; God denkt wijd. God gebruikt kanalen van zegen.

Ik vond een heel mooie tekst in Spreuken 11. Daar staat: "Er zijn er die uitstrooien en toch nog meer verkrijgen." Het staat er eigenlijk in het enkelvoud: "Er is er één die uitstrooit." Ik geloof dat dit in de diepste zin te maken heeft met de Messias Zelf, maar als principe is het universeel toepasbaar. Er zijn er die uitstrooien en toch nog meer verkrijgen, terwijl anderen meer inhouden dan recht is en toch gebrek lijden. Ze houden in... dus je zou zeggen: oppotten? Alles wat je weggeeft, ben je kwijt? Misschien volgens de economen wel, maar in de Bijbel werkt dat niet zo.

Dat wat je weggeeft, dat wat je deelt, vermenigvuldigt zich in werkelijkheid. We hadden het net over de geschiedenis van de vijf broden en twee vissen. Dat jochie had maar vijf broden. En wat gebeurt er? Hij geeft die broden aan de Heer en Hij gaat ze breken. Hij deelt ze. Hij heeft eerst gedankt – dat wil zeggen: de zegen uitgesproken – en Hij gaat delen. En het werd alleen maar meer. Vijfduizend mensen kregen zoveel ze maar wensten en uiteindelijk hielden ze nog twaalf korven over ook. Kijk, dat is zegen. Van weggeven word je nooit armer.

Er zijn er die uitstrooien en toch nog meer verkrijgen. Het is zelfs een algemeen principe. Niet alleen in Spreuken, ook in 2 Korinthiërs 9 heeft Paulus het daarover. Over zaaien: zaai maar, er komt altijd zoveel meer terug. Wie karig zaait, zal karig oogsten, maar wie overvloedig zaait, wie weggeeft... je raakt dat nooit kwijt. Integendeel, je krijgt er alleen maar meer voor terug.

In het 24e vers van Spreuken 11, dat ik zojuist voorlas, staat ook: "De zegenende ziel wordt overvloedig verkwikt." Een zegenende ziel... dat is iemand die zelf gezegend is, maar het vervolgens ook weer weggeeft. En dat is het mooie van zegen: het neemt niet af, het neemt alleen maar toe. De zegenende ziel – dat is universeel waar – wordt overvloedig verkwikt, en wie laaft, wordt ook zelf gelaafd. Het is wonderlijk zoals je dat in de Bijbel aantreft. Op alle mogelijke manieren wordt dit bevestigd.

Zegen is juist om andere mensen rijk te maken. Wat is het mooie van rijkdom? Dat je veel kunt weggeven. Je zou denken dat je daar armer van wordt, maar nee, daar word je alleen maar nog rijker van. Je maakt eerst andere mensen rijk en vervolgens word je zelf alleen maar rijker. Het maakt eigenlijk niet uit of je dit nu stoffelijk of geestelijk toepast – geestelijk in ieder geval natuurlijk. De grootste bijdrage die je kunt leveren aan het leven van andere mensen, is de rijkdom van Gods Woord weg te geven. Want dat is solide.

Mensen kunnen elkaar mooie dingen wensen, maar daar begonnen we al mee: daar koop je niets voor. Gods garanties echter wel; Zijn Woord is belofte. Dat is rijkdom. Daar kun je van uitstrooien wat je wilt en je wordt er alleen maar rijker van. Dat geldt ook voor kennis. Als je kennis deelt, is het niet zo dat je het zelf kwijtraakt; er zijn dan alleen maar meer mensen die ervan kunnen genieten. Dat is met het Woord van God ook zo. Hoe meer je ervan uitdeelt, hoe meer anderen verrijkt worden. Maar zelf word je er ook alleen maar rijker van. De zegenende ziel wordt overvloedig verkwikt.

▶ 42:29 Samenvatting en Dankgebed ↑ hoofdstukken

Het wordt nu tijd voor een samenvatting. Want u wilt natuurlijk straks, als u thuiskomt, in vijf punten kunnen vertellen wat we hebben besproken. Een goede preek heeft drie punten, maar deze presentatie heeft vijf punten.

Waar komt het woord zegen vandaan? Ik heb vastgesteld dat het vanuit het Hebreeuws met knielen te maken heeft en in het Grieks met goed spreken. Wie wordt er gezegend? Wie heeft God op het oog? Alle geslachten van de aardbodem. Wat is een zegen? Wel, zegen is rijkdom. De zegen des Heren, die maakt rijk. Dat is wat zegen is. Hoe worden dingen gezegend? Wel, het antwoord is: dankzeggend. Niet vragend: "Heer God, wilt U dit zegenen?" Nee, God belooft Zijn zegen, daar hoef je helemaal niet om te vragen. Je kunt Hem daarvoor danken en dat is juist een zegen. Alles. En waarom worden we gezegend? Wel, om andere mensen te zegenen. Dat wil zeggen: rijk te maken en om zo alleen maar overvloediger in die zegen te baden, om in die zegen te leven, uit te delen en rond te strooien. Zo beleef je inderdaad wat een gezegend nieuwjaar is. Dat zijn deze dingen: je ervan bewust te zijn dat er een God is, een rijk God, die overvloedig rijk maakt, maar die ons ook tot een kanaal van zegen voor anderen kan en wil maken.

Ik stel voor dat we een mooi lied gaan zingen en ik dacht aan lied 121. Dat is een psalm, Psalm 23. U kunt ook gewoon uw Bijbeltje opslaan. De Heer is mijn Herder. In de bundel staat nummer 121 en daaronder staat Psalm 23. De tekst en muziek zijn van Willy Appermond, maar het is rechtstreeks overgenomen uit de NBG-vertaling. Het is gewoon de psalm van David. Er wordt zowaar nog gezegd dat de tekst van Willy Appermond is, maar dat kunt u wel vergeten. Maar we gaan het wel zingen: "De Heer is mijn Herder." Ik vind het trouwens heel mooi: Hij verkwikt mijn ziel. En zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis, ik vrees geen kwaad. Weet u waarom? Hij is bij mij. En Uw stok en Uw staf – daar hadden we het over – die vertroosten mij. En Gij zalft mijn hoofd met olie, mijn beker vloeit over; dat is zegen. Ja, heil en goedertierenheid zullen mij volgen al de dagen van mijn leven.

Zullen we met elkaar onze hemelse Vader danken.

Trouwe God en Vader, we danken U uit de grond van ons hart dat we met zulke overwegingen vanuit Uw Woord het nieuwe jaar mogen starten. En dat U ons juist alleen al met die overwegingen zo rijk maakt en daardoor gezegend en blij maakt. Heer, het is inderdaad gelegen in het opzien naar boven, omdat daar alle zegen vandaan komt. Niet van mensen hebben we het te verwachten, ook niet van onszelf. We hebben dat ook nog overwogen en gelezen in Uw Woord: zwoegen, al ons best doen, heeft er niets mee te maken. Zwoegen voegt er niets aan toe, want het is Uw zegen die rijk maakt.

Heer, we danken U voor de rijkdom van Uw Woord, waarin we bepaald worden bij die grote God van hemel en aarde, die alles gemaakt heeft en bij wie nooit iets misgaat. Die alles in Zijn machtige hand heeft en die mensen uitkiest. Zoals U ooit Abram uitkoos en zoals wij ook uitverkoren mogen zijn, maar juist om andere mensen ook rijk te maken, te zegenen en om een kanaal van Uw zegen te zijn. Heer, we danken U dat we Hem mogen kennen die een uitbeelding is van die staf, die ons werkelijk troost geeft: de Here Jezus Christus. De Opgestane, de Levensvorst die zegevierde. Ja met recht, zegevierde, de triomf behaalde en zo ook alle zegen gaat geven, uiteindelijk aan alle stervelingen. Omdat Hij de dood tenietdoet en allen tot leven zal wekken.

Heer, wij danken U dat U zo'n groots en weids plan hebt en Heer, we bidden voor verlichte ogen van het hart, zodat we met alle heiligen gaan ontdekken hoe groot de hoogte, maar ook de diepte, de breedte en de lengte is van al die raadsbesluiten, die plannen van U. Heer, daar raken we niet over uitgedacht en we prijzen onszelf gelukkig dat U ons iets van deze dingen laat zien en dat Uw Woord zo rijk is dat we telkens weer nieuwe schatten ontdekken. Dat we ons zo gelukkig mogen weten, zo rijk mogen weten in alles wat er gebeurt. En dat we ook vanuit Uw Woord weten dat alle dingen bijdragen en meewerken aan dat goede doel dat U Zich gesteld hebt. Dat er nooit iets misgaat en dat we daarom U ook kunnen dankzeggen in alles.

Heer, zo'n nieuwjaar, zo'n 2010, mogen we beleven. Een zegend nieuwjaar. Een jaar dat we dankzeggend zegenen, danken in alles en zo ook een overvloeiende rijkdom en blijdschap mogen beleven. Heer, dat is wat U voor ons hebt weggelegd. We kunnen zo gemakkelijk onder de maat leven en maar gaan vragen om zegen, terwijl U zegt: "Ik heb je gezegend met elke geestelijke zegen." Heer, dat we daaruit mogen leven en dat we zo ook onze God, onze rijk zegenende God, mogen verheerlijken om zo ook voor andere mensen een zegen te zijn. In dat vertrouwen bevelen we ons bij U aan voor de rest van deze dag en voor de komende week. We danken U dat we voor rekening zijn van zo'n groot God en Vader. Amen.