▶ 00:00 Inleiding: de Bijbel als Doolhof en Paulus als Gids ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede morgen toegewenst, beste vrienden, dames en heren, jongens en meisjes, niet te vergeten. Vandaag is het een hele bijzondere dag, zoals we dat drie of vier keer per jaar mogen beleven, namelijk twee samenkomsten min of meer achter elkaar. Ook voor vandaag hebben we een bijzonder, speciaal en specifiek onderwerp uitgekozen dat zich heel erg goed leent om eens in een tweetal bijeenkomsten voor het voetlicht te brengen. Het gaat over Paulus' prediking aan Israël.

Voor degenen die hier gewend zijn te komen of die anderszins de boodschap van de Goed Bericht-site kennen – want er zijn er hier vandaag nogal wat die voor het eerst zijn en die via de website goedbericht.nl hier zomaar terechtgekomen zijn, soms van heinde en ver: uit Groningen, uit Friesland, uit Apeldoorn, wat heb ik allemaal nog meer vernomen... ik wou bijna zeggen uit alle volkeren, stammen en natiën, maar dat is zwaar overdreven. Wel uit alle streken van Nederland zo’n beetje. Inderdaad een heel hartelijk welkom, ook voor jullie.

Maar voor degenen die de boodschap verstaan die we hier ook op de zondagen mogen doorgeven: die weten hoe belangrijk het is om de apostel Paulus te begrijpen en dat we daar ons licht zouden opsteken. Daar willen we vandaag ook eens wat meer speciaal bij stilstaan, maar dan niet zomaar in het algemeen over Paulus' prediking, maar specifiek ingezoomd op Paulus' prediking aan Israël.

Kijk, de Bijbel heeft de reputatie een doolhof te zijn. U kent wellicht wel het verwijt dat wel eens stilzwijgend klinkt – ik heb het heel vaak gehoord, ook van kerkmensen – die zeiden: "Ja, als je je dan beroept op de Bijbel... met de Bijbel kun je alle kanten op." Daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op, want als je alle kanten ermee op kunt, dan kun je dus ook de verkeerde kant op. Dat betekent dus dat je in feite met de Bijbel geen kant op kunt; daar komt het eigenlijk op neer.

Want waar begin je in die Bijbel? Lees je iets in Leviticus over de spijswetten, over de koosjer-wetgeving, of over de hoogtijddagen, of over de sabbat? Of je slaat het open bij de evangelieën en je vindt daar de boodschap van de Heer Jezus. Ik noem zo maar even een dwarsstraat: in Mattheüs 10 zegt Hij tegen de twaalf: "Ga heen en predik het evangelie, maar betreed niet de weg der heidenen, ga zelfs niet naar de Samaritanen toe; je bent gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls." Maar als je een aantal hoofdstukken later leest, in Mattheüs 28, dan lees je: "Ga heen, maak alle volkeren tot mijn discipelen." En dan stel je toch de vraag – zeker als je gewend bent de Bijbel te lezen als Gods Woord, wat je geleerd hebt en wat eigenlijk ook niet kan missen – maar als je dat zomaar lukraak op jezelf toepast: wat moet je dan op jezelf toepassen? Waar moet je beginnen?

Als die Bijbel een doolhof is, volgens velen, waar begin je dan? Het komt er gewoon op neer: je hebt iemand nodig die je de weg wijst in dat Woord. Als je daarbij te rade zou gaan bij een willekeurige bijbelleraar, dan zeg je: "Ja, wie dan?" Kijk, voor het verstaan van de Schriften heb je een gids nodig, een leermeester. U moet niet vergeten: die Bijbel is feitelijk geen boek, het is een bibliotheek van een heleboel boeken, van 70 boeken (volgens een andere telling 49, en het is volgens mij allebei heel erg mooi); in ieder geval een veelvoud van zeven.

Maar die woorden Gods, zoals de Schrift het zelf ook zegt, zijn ooit aan het volk van Israël toevertrouwd. "Hunner," zegt Paulus in Romeinen 3, "wat is het voorrecht van de Jood? Wel, in de eerste plaats dit: hunner zijn de woorden Gods toevertrouwd." Die Bijbel is een boek van Israël. En wij zijn door de bank genomen – we hadden net de naam Mozes en er zijn er wel meer, dat zijn dan mensen met een Joodse achtergrond, maar door de bank genomen zijn wij mensen uit de heidenen, uit de niet-Joden. En dan stel je toch de vraag: wat moeten wij met het Woord? Wie leidt ons daarin?

Wel, ik kan u dit vertellen: dan kom je uit bij de apostel Paulus. Want de apostel Paulus geeft op meerdere plaatsen zijn identiteitskaartje af; hij zegt wie hij is en waartoe hij ook geroepen is. Hij zegt in 1 Timotheüs 2: "Ik ben daartoe als een verkondiger en apostel gesteld." Dat verwijst natuurlijk naar het voorgaande, want hij had net gesproken over dat er één God is en één Middelaar, Christus Jezus, die Zichzelf gegeven heeft tot een losprijs voor allen. Dat is het voorgaande vers 6. En dan zegt hij in vers 7: "En ik ben daartoe als een verkondiger" – letterlijk staat er een heraut – "en een apostel gesteld." Hij zegt: "Ik spreek waarheid, geen leugen, als een leermeester der heidenen in geloof en waarheid."

Kijk, die Bijbel is misschien een moeilijk boek, maar dat is geen probleem, want God legt Zijn Woord zelf uit. In dat Woord heeft Hij ons een leermeester gegeven. Wij zijn mensen uit de natiën, zoals we hier ook zitten, en Hij heeft ons een leermeester gegeven, een onderwijzer, een gids, iemand die ons de weg wijst. Het is zo geweldig om bijbelstudie te doen en daarbij ook werkelijk in de volle zin van het woord voorgelicht te worden en te weten hoe je die Bijbel moet benaderen. Als je bij hem begint, als je achter deze gids aanloopt die God daartoe ook heeft gesteld, dan ga je de rest van de Bijbel ook begrijpen.

Als je de Bijbel opendoet en je laat je leiden door het licht van deze gids, dan ontwaren zich zulke geweldige perspectieven. Dan ga je bijvoorbeeld begrijpen dat de wet aan het volk Israël is gegeven voor een speciale tijd: 430 jaar na de belofte die Hij ooit aan Abraham had gegeven en ook tot op een bepaalde tijd. De wet is een tuchtmeester geweest voor Israël tot op Christus, de Opgestane. Dan ga je ook begrijpen dat we in de evangelieën het verslag vinden van Jezus Christus – jazeker – maar Die gezonden was tot de verloren schapen van het huis Israëls.

Je kunt natuurlijk wel... u kent die Nieuwe Testamenten waarbij alle woorden van Jezus rood gearceerd of rood gekleurd zijn, en daarmee is dan gemarkeerd: "Ja, dat is nou eigenlijk waar het allemaal om gaat." Maar meestal berust dat op een misverstand. Het hele idee dat de woorden van Jezus daarbij voor ons de leidraad zouden zijn... nee, God heeft een andere leermeester gegeven. De woorden van Jezus zijn geweldig, maar we dienen te verstaan dat dit brood is – en ik citeer nu de woorden van Jezus zelf – dat het brood is, voedsel, het Woord voor de kinderen Israëls. Het is niet goed om dat zomaar aan de heidenen te geven. Inderdaad, de kruimeltjes zijn ook voor ons, maar het is brood voor de kinderen Israëls.

Kijk, zulke dingen kom je allemaal op het spoor wanneer je Paulus verstaat en wanneer je je laat leiden door het onderwijs dat hij heeft gegeven. Hij is die leermeester der natiën, in geloof en waarheid. Hij benadrukt dat diverse keren met grote kracht: "Ik spreek waarheid, geen leugen." Een ander ding, dat helemaal in het verlengde daarvan ligt – en ik heb er een sleutel bij vermeld, omdat het feitelijk ook een sleutel is – is een van de sleutels die zo belangrijk zijn voor het verstaan van de Schrift.

▶ 09:38 Twee Evangelies: de Besnijdenis en de Voorhuid ↑ hoofdstukken

In Galaten 2 vind je dat Paulus zichzelf voorstelt en beschrijft waartoe hij geroepen is. In vers 7, ik val zomaar midden in dat gedeelte, staat er: "En als zij..." Dat waren degenen die daar in die vergadering in Jeruzalem waren, onder anderen zijn collega-apostelen Petrus, Johannes en Jakobus. Zij zagen aan mij – dat is aan Paulus – dat aan mij het evangelie van de voorhuid toevertrouwd was.

Als u het goed leest, bijvoorbeeld in de Statenvertaling, dan staat het volkomen correct: dat aan hem het evangelie van de voorhuid toevertrouwd was. Helaas hebben de andere vertalingen, zoals de NBV en de NBG, ervan gemaakt: "het evangelie aan de heidenen". Nu is de "voorhuid" een wat technische uitdrukking, maar de Bijbel spreekt over de besnijdenis voor het Joodse volk en de voorhuid voor degenen die niet besneden zijn; de natiën, de heidenen. Aan Paulus was dat heidense evangelie toevertrouwd. Een evangelie van de voorhuid, niet het evangelie aan de voorhuid. Het is niet alleen een kwestie van adressering, dat Paulus zich tot de één richt en de ander tot de ander. Nee, het is een eigen evangelie. Het evangelie van de voorhuid was aan Paulus toevertrouwd, een heidense boodschap.

En dan staat er even verder: "gelijk aan Petrus dat van de besnijdenis." Het is zo belangwekkend om dat te zien: dat er aan de ene kant het evangelie van de besnijdenis is dat Petrus verkondigde. Wat is dat evangelie van de besnijdenis? We gaan het daar vandaag uitgebreid over hebben. Dit is nog de inleiding, maar ik wilt u eerst even moed inspreken en uw aandacht vestigen op hoe belangrijk deze verschillen zijn.

Petrus was de man die daar op het tempelplein, vlak na de pinksterdag, een geweldige boodschap hield voor de mannenbroeders van het volk Israël. Hij vertelde over Jezus de Messias, maar hij zei ook nog iets anders waar vaak overheen gelezen wordt. Laat ik het vrij letterlijk citeren uit Handelingen 3 vers 19: "Kom tot berouw" – dat wil zeggen: verander je gedachten, denk na, kom tot bezinning – "en bekering, opdat er tijden van verademing mogen komen en God Jezus zal terugzenden naar deze wereld." Dan zullen de tijden van de wederoprichting aanvangen. Ik citeer het wat vrij, maar de tijden van de wederoprichting betekenen dat alles waarvan de profeten hebben gesproken, in ere zal worden hersteld. Dan zal het vredesrijk aanbreken. Als Israël tot bekering komt, dan zal de Messias terugkeren en Zijn koninkrijk hier op aarde bouwen. Dan zal Israël het hoofd worden van de hele volkerenwereld. De profeten in het Oude Testament spreken daar wijd en zijd over, altijd weer. En Petrus zegt dat die tijden aan de poort liggen. Ik zou bijna zeggen: aan de Schone Poort. Dat is een beetje typologie, want dat is precies wat er aan de hand was. Er lag een verlamde man aan die Schone Poort, weet u nog? Naar aanleiding van die genezing vertelt Petrus dat. Als Israël zich bekeert, zullen er tijden aanbreken waarin het messiaanse rijk aanvangt.

Dat was het evangelie van Petrus, het evangelie van de besnijdenis. Dat was het geweldige voorrecht van het volk Israël: dat als zij tot geloof zouden komen, het messiaanse rijk zou aanbreken en Christus, de Messias, Zijn koninkrijk zou vestigen. Dat was het evangelie van de besnijdenis dat Petrus verkondigde met zijn collega’s, de twaalven. Waarom de twaalven? Wel, het getal twaalf staat ook voor Israël, voor de twaalf stammen. Maar de boodschap van Paulus is een andere boodschap, al is het van één Heer. Zij zagen dat aan Paulus het evangelie van de voorhuid toevertrouwd was. Paulus had het evangelie van de voorhuid van Godswege van Christus ontvangen, zoals Petrus al eerder het evangelie van de besnijdenis had ontvangen. De kern van die laatste boodschap was: als Israël zich bekeert, dan komt de Messias en breekt het koninkrijk aan. Dat is het in een notendop.

In vers 9 lezen we dan nog even verder: "En als Jakobus dan en Céfas" – dat is Petrus – "en Johannes..." Heel grappig hè, hoe we deze namen ook in die volgorde in het Nieuwe Testament terugvinden. De hele indeling van het Nieuwe Testament is hierop gebaseerd. Je hebt de brieven van de apostel Paulus en dan krijg je achterin onze Bijbels de brieven van Jakobus, de brieven van Céfas en de geschriften van Johannes. Dat ze achterin staan is eigenlijk niet correct, maar goed. Er staat: "en als Jakobus en Céfas en Johannes, die geacht waren pilaren te zijn, de genade die mij gegeven was, bekenden..." Ik lees het nu voor uit de Statenvertaling: "...gaven zij mij en Bárnabas de rechterhand der gemeenschap, opdat wij tot de heidenen" – dat wil zeggen: Paulus zou zich richten tot de natiën – "en zij tot de besnijdenis zouden gaan."

Kijk, de Bijbel legt zichzelf uit. God Zelf maakt Zijn Woord aan ons bekend. Wij hoeven zelf niet aan theologie te gaan doen of een hermeneutische vondst te doen om de Bijbel te gaan begrijpen. Nee, God Zelf legt Zijn Woord uit. Velen hebben gezegd dat wat er in de brief van Jakobus staat, andere taal is dan wat we vinden in de brieven van Paulus. Dat is ook zo! Het heeft een andere doelgroep en een heel andere context. De brieven van Jakobus, Petrus en Johannes richten zich tot de besnijdenis, tot Israël. Als je dat niet in acht neemt, dan ga je uitglijders maken en draagt het niet bij tot een goed verstaan. Daarom is het zo belangrijk om een leermeester te hebben.

Goed, aan de apostel Paulus was dus dat heidense evangelie toevertrouwd. Paulus richt zich tot de natiën en Petrus, Jakobus en Johannes richten zich tot de besnijdenis. U ziet het hier op deze borden zelf. Die borden ben ik nog niet tegengekomen toen u vanuit Groningen hierheen kwam, maar ik moet erbij zeggen: u ziet hier gras, maar daar schuilt een addertje onder. Er zit een addertje onder het gras en dat is namelijk dit. Daar gaat deze studiedag en deze twee bijeenkomsten ook over. Wij richten ons op de apostel Paulus. Niet omdat alleen hij van belang is in de Bijbel, want al de Schrift is aan ons gegeven en heel de Bijbel is van belang. Dat is trouwens ook wat de apostel Paulus vertelt: al de Schrift is van God gegeven, nuttig om te onderwijzen, te weerleggen en op te voeden in de gerechtigheid. Dat is waar, maar we richten ons op hem omdat hij die leermeester is. Hij is de gids bij wie we zijn. Als we met vragen zitten, gaan we eerst naar de apostel Paulus: wat vertelt hij daarover? En van daaruit komen we dan vervolgens ook weer in de rest van de Schrift terecht. Dat is waar, maar hij is die gids.

▶ 18:33 De Misvatting van een Tweedeling bij Handelingen 28 ↑ hoofdstukken

Maar nu zijn er die zeggen: "Ja, maar zo simpel is dat niet." Want Paulus heeft zich tot Handelingen 28 — Handelingen 28 is het laatste hoofdstuk van het boek Handelingen — tot Israël gericht. Tot Handelingen 28 heeft hij aan Israël gepredikt, net als die twaalf apostelen. En dan zegt men dat de brieven die daarna geschreven zijn, voor ons zijn. Dat zou betekenen dat niet alles van Paulus zomaar voor ons is; dat is wat beweerd wordt en waar we het vandaag eens over hebben.

Is het zo? Is het dus niet zo eenvoudig als ik het zojuist voorstelde, dat alles wat we vinden bij Paulus van belang is voor ons? Of is het slechts een deel dat voor ons is? Moet je in wat Paulus geschreven heeft eigenlijk een tweedeling aanbrengen? Men zegt dan: "Ja, dat is wel voor ons en dat niet," waarbij de indeling dan Handelingen 28 is.

Dan krijgt u dit verhaal: u heeft de geschriften die vóór Handelingen 28 zijn geschreven en u heeft de geschriften die ná Handelingen 28 zijn geschreven. Maar ik zal u vertellen, dat is heel lastig. Dat is sowieso al heel erg lastig, want er zijn een heel aantal geschriften, een aantal brieven, die heel duidelijk te dateren zijn. Je kunt ze zo ergens in het boek Handelingen plaatsen, gewoon omdat de Bijbel dat zelf aangeeft. Daartoe behoren onder andere de Romeinenbrief, de eerste en tweede Korinthebrief, de Galatenbrief en 1 en 2 Thessalonika.

Maar van een heel aantal andere geschriften is dat helemaal niet zo duidelijk. Men zegt bijvoorbeeld — degenen die zeggen dat we ons wel richten op de apostel Paulus, maar niet op alles van hem, alleen op wat geschreven is na Handelingen 28 — als je dat zegt, dan kom je voor de vraag welke brieven dan ná Handelingen 28 zijn geschreven. Meestal zegt men dat dit de brieven Efeze, Kolosse of de Filippenzenbrief zijn, en ook 1 en 2 Timotheüs, Titus en Filémon. Maar dat laat zich heel moeilijk bewijzen.

Er zijn er namelijk ook die zeggen: "Nee, dat zijn veel minder brieven." Alleen de Efezebrief, de Kolossebrief en de Filippenzenbrief zouden ná Handelingen 28 zijn geschreven; de anderen zouden ook van vóór Handelingen 28 dateren. En er zijn er die zeggen dat het er nog minder zijn: alleen de Efezebrief en de Kolossebrief zijn na Handelingen 28 geschreven. Het laat zich echter heel moeilijk bewijzen wanneer iets precies geschreven is.

Maar u begrijpt wel... terwijl ik zo de zaal in kijk, zie ik het al: dit maakt het wel complexer. Zo eenvoudig als ik het zojuist voorstelde... Die Bijbel mag een moeilijk boek zijn, maar dat is niet zo. Als we een leermeester hebben, als we ons laten leiden door die gids, dan laat alles zich verstaan. Dan opent de Bijbel zich als vanzelf. Van Godswege is Hij de leermeester.

Maar als we een tweedeling moeten gaan aanbrengen in de geschriften van Paulus, dan wordt het heel complex, dan wordt het ingewikkeld. Wat is vóór en wat is ná Handelingen 28 geschreven? Maar ik moet er wel bij zeggen: men heeft wel een punt. Men zegt: "Ja, maar Paulus richtte zich in eerste instantie — of in het boek Handelingen lees je dat — toch altijd eerst tot Israël." Dat klopt. Nou, laat ik eerst beginnen in Handelingen 9.

▶ 22:44 Paulus' Consequente Werkwijze: Eerst de Jood ↑ hoofdstukken

In het begin van Handelingen 9 wordt de roeping van Saulus van Tarsus beschreven. Voor de eerste keer in het boek Handelingen komt de figuur van Ananias op het toneel, en van Godswege wordt tegen hem gezegd: "Deze is Mij een uitverkoren werktuig om Mijn naam te brengen voor heidenen en voor koningen en de zonen van Israël." Letterlijk staat er inderdaad 'de zonen van Israël'. Zoals ik zojuist liet zien, is Paulus de apostel van de natiën; aan hem is het evangelie van de voorhuid toevertrouwd. Dat is die bijzondere boodschap, dat goede bericht, dat bestemd is voor de heidenen, waarbij feitelijk het verschil tussen Israël en de heidenen geen rol speelt. Ik kom daar nog uitgebreid op terug, maar hier aan het begin wordt al tegen Ananias gezegd – want wist hij veel wie die Saulus van Tarsus was – dat deze een uitverkoren werktuig is om Zijn naam te brengen voor de heidenen, voor koningen (wat inderdaad vervuld is; hij heeft voor stadhouders als Felix en Festus en voor koning Agrippa zijn getuigenis gegeven) en ook aan de zonen van Israël.

Wanneer u het boek Handelingen leest, ziet u telkens weer dit principe: eerst de Jood. De bijbelvasten onder u weten dat dit ontleend is aan onder andere Romeinen 1. U kent dit vers uit Romeinen 1 waarschijnlijk wel, waarin Paulus schrijft – sommige mensen kunnen dit zelfs zingen: "Want ik schaam mij het evangelie niet." Maar weet u wat er eigenlijk precies staat weergegeven? "Het evangelie beschaamt mij niet." Het is niet de bravoure van "ik schaam mij het evangelie niet", nee: het evangelie beschaamt mij niet. En daarom schaam je je natuurlijk niet voor het evangelie. Hebt u hem? Het evangelie beschaamt ons niet; het is een solide woord. Het is een goed bericht – want dat betekent 'evangelie' – en voor een goed bericht hoef je je niet te generen als het solide is, integendeel. Waarom niet? Paulus zegt: "Het is een kracht Gods tot behoud voor eenieder die gelooft." Later in de brief gaat hij ook vertellen dat alle mensen er uiteindelijk aan zullen geloven, maar dat is nu verder even niet het onderwerp. Het is een kracht Gods tot behoud voor eenieder die gelooft, eerst voor de Jood, maar ook voor de Griek.

Eerst voor de Jood. Hoezo? Laten we eerst eens vaststellen dat Paulus' werkwijze in het boek Handelingen consequent is geweest: hij wendde zich altijd eerst tot zijn volksgenoten. Overal. Ga maar na: hij ging altijd eerst naar de synagoge. U leest het in Antiochië – op dat hoofdstuk kom ik straks uitgebreid terug. Eerst ging hij naar de synagoge. In Handelingen 14 was hij in Iconium; eerst ging hij naar de synagoge. In Filippi, Handelingen 16, ging hij eerst naar de synagoge. In Thessalonica en Berea, waar die mensen zich zo gunstig onderscheidden omdat ze alles nagingen in de Schriften of deze dingen alzo waren. Ik hoop trouwens dat ik hier ook zo'n publiek heb. André Piet kan natuurlijk van allerlei dingen vertellen; dat is misschien mooi of niet mooi, dat maakt me niet uit. De vraag is: klopt het? Of het mooi is, is niet eens de eerste vraag. De vraag is: klopt het? Is het waar? Die Bereërs vroegen zich dat af en ze gingen zelf in de Schrift. Ze luisterden aandachtig naar wat hij te vertellen had. Welke spreker wenst zich zo'n publiek niet? Maar dat is nog maar de helft van het verhaal, want het belangrijkste komt thuis: ga het na, check het! Klopt het? Komt het overeen met wat er in de Schrift staat?

Ik hoop trouwens dat u dit criterium aanlegt en niet een ander. Daar kwam ik van de week nog weer achter toen iemand mooie dingen van me had gehoord via de website en dat tegen een predikant vertelde. Die was er niet blij mee. Gelukkig wist deze persoon heel goed waar ze werkelijk haar licht moest opsteken. En dan bedoel ik helemaal niet naar welke predikant of dominee of kerkgemeenschap ook, daar gaat het me niet om. Het gaat erom dat er maar één criterium is. Niet wat de traditie zegt, niet wat Calvijn of Luther of wie dan ook erover heeft gezegd. Wat zegt de Schrift? Dat is het enige wat telt en wat werkelijk van belang is. En dan moet je inderdaad weleens een keertje... ja, dat kan heel zijn consequenties hebben. Dat noemen ze tegenwoordig 'buiten-de-box' denken. Je komt buiten de box, en ik bedoel daarmee buiten de muurtjes en binnen de gevestigde kaders. Daar moet je lef voor hebben, dat is waar. Het wordt je niet altijd in dank afgenomen, want een van de dingen die ik heb ontdekt, is dat wanneer je je oor te luisteren legt bij de Schrift en die dingen gaat verstaan, het altijd haaks staat op wat men zegt. Noem een onderwerp en ik zal u laten zien – ik kan het niet missen – dat het haaks staat op wat men gewoonlijk zegt.

Maar hoe kwamen we er zo op? Paulus ging dus eerst naar de synagoge; hij ging altijd eerst naar de synagoge. In Korinthe, Handelingen 18, eerst naar de synagoge. In Efeze, Handelingen 19, eerst naar de synagoge. Ik zou nog veel meer voorbeelden kunnen geven, maar ik hoop dat ik hiermee heb aangegeven – en voor degenen die het boek Handelingen weleens voor zichzelf gelezen hebben, is het ongetwijfeld ook opgevallen – dat dit consequent Paulus' werkwijze was. Maar nu moeten we de dingen scherpstellen. Men heeft daar namelijk de conclusie uit getrokken dat, aangezien Paulus zich net als de twaalf en net als Petrus ook richtte tot Israël, hij dus dezelfde boodschap had voor Israël. Men zegt dan: tot Handelingen 28 heeft Paulus zich eerst gericht tot Israël en heeft hij gepredikt dat ze tot bekering zouden moeten komen, en dat als ze tot bekering zouden komen, het Messiaanse Rijk dan op aarde gevestigd zou worden. En ik ga u laten zien – en dat is wat de clou eigenlijk is van deze dag – dat dit níét Paulus' prediking was. Paulus' prediking vanaf de aanvang was anders. Laten we eens naar Handelingen 13 gaan.

▶ 30:45 Handelingen 13: de Aanzegging van Israëls Verdwijning ↑ hoofdstukken

Ja, ik kan het nu al meteen gaan verklappen, maar laten we het gewoon lezen: Handelingen 13. Trouwens, als ik het heb over Paulus vanaf de aanvang, dan is dat met recht Handelingen 13. Want waar lees je voor het eerst de naam Paulus? In Handelingen 13. Ja, Saulus, anders gezegd Paulus. En ik vertelde u zojuist al eventjes in het voorbijgaan dat Paulus daar in Antiochië was. Hij sprak daar in de synagoge en heeft daar een hele rede gehouden. Hij heeft laten zien vanuit de Schriften dat Jezus de beloofde Messias is en hij heeft dat aangetoond aan de hand van de wet en de profeten.

Afijn, dan zegt hij — dat is het slot van zijn toespraak zoals Lukas dat in Handelingen weergeeft — dan zegt hij... ja, ik heb nu iets weggelaten. Ik zie ineens dat ik een vers per ongeluk heb weggelaten, want ik had het voorgaande namelijk ook nog even moeten laten zien in vers 40. Dat is dan weer het manke van de moderne middelen, want nu heb ik niet eens een Bijbel hier direct bij de hand. Maar ik kan het u wel vertellen, want u kunt het zelf ook gewoon nagaan. Paulus sluit zijn rede af met een citaat uit de profeten. Hij waarschuwt — misschien wil iemand dat eventjes voorlezen? Vers 40. Wie wil dat doen? Handelingen 13. Ja, tot zover, want dat heb ik hier staan.

Maar het gaat inderdaad eventjes om dat veertigste vers; dat had ik er even bij moeten vermelden, maar om een of andere technische reden is dat plaatje komen te vervallen. Het gaat er even om dat Paulus zijn toespraak afsluit en tegen zijn toehoorders in de synagoge zegt: zie toe dat u niet overkomt wat in de profeten staat geschreven. En wat staat er in de profeten geschreven? Meer specifiek in Habakuk trouwens: 'Ziet, verachters, en verwondert u en verdwijnt.' En dit wordt gericht en gezegd tegen Israël.

Dus Paulus is daar in de synagoge en hij waarschuwt zijn Joodse toehoorders. Hij zegt: zie toe dat jullie niet overkomt wat al in de profeten staat geschreven, namelijk: ziet verachters en verwondert u en verdwijnt. En wie zijn die verachters? Dat gaat over de natie Israël. Zij verachten het Woord; het zijn verachters van het Woord. Ze mogen dan misschien de reputatie hebben het Woord te bewaren, maar in werkelijkheid is dat het scherpe oordeel van de profeten. Trouwens, dat vind je overal in de Bijbel hoor. Want de Heer Jezus zegt het ook al: 'Gij hebt het woord van God krachteloos gemaakt ter wille van uw overlevering.' En zo gaat het trouwens altijd. Daarmee waren ze verachters van het Woord. En dat wordt gezegd tegen de natie: ziet verachters — namelijk van het Woord — verwondert u en verdwijnt.

Dat is heel eigenaardig, dat Paulus dat zo in zijn toespraak naar voren brengt en daar ook mee afsluit. Hij zegt: verwondert u. Hoezo verwondert u? Kijk, verwonderen heeft te maken met je afvragen wat er aan de hand is. In het Engels zeggen ze: 'I’m wondering', dat wil zeggen: ik vraag me af. Je weet niet wat er aan de hand is. Er gebeuren dingen die je niet kunt verklaren, of er gebeuren dingen die je niet verwacht had. In de dagen van het boek Handelingen verwachtte men — en dat verwachtten trouwens ook de twaalven en Petrus — dat Israël zich zou bekeren. Dat was de boodschap: Israël moest zich bekeren en wat er dan zou gaan gebeuren, dat was het aanbreken van het Messiaanse Rijk. Maar er gebeurde iets anders. Israël bekeerde zich niet. En wat gebeurt er dan? Nou, het Messiaanse Rijk breekt niet aan. Dat wil zeggen: het Koninkrijk werd niet openbaar, het bleef verborgen. De Koning blijft ook verborgen.

En dat wordt tegen Israël gezegd, en Paulus haalt dat ook zo aan. Hij zegt dat de natie Israël als natie een verachter van het Woord is, maar ze zullen zich verwonderen. Dat wil zeggen: er zullen dingen gebeuren die men niet verwacht had, die men niet kan plaatsen. En er gebeurt nog iets met Israël, en dat heeft daar helemaal alles mee te maken, namelijk: ze verdwijnen. Ziet verachters, verwondert u en verdwijnt. Dit is een aanzegging van gebeurtenissen die in de dagen dat Paulus dit zei nog toekomst waren, maar het wordt al aangekondigd. Hier in Handelingen 13, het hoofdstuk waarin Paulus zich voor het eerst gaat richten tot de heidenen, zegt hij al: de natie Israël, dat zijn verachters van het Woord. Maar ze zullen zich verbazen, ze zullen zich verwonderen. Ze zullen niet begrijpen wat er nu gebeurt. En wat zal er met de natie gebeuren? Wel, ze gaan ten onder; letterlijk en figuurlijk zullen ze van de kaart worden geveegd.

Israël is inderdaad een aantal jaren later, in het jaar 70 AD, als natie verdwenen. De Joden zijn verstrooid onder alle volkeren en de stad Jeruzalem is verbrand, de tempel is verwoest en er is niets overgebleven van de natie. Veertig jaar, exact veertig jaar nadat de Heer Jezus stierf en opstond — een generatie, een geslacht — gebeurde dit. Hoe goed dat bericht van Paulus ook was, het was een slecht bericht voor de natie Israël. Want wat er zou gebeuren is dat ze zich zouden verbazen over wat er aan de hand was, maar de natie zou verdwijnen. In plaats van hersteld te worden, wordt er aangezegd: jullie zullen niet hersteld worden, integendeel, jullie zullen verdwijnen. Inderdaad voor een tijd, maar niettemin: jullie zullen verdwijnen.

Dat zegt Paulus al in Handelingen 13 dus, en hij vervolgt dan nog in vers 41: 'Want Ik werk een werk in uw dagen, een werk dat gij voorzeker niet zult geloven als iemand het u verhaalt.' Gewoon als natie zou Israël het niet geloven. En hij spreekt de Joden aan. Hij ging naar de synagoge, niet om te vertellen dat Israël een geweldige, glorieuze toekomst te wachten stond in hun dagen. Nee, integendeel: Israël zou van de kaart verdwijnen. Israël zou niet hersteld worden en het Messiaanse Rijk zou niet aanbreken. Hij zegt dat er onder hen zijn die wel geloven. Dat is een minderheid, dat is niet de natie. En daarom ging Paulus naar de synagoge: niet om het geheel aan te spreken, niet om Israël als natie op te roepen tot bekering, maar om individuele Joden, 'sommigen uit hen', op te roepen. Hij zegt dat God een werk zou gaan werken in hun dagen, een werk dat gij, Israël, voorzeker niet zult geloven. Dat wordt tegen Israël gezegd. Israël als natie zou het niet accepteren als iemand het hun verhaalt. We gaan naar een brief — we blijven met name in het boek Handelingen, maar ik zal het u ook aan de hand van de brieven duidelijk proberen te maken.

▶ 39:26 Romeinen 11: Israëls Verwerping Is de Verzoening Der Wereld ↑ hoofdstukken

Romeinen 11, vers 13. We vallen midden in het gedeelte, maar daar schrijft Paulus: "Juist omdat ik apostel der heidenen ben..." We hadden het er al eerder over dat hij de leermeester der heidenen is, de apostel van de natiën. Hij zegt: "Ik acht dit de heerlijkheid van mijn bediening, dat ik zo mogelijk de naijver – de jaloezie – van mijn vlees en bloed, dat wil zeggen van mijn volksgenoten, mijn broeders naar het vlees, mocht opwekken en enigen uit hen behouden." Paulus wist heel goed dat Israël als natie voor het overgroot deel ongelovig zou zijn, maar de heerlijkheid van zijn bediening was dat hij enigen uit hen zou mogen brengen tot het geloof in Jezus de Messias. Hij wist dat er een moment komt dat Israël inderdaad de Messias zal aanvaarden, maar niet in zijn dagen. Dat is heel revolutionair geweest voor de apostel Paulus; we zullen daar vanmiddag nog wat uitgebreider op ingaan, wat dat inderdaad voor hem betekend heeft. Maar hier ziet u dus dat Paulus niet de natie als geheel op het oog had, maar enigen uit hen.

Want, zegt hij er in vers 15 nog bij: "Indien hun verwerping de verzoening der wereld is, wat zal hun aanneming anders wezen dan leven uit de doden?" Kijk, wij leven nu in de tijd dat Israël verworpen is, terzijde gesteld is. Dat is in tweerlei opzicht zo. Enerzijds zijn zij verworpen door God, als natie terzijde gesteld. Maar je kunt het ook van de andere kant benaderen: Israël heeft de Messias verworpen, het Evangelie verworpen. Maar, zegt Paulus, hun verwerping betekent niets anders voor hem als apostel der heidenen dan de verzoening der wereld. Dat moet je in de christenheid – in het volk dat geacht wordt het Nieuwe Testament te spreken en door te geven – eigenlijk niet hardop zeggen, dat weet ik. Maar laat ik u dit zeggen: in deze tijd van de verwerping, welke boodschap is actueel? Wat zou er gehoord moeten worden? Nou, precies die boodschap waarvan de kerk zegt dat het een dwaalleer is: de verzoening der wereld. Namelijk dat de wereld, de kosmos, tot God verzoend zal worden. Oftewel de boodschap van Gods liefde die elke vijandschap zal overwinnen. Dat is de boodschap in deze tijd waarin Israël op een zijspoor staat.

U hebt zich natuurlijk verbaasd over dit plaatje, maar vandaar: Israël staat nu tijdelijk op een zijspoor, dat is waar. En welke boodschap is vandaag actueel? Dat is de verzoening der wereld. Dat gepredikt zou worden: de Redder van alle mensen. Daar gaat het om. En dan mag er voor Israël een donkere tijd zijn aangebroken; zij verbazen zich over wat er aan de hand is, niet begrijpend waarom het Koninkrijk niet openbaar is geworden. Waarom de natie Israël is verdwenen en waarom het al twee dagen van duizend jaar zo slecht gaat met dat volk, waarom het zo verdrukt is geweest en zoveel tegenslag heeft moeten ondervinden. Ja, maar onderwijl is er een boodschap vandaag zo actueel, dat zou gehoord moeten worden. Heel de wereld moet één ding weten: God is inderdaad niet veranderd, God is liefde. De verzoening der wereld in deze tijd van verwerping. Israël op een zijspoor, ja.

Dan ga ik nog even terug naar Handelingen 13. Het is een studiedag en ik wil u de dingen ook laten zien. Ik wil aantonen dat al Paulus' brieven een eenheid vormen en dat hij vanaf het moment dat hij Paulus is, ook al heeft gepredikt aan Israël. Dat is waar, maar hij predikte aan Israël niet het herstel of het Koninkrijk dat in zijn dagen openbaar zou worden. Integendeel, hij predikte dat het juist verborgen zou blijven. Goed, Saulus, anders gezegd Paulus.

▶ 44:10 Saulus Wordt Paulus (pauze): de Tijdelijke Verblinding van Israël ↑ hoofdstukken

We gaan naar een geschiedenis die u vindt in het begin van Handelingen 13. Ik moet er een beetje vluchtig doorheen gaan, maar dit is heel illustratief voor wat hier aan de hand is. Voor wie Paulus is en waarom hij nou Paulus heet. Want zijn naam was toch anders? Hij heette toch Saulus? Maar waarom werd het dan Paulus?

Nou, vers 6, Handelingen 13: "En na het gehele eiland doorgetrokken te zijn tot aan Pafos aan toe..." Dat wil zeggen dat het aan de westkant van dat eiland ligt. "Troffen zij een zekere tovenaar aan, een valse profeet" – en daar staat heel veelzeggend bij – "een Jood, wiens naam was Barjezus." Ja, het was een Jood, en hij hield zich op bij de landvoogd Sergius Paulus. Heel frappant, heel eigenaardig. Hier komen we voor de eerste keer de naam Paulus tegen, maar niet als naam van de apostel, maar als naam van een heidense landvoogd.

Hij hield zich op bij de landvoogd Sergius Paulus, een verstandig man. Om wellicht meerdere redenen, maar de belangrijkste reden vinden we in de zin die volgt: "Deze begeerde het Woord van God te horen." Volgens mij ben je dan verstandig. Deze begeerde het Woord van God te horen en hij liet Barnabas en Saulus tot zich roepen.

Zolang het Saulus is, speelt hij de tweede viool. Of zeg ik dat niet goed? Je blaast geen viool... speelt hij de tweede viool? Blaast hij de tweede trompet? Ja, ik kom best uit een muzikaal nest. Goed, we moeten maar gaan knippen, Ronald.

Hij hield zich dus op bij de landvoogd. Hier is Sergius Paulus een verstandig man die begeerde het Woord van God te horen, en hij liet Barnabas en Saulus tot zich roepen. Oké, maar Elymas de tovenaar – want zo wordt zijn naam vertaald; hij heette Barjezus, maar Elymas is de Griekse versie van zijn naam – die Jood, die tovenaar, verzette zich tegen hen en trachtte de landvoogd van het geloof afkerig te maken.

Probeert u zich het toneel voor ogen te stellen. Daar is een heidense landvoogd die het Woord van God wil horen. Hij roept Saulus en Barnabas bij zich, maar daar is een tovenaar, iemand die manipuleert met de feiten – want dat is een tovenaar hè? – een Jood, en die probeert de landvoogd afkerig te maken van het geloof. Geloof heeft in de Bijbel altijd te maken met genade. Niet met werken, maar met geloof. Die tovenaar, die Jood, was bezig met manipulerende werken en wilde deze landvoogd afkerig maken van het geloof.

En dan lees je: "Doch Saulus..." En nu kom je voor de eerste keer de naam Paulus tegen als de naam van de apostel. "Doch Saulus, anders gezegd Paulus, vervuld met heilige Geest, zag hem scherp aan en hij zeide..." En weet u wat nou zo eigenaardig is? Vanaf dit vers, vanaf dit moment, heet Saulus Paulus. Voorafgaand aan dit hoofdstuk was het altijd Saulus, en vanaf dit vers, Handelingen 13 vers 9, is het consequent altijd Paulus. Hier vindt de naamsverandering plaats.

In wat voor context? Wel, in de context van een Jood die een heiden afkerig wil maken van het geloof. Trouwens, dit was ook de eerste keer dat een pure heiden het Evangelie te horen kreeg. Niet een jodengenoot of een Cornelius, die ook al een godvrezende man was; nee, een pure heiden. En op dat moment is daar die Jood, en dan lees je dat Saulus, anders gezegd Paulus, vervuld met de heilige Geest, hem scherp aanziet en zegt – en dat is niet misselijk wat hij dan zegt: "Zoon van de diabolos, de doorelkaar-gooier, de manipulator" – dat is een tovenaar ook – "Zoon van de duivel, vol van allerlei list en streken, vijand van alle gerechtigheid" – van het rechte Woord van God namelijk – "zult gij niet ophouden?"

Let op. Weet u wat dat is in het Grieks? Het woordje pau’o. Ophouden, stoppen, pauze. Ons woord pauze komt daar direct vandaan. Maar Paulus heeft daar ook alles mee te maken. Pauze, onderbreking, stoppen. Dat is wat Saulus, anders gezegd Paulus, hier ook doet. Voor de eerste keer dat het in Handelingen verhaald wordt, wordt een pure heiden geconfronteerd met het Woord van God, en op datzelfde moment wordt tegen een Jood, een manipulator, gezegd: "Zoon van de duivel, vijand van alle gerechtigheid, zul jij niet stoppen? Zul jij niet ophouden?" En dan wordt er een woord gebruikt dat ook ten grondslag ligt aan de naam Paulus.

"Zul je niet ophouden de rechte wegen van de Heere te verdraaien? En nu, zie, de hand des Heeren keert zich tegen u en gij zult een tijdlang blind zijn en de zon niet zien." Deze geschiedenis is zo illustratief. Voor de eerste keer in het boek Handelingen lees je hier dat een pure heiden – ik herhaal: een pure heiden, niet een godvrezende, nee, een heidense landvoogd – het Woord van God hoort. En in diezelfde context krijgt een Jood die hem daar afkerig van wil maken de aanzegging te horen: "Zul jij niet ophouden?"

Ja, hij zou inderdaad ophouden. Pau! Ja, ik ben haast geneigd om te zeggen: "pauw", maar nee, dat bedoel ik niet. Ophouden, stoppen. En dan krijgt hij te horen: "De hand des Heeren keert zich nu tegen jou, en je zult een tijdlang blind zijn en de zon niet zien." Let op: een tijdlang. Niet voor altijd. Er komt weer een dag dat jij, Elymas, ziende zult worden en het licht zult zien.

Exact dezelfde dingen lees je van de apostel Paulus, bijvoorbeeld in de Romeinenbrief. Ik ga dat nu allemaal niet aanhalen, maar lees maar dat God hun ogen heeft gegeven om niet te zien. Dat ze nu blind zijn voor een tijd en dat de hand des Heeren zich tegen hen keert. Kijk, Paulus was een man die een geweldig goed bericht had: de verzoening der wereld. Maar voor Israël als natie liep het in die dagen fnuikend af – dat wil zeggen: dramatisch. Waarom? Omdat Israël niet geloofde en het zou ten onder gaan in de volkerenzee.

In Handelingen 13 is dat al het verhaal. Het heil gaat naar de natiën en van Israël wordt het afgenomen. Israël zou voor een tijdlang blind zijn, niet zien, de zon niet meer zien. En er komt – ik zeg het nog eens – er komt een moment dat Israëls ogen weer geopend zullen worden. Dat is waar. Maar voor nu is er een tijdlang een pauze. En dat heeft dus alles te maken met de naam Paulus.

Paulus heeft te maken... ja, men zegt heel vaak dat het een Latijns woord is en dat het 'de kleine' betekent. Maar als je het vanuit het Grieks leest, dan is het afgeleid van het woordje pau’o en dat betekent: pauzeren, stoppen, onderbreking. En dat is zo schitterend. In Handelingen 13, waar we voor het eerst de naam Paulus tegenkomen, vinden we tevens al de aanzegging van de apostel dat Israël zou verdwijnen en voor een tijdlang blind zou zijn.

Nou, ik wil daar graag vanmiddag nog wat meer over vertellen, want ik moet dit natuurlijk nog wat meer documenteren. Maar goed, een eerste aanzet heb ik daarvoor nu al gegeven. De toon is gezet op het moment dat Saulus Paulus wordt. Het goede bericht gaat naar de natiën: de verzoening der wereld. Maar Israël krijgt vanaf dat moment niet meer de boodschap te horen van het herstel en van het Messiaanse Rijk dat zou aanbreken. Integendeel, het zou ondergaan in de volkerenzee. En daarmee wou ik de pauze tevens ook aankondigen.

Maar ik stel voor dat we eerst nog een lied zullen zingen met elkaar.