▶ 00:00 Introductie: het Onverwachte Thema en Nieuws uit Nazareth ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede morgen, dames en heren, beste vrienden, jongens en meisjes. Het thema waar ik u vanmorgen over wil vertellen, wijkt wat af van wat ik aanvankelijk op de website had aangekondigd. Ik zou het gaan hebben over: "Zegen, wat is dat?", maar op het laatst – dat wil zeggen gisteren of eergisteren – heb ik dat alsnog gewijzigd vanwege hele frisse nieuwe ontdekkingen. Ik las iets waarvan ik dacht: dat wil ik graag delen. Dus het onderwerp wat ik aanvankelijk had aangekondigd, heb ik opgeschoven naar een later tijdstip.

Ik wil vanmorgen dus wat vertellen over Jezus de Nazarener, een frase die we heel vaak tegenkomen in het Nieuwe Testament. Ik weet niet of u het nieuws de laatste weken nog wat gevolgd heeft, maar een week of anderhalf geleden was Nazareth in het nieuws vanwege opgravingen die men daar heeft gedaan. Dit is een afbeelding van de NOS-website en daar stond boven: "Huis uit tijd van Jezus gevonden". Hier ziet u een plaatje van de opgravingen die men heeft verricht.

In de tekst stond dit: "Israëlische archeologen zeggen dat ze in Nazareth voor het eerst resten hebben gevonden van een huis uit de tijd van Jezus. De resten werden ontdekt tijdens graafwerkzaamheden bij een voormalig klooster." Even later in de tekst stond: "Nazareth was volgens de Bijbel de plaats waar Jezus opgroeide nadat hij in Bethlehem was geboren." En er staat nog bij: "Nazareth moet een afgelegen dorpje zijn geweest van zo'n vijftig huizen." Een heel klein gehucht zouden wij zeggen. Misschien dat dat straks op een andere wijze nog aan de orde komt.

▶ 02:11 De Bijbelse Context: Nazareth als Woonplaats van Davids Nageslacht ↑ hoofdstukken

Maar laten we het eens systematisch aanpakken. Dat wil zeggen: de plaatsen in de Bijbel waar de naam Nazareth genoemd wordt. Niet allemaal, want dat is net even te veel voor vanmorgen, maar laten we zo eens wat plaatsen in de Schrift de revue passeren. De eerste die we tegenkomen... nou ja, dat zeg ik niet helemaal correct, want dat is in Matthäus, maar als we het chronologisch volgen, dan kom je eerst in Lukas 1 aan. En dan staat er in vers 26, in Lukas 1 vers 26: "In de zesde maand nu..." – dat was de zesde maand dat Elisabeth zwanger was. Zo moet ik het zeggen. Elisabeth, dat was de tante dus van Maria, de moeder van Johannes de Doper. In de zesde maand dat zij zwanger was, nu werd de engel, de boodschapper Gabriël, door God gezonden naar een stad. Ja, een stad. Nou ja, een stad wil gewoon zeggen dat het een plaats is die ommuurd is. Maar een stad in Galilea, en daar staat erbij genaamd: Nazareth.

Nazareth... ik zal u eventjes dat laten zien voor degenen die dat niet weten. Dit is dus een kaart van Israël, Israël in de dagen van Jezus. En dan heb je hier, als ik dit gedeelte dan nog wat uitvergroot: hier heb je dan het Meer van Galilea, of de Zee van Tiberias, of het Meer van Gennesaret of Kinneret. Dat heeft diverse namen. Dus die harp, daar hebben we het wel eens over gehad, die vorm van een harp. Maar dan heb je hier dus het plaatsje Kana, Tiberias, Naïn en hier heb je Nazareth. Tegenwoordig is het een grote stad; het is de grootste Arabische stad in het huidige Israël. Maar toen was het dus een kleine plaats. Dat vinden we trouwens ook al terug in de beschrijving zoals we dat in het Nieuwe Testament vinden, in de Evangeliën. Daar maken we ook wel uit op dat de keren dat de plaats ter sprake komt, het een klein plaatsje geweest moet zijn. Iedereen kende iedereen. En dan zeggen de plaatsgenoten, bijvoorbeeld als Jezus daar is in de synagoge: "Hé, is dit de zoon van de timmerman?" En dan noemen ze al die namen van de familie; ze kennen elkaar allemaal. Het waren ook allemaal kennelijk verwanten van elkaar. Ook dat zullen we straks nog wat nader bezien.

Maar goed, hier lag het, in het noorden van Israël, in het Galilea der heidenen, want zo werd dat genoemd. Judea – dit is Judea – en hier heb je het Galilea der heidenen. Nou afijn, we lazen dus: "In de zesde maand nu werd de boodschapper Gabriël van God gezonden naar een stad in Galilea genaamd Nazareth, tot een maagd die ondertrouwd was met een man genaamd Jozef uit het huis van David, en de naam van de maagd was Maria." Maar later in dit evangelie, in Lukas 3, vinden we dat ook Maria uit het huis van David kwam. Via beide lijnen komen we uit bij David. Daar moet ik wel bij zeggen dat tussen David en de generatie van Jozef en Maria wel pakweg een kleine duizend jaar gelegen heeft. Dus dat is een aanzienlijke tijd. Maar beiden konden hun stamboom terugvoeren tot David. Voor hen was het trouwens ook heel erg belangrijk om een stamboom te hebben, het huis van David, want de belofte had God gegeven aan David en zijn huis. Dus de genealogie, de stamboom, die werd nauwkeurig bijgehouden van deze familie. Maar dat kleine stadje, dat plaatsje Nazareth, dat had dus in elk geval twee families die beide hun stamboom konden terugvoeren tot David. Via verschillende lijnen, want David had meerdere zonen, heel wat zonen zelfs. Maar Jozefs lijn loopt terug via Salomo naar David en Maria's voorgeslacht loopt via Nathan. En Nathan was een broer van Salomo. Maar ze komen dus beide uit het huis van David, daar gaat het maar even om, al is het via verschillende lijnen. De beide geslachtsregisters vinden we in de Evangeliën: in respectievelijk Matthäus 1 en dit geslachtsregister vinden we in Lukas 3.

Afijn, nou gaan we eventjes verder. Ja, we gaan terug in het Nieuwe Testament, maar we gaan verder in de tijd, want dan komen we... dan moet ik even de voorgeschiedenis vertellen. Hoewel, wat moet ik hierover vertellen? Ik bedoel, het is net Kerst geweest en wellicht hebt u via allerlei routes het kerstverhaal gehoord. Of wat dan die naam heeft: dat Jezus geboren is in Bethlehem. De herders zijn daar geweest, dat vinden we ook nog trouwens beschreven in Lukas. En al die bijzonderheden, dat Hij lag in een kribbe, et cetera. Later, op een later tijdstip, zijn Jozef en Maria weer teruggekeerd naar Nazareth. En vervolgens zijn ze weer gaan wonen in Bethlehem, waar vervolgens toen ook de magiërs kwamen – maar dat was inmiddels al een hele tijd later. Ik weet wel, het gebruikelijke kerstverhaal is dat de herders hun voeten nog niet hadden gelicht of de magiërs uit het oosten meteen binnenkwamen, maar dat kunt u wel vergeten. Inmiddels was Jezus al een jongetje van een jaar of twee. Ook dat vinden we in Matthäus heel duidelijk als je de dingen naast elkaar legt en met elkaar vergelijkt. Jezus was ook al geen baby meer, maar er staat "een jongen". Het was inmiddels al een peutertje. Maar u kent de geschiedenis: het was Herodes die er lucht van kreeg en die vreselijke kindermoord laat plaatsvinden in Bethlehem. Maar het is Jozef die in een droom gewaarschuwd wordt en vlucht naar Egypte. En daar hebben ze enige tijd verblijf gehouden, in Egypte. Dat is trouwens ook nog een heel verhaal apart, maar dat vinden we dus ook beschreven in Matthäus 2.

Maar dan lees je in Matthäus 2 vers 19: "Toen Herodes gestorven was... zie, een engel des Heren verschijnt in een droom aan Jozef, in Egypte." Dat is wel eigenaardig, maar Jozefs in Egypte, die dromen wel vaker of hebben wat met dromen in Egypte – zo moet ik het zeggen. In elk geval, een boodschapper van de Heer verschijnt wederom in een droom aan Jozef in Egypte en die zegt: "Sta op, neem het kind en zijn moeder en reis naar het land Israël, want zij die het kind naar het leven stonden, zijn gestorven." Dat wil zeggen: de befaamde koning Herodes. Dus de eerste in een hele lange dynastie, een koningshuis, is gestorven. Dat betekent dat voor Jozef en zijn vrouw inmiddels er een groen licht was om weer terug te keren naar het land. En dan lees je in vers 21: "En hij stond op en nam het kind en zijn moeder, en kwam in het land Israël."

Toen hij echter hoorde dat Archelaüs koning over Judea was in de plaats van zijn vader Herodes... want eigenlijk is Herodes, dat moet ik erbij zeggen, een achternaam. De naam van de dynastie heet Herodes. We hebben allerlei Herodessen; ook deze Archelaüs is een Herodes. En we komen later in het Nieuwe Testament... Jezus is ook gestorven toen koning Herodes regeerde, maar dat was dus weer een zoon daarvan. En later lees je ook van Paulus dat hij verschijnt voor Agrippa, koning Agrippa, maar dat was Herodes Agrippa. Allemaal uit hetzelfde koningshuis. Een heidens koningshuis, ik moet het nog preciezer zeggen. Herodes was uit een Idumeese familie, van de stam Edom, van de stam van Esau. Dus in de verte nog wel familie natuurlijk van het Joodse volk, dat wel. Maar Herodes kwam inderdaad... was van Edomitische afkomst. Een Idumeër lees je, en een heiden. Voor het eerst in de geschiedenis had het Joodse volk, had Judea een heidens vorstenhuis. En dat hebben ze geweten ook. Hoewel, ik moet erbij zeggen: de eerste koning Herodes heeft ook nog wel hele goede dingen gedaan voor het Joodse volk. Bijvoorbeeld de tempel verfraaid en een geweldig complex daarvan gemaakt, de tempel van Herodes. En dat is een werk geweest van bijna vijftig jaren, zolang als dat geduurd heeft. Maar daar heeft hij enorm veel goodwill mee gekweekt bij de Joden, dat wel. Maar dat was niet de minste heidense vorst.

En natuurlijk dat vreselijke drama wat hij heeft aangericht daar in Bethlehem, daar moet je ook niet licht over denken.

Afijn, inmiddels was daar de zoon van Herodes, Archelaüs, koning geworden. Maar dan lees je: hij vreesde daarheen te gaan. Dat wil zeggen, Jozef vreesde daar weer terug te keren naar Bethlehem, waar hij zich aanvankelijk had gevestigd.

En dan staat er: en van Godswege in de droom gewaarschuwd, wederom ging hij naar het gebied van Galilea. Galilea, het Galilea der heidenen. Dat wil zeggen: niet in het gebied van Judea waar Herodes vorst over was, maar hij ging naar Galilea.

En dan staat er: en daar gekomen, vestigde hij zich in een stad genaamd Nazareth. Maar ik moet zeggen – en dat weten we uit Lukas – daar kwam hij ook vandaan. Niet alleen Jozef kwam daar vandaan, maar ook Maria. En zij vestigen zich dus weer, opnieuw moeten we vaststellen, in Nazareth.

▶ 13:00 Het Raadsel van de Profetie: Hij Zal Nazarener Heten ↑ hoofdstukken

En dan staat er iets heel eigenaardigs, en daar wil ik vanmorgen vooral uw aandacht op vestigen: "Opdat in vervulling zou gaan hetgeen door de profeten gesproken is, dat Hij Nazarener zou heten." In de NBG-vertaling staat er "Nazoreeër", maar de Statenvertaling vertaalt dit als "Nazarener", en dat is ook precies wat er bedoeld wordt. Alleen al over dat woord bestaat veel verwarring, en dat is eigenlijk onnodig. Er staat een Nazarener, dat wil zeggen: een inwoner van Nazareth.

Het punt is dat men bij het woord "Nazarener" al heel gemakkelijk de link legt naar een ander begrip. Zojuist werd het ook nog even genoemd toen ik vertelde dat ik het zou gaan hebben over Jezus de Nazarener: "O ja, dat is een Nazireeër." Dat is iemand die een gelofte aan God had gedaan. De beroemdste Nazireeër die we kennen in de Bijbel is Simson. In Numeri 6 lezen we dat zo iemand onder een gelofte stond en dat er gedurende die gelofte geen scheermes op zijn hoofd mocht komen; hij moest zijn haar laten groeien. Bovendien mocht hij geen wijn of sterke drank drinken. Maar dat heeft er niets mee te maken. De Heer ging in Nazareth wonen en dan staat er dat in vervulling zou gaan hetgeen door de profeten gesproken is, dat Hij Nazarener zou heten. Ik gebruik in het vervolg dan ook consequent de term Nazarener.

Maar nu komen we op een belangwekkend punt, want waar staat dat dan? Het probleem is dat Nazareth nergens voorkomt in de profeten. Sterker nog, het komt helemaal nergens voor in het hele Oude Testament. Nazareth bestond toen waarschijnlijk nog niet eens; het was een jonge plaats in de dagen van de Heer Jezus. Dat is toch wel heel opmerkelijk. Sommige Bijbeluitleggers — en dat waren niet de eersten de besten — kwamen met een verklaring die ik zelf ook lange tijd als een goede vondst heb beschouwd. Zij zeiden: er staat "door de profeten gesproken". Het staat niet geschreven, maar het is door de profeten gesproken. Dat wil zeggen dat het zou kunnen berusten op een mondelinge traditie waarvan wij verder geen weet meer hebben.

Is dat een verlegenheidsoplossing? De manier van zeggen, "door de profeten gesproken", komen we heel vaak tegen in het Nieuwe Testament, en dan blijkt het wel degelijk te refereren aan zaken die ook in de teksten worden gevonden. In Johannes 1 lees je bijvoorbeeld dat door de profeet Jesaja is gesproken: "Bereidt de weg des Heren." Hoewel er staat "door de profeet gesproken", wordt het wel degelijk in de tekst aangetroffen. Het feit dat iets gesproken is, wil nog niet zeggen dat het niet ook geschreven staat. Meestal betekent het juist het tegenovergestelde. Wij zeggen dat zelf ook vaak: "Paulus zegt...", maar dan bedoelen we dat Paulus het heeft geschreven. Dat is een heel normaal idioom, niet alleen bij ons, maar ook in de Bijbel vinden we dat dikwijls terug.

Bovendien heeft men gezegd: er staat "de profeten", in het meervoud. We zouden dit dus niet bij slechts één profeet terugvinden, maar bij "de profeten". Maar dat is ook een voorbarige conclusie, want "de profeten" duidt simpelweg op een segment van de Hebreeuwse Bijbel. De Hebreeuwse Bijbel, de Tenach, bestaat uit de Torah, de Nebi'im (de profeten) en de Ketubim (de geschriften). Zelfs al zouden we dit maar op één plaats bij de profeten aantreffen, dan nog klopt de omschrijving, want dan vinden we het inderdaad in "de profeten", dat wil zeggen in dat deel van de Hebreeuwse Bijbel.

De vraag blijft: vinden we dit inderdaad ergens terug? De stad Nazareth bestond in de dagen van het Oude Testament niet, maar er staat hier dat in vervulling zou gaan hetgeen door de profeten gesproken is, dat Hij Nazarener zou heten. Komen we dat op de een of andere manier in de Hebreeuwse Bijbel tegen? Want zo moeten we de vraag stellen. Als je alleen in onze eigen taal zoekt, in het Nederlands of Engels, dan moet je zeggen: "Sorry, maar ik kan de link niet leggen." Nee, je moet zoeken in de Hebreeuwse Bijbel, want daarin heeft God Zijn woord gegeven. En dan zeg ik u: het staat wel degelijk in de profeten, en wel bij Jesaja.

▶ 18:43 De Theologische Sleutel: de 'netzer' in Jesaja 11 ↑ hoofdstukken

Jesaja 11, dat is een hele belangwekkende profetie en daar wil ik u met grote nadruk op wijzen. Er staat in Jesaja 11 vers 1 — het is een schitterend messiaans gedeelte — hier begint het dan mee. Maar lees vooral ook het vervolg; dat is een geweldige beschrijving over de Messias en zijn rijk, wat hij straks ook daadwerkelijk hier op aarde zal vestigen. Maar dan begint het met deze aanzegging, met deze belofte: "En er zal een rijsje" — dat wil zeggen een scheut of een jonge loot — "voortkomen uit de tronk van Isaï en een scheut uit zijn wortelen zal vrucht dragen."

Kijk, en hier hebben we de sleutel, want hier staat het woordje "netzer". Netzer, die klinkers kunt u eigenlijk weglaten, n-t-z-r. Dat is de klank, dat is het woord waar Nazareth aan gelieerd is, dat is waar dat op gebaseerd is. Ik kom daar straks op terug, maar hier vinden we inderdaad een netzer. Wat daar dus in deze tekst staat, is dat er van de dynastie van David, het koningshuis van David, slechts een afgehouwen tronk zou overblijven. Dat wil zeggen: het einde van het koningshuis van David. "Er zal een rijsje voortkomen uit de tronk van Isaï." Een tronk, dat is in de Statenvertaling "de afgehouwen tronk". Dat wil zeggen, zoals u dat in dit plaatje ook ziet: een omvergekapte boom. U moet zich voorstellen dat koningshuis, die dynastie, dat is eigenlijk ook gewoon een stamboom van generaties. Wel, die zou op een gegeven ogenblik afgehouwen zijn. Dat koningshuis van David is honderden jaren lang van vader op zoon overgegaan, maar op een gegeven ogenblik zou het een afgehouwen tronk zijn. Het einde van het koningshuis van David.

Jesaja profeteert dat in zijn dagen, toen er wel degelijk nog steeds een koningshuis van David was. Het was actief; de troon in Jeruzalem was bezet door iemand, door een nakomeling van David. Maar er zou een tijd komen dat er een einde zou zijn gekomen aan het koningshuis van David. Het zou een afgehouwen tronk zijn. Isaï is trouwens de vader van David. Die stamboom zou afgehouwen zijn, zodat die dynastie, het koningshuis, zou zijn beëindigd.

Maar, en dat is het tweede — dat is juist de belofte in dat vers — in deze hopeloze situatie, dat er een einde zou zijn gekomen aan het koningshuis van David, de afgehouwen tronk van Isaï... in die hopeloze situatie, want het is echt hopeloos hoor. Waarom? Omdat God al zijn beloften namelijk had gegeven aan het huis van David en uiteindelijk aan de zoon van David. Ooit zou daar iemand komen uit het huis van David die het koninkrijk voor Israël — wat zeg ik, het koninkrijk voor de hele wereld — zou gaan vestigen van Godswege. Dat was al aan David gezegd.

Dus als het koningshuis verworden zou zijn tot een vervallen hut — om het nog anders te zeggen: "de vervallen hut van David", ook een Bijbelse uitdrukking — dan zou het koningshuis slechts een bouwval zijn waar niets meer van over is. Maar de belofte in deze hopeloze situatie is dat er een netzer, dat wil zeggen een scheut, een telg uit Davids geslacht zou voortkomen die vrucht zou dragen. Dat wil zeggen: aan het koningshuis van David zou een einde komen, maar het nageslacht zou blijven. Er zouden telgen uit het huis van David blijven en één van die telgen zou vrucht dragen.

En wat Mattheüs zegt, is dat de profeten hebben gesproken over de Nazarener. Hij ging wonen in Nazareth, waarom? Dat is de vervulling van een profetie. En dan gaan we nog wat verder, want Nazareth betekent "stad van de scheut". Welke scheut? Wel, die scheut, die telg die genoemd wordt in Jesaja 11 vers 1: uit de tronk van Isaï. En wat betekent dat? Dat betekent dat Nazareth zijn naam ontleent aan Jesaja 11 vers 1.

Maar waarom heette dat dan zo? Waarom hebben zij die stad... dat stadje, het was een heel klein plaatsje, waarom hebben ze dat Nazareth genoemd? Wel, omdat het te maken had met die telgen uit het huis van David. Het komt er gewoon hierop neer: de bevolking van Nazareth bestond uit nakomelingen van David. Het waren telgen, het waren netzers uit de profetie van Jesaja 11. En dat werpt zoveel licht op het hele verhaal. Een Nazarener is daarmee een zoon van David. En dat verklaart waarom de stad Nazareth heet, naar Jesaja 11 vers 1.

Dan begrijp je ook dat zowel de familie van Maria als die van Jozef hun stamboom konden terugvoeren tot David. Nazareners waren het. Waarom? Wel, omdat het telgen waren, netzers waren uit de tronk van Isaï. En waarom verbleven ze daar? Wel, die nakomelingen van David vormden een gevaar voor het heidense vorstenhuis waar ik het zojuist over had: Herodes. En daarom hebben zij zich elders gevestigd. Maar de plaatsnaam is dus ontleend aan de inwoners. Het waren netzers; dat wil zeggen, het waren notzrim, zeggen ze dan in het Hebreeuws. Maar over dat woord zullen we het straks nog eventjes hebben. In elk geval: Nazareners. Dat betekent dat het erfgenamen van David waren, zonen van David. Zij waren die telgen uit de tronk van Isaï. En ik zal u nog eens op een heel...

▶ 26:07 De Blinde Bartimeüs Herkent de Zoon van David ↑ hoofdstukken

Een opmerkelijk gegeven daarbij is Marcus 10. Als je dit ontgaat, als je niet inziet dat Nazareth – of laat ik het anders zeggen: dat een Nazarener – een profetische waarde heeft, dan ontgaat je een heleboel, echt heel veel. Neem bijvoorbeeld wat er in Marcus 10 staat. Daar lees je dat de Heer Jezus in Jericho is. Dat staat in vers 46: "En zij kwamen te Jericho." Jezus was daar met de twaalf discipelen, en toen Hij met Zijn discipelen en een talrijke schare uit Jericho vertrok, zat de zoon van Timeüs – Bartimeüs dus – een blinde bedelaar, aan de weg.

En toen hij hoorde dat Jezus van Nazaret was – dat woordje ‘het’ kun je gewoon weglaten hoor, dat staat er eigenlijk niet eens – toen hij dus hoorde dat Jezus van Nazaret was, begon hij te roepen en te zeggen: "Zoon van David, Jezus, heb medelijden met mij!" Waarom deed hij dat? Hoe wist hij dat Hij een Zoon van David was? Het antwoord is: hij hoorde dat Jezus van Nazaret was. Een netser.

Dat kleine plaatsje ontleende zijn naam nu juist aan het feit dat het telgen waren, scheuten uit het huis van David. Hoewel het huis van David inmiddels geen koningshuis meer was – het was een afgehouwen tronk geworden – hadden de nazaten zich ergens gevestigd en zij noemden zich Nazareners. Waarom? Wel, omdat ze telgen waren uit het huis van David. Dat geeft de naam Nazareth zo'n bijzondere betekenis. Een Nazarener is een zoon van David, een nakomeling van David.

En Bartimeüs wist dat. Hij hoort: "Jezus komt uit Nazareth," en het eerste wat hij roept als Jezus langskomt, is: "Zoon van David, Jezus, heb medelijden met mij!" Dan begrijp je: Nazareners, dat waren dus inderdaad nakomelingen van David. Iedereen daar in Nazareth heette dus eigenlijk gewoon 'Ben David'. In het Engels zou je zeggen: Davidson. Het waren allemaal Davidsons. Misschien zat er ook nog een Hardy tussen... nou trouwens, nu ik het zo zeg: het waren wel brommers hoor! Want als Jezus in Nazareth komt, dan wordt er wat afgebromd. Dan zeggen ze: "Wie is Hij daar?" En dan... ja, u snapt dit natuurlijk niet, want een Harley Davidson is inderdaad geen brommer maar een motor. Ja, sorry hoor, goed, weer even serieus nu.

Het waren inderdaad 'Davidsons', oftewel nakomelingen van David. Daar ontleende Nazareth zijn naam aan. Mattheüs 2 vers 23 zegt het heel duidelijk: het is de vervulling van de profetie. Ondanks dat Nazareth helemaal geen plaats was in de dagen van het Oude Testament, heeft het een enorme profetische betekenis. De profeten hebben ervan gesproken; in een heel belangwekkende Messiaanse profetie wordt eraan gerefereerd. Ja. Nou, dan neem ik u nu nog eventjes mee...

▶ 29:52 De 'sekte Der Nazareners' in het Boek Handelingen ↑ hoofdstukken

We gaan verder in het boek Handelingen, want ik wil u ook laten zien – en ik passeer nu een heel aantal plaatsen waar Nazareth nog vaker voorkomt – hoe deze plaats, of de Nazarener, een rol speelt in de prediking van de apostelen. Ik zal u een vijftal voorbeelden geven. Ik ben daarin niet uitputtend, maar ik wil u deze voorbeelden aanreiken.

Het eerste voorbeeld staat in Handelingen 2. Petrus is aan het woord op het tempelplein. Er is een enorme menigte samengedromd die hij te woord staat om tekst en uitleg te geven over de wonderlijke gebeurtenissen die op die dag, de pinksterdag, plaatsvinden. Hij houdt een referaat en u moet proberen het zich even voor te stellen hoe hij daar staat en zegt: "Mannen van Israël, hoort deze woorden: Jezus de Nazarener." Waarom noemt hij Hem zo? Als je alleen maar denkt dat het een inwoner van Nazareth is, dan weet je de waarde van zo’n uitdrukking niet. Nee, een Nazarener betekent dat Hij een nakomeling van David is – een Netzer. Ja, Hij is een Netzer, een Nazarener, een nakomeling van David. Jezus de Nazarener: "Een man u van Gods wege aangewezen door krachten, wonderen en tekenen die God door Hem in uw midden verricht heeft, zoals gij zelf weet." Waarom refereert Petrus meteen aan Jezus de Nazarener? Waarom noemt hij Hem zo? Heel simpel: omdat de Messias, de man van Gods wege aangewezen, een nakomeling moest zijn uit het huis van David. Dat is precies wat de term Nazarener ook behelst. Dat vond ik zo’n eyeopener en dat wilde ik u vanmorgen zo graag vertellen.

Ik zal u nog een paar voorbeelden daarvan geven. Een tweede voorbeeld, ook van Petrus, vinden we een hoofdstuk later naar aanleiding van de genezing van die verlamde man aan de Schone Poort. Ik wil het graag nog eens een keertje op deze plaats over alle onderdelen van die geschiedenis hebben, waarom dat zo’n profetische daad is geweest en waarom die man daar aan de Schone Poort lag. Maar in elk geval lees je dat Petrus en Johannes langskomen bij die verlamde man en dan zegt Petrus tegen hem: "Zilver en goud bezit ik niet, maar wat ik heb, dat geef ik u. In de naam van Jezus Christus" – dat wil zeggen, het is Grieks, maar als je het in het Hebreeuws zegt: Christus, de Maschiach, de Gezalfde, degene die zou komen, degene die de profeten hebben aangekondigd – "de Nazarener: Wandel!" En u weet wat er gebeurt: hij ging niet wandelen, hij ging meteen springen en huppelen en dansen. Hij deed nog veel meer. Wandel, ja, maar hij hoefde niet eerst te revalideren.

Dat is namelijk heel grappig. Nog niet zo lang geleden las ik een verhaal van een bekende prediker hier in Nederland die ook genezingsdiensten houdt. Ik las over een genezingswonder dat hij had gedaan bij iemand die ook verlamd was of iets dergelijks. Die persoon was weliswaar genezen, maar moest daarna wel weer een hele tijd revalideren. Toch werd er reclame voor gemaakt als een genezingswonder. Wat zei je, Theo? Stapje voor stapje voor stapje. Maar nee, deze man was van zijn geboorte af verlamd en in de naam van Jezus de Nazarener was hij van het ene op het andere moment genezen. Hij had nog nooit gelopen en hoefde het niet eens te leren. Sterker nog, hij kon meteen huppelen en dansen. Hij ging dansend en springend de tempel binnen. Alsjeblieft, dat noem ik pas een wonder!

Goed, dat terzijde, maar het gaat mij natuurlijk om dit ene punt: Jezus de Nazarener. Ja, hoezo de Nazarener? Wat maakt het nu toch uit dat Hij uit een stad komt die in het Oude Testament niet eens bestond? Wat is de waarde daarvan? Wel, dat is wat ik u vanmorgen wil vertellen: de Nazarener betekent eenvoudigweg dat Hij een nakomeling van David is. Daarmee is Hij iemand die beantwoordt aan de Messiaanse eisen. De Messias zou immers een zoon van David zijn, en dat is wat er opgesloten ligt in die term Jezus – Yeshua – de Nazarener.

Handelingen 4, dat is trouwens weer Petrus. In het begin van het boek Handelingen speelt Petrus een grote rol, de hoofdrol mag ik wel zeggen, met het evangelie van de besnijdenis dat hij daar aan Israël predikt. Als Petrus dan verantwoording moet gaan afleggen vanwege de "misdaad" die hij had begaan aan die man, moet hij bij het Sanhedrin verschijnen. Daar gaat hij weer spreken en zegt hij tegen al die leiders van Israël, het Sanhedrin, de godsdienstige leiding: "Dan moet aan u allen en het ganse volk van Israël bekend zijn, dat door de naam van Jezus Christus, de Nazarener, die gij gekruisigd hebt, maar die God heeft opgewekt uit de doden, dat door die naam...". Welke naam? "Nou, door de naam van Jezus Christus, de Nazarener, deze hier gezond voor u staat." Wat hier gezegd wordt, is dat de Nazarener een profetische naam is. Dat wisten we natuurlijk allang, want dat stond in Mattheüs 2 vers 23: het was door de profeten gesproken. Maar zoals het vervolgens ook functioneert in het boek Handelingen, worden we daarin alleen maar bevestigd. Jezus de Nazarener is een naam die aangeeft dat Hij de Messias is en dat Hij een nakomeling van David is. Dat is wat de term betekent. Jezus Christus de Nazarener. Wel, door die naam staat deze man gezond voor u. Dat wil zeggen: de Nazarener is de Messias, Hij is de zoon van David, de Netzer die uitpelt uit de stronk van Isaï.

Dit is trouwens ook een hele interessante plaats: Handelingen 24. Daar lezen we van Paulus dat hij ook verantwoording moet afleggen. Of nee, ik moet het goed zeggen: Paulus wordt hier beschuldigd. Paulus gaat dat vervolgens verantwoorden, maar de beschuldiging is: "Want wij hebben gevonden dat deze man" – en dan gaat het over Paulus – "een pest is." Alsjeblieft! Iemand die opstanden verwekt onder alle Joden over de ganse wereld en een eerste voorstander is van de sekte der Nazareners. Zo heetten de christenen. De eerste discipelen werden de "sekte" genoemd. Dat was op zich in die dagen nog geen negatieve term, zoals bij ons het woord sekte wel een negatieve term is. Dat was het toen niet; het betekent gewoon een bepaalde partij of een stroming. Bij ons heeft de term sekte een heel andere lading gekregen, maar van origine betekent het gewoon een bepaalde partij of een bepaalde beweging. Maar hoe werd die beweging genoemd? Wel, de sekte der Nazareners. In het moderne Hebreeuws, in het Ivriet, is dat nog steeds zo. De christenen heten Natsarim. En Natsarim betekent eigenlijk inwoners van Nazareth, Nazareners dus. Ja, er is tegenwoordig nog een kerkgemeenschap die zich ook zo noemt: de Kerk van de Nazarener. Dat is ontleend aan de eerste naam van de christenen in de aanvang. Zoals we dat hier ook vinden: de sekte der Nazareners, de Natsarim. Ja, Natsarim is meervoud, Natsari is enkelvoud. De Nazareners behoorden de Nazarener toe, dat is het idee.

Dan komen we bij het laatste voorbeeld dat ik u wil geven. Dat is wanneer Paulus in Handelingen 22 verslag doet van hoe het zo gekomen is dat hij is wie hij is. Hij was ooit die felle tegenstander, de meest felle exponent van een agressor tegen die sekte der Nazareners. En hij is, zoals we dan zeggen, bij heldere dag als een blad aan de boom veranderd, van het ene op het andere moment. Hij verhaalt dat diverse keren in het boek Handelingen, en in Handelingen 22 vinden we dat ook.

"En het gebeurde mij," zegt Paulus, "toen ik op mijn reis dicht bij Damascus gekomen was, dat plotseling omstreeks de middag uit de hemel een fel licht mij omstraalde. En ik viel op de grond en ik hoorde een stem tot mij zeggen: Saul, Saul, waarom vervolg jij mij? En ik antwoordde: Wie zijt gij, Here? En hij zeide tot mij: Ik ben Jezus de Nazarener, die gij vervolgt."

Ik ben Jezus de Nazarener. Dat wil zeggen: de telg uit die tronk van Isaï. Dat is wat erin ligt opgesloten: een nakomeling van David. Dat is wat een Nazarener is.

Ja, dat is trouwens in dit geval ook heel opmerkelijk. Want wat je hier ziet, is een vergelijkbaar verhaal met wat je in het Oude Testament ook aantreft. Daar heb je koning Saul, ook uit de stam van Benjamin. Net als Saulus van Tarsus, die ook een Benjaminiet was. En beide verzetten zich en vervolgen David. Het was koning Saul de Benjaminiet die David vervolgde, en het is Saulus van Tarsus die de Zoon van David vervolgt, dat wil zeggen: de Nazarener. "Ik ben Jezus de Nazarener, de Zoon van David, die jij vervolgt." Dus exact dezelfde lijn. En dan begrijp je ook wat de waarde en de inhoud is van dat woord Nazarener.

Om het nog even samen te vatten: de Nazarener, dat is de beloofde scheut in Jesaja 11 vers 1, de scheut uit de tronk van Isaï. Er ligt ook in opgesloten dat er inmiddels een einde zou zijn gekomen aan het koningshuis; het zou inmiddels een afgehouwen tronk zijn. Dat is de gedachte: dat aan de dynastie van David inmiddels een einde zou zijn gekomen.

Maar niettemin zou er uit die afgehouwen tronk, uit de wortelen — een wortel uit dorre aarde staat later in Jesaja — zo uit de dood, bij wijze van spreken, een telg, een jonge scheut voortkomen die vrucht draagt. Daar moet ik dan ook nog even op wijzen natuurlijk, want dat is wat Jesaja 11 vers 1 zegt: "Er zal een netzer voortkomen uit die tronk van Isaï, die vrucht draagt."

Er waren meerdere netzers. Er waren meer nakomelingen van David. Nazareth was bevolkt door Nazareners, allemaal telgen uit het huis van David. Jawel, maar er zou één netzer voortkomen uit die tronk van Isaï die vrucht zou dragen en nieuw leven zou voortbrengen. Want dat is wat erin ligt opgesloten: die nieuw leven zou voortbrengen en die vrucht zou dragen, en die ook werkelijk uiteindelijk de belichaming zou zijn van alle beloften die God aan het huis van David had gegeven. En Hij zou dat succesvol in vervulling doen gaan.

Jesaja 9 zegt dat geloof ik ook, hè? Dat is ook zo'n tekst die rond deze dagen heel vaak wordt voorgelezen: dat een Kind ons geboren is, een Zoon ons gegeven is. En dan staat er ook: "Groot zal de vrede zijn en eindeloos de heerschappij op de troon van David." En dan staat er: "En door Zijn hand zal het voortgang vinden." Ik zit nu verschillende dingen uit het boek Jesaja bij elkaar te verzamelen, maar het gaat allemaal over de Messias. "Door Zijn hand zal het voornemen des Heren voortgang vinden." Dat wil zeggen: succesvol ten einde gebracht worden. Dat wil zeggen: een netzer die vrucht zou dragen, nieuw leven.

▶ 44:07 Afsluiting: het Onvergankelijke Leven van de Nazarener ↑ hoofdstukken

En ik wil afsluiten met een woord van de apostel Paulus. De apostel Paulus, die geschreven heeft in 2 Timoteüs 2. Dat is een geestelijk testament, de laatste brief die hij heeft opgetekend. Daarin zegt hij tegen Timoteüs: "Houd in gedachtenis dat Jezus Christus uit de doden is opgewekt." Dat woordje 'dat' staat er trouwens eigenlijk niet; het gaat er niet zozeer om dat hij een feit moest herdenken. Er staat: "Houd Jezus Christus in gedachtenis." Denk altijd aan Hem, hoezeer de situatie ook moge vervallen. Want Timoteüs wordt daarvoor gewaarschuwd: hoe het in de christenheid bergafwaarts zou gaan. Maar al schrijft Paulus dat, hij steekt hem tegelijkertijd een hart onder de riem door te zeggen: houd in die situatie Jezus Christus, de Messias, in gedachtenis.

Dat wil zeggen: Hij die uit de doden is opgewekt. Ja, die loot, die frisse scheut die vrucht zou dragen. Houd Jezus Christus, die uit de doden is opgewekt, in gedachtenis, welke is uit het zaad van David. Ik citeer hier uit de Statenvertaling, want dat is wat er letterlijk staat: uit het zaad van David. Een nakomeling van David, inderdaad een Nazarener. Dat is de netzer uit Jesaja 11:1. "Naar mijn evangelie," zegt Paulus. Dat is die boodschap die de apostel Paulus verkondigde: de Zoon van David, de Nazarener, die is opgestaan uit de doden, die de dood teniet gaat doen en die onvergankelijk leven voor de hele schepping heeft weggelegd. Welnu, dat is zijn evangelie – het evangelie dat aan hem was toevertrouwd.

En daarvan zegt Paulus in vers 9: "waarvoor ik kwaad lijd en zelfs boeien draag als een misdadiger." Maar, zegt hij, het kon hem niet deprimeren hoor. Ondanks al die tegenstand en dat verzet, zelfs ondanks het feit dat hij boeien droeg en gevangen was, zegt hij: "Het woord van God is niet geboeid." Het is wel een boeiend woord hoor, dat wel. Heel boeiend zelfs; het boeit ons. Maar het woord van God zelf is niet geboeid. Integendeel, het gaat altijd zijn weg en het doet ook altijd zijn werk. Dat is geweldig.

Paulus was er maar om één ding gelegen, en dat is dat het woord voortgang zou hebben. Dat het woord in je hart en in je mond is, en dat erover gesproken wordt; daar is het immers ook voor. Paulus verheugt zich erover dat, ondanks het feit dat hij geboeid is en kwaad moest lijden, het woord van God niet geboeid is. Dat doet altijd zijn werk en het zal ook nooit ledig tot God terugkeren. Ik wilde het daar graag bij laten en ik stel voor dat we een lied gaan zingen over de Zoon van David, de Nazarener die uit de doden is opgewekt.