▶ 00:00 De Herodes-dynastie Toegelicht ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, beste vrienden, meenemen naar Handelingen 26. De geschiedenis waarin beschreven wordt dat Paulus zich voor Agrippa verantwoordt. Dat is een vrij lang hoofdstuk en daarom heb ik mij voorgenomen om dit thema, deze geschiedenis, in tweeën te verdelen en het de volgende bijeenkomst te vervolgen.

Ik moet daarbij, voordat ik met vers 1 ga beginnen, wel even wat achtergrondinformatie geven over deze geschiedenis, al was het maar over wie die Agrippa is. Er staat hier op het scherm: ‘Paulus voor Agrippa’, en dan staat er een ‘1’. Maar dat is niet Agrippa I, dit is gewoon het eerste deel. Dat wil ik nog even toelichten.

Want kijk, je vindt in de Bijbel een viertal Herodesen. Het is misschien wat verwarrend soms als je dat leest en denkt: ‘Hè, hier vind je Herodes en jaren later nog dezelfde koning’. Maar nee, dat is niet zo. Herodes is namelijk een dynastie; het was een koningshuis van diverse generaties.

De eerste en trouwens de Grote – zo heet hij ook – die vinden we in Mattheüs 2. Herodes de Grote, ook wel Herodes I. Dat is in de Bijbel althans een beruchte Herodes, want hij is ook de Herodes die verantwoordelijk was voor de kindermoord die plaatsvond in Bethlehem, waardoor Jezus ook met zijn vader en moeder moest uitwijken naar Egypte. Dat was Herodes de Grote.

Dan vind je ook nog een andere Herodes. Dat is iemand die in de Bijbel trouwens niet die bijnaam heeft, als ik me niet vergis, maar in elk geval staat hij in de boeken bekend als Herodes Antipas. Hij was een kleinzoon van deze Herodes de Grote, van de kindermoord. Hij is bekend van dat proces tegen Johannes de Doper, waardoor Johannes de Doper het moest ontgelden; dat wil zeggen: hij werd onthoofd. Maar hij is ook dezelfde Herodes die het proces tegen Jezus leidde; in de lijdensgeschiedenis vind je deze Herodes ook terug.

Dan komen we in Handelingen een andere Herodes tegen, en dat was ook trouwens een kleinzoon van die eerste, Herodes de Grote: dat is Agrippa I. We vinden hem terug in Handelingen 12, als hij Jakobus laat ombrengen; dat wil zeggen: een van de twaalf apostelen, de broer van Johannes. We vinden trouwens in datzelfde hoofdstuk dat deze Herodes, Agrippa I, en public sterft, terwijl hij werd bejubeld door de mensenmenigte waar hij voor stond en hij een toespraak zou gaan houden. Iedereen zei: ‘Dit is een godheid’. Hij werd bejubeld en tegelijkertijd lees je in de Bijbel: door de wormen aangevreten, en hij zakte zo in elkaar. Zo komt hij smartelijk aan zijn einde. Dat was Agrippa I.

Diens zoon – en daar gaan we het over hebben – dat is de vierde Herodes. In werkelijkheid zijn er nog veel meer Herodesen die een grote rol in de politieke wereld van die dagen hebben gespeeld, maar deze vier Herodesen komen we tegen in de Bijbel. Dit is tenslotte de Herodes van Handelingen 26 en ook het voorgaande hoofdstuk. Dat is de achterkleinzoon inmiddels van Herodes de Grote en dus de zoon van deze Agrippa I.

Nou, dan weet u een klein beetje iets over die Herodese familie. Die moet je dus niet al te veel door elkaar gaan halen, want dan begrijp je het niet meer. In elk geval was dit Agrippa II, om het even precies te zeggen. Dan moet ik nog wat vertellen...

▶ 04:03 De Voorgeschiedenis: Paulus in Caesarea ↑ hoofdstukken

Als we Handelingen 26 echt goed willen begrijpen, dan moeten we ook iets weten over de aanleiding van die hele gebeurtenis. We vinden in Handelingen 21 dat Paulus in Jeruzalem aankomt en daar wordt beschuldigd. Zijn naam lag toen al erg gevoelig en er is nooit wat veranderd, want het is nog steeds zo: als je met Paulus aankomt, dan ligt dat allemaal heel erg gevoelig. Paulus kwam daar in Jeruzalem aan en hij werd daar gevangen genomen op grond van een valse beschuldiging.

In het 22e hoofdstuk lees je vervolgens dat Paulus zich gaat verantwoorden op het tempelplein, dat inmiddels helemaal is volgestroomd met mensen die heel boos zijn vanwege het gerucht dat de ronde deed dat hij heidense mensen had binnengeloodst in de tempel. Paulus houdt daar een schitterende toespraak, Handelingen 22. Ik kom er straks trouwens nog even op terug. Die toespraak moet hij echter abrupt beëindigen. Daar hebben we het op de studiedag nog over gehad: op een gegeven ogenblik vertelde hij dat hij naar de heidenen zou gaan en tot dat moment konden ze hem aanhoren, maar toen was het over. Ze wilden hem lynchen.

Hij komt uiteindelijk voor de Joodse Raad terecht en daar zou hij zich een dag later nogmaals moeten gaan verantwoorden. Maar er was een aanslag beraamd; in hoofdstuk 23 lees je over veertig mannen die hem wilden ombrengen. Zelfs onder eedzwering hadden ze zich voorgenomen dat ze niet zouden eten en drinken voordat die 'pest' – want zo wordt hij genoemd – die Paulus, uit de weg geruimd zou zijn. Via een neefje komt dat ter oren en die maakt daar melding van bij de Romeinen.

Paulus wordt in veiligheid gebracht en van Jeruzalem vervoerd naar Caesarea, wat in die dagen een grote stad was. De naam Caesarea komt van Caesar en betekent 'keizer'. Het is een grote Romeinse stad, gebouwd door de eerder genoemde Herodes de Grote. Daar wordt hij dus in veiligheid gebracht en hij verblijft er twee jaar. In hoofdstuk 24 lees je dat Paulus daar in Caesarea voor stadhouder Felix komt. Als u geïnteresseerd bent in familieverhoudingen: Felix was een zwager van de Agrippa II waar we het vandaag over hebben. Ook dat vind je trouwens in de Bijbel vermeld. Hij was namelijk getrouwd met Drusilla. In Handelingen 24 lees je dat Paulus zich ook verantwoordt tegenover deze stadhouder.

In hoofdstuk 25 lees je dat er inmiddels weer een nieuwe stadhouder is gekomen, ene Festus. Zijn naam betekent 'feestelijk'. Ook daar moet Paulus zich verantwoorden, wat beschreven staat in hoofdstuk 25. Je leest daar dat Festus verlegen is met de zaak Paulus, want als hij Paulus aanhoorde, kon hij helemaal niets ontdekken waarin hij schuldig zou kunnen zijn. Hij legt daarom de zaak voor aan koning Agrippa, die zeer goed op de hoogte was van de Joodse gebruiken, de gewoonten en de twistpunten onder hen. Paulus had zich beroepen op de keizer en naar de keizer zou hij gaan, maar Festus moest dat dan toch in elk geval ook verantwoorden. Hij moest dat kunnen motiveren, maar hij had zelfs moeite om de zaak bij de keizer aan te kaarten, want hij wist eigenlijk helemaal niet waar het precies om ging. Het was zo'n intern Joods conflict.

Wanneer Agrippa bij deze nieuwe stadhouder op bezoek komt in Caesarea aan de kust, legt Festus deze hele zaak aan hem voor. Agrippa zegt dan: "Ik zou die Paulus – waar ik al veel vaker over gehoord heb – zelf wel eens een keer willen horen." "Dat is goed," zegt Festus, "morgen zul je hem horen." Dan lees je dat Paulus wordt voorgebracht bij Agrippa en Bernice. Bernice was de vrouw van Agrippa, maar eigenlijk ligt het nog veel gevoeliger: Bernice was de zus van Agrippa. Het was zijn volle zus, dus het betrof gewoon een incestueuze relatie. Bernice had trouwens ook al heel wat huwelijken erop zitten; dat was allemaal niet zo fraai, maar goed.

Paulus wordt voorgebracht bij Agrippa en Bernice, maar ook Festus is erbij en, zoals in vers 23 tot 27 wordt beschreven, ook de oversten en de voornaamsten van de stad waren daar allemaal vertegenwoordigd. Paulus had dus een geweldige kans. Het was geen rechtszaak; Agrippa wilde gewoon eens horen: waar gaat het eigenlijk over? Wie is die Paulus en wat heeft hij te melden? Paulus was in veiligheid gebracht door de Romeinen. Hij verkeerde in absoluut doodsgevaar onder zijn Joodse volksgenoten, maar nu had hij een uitgelezen kans, een geweldige gelegenheid om voor koningen en stadhouders zijn woord te doen en zich te verantwoorden. Overigens is het mooi om daar nog eventjes op te wijzen: Paulus is daar in totaal twee jaar gevangen geweest in Caesarea.

▶ 10:05 De Typologische Betekenis van het Tweejarig Verblijf ↑ hoofdstukken

Die periode van twee jaar vinden we echter veel vaker terug in de Schrift. Alleen al in het boek Handelingen komt dit vaker voor. Paulus heeft namelijk ook twee jaar gevangen gezeten in zijn eigen gehuurde woning in Rome, zoals u veel later kunt lezen in Handelingen 28. Ook daar wordt weer diezelfde termijn van twee jaar genoemd. Hij was weliswaar een gevangene en geketend, maar hij had het helemaal niet slecht, weet u dat? In wezen werd hij door de Romeinen beschermd. Hij had zich op de keizer beroepen, dus hij moest naar de keizer toe, maar hij genoot een grote mate van vrijheid. In Handelingen 28 leest u dat hij allen ontving die tot hem kwamen. Hoewel hij voortdurend door een soldaat werd bewaakt, woonde hij in zijn eigen gehuurde woning en had hij alle vrijheid. Datzelfde lezen we in Handelingen 24 wanneer hij in Caesarea verblijft. Felix gaf hem daar alle vrijheid, zodat hij mensen kon ontvangen wie hij maar wilde. Ondanks zijn gevangenschap kende hij in die periode dus een grote mate van vrijheid.

U leest ook over een periode van twee jaar waarin Paulus onderwees in de school van Tyrannus in Efeze; in Handelingen 19 vindt u dat terug. Het is heel eigenaardig; als u het boek Handelingen leest, komt u die twee jaar iedere keer weer tegen. Dat geldt overigens ook voor het Oude Testament. We hebben het nu over Paulus, maar van Jozef leest u dat ook. Jozef zat ook twee jaar gevangen in Egypte voordat hij daadwerkelijk koning zou worden en erkenning zou krijgen van zijn broers. Voordat hij de waardigheid zou ontvangen en de wereld zou kunnen voorzien van brood, lezen we dat hij twee jaar in de gevangenis verbleef. Jozef had het trouwens ook niet slecht in de gevangenis; wat hij daar deed, was geheimen onthullen en dromen verklaren. Dat zijn schitterende dingen.

U begrijpt waarschijnlijk wel waar ik naartoe wil. Ik noem die twee jaar niet alleen om aan te geven dat we die termijn vaker vinden, maar omdat het een diepe betekenis heeft. Die twee jaren hebben alles te maken met de periode waarin wij nu leven: de periode tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Die twee jaar verwijzen naar de tweemaal duizend jaar waar de profeten over spreken. Op een verborgen wijze wordt dit in de profetieën al aangegeven en het is de apostel Petrus die dat ook uitlegt in zijn laatste brief. Die twee jaren van gevangenschap buiten de maatschappij verbeelden de tijd waarin het Koninkrijk niet openbaar wordt, maar waarin wel geheimenissen worden uitgelegd en het heil naar de volkeren gaat.

Het is ook heel mooi dat Paulus daar gevangen zat in Caesarea. De naam Caesarea is afgeleid van Caesar, de keizer, maar de stad ligt ook aan de kust, aan de zee. De zee is in de Schrift een beeld van de volkerenwereld. Caesarea was een haven, een poort waar de deur naar de heidenen werd geopend. Leest u dat maar na in Handelingen 10. Petrus, aan wie de sleutels waren toevertrouwd, was degene die naar Caesarea moest gaan naar de hoofdman Cornelius die daar woonde. Petrus opende daar de deur. En het is de apostel Paulus die vanuit Caesarea telkens weer naar de heidenwereld gaat. Dat is allemaal typerend, want Caesarea is in feite ook een symbool van de Joodse vijandschap tegen het evangelie. Paulus was immers naar Caesarea gebracht puur om hem te beschermen tegen de Joodse aanslagen en de samenzweringen die tegen hem waren beraamd.

Het feit dat Paulus daar twee jaar in Caesarea verblijft, is een embleem van de afwijzing van het evangelie door Israël. Israël stelt zich vijandig op tegenover het evangelie en die twee jaar dat Paulus in Caesarea verblijft, zijn daar een uitbeelding van. Het staat model voor de huidige tussentijd waarin het evangelie naar de heidenwereld gaat, naar de volkerenzee. Wij leven in die tussentijd en dat tweejarig verblijf in Caesarea staat daar model voor. Het heeft alles te maken met de huidige tussenperiode waarin Israël op een zijspoor staat en vijandig staat tegenover het evangelie. Maar God zelf is degene die hun ogen heeft gesloten en Hij zal ze te zijner tijd ook weer openen. Dit is een tijdelijke tussenperiode. Het Koninkrijk is nu verborgen, maar er zijn er een aantal van op de hoogte omdat hun de ogen zijn geopend. Goed, dat is de inleiding wat de voorgeschiedenis betreft. Waarom is Paulus daar nu? Ik wil nu vers voor vers met u verdergaan. Soms zal ik wat sneller gaan en soms wat langzamer, terwijl ik u op een aantal dingen wijs.

▶ 16:13 Paulus' Verantwoording voor Koning Agrippa Begint ↑ hoofdstukken

Er staat in vers 1: "En Agrippa zeide tot Paulus: Het is u vergund voor uzelf te spreken." Toen strekte Paulus zijn hand uit, als een teken dat hij het woord zou gaan voeren en dat alle anderen zouden zwijgen. Hij strekte zijn hand uit en hij verantwoordde zich. Er staat trouwens in het Grieks – dat vind ik wel aardig om even op te wijzen – een woordje dat we ook in het Engels kennen: apology. Wij kennen het in het Nederlands van de apologetiek. Nou ja, dat moet je misschien geleerd hebben, maar dat is een tak in de theologische wetenschap die letterlijk de verdediging van het geloof betekent. Het Griekse woord dat hier staat, heeft daarmee te maken; met apologetiek, met verdedigen. Je verantwoorden, verontschuldigen zo u wilt. Paulus strekte zijn hand uit en hij verantwoordde zich.

Hij begint dan met te zeggen: "Ik heb mijzelf gelukkig geacht." Ja, Paulus achtte zichzelf heel erg gelukkig hoor, om talloze redenen. Dat vind ik altijd een mooie gedachte: God maakt geen fouten. Dat gold voor Paulus ook. Want nu zou je zeggen dat het helemaal misgaat: het Evangelie zou naar Israël gaan, maar Israël wijst de boodschap af en Paulus verkeert in doodsgevaar. Maar juist doordat hij in doodsgevaar was, kon hij zich nu verantwoorden voor deze koning Agrippa en voor de stadhouders. Hij had een gelegenheid als nooit tevoren om het Evangelie aan de wereld te brengen. Juist door de afwijzing van de Joden ging het Evangelie nu op een machtige wijze naar de heidenwereld. Dus de ene deur was gesloten, maar God opent een venster. Zo gaat God te werk. Er ging helemaal niets mis en Paulus wist dat.

Ik zeg niet dat Paulus precies geweten heeft hoe dat allemaal zou gaan, hoewel hem al het een en ander was verteld. Hij zou ook naar Rome gaan, dat was hem van Godswege al aangezegd. Maar Paulus achtte zichzelf gelukkig. Hij zegt: "Ik acht mijzelf gelukkig, koning Agrippa, dat ik mij heden voor u zal mogen verantwoorden over alle punten waarop ik door de Joden word beschuldigd." Want daarom was hij nu in Caesarea. Daarom was hij ooit gevangen genomen en moest hij zelfs halsoverkop naar Caesarea overgebracht worden, met een enorm cohort van soldaten.

In vers 3 lees je dat Paulus – dat klinkt misschien een beetje als pluimstrijkerij om hem te paaien – deze Agrippa complimenteert. Hij doet dat om hem te laten luisteren en om aan te geven dat Agrippa als geen ander in staat was om te beoordelen of het waar was wat hij zei. Hij zegt in vers 3: "Daar gij vooral een kenner zijt van alle gewoonten en twistpunten bij de Joden." Daarom stelt hij zich bescheiden op en zegt hij: "Verzoek ik u mij geduldig te willen aanhoren."

En dan begint hij te spreken: "Mijn leven dan van jongs af aan, dat ik van den beginne aan geleid heb onder mijn volk en te Jeruzalem, kennen alle Joden." Paulus is geen onbekende. Hij had ooit een bliksemcarrière gemaakt als Saulus van Tarsus. Hij zegt in Galaten 1: "Ik heb het verder gebracht dan vele van mijn tijdgenoten." Vanwege zijn enorme ijver voor de wet was hij een buitengewoon intellectuele man, en daar was iedereen van op de hoogte.

Hij zegt: "Maar van jongs af aan..." We lezen trouwens in Handelingen 22, waar hij zich in Jeruzalem verantwoordt, dat hij in Cilicië geboren is. Hij zegt daar: "Ik ben een Jood, te Tarsus in Cilicië geboren." Dat is niet Sicilië – Sicilië ligt bij Italië – maar Cilicië is een provincie in het zuiden van Turkije. Daar was hij geboren, maar hij is, zoals hij zegt, "in deze stad opgevoed". Op welke leeftijd zijn ouders naar Jeruzalem verhuisd zijn, weten we verder niet, maar in elk geval is hij in Tarsus geboren en in Jeruzalem opgevoed aan de voeten van Gamaliel. Dat was dé rabbi in die dagen. Ook in buitenbijbelse bronnen is Gamaliel een enorm gezaghebbende naam. Aan de voeten van Gamaliel werd Paulus opgeleid met nauwkeurige inachtneming van de wet van onze vaderen, zodat Agrippa goed wist wie hij hier voor zich had en om de situatie waarin zij zich bevonden goed te verstaan.

Paulus vervolgt met te zeggen: "Daar zij sedert lange tijd van mij weten, indien zij het slechts willen getuigen." Die wil was er bij de Joden niet, maar daarom wijst Paulus er zelf op. Als anderen zwijgen, moet hij er zelf over spreken: "Indien zij het slechts willen getuigen, dat ik naar de meest nauwgezette partij van onze godsdienst, als Farizeeër, geleefd heb." Eigenlijk staat er in het Grieks een aorist. Als je even terugbladert, dan lees je in hoofdstuk 23 dat Paulus zegt: "Mannen broeders, ik ben een Farizeeër, een zoon van Farizeeën."

▶ 22:20 Aangeklaagd Om de Hoop op de Opstanding Der Doden ↑ hoofdstukken

Hij zegt: "En ik sta terecht om de hoop en de opstanding der doden." Dat was ook de reden waarom hij nog steeds een Farizeeër was. Een Farizeeër geloofde, in tegenstelling tot de Sadduzeeën, wél in de opstanding. Maar Paulus was een Farizeeër en hij zegt: "Ik bén een Farizeeër." Ik wás het niet alleen, ik ben het nog steeds.

Hoezo? Hij zegt: "Ik sta nu terecht om de hoop en de opstanding van de doden." Eigenlijk betekent dat 'en' hier gewoon 'namelijk': om de hoop, namelijk de opstanding van de doden. Want wat is de hoop van de doden? Dat is de opstanding. En daarom stond Paulus terecht. Dat is het evangelie. De boodschap gaat over opstanding uit de doden; de doden zullen opstaan. Daar ging het om.

In vers 6 zegt hij: "En nu sta ik voor het gerecht om mijn hoop op de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is." Welke? "Onze twaalf stammen." Dat is wel grappig dat Paulus dat zo zegt: "onze twaalf stammen". Wij zijn misschien geneigd te denken in termen van de twee stammen en de tien stammen van Israël die verloren gegaan zijn, maar Paulus kent dat niet. Hij spreekt over onze twaalf stammen als een godsdienstige eenheid. Dat blijkt dan ook uit het vervolg.

Het is waar hoor, een groot gedeelte van de tien stammen van Israël is ooit hun identiteit kwijtgeraakt, geassimileerd en ten onder gegaan in de volkeren. Wat daar vervolgens van terechtgekomen is, is een verhaal apart, daar gaan we het nu niet over hebben. Maar officieel zijn de twaalf stammen gewoon bekend als een godsdienstige eenheid: de Joden. Ik weet dat het omstreden is wat ik nu zeg, maar 'Joden' betekent inderdaad 'van Juda', maar het betekent gewoon dat ze betrokken waren bij de stad in Juda, namelijk Jeruzalem. De term Jood is een godsdienstige term en omvat alle twaalf stammen. Ik ga dat nu verder niet uitleggen, dat is ook even het punt niet. Het gaat mij er even om dat Paulus niet zegt dat onze twee stammen gebleven zijn en die tien stammen verloren zijn. Nee: "onze twaalf stammen".

Hij vervolgt: "Welke onze twaalf stammen, door voortdurend nacht en dag God te vereren, hopen te bereiken." Die twaalf stammen worden hier gewoon als een godsdienstige eenheid aangemerkt: het Joodse volk. Zij hopen dat te bereiken. Waar was de verwachting van Israël op gericht? Op de Messias die zou komen, maar die ook nieuw leven zou geven: opstanding uit de doden, op alle mogelijke manieren. Want God zou de doden weer opwekken. Dat is de verwachting in de hele Bijbel. We hebben het er al over gehad aan het begin van deze bijeenkomst: in de hele natuur zie je dat ook gewoon uitgebeeld. Het gaat allemaal over de overwinning op de dood. Dood en opstanding.

Voor Israël geldt dat trouwens ook. Als hier staat dat onze twaalf stammen dat hopen te bereiken, dan is dat 'hopen' in de zin van verwachten; niet in de zin dat ze er niet zeker van zijn. Nee, dat is hun verwachting. Ook het nationale herstel van Israël, waar bijvoorbeeld Ezechiël 37 over spreekt, wordt beschreven als een opstanding uit de doden. Komt u bekend voor wat ik nu zeg? Ezechiël 37, dat hoofdstuk gaat over dat dal van de dorre doodsbeenderen die bij elkaar komen, waarna er vlees over hen heen komt. Dan wordt er gezegd dat die dorre doodsbeenderen het gánse huis Israëls zijn. God zal hen uit de graven doen opstaan. Nieuw leven! Opstanding! Ook voor Israël als natie geldt dat.

Dus in alle opzichten, of het nu meer figuurlijk is, in nationale zin, of individueel en fysiek: de hele Bijbelse verwachting is verankerd in de verwachting van opstanding. Nieuw leven, daar gaat alles om. Wel, Paulus zegt: daarom sta ik terecht. Dat zegt hij hier in vers 7: "Op deze hoop, o koning, word ik door Joden aangeklaagd." Daarom! Deze hoop, deze verwachting die Israël heeft. Hij zegt: ik geloof in de Messias. In wezen gaat het hele evangelie om één ding. Ik durf het rustig zo samen te vatten, want dat is namelijk niet mijn samenvatting maar die van de apostel Paulus in 1 Korinthe 15. "Indien Christus niet is opgewekt," zegt hij in vers 12 en 13, "dan is onze prediking ijdel en ijdel is ook uw geloof."

Met andere woorden: wat is de inhoud van de prediking? Wat is de inhoud van het geloof? De opgewekte Christus. Hij die uit de doden opstond. Daar gaat het allemaal om, met alles wat dat met zich meebrengt. Want dat betekent dat we een levende God kennen en dat het graf niet het einde is. Je mag daarom inderdaad ook met goede moed in het leven staan, maar ook dit leven hier verlaten, want je weet: dit is het niet. Dit is alleen maar... Godfried Bomans zou zeggen: 'antichambreren'. Kent u die uitdrukking? Dat is een term die wijnkenners gebruiken als ze een fles wijn even op kamertemperatuur willen brengen. En eigenlijk is dit leven alleen maar bedoeld om 'op temperatuur' te komen, want het moment waar het allemaal om gaat, moet nog komen. Het leven moet nog komen; dit is alleen maar het voorspel. Het leven gaat komen.

Kijk, en Paulus spreekt daarvan. Hij zegt: "Om deze hoop, o koning, word ik door Joden aangeklaagd." De opstanding. En dan gaat hij een vraag stellen. Hij maakt het Agrippa niet makkelijk hoor. Dat zal de volgende keer nog wel blijken als we hier verder over gaan, want dan gaat Agrippa zich heel erg verweren en hij moet zich terugtrekken. Maar Paulus stelt hier al een vraag aan Agrippa: "Waarom wordt het bij u ongelooflijk geacht als God doden opwekt?" Het is nog maar de vraag of Paulus zich hier specifiek alleen maar richt tot Agrippa of gewoon tot al zijn toehoorders. "Waarom wordt het bij u ongelooflijk geacht als God doden opwekt?" Daar gaat toch alles om in de Bijbelse boodschap?

Bovendien, als je een God kent, waarom zou je dan zeggen dat Hij iets niet kan? Zou er bij de HEERE iets te wonderlijk zijn? Over de God van Abraham lees je in Romeinen 4 dat Abraham geloofde in de God die het niet-zijnde tot aanzijn roept en die de doden levend maakt. Als je een God kent, dan ken je Iemand die alles een plek geeft en voor wie niets onmogelijk is. Juist daarop is die verwachting ook gebaseerd. We kennen een God, een levende God; dat wil zeggen: een God die triomfeert over de dood. Daarom vraagt Paulus: "Waarom wordt het bij u ongelooflijk geacht als God doden opwekt?" Dan vervolgt Paulus zijn betoog, want nu gaat hij vertellen hoe hij zelf zo door deze dingen is aangegrepen.

▶ 31:07 Paulus' Verleden als Felle Vervolger ↑ hoofdstukken

Paulus zegt: "Ik voor mij was tot de slotsom gekomen dat ik tegen de naam van Jezus de Nazoreeër fel moest optreden." Daar hebben we het de vorige keer over gehad: over de Nazoreeër. We hebben toen gezien dat de term 'Nazoreeër' ontleend is aan de profeten. In het boek Jesaja, hoofdstuk 11 vers 1, staat: "Er zal een scheut voortkomen uit de tronk van Isaï." Daar staat in het Hebreeuws het woord netzer. Een netzer komt uit de tronk van Isaï. Een Nazoreeër is dus een nakomeling uit de stam van Isaï, uit het koningshuis van David.

Nazareth heeft daar ook alles mee te maken, want zoals ik de vorige keer probeerde duidelijk te maken, was Nazareth een klein stadje dat bevolkt werd door allemaal nakomelingen van David. Afijn, een Nazoreeër is dus een nakomeling van David, een zoon van David. Paulus zegt dat hij tot de slotsom was gekomen dat hij tegen de naam van Jezus de Nazoreeër — die zoon van David dus — fel moest optreden.

Dat heeft hij dan ook gedaan in Jeruzalem. Vele van de heiligen heeft hij in gevangenissen opgesloten, waartoe hij de volmacht van de overpriesters — de hogepriesters dus — had ontvangen. Het is overigens curieus dat die overpriesters werden aangesteld door de koning, in dit geval koning Herodes, die over de Joden ging. Elk jaar was er weer een nieuwe overpriester, een nieuwe hogepriester.

Paulus vertelt vervolgens dat wanneer zij werden omgebracht, hij zijn stem daaraan heeft gegeven. Hij was een van de grote mannen achter de hele hetse tegen de sekte van de Nazoreeërs, zoals ze dan smadelijk worden genoemd. Dat hij zijn stem eraan gaf, verhaalt hij ook zelf in Handelingen 22. Daar zegt hij: "Toen het bloed van uw getuige Stefanus vergoten werd, werkte ik daaraan met volle instemming mee en bewaarde ik de kleren van hen die hem doodden."

Terug naar Handelingen 26. Paulus zegt: "In alle synagogen trachtte ik hen dikwijls door toepassing van straffen tot lastering te dwingen." In tomeloze woede — er staat hier een heel krachtig woord in het Grieks dat duidt op extreem buiten zinnen zijn — vervolgde hij hen. Datzelfde woord voor tomeloze woede komt later in dit hoofdstuk voor, waar het wordt vertaald met 'wartaal'. Weet u nog dat Festus op een gegeven ogenblik Paulus het spreken belet en zegt: "Paulus, je bent gek, je bent krankzinnig"? Dat woord wordt hier gebruikt, en dan nog wel in de extreme zin. Paulus was extreem buiten zinnen. Hij was echt zo’n enorme hater zoals je die nergens anders aantrof in de Joodse wereld, hoezeer men ook tegen die sekte gekant was.

In tomeloze woede, extreem buitenzinnig tegen hen, heeft hij hen vervolgd tot zelfs in de buitenlandse steden. En toen hij onder die omstandigheden naar Damascus reisde, met volmacht en opdracht van de overpriesters... Weet u trouwens dat er eigenlijk niet "opdracht" staat, maar "toestemming"? Dat vind ik een subtiel verschil. De overpriesters waren niet degenen die hem daarheen stuurden; nee, ze gaven hem toestemming. Saulus was dus zelf degene die het initiatief daartoe had genomen. Hij had alleen de papieren, de volmacht daarvoor ontvangen van de overpriesters. Hij reisde dus met volmacht en opdracht, of letterlijk met toestemming van de overpriesters, en dan gebeurt het.

▶ 35:24 De Verschijning van de Opgewekte Heer ↑ hoofdstukken

Toen zag ik, o koning, midden op de dag onderweg een licht, schitterender dan de glans van de zon van de hemel, mij en hen die met mij reisden omstralen. Ja, dat heeft Saulus geweten. Als je even terugbladert in Handelingen — want we bladeren vandaag heel wat heen en terug in dat boek — dan staat er in Handelingen 9: "En Saulus stond op van de grond, en hoewel hij zijn ogen open had, kon hij niets zien." Nadat dit gebeurd was, kon Paulus niets meer zien. Ze leidden hem bij de hand en brachten hem naar Damascus. Hij kon drie dagen lang niet zien, ook als illustratie om aan te geven hoe schitterend die glans van de zon was. En dan nog bovendien midden op de dag in het Midden-Oosten. Probeer daar maar eens een keertje in de zon te kijken. Nou, Paulus zegt: het was schitterender dan de glans van de zon.

En toen wij allen ter aarde vielen, dat wil zeggen al zijn medereizigers, hoorde ik een stem tot mij spreken in de Hebreeuwse taal: "Saul, Saul, waarom vervolg jij mij?" Dat is het grote keerpunt. Zij die met hem reisden, hebben dat in de Hebreeuwse taal niet verstaan. Dat kan ik nog wel laten zien ook. Het is namelijk alleen in Handelingen 26 dat aangegeven wordt dat hij in de Hebreeuwse taal werd aangesproken. Daardoor worden andere dingen ook weer begrijpelijk, want men heeft wel eens gezegd dat het boek Handelingen zichzelf tegenspreekt. Want wat staat er in Handelingen 22? "En zij die met mij waren, zagen wel het licht, maar de stem van Hem die tot mij sprak, hoorden zij niet."

Deze hele geschiedenis — tussen twee haakjes, deze hele geschiedenis dat Paulus geroepen wordt op de weg naar Damascus — wordt tot drie keer toe tamelijk uitgebreid verhaald: in Handelingen 9, in Handelingen 22 en in Handelingen 26. Goed, dan lees je in Handelingen 22 dat zij die bij hem waren de stem niet hoorden. Als je echter in Handelingen 9 leest, dan zou je zeggen: "Hé, dat is eigenaardig, dat is tegenstrijdig." Zo heeft men dit ook wel opgevoerd. Daar staat: "En de mannen die met hem reisden, stonden sprakeloos, daar zij wel de stem hoorden, maar niemand zagen." Hoe kan dat? Ik hoorde zojuist een merkwaardig geluidje, maar ik ga gewoon verder. De vraag is: hoe zit dat?

In de eerste plaats hebben degenen die met Saulus reisden wel het licht gezien, maar ze zagen niemand. Zo staat het er: ze zagen verder niemand. Dat is dus geen tegenstelling; ze zagen wel het licht, maar ze zagen niemand. Maar hoe zit het dan met "wel de stem horen" en "niet de stem horen"? In het Grieks zit daar net een subtiel verschil. Het betekent gewoon dat ze wel het geluid hoorden, maar de stem hoorden ze niet, wat wil zeggen: ze verstonden het niet. Dat wordt in Handelingen 26 uitgelegd, want hij werd in de Hebreeuwse taal aangesproken. De medereizigers hebben het geluid gehoord, maar wat er gezegd werd, hebben ze niet verstaan. Zodat in wezen al die passages waarin de roeping van Saulus wordt verhaald, elkaar aanvullen, completeren en absoluut niet tegenspreken. Ze hoorden dus wel het geluid.

Het is trouwens nog opmerkelijk dat er nog iets aan toegevoegd wordt. Jezus zegt: "Saul, Saul, waarom vervolg je mij?" En dan staat erbij: "Het valt u zwaar tegen de prikkels achteruit te slaan." Die uitdrukking is ontleend aan de akkerbouwers in het Midden-Oosten, in het Oosten in het algemeen. Bij het ploegen zette men een lastdier — een paard, een ezel of wat dan ook — voor het werktuig, maar dan zorgde men ervoor dat het dier niet achteruit kon door een instrument met scherpe punten. Ik heb het er nu maar eventjes bij 'gekrast', want ik kon niet zo gauw een plaatje vinden waar ik het echt kon laten zien, maar in elk geval zorgde men er door die instrumenten met scherpe punten, de prikkels, voor dat het dier niet achteruit kon, want dat zou pijnlijk zijn voor het dier.

Wat hier tegen Saulus gezegd wordt — "het valt u zwaar tegen de prikkels achteruit te slaan" — weet u wat dat eigenlijk betekent? Dat Saulus eigenlijk al helemaal in dienst was van zijn Heer, alleen hij wist het nog niet en hij wilde het ook niet erkennen. De Ploeger was gewoon al met hem aan het werk, alleen hij wilde Hem niet herkennen. Hij sloeg achteruit en dat viel hem natuurlijk erg zwaar tegen de prikkels achteruit te slaan. Dat is een heel mooi beeld, want ik verzin dat ook niet zelf. De Heer had hem allang gearresteerd; dat wil zeggen, hij was al van de Heer.

Je leest in Galaten 1 dat Saulus zegt: "Maar toen het Hem, die mij van de schoot van mijn moeder aan afgezonderd had..." Hoort u goed wat er staat? Of leest u goed wat er staat? "Ik was van de schoot van mijn moeder al afgezonderd." Waarom? "En ik ben door zijn genade geroepen, en toen heeft het God behaagd zijn Zoon in mij te openbaren, opdat ik Hem onder de natiën, onder de heidenen, verkondigen zou." Saulus was dus al van de schoot van zijn moeder afgezonderd. In wezen was die hele carrière in het jodendom, dat verzet, het feit dat hij een godslasteraar was en een vervolger van de gemeente, eigenlijk alleen maar bedoeld om de donkere achtergrond te creëren waartegen hem straks de genade geopenbaard zou worden.

Ik lees even verder. "En ik zei: Wie zijt Gij, Heer?" Want u moet zich voorstellen: hij was op de grond gevallen. Trouwens, allemaal waren ze op de grond gevallen. Elders lees je ook nog dat er tegen hem wordt gezegd: "Sta op." Maar hij zegt: "Heer, wie zijt Gij?" En de Heer zei: "Ik ben Jezus, die jij vervolgt." Feitelijk zie je hier al in de kiem het geheimenis dat Paulus zou gaan openbaren. Want hij vervolgde de Ecclesia, maar wat zegt Jezus? "Je vervolgt Mij." Met andere woorden: die Ecclesia, dat is de Heer Jezus. Dat is één: Hoofd en lichaam als een eenheid. Dat wordt hier in feite al bij de kennismaking geopenbaard: de eenheid van Christus en de Ecclesia. Later zou Paulus daar natuurlijk nog veel meer over gaan vertellen en daar geopenbaard over krijgen, maar hier in de kiem wordt het al aangegeven. Paulus zegt dan nog — want nu wil ik Handelingen 26 verlaten...

▶ 43:45 Een Instrument van Overweldigende Genade ↑ hoofdstukken

Ten slotte wil ik nog wijzen op een tweetal schriftplaatsen waar Paulus dit ook naar voren brengt. Hij zegt in Efeze 3: "Mij, verreweg de geringste van alle heiligen, is deze genade te beurt gevallen om aan de heidenen de onnaspeurlijke rijkdom van Christus te gaan verkondigen."

Paulus was zich daarvan bewust. Hij noemt zich hier de geringste van alle heiligen; elders noemt hij zich de eerste der zondaars. Dat moest hij ook zijn, hij moest een eerste der zondaars zijn. Weet u waarom? Opdat juist door zijn mond de genade van God gepredikt zou worden. Genade die verband houdt met het feit dat God de Redder is van deze wereld en dat Hij Zijn Zoon heeft laten sterven tot een losprijs voor allen, of je het nu gelooft of niet.

Saulus van Tarsus zocht de Heer niet; hij was een hartsgrondige hater, extreem zelfs. Maar juist die loopbaan was noodzakelijk, opdat God Zijn genade zou kunnen demonstreren. Het gaat er niet om dat je God zoekt of dat je het verdient. Integendeel, want dan zou het namelijk geen genade meer zijn. Genade wil zeggen: het is puur, werkelijk puur om niets.

Ik wil ook nog wijzen op 1 Timotheüs 1, waar Paulus terugverwijst naar wat er gebeurd is. Hij zegt: "Ik was vroeger een godslasteraar." Hij was zich daar destijds niet van bewust, want hij was uiterst godsdienstig. Maar in werkelijkheid – en dat is geen tegenstelling hoor, dat is vandaag de dag nog precies zo – kun je in alle opzichten godsdienstig zijn, welk etiket je er ook op plakt, zelfs heel christelijk godsdienstig, en toch in werkelijkheid een godslasteraar zijn. Je versmaadt dan waar God werkelijk mee gediend is, namelijk dat je Hem op Zijn woord neemt. God vraagt niets; Hij zegt: "Ik ben jouw Redder, je bent voor Mijn rekening, Ik heb jou gekocht en betaald."

Hij zegt: "Ik was een godslasteraar, een vervolger, een geweldenaar, maar mij is ontferming bewezen, omdat ik het in mijn onwetendheid uit ongeloof gedaan heb." Paulus wist het niet, maar dat geldt voor alle mensen hoor. Als je Hem niet kent en Hem verwerpt, komt dat doordat je niet werkelijk weet wie Hij is. Als je werkelijk zou weten wie Hij is, dan zou er precies hetzelfde gebeuren als wat er ooit met Saulus van Tarsus is gebeurd.

Hij zegt dat de genade "zeer overvloedig" is geweest. Dat is heel mooi, want letterlijk staat er dat de genade van onze Heer "overweldigend" is geweest. Overweldigend! Laat iedereen alsjeblieft zwijgen over "kiezen voor Jezus", want dat is namelijk niet aan de orde. Je kiest niet voor... Saulus van Tarsus heeft nooit voor Jezus gekozen. De Heer heeft hem ook niet gevraagd: "Wil je nu je leven aan Mij gaan wijden?" Hij is gewoon geroepen. God heeft hem overweldigd met Zijn genade. That's it!

Hij kon geen kant meer op. En zo is Paulus tot zo’n machtig instrument geworden in de handen van God om Zijn genade te gaan prediken. God overweldigt met Zijn genade. In de gereformeerde orthodoxie spreekt men over de "onwederstandelijke genade Gods". Inderdaad: onwederstandelijk, niet te weerstaan, niet te stuiten. God overweldigde de overweldigde Saulus van Tarsus met Zijn genade. En waarom? Wel, omdat hij dan vervolgens een instrument in Gods hand zou worden om de genade Gods te prediken. De genade Gods die is verschenen, reddend aan alle mensen. Ik stel voor dat we over die genade gaan zingen.