▶ 00:00 Onze Identiteit in de Gestorven en Opgestane Christus ↑ hoofdstukken

En terwijl we het zojuist zongen: "U redt onze zielen uit zonde en dood", toen dacht ik: daarmee hebben we ook meteen een prachtig opstapje — dat was niet eens gepland — naar de inhoud van het Bijbelgedeelte dat we vanmorgen met elkaar willen bezien. En wel uit Romeinen 6. De titel "Welk type onderwijs?" met een vraagteken is direct ook ontleend aan dit Bijbelgedeelte, namelijk aan vers 17 van Romeinen 6. Ik moet er trouwens even bij zeggen dat dat dan wel uit een wat letterlijke vertaling is ontleend, maar we zien dat vanzelf straks nog wel als dat langskomt.

De vraag is daarbij — en daar gaat het eigenlijk de hele morgen over: welk onderwijs is het nu eigenlijk wat ons opbouwt? Wat we in de Schrift vinden en zoals Paulus dat heeft doorgegeven — via hem kwam het immers tot de natiën — en zoals hij dat heeft vastgelegd, in brieven heeft beschreven en opgetekend. Wat is nou de essentie van dat onderwijs? Niet alleen maar: wat is het onderwijs, maar: wat is het type? Wat is nu eigenlijk de rode draad, om het nog anders te zeggen, van dat wat hij te onderrichten heeft?

Nou, ik begin te lezen bij vers 11. Dat is een beetje vreemd misschien, want in de meeste Bijbelvertalingen begint in vers 15 het andere gedeelte. Maar om het verband goed te zien, denk ik dat we er verstandig aan doen bij vers 11 te lezen. Hoewel dat altijd natuurlijk arbitrair is, laten we wel wezen per slot van rekening. Er zijn al vijf hoofdstukken en tien verzen aan voorafgegaan en dat is lastig om dat even samen te vatten. Dat doe ik ook eigenlijk niet echt, behalve dan dat Paulus heel fundamenteel en heel diepgaand heeft uitgelegd wat nu eigenlijk de essentie is van dat evangelie wat hij zo graag in Rome persoonlijk had willen vertellen. Hij zou er ooit later nog wel komen, maar hij wilde daar heel graag naartoe.

Paulus was trouwens een geboren Romein uit het Romeinse burgerrecht, hoewel hij uit Tarsus kwam. Maar in elk geval, hij had wat met Rome, dat is wel een duidelijke zaak. En hij kende er ook vele, vele mensen; daarvan getuigt dat laatste hoofdstuk, want dat is een heel uitgebreid hoofdstuk met de vele groeten en het noemen van namen die hij allemaal kende, et cetera. En in elk geval wat hij naar voren had gebracht, is dat God Zijn belofte heeft vervuld, namelijk die Hij duizenden jaren tevoren had gedaan in de Schriften via de profeten. Eens zou er iemand komen, namelijk de Messias, de Christus. En inmiddels is Hij gekomen en Hij heeft precies ook dat gedaan wat voorzegd was.

En die Christus, Jezus Christus, Hij is het die Zijn leven gaf. Eigenlijk begint Paulus' evangelie daar ook mee. Het evangelie van Paulus begint niet bij Zijn geboorte, maar bij Zijn dood. Dat lees je heel duidelijk in 1 Korinthe 15. Dat is eigenlijk de basis. Het woord van het kruis, dat is het begin. Die Jezus Christus die stierf — dat is op zich geen evangelie natuurlijk — maar als je het vervolg kent, wordt het alsnog een geweldig evangelie. Hij stierf voor deze hele wereld, maar het is niet alleen dat wat hij naar voren heeft gebracht. Hij stierf niet alleen maar voor en ten behoeve van de wereld, maar ook de wereld stierf met Hem. Dat wil zeggen: de wereld deelt in dat lot.

En wij die vandaag mogen geloven — het is aan u of u zegt: daar hoor ik ook bij, ik mag dat ook geloven, ik heb mijn vertrouwen daar ook op gesteld — dan weet je dat je met Hem verbonden bent. Hij stierf en wij zijn met Hem gestorven. En Hij werd begraven en wij zijn met Hem begraven. En Hij stond op uit de doden en wij zijn met Hem opgestaan uit de doden. Zo ziet God ons, dat is eigenlijk het fundamentele feit. God ziet ons aan in en ook met Jezus Christus. Dat wat wij eenmaal definitief zullen zijn — namelijk opgestaan in een nieuw leven en onze definitieve bestemming — zo ziet God ons. Dat is onze identiteit, om zo te zeggen. Dat is wie we zijn. We zijn daar nu in onze beleving naar op weg, maar God ziet ons nu al zoals we straks zullen zijn.

Nou, en wat Paulus naar voren brengt is — en dat is feitelijk dus al een conclusie — die conclusie is nu het uitgangspunt van wat we vanmorgen zullen bespreken. Want we gaan helemaal naar vers 23, het einde van Romeinen 6, tenminste dat is de bedoeling.

▶ 05:56 De Logica van God: Regeren Door Negeren ↑ hoofdstukken

Zo ook jullie: reken jezelf inderdaad. Want dat rekenen is belangrijk; daar gaat het om. Het is misschien niet iets wat volgt uit je waarneming, uit je gevoelens of uit je beleving. Het is ook niet wat anderen van je zeggen, of wat je ziet in de spiegel. Dat is allemaal niet aan de orde. God ziet jou zo! En Paulus zegt: reken jezelf zo. Zo moet het voor u vaststaan. In het Grieks staat daar logizomai, en daar zit het woord 'logica' natuurlijk in. Het betekent dat het volgt uit de logica. De Bijbel is een logisch boek. Het woord logos is eigenlijk ook het woord voor 'woord'. En dat is heel karakteristiek: God ziet het zo en wij worden geacht zo ook te rekenen. Eigenlijk is het zoiets als 2 x 2 = 4. Dat is een gegeven. En of je dat nu voelt, beleeft of ziet, is niet aan de orde. Trouwens, ik kan u verklappen: meestal is dat dus niet zo. Juist deze oproep is zo actueel en belangwekkend omdat het juist niet volgt uit wat we meestal voelen. Het staat er volledig los van.

Wij worden geacht op een andere manier te gaan, en dat is het hele idee: dat je heel anders gaat kijken. Waarom? Omdat je de dingen ziet en kent vanuit het Woord. Dat is vervolgens een heel proces van anders leren denken. Wordt hervormd – dat is Romeinen 12 trouwens – er staat eigenlijk: onderga een metamorfose in je denken. Van binnenuit. Je gaat anders denken, daarom ook anders waarnemen en uiteindelijk – en dat is wel de bedoeling en zo gaat dat in de praktijk ook – ga je de dingen ook anders beleven. Maar het is een proces. Het begint gewoon bij horen; je moet het eerst weten. En hoe geloof je? Door het horen. Dat is Romeinen 10. In de Romeinenbrief wordt eigenlijk alles zo'n beetje neergelegd. Dat is de basis van de brieven van Paulus. Het is niet voor niets dat het daar ook begint; de brieven van Paulus beginnen bij de Romeinen. Dat is het platform waarop alles verder is gebouwd. Het begint bij horen, vervolgens beaam je dat en dan geloof je dat. Dan ga je daar vervolgens van uit; dan wordt dat je axioma, je uitgangspunt in het leven, en vervolgens ga je de dingen ook zo beseffen. Eerst weet je het, dan ga je het beseffen en zo beleven. Dat heeft zijn gevolgen van binnenuit voor je gevoel, je handelen en je wandelen. Kortom: voor je hele existentie, je hele bestaan.

"Zo ook jullie, reken jezelf inderdaad doden te zijn voor de zonde." Zo ziet God dat dus, en Hij zegt: doden te zijn voor de zonde. Paulus leert niet wat alom in de christelijke wereld wordt geleerd: dat we zouden moeten strijden. De catechismen zeggen dat ook, bijvoorbeeld de Heidelbergse Catechismus of de doopformulieren. Die zeggen dat we ons hele leven zouden moeten strijden tegen de zonde. Nou, dan heb je deze waarheid al helemaal niet begrepen. Het is geen strijd tegen de zonde. Paulus leert: dood voor de zonde. Een dode strijdt niet. Een dode doet sowieso niets. Wat doet een dode dan wel? Hij geeft in elk geval geen aandacht. En dat is precies het hele idee. Wat is onze relatie tot de zonde? Geen relatie dus. Die is er niet, want ik ben dood. Het idee is wat Paulus zegt: wij strijden niet tegen die zonde, nee, wij zijn daar gewoon dood voor. Dat betekent dat je het geen aandacht geeft; je negeert het. Wij heersen, wij regeren door te negeren. Regeren door negeren wil zeggen dat je er de baas over bent. Niet doordat je ertegen strijdt als gevolg van een conflict, van jouw inzet of van je best doen. Nee, gewoon: je geeft er geen aandacht aan. Dat is het. Het is dood, en dat betekent dat je het negeert.

Dood te zijn voor de zonde... maar ja, als je hier een punt zou zetten, dan werkt het niet. Je kunt natuurlijk niet op commando zeggen: "ik denk er niet aan". Dat bestaat niet. Denk niet aan een roze olifant, en je denkt inderdaad allemaal aan een roze olifant. Maar Paulus zegt nu juist: "doden te zijn voor de zonde, levenden echter voor God in Christus Jezus." Wat doen wij? Wij leven gewoon voor God. We zijn aan de andere kant van het graf. Je bent gestorven, dus de zonde speelt geen enkele rol meer. We leven in een ander bestaan, aan de andere kant van het graf, zeg maar. Daarvoor was zonde nog een last. Daarna leef je gewoon; de dood ligt achter ons, de zonde ligt achter ons. Zo zullen we dat trouwens in dat lied straks ook zingen. Wij leven voor God, gewoon ongecompliceerd. Dat is positief: je geeft je aandacht aan Hem, je leeft voor Hem. Kijk, dat is het idee. En zonde? Wie praat daarover? Dat ligt achter ons. Dat is nou een onbekommerd leven. Dat noem ik trouwens ook echt léven.

Laten we verder lezen, want ik heb me voorgenomen om helemaal bij vers 23 uit te komen. Ik wil u een beetje een totaalidee geven van dit gedeelte, vandaar dat ik soms wat snel erdoorheen ga. Dat lijkt er nu nog niet op trouwens, maar goed, ik moet ook een beetje warmdraaien, zullen we maar zeggen. "Laat dan de zonde niet langer heersen in jullie sterfelijk lichaam, om aan zijn begeerten te gehoorzamen." Weet je wat het idee is? Als je strijdt tegen de zonde – dat is waar hij het over had, we zullen dat straks in vers 14 als conclusie zien – dan is de strijd tegen de zonde hetzelfde als beheerst worden door de zonde. Als je de zonde laat heersen... er wordt meestal gedacht dat je door de zonde beheerst wordt doordat je de verkeerde weg opgaat en de brede weg bewandelt. Dat is wel zo, maar niemand wordt zo beheerst door de zonde als degene die ertegen strijdt. Want die denkt daar namelijk voortdurend aan. Altijd maar. Sommige mensen hebben de vaste gewoonte om te bidden: "Heer, leer ons vandaag ook weer te strijden tegen de zonde." Moet u zich eens proberen voor te stellen wat er aan het einde van de dag dan gebeurt als je terugblikt op jouw voornemen. Dan is daar weinig van terechtgekomen. Niemand zegt aan het einde van de dag: "Nou, het is me aardig gelukt." Nee, want je werd in feite beheerst door de zonde. Dat is een heel tragisch bestaan. Ik noem dat geen leven, en Paulus noemt dat trouwens ook geen leven. Dat is dood. Ons spraakgebruik sluit daar goed bij aan; wij zeggen "dat is geen leven" of "zoek een leven". Het mooie is: er is ook een Leven, maar dan een Leven met allemaal hoofdletters.

"Laat de zonde niet langer heersen in jullie sterfelijk lichaam om aan zijn begeerten te gehoorzamen." Want dat is dan het onvermijdelijke gevolg. "Presenteert" – of "stelt", zegt de NBG-vertaling. Maar het idee is: presenteer ook jullie leden niet als instrumenten van onrechtvaardigheid aan de zonde. Die twee hebben alles met elkaar te maken: onrechtvaardigheid en zonde. Ik kom daar straks nog even op terug. Maar eerst even: jullie leden. Hij gebruikt dat woord nogal eens een keer. Eigenlijk zijn dat je ledematen of je lichaamsdelen. Dat is grappig, want het woord 'leden' is een anagram van 'delen'. Je lichaamsdelen: de ogen, de oren, de voeten, et cetera. Je lichaam als totaliteit, of als verzameling van allemaal aspecten van dingen die gedaan kunnen worden.

▶ 16:08 Rechtvaardigheid Door Geloof: Levenden Vanuit de Doden ↑ hoofdstukken

Maar presenteer jezelf als levenden vanuit de doden. Zie je? Hier heb je die waarheid die juist in het voorgaande heel uitgebreid was beschreven en uiteengezet: levenden vanuit de doden. Dat wil zeggen dat je bent opgestaan in een nieuw leven. Hoezo? Nou, Christus stond op en wij met Hem. Wij nemen qua beleving eigenlijk al een voorschot op die waarheid; dat is onze identiteit en zo rekenen wij. Zo staan wij dus ook in het leven. Ik vind het een prachtige gedachte om elke dag zo op te staan. Dat is met recht: dan sta je op, een nieuwe dag begint, en dan sta je op als levende uit de doden. Dat is trouwens ook wat de uitdrukking 'met het goede been uit bed stappen' volgens mij betekent — dat is mijn invulling dan. Dan sta je inderdaad op met het rechte been, dat kan niet anders, een nieuwe dag in, een nieuw leven. Trouwens, de slaap is ook een beeld van de dood; daarin ben je je nergens van bewust. Maar je bent levend vanuit de doden.

En presenteer jullie leden als instrumenten van rechtvaardigheid aan God. Ja, wat is rechtvaardigheid? Dan komen we weer even op dat woordje 'rekenen', want hoe rekent God ook alweer? Wat rekent God tot rechtvaardigheid? Ik zei al: alles staat al in de Romeinenbrief, dus ook dit. In hoofdstuk 4 vers 5 lees je dat God geloof rekent tot rechtvaardigheid. Iemand die gelooft, is voor Hem een rechtvaardige.

God beloofde aan Abraham onvoorwaardelijk leven uit de dood. Dat wil zeggen: Abraham was zelf als een verstorvene, maar God zei: "Jij zal een geweldig nageslacht hebben, als de sterren des hemels en als het zand aan de oeveren van de zee." En Abraham geloofde, zonder dat er iets gevraagd of geëist werd. Hij beaamde God, en dat is voor God rechtvaardigheid. Dat wil zeggen dat je voor Hem een rechtvaardige bent als je aanvaardt, als je gelooft, als je beaamt wat Hij zegt. Het is dus geen prestatie; het is eigenlijk de erkenning dat je het zelf niet kunt, maar dat Hij het belooft.

Wat kon Abraham doen? Abraham moest vaststellen dat hij zelf verstorven was en niet in staat om nageslacht voort te brengen. In ieder geval was zijn vrouw onvruchtbaar en bovendien op leeftijd gekomen. Ja, wat kun je dan nog? Ze zeggen dan: "Je moet kinderen krijgen," maar dat is bizar, dat is dwaas. Dus als God zegt dat jouw zaad zal zijn als de sterren des hemels, dan is dat een belofte. Als U het zegt, nou ja, dan is ook aan U de plicht. Gods belofte maakt schuld; dan is het ook aan U om dat woord te vervullen. Nou, God doet dat ook en Hij heeft dat ook gedaan. Kijk, dat is rechtvaardigheid. Zo rekent God.

▶ 19:55 Niet Onder de Wet, maar Onder de Genade ↑ hoofdstukken

Immers, Paulus zegt dat de zonde geen heer van jullie zal zijn, of geen heerschappij zal voeren over jullie. Dat betekent dus gewoon: het zal jullie niet beheersen. Hoezo? Want jullie zijn niet onder de wet, maar onder genade. Dat vind ik nou zo'n mooie uitspraak. Het is vooral mooi omdat ik in de traditionele godsdienst met heel andere dingen ben opgegroeid en daar alom mee word geconfronteerd. Namelijk dat het heel gevaarlijk zou zijn om de genade te prediken en dat daarom de wet ook moet worden opgelegd. Want ja, anders zou de zonde zomaar zijn gang kunnen gaan.

Paulus keert het hier precies om. Hij zegt immers: zonde zal geen heer van jullie zijn. Hoezo? Nou, want jullie zijn niet onder de wet, maar onder genade. Met andere woorden: wie onder de wet is, juist die wordt beheerst door de zonde. Het is dus precies omgekeerd aan wat er alom verteld wordt. Ik hou van dat soort contrasten. Dat het precies andersom is, is trouwens in het algemeen zo met de Bijbelse dingen. Het is altijd precies andersom aan wat men je probeert wijs te maken.

Het is ook logisch, want de wet zegt: je zult niet. Romeinen 7 gaat daar trouwens ook over: je zult niet begeren. Nou, ga het maar proberen. Dan word je beheerst en word je geprikkeld. Dat staat in Romeinen 7 ook: toen de wet kwam die zei dat je niet zult begeren, werd dat juist geactiveerd. U weet het waarschijnlijk allemaal wel, het is een opvoedkundig ABC-regel: de wet is de prikkel tot zonde. Op het moment dat je zegt dat je iets niet mag doen, dan wordt dat in alles juist geactiveerd. Eigenlijk is dit dus ook nog eens een les pedagogiek, als het erop aankomt. Doe dat niet.

Maar kijk, over diep onderwijs gesproken: dit is de waarheid. De waarheid is genade. Want we zijn niet onder de wet; dat prikkelt de zonde en daardoor wordt een mens ook beheerst door de zonde. Wat Paulus nu vertelt, is de boodschap van genade. Genade betekent vreugde om niet. God maakt ons blij zonder enige tegenprestatie. Want het woord charis, genade, was eigenlijk een algemeen Grieks woord en dat betekent alles wat blij maakt zonder dat het iets kost. Zoals wanneer je 's morgens het huis uitstapt en de hemel is blauw, de zon schijnt en je denkt: wauw, wat is dat mooi. Er zijn zoveel dingen die charis zijn in het leven. Je krijgt het zomaar en het maakt je blij, het verheugt je, het geeft licht in de ogen. Heerlijk. Je krijgt het zomaar. The best things in life are free.

Dat geldt hier ook zo. Die krijg je, daar kun je niks voor betalen. Soms zouden mensen die geld in overvloed hebben er hun hele vermogen aan willen geven, maar het is niet te koop. Je krijgt het. Of niet, maar in ieder geval is het gratis. En dit is genade: als je werkelijk God mag kennen en de boodschap van genade verstaat. Dat Hij de Schepper is van deze hele wereld, daar zit eigenlijk alles al in besloten. Maar omdat Hij de Schepper is, is Hij ook de Redder van deze hele wereld. Want Hij laat niet varen het werk van Zijn handen. Hij houdt daarvan, Hij heeft deze wereld lief. Dat is genade.

Als je dat leert zien: de wet zegt wat je moet doen en vooral wat je niet mag doen. Genade vertelt niet wat je moet doen, maar genade gaat er op voorhand al van uit: jij kan dat helemaal niet. Dat is ook helemaal geen probleem, want jouw onvermogen stelt Mijn vermogen niet buiten werking. Integendeel. Want als jij het niet kan, nou, kijk dan omhoog. Sammy, kijk omhoog! Want Ik kan het en Ik doe het ook. Reken daar maar op.

Kijk, dat is genade. Maar dan heb je ook echt een leven. Dan word je niet gewezen op wat jij moet doen, maar op wat er ooit is gedaan, wat er is gebeurd en wat er is volbracht. Gewoon: het is volbracht. En dat Hij niet alleen stierf voor jou en daarmee Gods liefde bewees — zoveel houdt Hij van jou — maar ook dat jij met Hem bent gestorven. Hetzelfde leven dat Hij aan het licht bracht, dat valt jou ten deel, of is jou toegevallen, het is maar hoe je het zeggen wil. Kijk, dat is de waarheid, dat is genade. Dat is genade.

En dan ligt de zonde inderdaad achter je. Wat moet je ermee? Nou, helemaal niks. Daar wil ik daarom ook niet teveel woorden aan vuil maken, maar het gaat even om het contrast duidelijk te maken. Wat dan? Want de mens zou de mens niet zijn als hij daar dan toch weer wat tegenin weet te brengen. Dit is een typisch godsdienstige, religieuze, zogenaamd vrome tegenwerping: wat dan?

▶ 25:54 Tweeërlei Dienst: het Bijbelse Concept van Slaaf-zijn ↑ hoofdstukken

Zullen we dan zondigen omdat we niet onder de wet zijn, maar onder de genade? Dat is typisch Paulus. Hij zegt dat nog wel eens een keer, met name in deze brief. Dat mag niet zo worden. De NBG-vertaling zegt ook — en ik denk dat dat volledig terecht is: "Volstrekt niet!" Dit is een foute conclusie. Het is niet zo van: nou, dat mag je niet zeggen of dat mag je niet concluderen. Nee, het slaat gewoon nergens op. In goed Nederlands: dit slaat nergens op! Dit is bizar, dit is absurd! Want de vooronderstelling bij het idee "zullen we dan zondigen omdat we niet onder de wet maar onder de genade zijn?" is dat zonde blijkbaar aantrekkelijk zou zijn. Want anders zou je niet op het idee komen. Iets wat onaantrekkelijk is, dat gaan we toch niet doen? Dat is toch bizar?

Dan weet je trouwens ook niet wat zondigen is. Zondigen betekent, zowel in het Hebreeuws als in het Grieks — in onze taal komt dat misschien niet zo uit de verf, hoewel... Als je een duur kopje uit je handen laat vallen, of de koffie zat er nog in zonder dat je het opgedronken had, dan zeggen we alsnog: "Zonde!" De grap is dat deze alledaagse versie en uitleg van het woord zonde vele malen beter is dan die in de handboeken gegeven wordt. Want dit is de essentie van zonde: het mist doel. Dat is een misser. En dat is het. Dus hoe kom je op het idee? Het is bizar, het is belachelijk, het slaat nergens op. Het is inderdaad volstrekt niet.

Weten jullie niet? Ook weer hè, hij herinnert hen eraan. Weten jullie niet dat aan wie jullie jezelf presenteren als slaven tot gehoorzaamheid, jullie als slaven gehoorzamen? Met andere woorden: hoe dan ook, als je jezelf presenteert, dan ben je een slaaf. Dat is de gedachte hier. Er zijn dan twee opties. Je bent als slaaf gehoorzaam aan ofwel de zonde tot in de dood, of van de gehoorzaamheid. Je zit vast aan de zonde met als resultaat de dood, of je bent een slaaf van de gehoorzaamheid — dat wil zeggen aan Zijn woord — en het resultaat daarvan is rechtvaardigheid. Het is het één of het ander; meer smaken zijn er niet. En daaraan zit je vast.

Over dat woord 'slaaf' moet ik eigenlijk even bij zeggen dat wij, westerse mensen anno 21e eeuw, een hobbel moeten nemen. Wij hebben bij het woord slaaf altijd een negatieve associatie, maar dat is in de Bijbel niet per definitie zo. Een slaaf was een gegeven, maar het was niet per definitie iets negatiefs. Wij denken meteen terug aan de 17e en 18e eeuw en dat de slavenhandel is afgeschaft, maar het hele concept van slaaf is: je bent iemands lijfeigene, je bent het eigendom van. In de Hebreeuwse wet was je overigens maximaal zeven jaar slaaf, daarna was je officieel gewoon weer vrij in principe. Maar wat is er mis mee om het eigendom te zijn van? De vraag is eigenlijk: wiens eigendom ben je? Wie is je eigenaar? Als je een hele goede eigenaar hebt, dan is het heel mooi om het eigendom te zijn van. Want het grote voordeel is dat je dan ook voor zijn rekening komt. Hij staat garant voor jouw verzorging. In feite is alles wat jouw bezit is, eigenlijk jouw slaaf. We gebruiken het meestal alleen maar als aanduiding voor mensen, maar een slaaf is iemands bezit. Als je nou het bezit bent van een eigenaar die goed voor je is, die je alles geeft en die je verzorgt, dan is je kostje gekocht. Want dan ben je inderdaad voor zijn kosten; dat regelt hij allemaal. Dat is een hele zorg minder. Hij is mijn eigenaar; het hele idee bij het woord 'Heer' is ook: ik ben van Hem en Hij zorgt voor mij.

In mijn Bijbel staat boven dit gedeelte in de NBG-vertaling: "Tweeërlei dienst". Het idee is: je bent óf slaaf van de zonde — de zonde wordt hier als een metafoor voorgesteld, als een slaveneigenaar — óf je hebt die andere slaveneigenaar: God, Zijn woord, de rechtvaardigheid. Die worden tegenover elkaar gezet en gecontrasteerd om te laten zien hoe slecht de ene is en hoe goed de ander. Maar een slaaf ben je hoe dan ook. Je bent eigendom van. Dat vinden wij al heel lastig, want wij denken: "Ik ben van niemand." Dat is natuurlijk onzin. Zelfs als je dat denkt, dan zit je toch vast. Al was het maar aan het feit dat je een sterveling bent; probeer daar maar eens aan te ontkomen. We denken dat we autonoom zijn en zelfbeschikking hebben, maar aan de zonde ben je het ook hoor, en aan het sterveling-zijn ook. Daar is geen ontkomen aan; daar ben je gewoon aan verslaafd, of je er nu bewust van bent of niet.

Dank echter aan God dat jullie slaven van de zonde waren. Mooi hè: waren. Dat is dus verleden tijd. Paulus rekent hier. Hij heeft niet eerst de Romeinen geïnterviewd om te vragen: voelen jullie dat ook zo? Beleven jullie dat ook zo? Dat doet niet ter zake. Jullie geloven in Hem, dus reken daarmee: jullie waren zondaren. Ja, zo zegt hij dat ook in hoofdstuk 5 vers 8. Ik heb er ooit nog wel eens hele discussies over gehad, om niet te zeggen: bonje. Over de vraag of je dat wel zo kon zeggen. U begrijpt het wel; dat was niet met mijn buurman die nergens aan doet, maar dat is dan het woord gewoon tegenspreken vanuit de traditie. "Dat kun je toch niet zeggen, dat we zondaren waren?" Jawel, toen wij nog zondaren waren, is Christus voor ons gestorven. Dat ligt achter ons. "Ben jij dan geen zondaar?" Nee, hoe kom je erbij? Zondaren? Oh ja, nee, dat ligt achter mij. "Nou, dat is maar makkelijk." Precies, dat bedoel ik! Waarom doe je dan zo moeilijk? Zo rekent God in ieder geval. "Ja, maar ik zie iets heel anders." Gezichtsbedrog. Optische illusie heet dat hè. Dat klinkt misschien wat goedkoop, maar dit is niet goedkoop, dit is gratis. En bovendien is dit zoals God het ziet. Dat vind ik bepalend, en dat is uiteraard hier ook het uitgangspunt.

▶ 35:01 Van Harte Gehoorzaam aan het Type Onderwijs ↑ hoofdstukken

"Dank echter aan God dat jullie slaven van de zonde waren, maar nu van harte gehoorzamen aan een type van onderwijs dat aan jullie werd overgeleverd." En hier zijn we dus inderdaad bij de titel van deze studietoespraak. Let op: nu van harte gehoorzamen. Kijk, je was een slaaf van de zonde of je bent een slaaf van God, maar het grote verschil is dat wij nu ook gehoorzaam zijn, maar dan van harte. Je kunt namelijk ook gehoorzamen op een manier die 'kadaverdiscipline' heet: beveel is beveel. Dat is dwangmatig. Je bent dan wel gehoorzaam, maar er is eigenlijk geen andere optie. Dat is dwang. Het grote verschil is 'van harte', wat betekent dat je van binnenuit gedrongen bent en wordt. In het andere geval word je van buitenaf gedwongen. Het is maar één letter verschil: gedrongen of gedwongen, maar dat is precies het onderscheid.

Wij zijn van harte gehoorzaam. Waarom? Hoezo van harte? Nou, omdat je hart geraakt is. Je werd verblijd door wat God je te melden heeft. Ik zeg: te melden heeft, niet door wat Hij van je vraagt, want Hij vraagt niks van jou. Hij geeft gewoon. Alsjeblieft! En er is zoveel meer dan wij beseffen. Eigenlijk ben je je hele leven — dat is tenminste de wijze waarop ik daar tegenaan mag kijken — bezig met uitpakken. Je bent bezig te ontdekken hoe rijk je bent en wat er allemaal in die schatkamer ligt. Het ene heb je nog niet ontdekt of het andere komt alweer. We hebben nog geen idee van die enorme rijkdom.

Kijk, en daar geven wij gehoor aan. Ik vind dat je het woord 'gehoorzaam' heel letterlijk moet nemen. Gehoorzaam wil zeggen: je geeft ergens gehoor aan. Je hoort een goed bericht. Wij denken bij gehoorzaamheid meteen aan het moeten doen van iets wat van je gevraagd wordt. Nee, gehoorzaam wil zeggen: je geeft gehoor aan. Dat is een heel andere insteek. Dat heeft alles te maken met het type van onderwijs. Bij de wet denk je daar niet zo aan; dan denk je bij gehoorzaamheid meteen aan een last, aan iets wat je moet doen. Wij gehoorzamen aan het type van onderwijs zoals Paulus dat aan ons doorgeeft. Dat is genade, en daar geven wij gehoor aan. Wij geloven dat, en dat geloof is een kracht Gods. Dat is Romeinen 1 trouwens weer: het evangelie is een kracht Gods tot geloof. Op het moment dat je het beaamt, verandert dat je van binnenuit. Dat is waar. Waarom? Omdat je gehoor geeft aan een bericht, aan een mededeling.

Dat type van onderwijs is genade, want genade onderwijst ons. Dat was aan de Romeinen overgeleverd. Paulus was zelf tot dusver niet in Rome geweest, dus die Ecclesia was buiten Paulus om ontstaan, maar het was hen overgeleverd; het was hen doorgegeven. Dat type van onderwijs, zoals Paulus dat neerlegde, kenden zij inmiddels dus, en daardoor was die Ecclesia, die gemeente, ook ontstaan. Ik verwijs hier trouwens naar Titus 2, waar staat dat de genade Gods is verschenen, redding brengend voor alle mensen, en die onderwijst ons. Die genade onderwijst ons. Dat is het type onderwijs waar Paulus het hier over heeft en waaraan we gehoor geven, en wel van harte. Logisch, want dat is precies wat het ook aanspreekt.

"En jullie die vrijgemaakt worden..." Eerst was het 'hervormd worden' in je denken en hier worden we 'vrijgemaakt'. U vraagt zich misschien af: hoe zit dat nou met die kerkkeuze? Gelukkig begrijpen de meesten van de aanwezigen deze woordspeling en dat moet u vooral zo houden. Maar goed, het gaat hier niet over denominaties, het gaat over wat God doet. God hervormt ons door ons denken, maar Hij maakt ons ook vrij. Dat is trouwens, om het even grammaticaal te zeggen, de onvoltooid tegenwoordige tijd. In de NBG-vertaling staat er 'vrijgemaakt'. Dat wil zeggen dat het als een voltooid feit wordt neergezet, maar dat is niet wat het is. Het is iets wat gebeurt: Hij máákt ons vrij.

En er is nog iets: we wórden vrijgemaakt. We maken onszelf niet vrij. We bevrijden onszelf niet en we maken ons niet los van de zonde. Als je dat trouwens probeert, ben je juist weer met die zonde bezig in een poging er vrij van te komen. Nee, het is passief. Dat zeg ik niet als een uitleg, het is gewoon de grammatica. De grammaticale kenmerken hier zijn de onvoltooid tegenwoordige tijd en bovendien de lijdende vorm, het passief. Het overkomt je; je wordt bevrijd. Dat doe je zelf niet, dat gebeurt zelfs zonder jouw medewerking. Mooi hè? Kijk, dat is het.

▶ 41:03 Passief Vrijgemaakt en Verslaafd aan God ↑ hoofdstukken

Vrijgemaakt worden van de zonde en we werden tot slaaf gemaakt in de rechtvaardigheid. Ja, dat is bij wijze van spreken, want Paulus gaat zich daar vervolgens over verontschuldigen. Maar eigenlijk is het: tot slaaf gemaakt... Ik zou zelfs kunnen zeggen — maar dan wordt het wat verwarrend in ons Nederlands taalgebruik — we werden verslaafd in de rechtvaardigheid. Dan krijgt zelfs verslaving een heel positieve betekenis. Ja, maar eigenlijk: tot slaven gemaakt, dat betekent dat je verslaafd wordt. Gewoon letterlijk, hè? Je wordt ertoe tot slaaf gemaakt, maar dan in rechtvaardigheid. Dan zitten we ook vast, maar dat is juist heel positief. Er zijn een heleboel dingen, ga maar na, waar je maar wat graag aan vast zou willen zitten. Toch?

Ja, nou, dat is waar het hier over gaat. We werden tot slaaf gemaakt en dan staat er: in — of zelfs aan — de rechtvaardigheid. Dat is dat woord: God rekent geloof tot rechtvaardigheid. Paulus zegt dan, en dat is een verontschuldiging: "Menselijk zeg ik dit." Want het is een beetje... hij moet zijn excuus aanbieden omdat hij de ware vrijheid hier nu vergelijkt met verslaving. Maar dat doet hij; hij zegt: "Menselijk zeg ik dit, vanwege de zwakheid van jullie vlees." Kijk, het vlees is zwak en daarom heeft God zelf ons vrijgemaakt en tot Zijn eigendom gemaakt. Dat overkomt ons. Waarom? Omdat wij dat zelf niet kunnen. De zwakheid van het vlees. U weet het hè, het vlees is zwak... en de drank was sterk, hoe was het ook weer? Nee, het vlees... Nou goed, ik weet het niet meer. In ieder geval, de geest was gewillig, zo was het ja.

Omdat het vlees zwak is, heeft God zelf ons vrij en tot Zijn eigendom gemaakt. De zwakheid van je vlees is een gegeven, maar het is geen probleem. Dat is juist het geweldige hier. Want net zoals jullie je leden presenteerden — weer die vergelijking — als slaaf in de onreinheid... En onreinheid is een containerbegrip; alles wat niet zuiver is. In de praktijk is het heel dikwijls seksueel van aard, onrein, maar dat hoeft helemaal niet per se. Maar goed, dat is het wel vaak, want in deze vergankelijke wereld is seksualiteit een hele grote drive. Maar daar kan ook zoveel in misgaan, zoals de wereld weet. Ja, en "me too".

Als slaaf in de onreinheid en aan de wetteloosheid tot de wetteloosheid. Met andere woorden: wetteloos is anomia. In "nomia" zit ons woordje "norm" in. Wetteloos is eigenlijk dus zonder wet. Het is nog wat anders dan wetsovertreding; je bent zonder wet, zonder norm. En daarom feitelijk ook abnormaal. Toch? Ongenormeerd, en het is dus abnormaal. Wij gebruiken die woorden vaak heel ondoordacht en wij denken dan: abnormaal is hetzelfde als ongebruikelijk. Maar ongebruikelijk wil zeggen dat iedereen iets doet en jij daarvan afwijkt; dat is ongebruikelijk. Maar abnormaal wil zeggen: je wijkt af van de norm. Ja, dat kun je alleen maar zeggen als je een norm hebt.

De meeste mensen hebben vandaag ook helemaal geen norm in hun denken meer en daarom ook geen waarde trouwens. Normen en waarden. Iemand anders, een congresganger, had het over "wormen en maden", omdat hij er niets meer van begreep. Maar goed. Nee, normen: een norm wil zeggen dat je iets hebt waar je aan vast kunt houden, wat waar is en waar blijft. Wat houvast geeft en waaraan daarom ook waarde ontleend kan worden. Nou, maar dat is precies wat het Woord van God is. Dat is het Woord van onze God waar we mee begonnen. Dat houdt stand, kijk, dat is norm.

Als je dus slaaf bent zonder die normen, is dat eigenlijk een beschrijving van de wereld die God niet kent. Ja, als je God niet kent en daardoor Zijn woorden ook niet, dan heb je dus geen norm, geen houvast. En dan begint het bij wetteloosheid en het leidt tot wetteloosheid. Kortom: van kwaad tot erger, zoals wij dat dan zeggen. Zo presenteert jullie leden nu... Dat waren we: als slaaf, het eigendom van en ook daarmee voor rekening van, in de rechtvaardigheid tot heiliging. Paulus zegt in één zinnetje soms zoveel, want let op zulke voorzetsels. "In de rechtvaardigheid", dat is de sfeer; dat wil zeggen in de sfeer van geloof, want dat is rechtvaardigheid. En het leidt tot heiliging, dat is het resultaat. Dus in de sfeer van geloof leven we, en dat leidt ertoe dat we Hem toegewijd zijn. Want dat is wat heiliging is: je bent apart gezet en je leeft voor Hem.

We gaan verder. Want toen jullie slaven waren van de zonde, waren jullie vrij van de rechtvaardigheid. Hier weer die twee heren, zeg maar, weer die twee slaveneigenaren. Maar hoe worden ze gecontrasteerd? Hier worden ze genoemd: de zonde en de rechtvaardigheid. Die twee worden tegenover elkaar gezet: zonde tegenover rechtvaardigheid. Rechtvaardigheid is geloof, toch? Zo begonnen we al: God rekent geloof tot rechtvaardigheid. Die link moet je gewoon in je denken ook leren maken. Als je de Bijbel leest en je leest "rechtvaardigheid", dan lees je dus "geloof". Dat is de Bijbelse definitie.

Maar als dat zo is, dan kunnen we dit woordje vervolgens ook invullen. Want als rechtvaardigheid geloof is en het staat tegenover zonde, dan is zonde dus ongeloof. Ja, logisch hè? Nou, jullie waren slaven in het ongeloof. Je kende het Woord niet of je wantrouwde het Woord, maar dan ken je het ook niet. Wel, toen waren jullie vrij van de rechtvaardigheid. Het is of het één, of het ander. En nu zegt Paulus: "Denk nog even terug." Niet voor de aardigheid, want hij zegt dingen waarover jullie je nu schamen, maar wel om het even goed door te hebben waar het eigenlijk om gaat. Wat voor vrucht hadden jullie toen? Want toen jullie slaven waren van de zonde, waren jullie vrij van de rechtvaardigheid. Dat kenden jullie toen nog niet; daar was je toen vrij van, als je dat "vrij" wilt noemen.

En wat voor vrucht hadden jullie toen dan? Wat leverde dat op, wat bracht dat voort? Nou, zegt Paulus, als je daar goed over nadenkt, dan stijgt het schaamrood naar de kaken. Dingen waarvoor je je nu geneert. Dat zijn zo van die dingen waar je, als je daar vervolgens weer aan terugdenkt, van zegt: "O nee, alsjeblieft." Want het einde daarvan is de dood. Slaven van de zonde. Eigenlijk wat hij feitelijk zegt is: als je slaaf bent van de zonde, dan heb je wel een verleden, maar toen had je geen toekomst, want je had geen leven en dus was je dood.

Maakt u dit met mij mee? Dingen waarover je je nu schaamt, dat wil zeggen dat je een verleden hebt waar je dus eigenlijk niet eens aan wilt denken. Je had een verleden toen, maar je had geen toekomst. Nee, want je kende God niet en dus was het einde daarvan ook gewoon de dood. En trouwens, het hele bestaan is dood, want het is geen leven. En feitelijk is dat ook een beschrijving van de wereld die God niet kent. Ik bedoel niet dat er geen godsdienst is, nee, het is een beschrijving van de wereld die het Woord, het goede bericht van God niet kent. Als je dat niet kent, ja, dan heb je alleen maar een verleden. En dan moet je je in dit bestaan feitelijk maar verdoven. Maar na die verdoving blijft daarover gêne en dan heb je alleen maar dat verleden.

En Paulus zegt: "Wat had je voor de boeg? Nou, de dood." En feitelijk is dat ook een beschrijving van de wereld. En die zeggen dan: "Laten we eten en drinken." Dan denken we: "Nou, dat klinkt vrolijk en frivool." Ja, maar het is nep, want het is een maskerade. Het probeert namelijk te maskeren hoe tragisch dit bestaan is. Laten we eten en drinken? Ja, waarom? Niet omdat er iets te vieren valt. Nee, want morgen sterven we. Nou, dat is optimisme, zeg!

En dus feitelijk, wat je dan doet, die vreugde die je dan vervolgens denkt te moeten gaan maken, dat is geen vreugde. Dat is in feite niets anders dan verdoving om de pijn, de tragiek van je bestaan niet te voelen. En daarom, er is zoiets geweldigs als je werkelijk een blijde tijding kent. Dan leer je God kennen. Dan heb je een toekomst en dan... Ja, dat is eigenlijk het verschil. Eerst had je een verleden maar geen toekomst. En nu hebben we een toekomst en geen verleden meer. Voilà!

Nu echter worden jullie... weer dat proces, onvoltooid: vrijgemaakt van de zonde. Maar ook weer die passieve vorm: dat wordt, dat gebeurt aan jullie. Je wordt daarvan vrijgemaakt. Door dat woord word je daarvan vrijgemaakt. Maar tot slaaf gemaakt bij God, of eventueel kun je zelfs vertalen: een slaaf verslaafd aan God. Dat zou een perfecte vertaling zijn. Alleen, nou ja, in het Nederlands heeft dat misschien wat negatieve associaties, maar we zijn verslaafd aan God.

En toch, bij nader inzien, ik houd ervan om er zo aan te denken. Ik kan er niet los van komen. Als je eenmaal dat woord hebt leren kennen, dan kan het zelfs gebeuren door omstandigheden dat je er alsnog van los probeert te komen, en je komt er niet meer los van. Kijk, dat noem ik nou positieve verslaving. Want God weet je namelijk altijd weer te vinden. Als dat eenmaal aangehaakt is bij je hart, dan kom je er nooit meer vanaf. Dan ben je — dat zegt de Schrift ook, daarom Efeze 1 — dan ben je verzegeld met dat woord. Je komt er niet meer vanaf, onaantastbaar.

Maar nu, tot verslaafd aan God — ik haal hem erin — en hebben jullie je vrucht. Vrucht is trouwens ook weer nieuw leven in heiliging; daar hadden we het al over. Kijk, dat is dus nu de vrucht: heiliging. Je leeft. Jij hebt een doel om te leven, je leeft dus echt, namelijk voor Hem. En jullie einde is aeonisch of eeuwig leven. En dat leven, zo stelt Paulus dat altijd voor, dat is het leven van die toekomende eeuw; dat is toekomst dus.

In zekere zin kun je ook zeggen: dat is nu, omdat we dat leven van die toekomende eeuw nu al kennen. Maar dat aeonische leven, het leven van die toekomende aeonen, is de toekomst. Dat is het voorrecht dat degenen die vandaag mogen geloven ten deel valt. Uiteindelijk wordt het leven het deel van heel de schepping, maar van de toekomende eeuwen zullen zij die vandaag mogen geloven ten deel vallen om daarin een geweldige taak nog uit te oefenen. Want wij zijn daarin instrumenten voor God.

Ja, ik aarzel even om daar wat meer over te vertellen, maar dat doe ik niet. Maar het gaat erom: nu heeft ons leven zin en wordt het heilig, een heilig leven. Dat wil zeggen: gericht op Hem. En het einde daarvan is aeonisch leven. Kijk, want — en nu gaat hij weer dat contrast in, in dit laatste vers van Romeinen 6.

▶ 55:05 Het Ranzoen van de Zonde Versus het Genade-effect ↑ hoofdstukken

Want het rantsoen van de zonde is dood. In de meeste vertalingen staat hier... nee, dat is trouwens niet helemaal waar. De Statenvertaling zegt: 'de bezoldiging'. De NBG-vertaling zegt: 'loon'. Dat is naar mijn idee niet juist. Een slaaf krijgt namelijk geen loon; een slaaf krijgt een rantsoen. Gewoon. Het woord voor loon is trouwens ook een ander woord. Het Nieuwe Testament kent dat woord ook, maar dat is gewoon een ander woord. Hier wordt een woord gebruikt dat staat voor levensonderhoud: proviand, kost, soldij. Dat is gewoon wat je krijgt.

De zonde wordt hier voorgesteld als zo'n heer. De mens in het algemeen, vanuit Adams huis, is die heer. En wat is het levensonderhoud? Wat is het rantsoen dat hij geeft? Nou, dat is dood. Dat wil zeggen: dat is geen leven. Waar de zonde heer is, daar heb je geen leven. Nou, dat ben jij. Dat is mooi zeg. Dat is geen fijne slaveneigenaar.

Maar het genade-effect van God — of de genadegave — in het Grieks staat hier het woordje charisma. Charis, daar hadden we het al over, dat is genade: vreugde om niet. En dat woordje 'ma' is in het Grieks een uitgang die duidt op het effect van iets. Het is dus de uitwerking van genade. Genade werkt iets uit; het heeft een bepaald effect. Welnu, dat is het type van onderwijs. Wij zijn onderwezen door Gods genade en dat heeft een effect. Wat is het genade-effect? Dat is aeonisch leven in Christus Jezus. En Hij is onze Heer.

Het ene geeft dus dood, dat is geen leven. Het andere is echt leven; dat is namelijk leven dat de dood achter zich heeft. Echt Leven is met allemaal hoofdletters, omdat het namelijk eindeloos is. Daarmee bedoel ik dat er geen einde aan komt, maar ik bedoel ook kwalitatief: het is een eindeloos leven. Dat is wat God geeft. Dat is genade. Dat is het type onderwijs zoals we dat in het Nieuwe Testament tegenkomen, zoals we dat van Paulus hebben vernomen. En dat is de genade Gods die verschenen is; dat onderwijst ons. Dat is het effect. En ik zou zeggen, mensen: laat je daardoor dagelijks inderdaad onderrichten. Want dat is leven. Ik stel voor dat we daar een lied over gaan zingen.