▶ 00:00 Inleiding: Slapend Rijk Worden ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag, vrienden. Ik ben blij dat jullie allemaal op mij gewacht hebben. Uiteindelijk heb ik hier nog even mee kunnen zingen ook. Het programma was wat druk vandaag, en dat op deze zondag, maar dat kon zo gebeuren.

Ik wil jullie graag meenemen naar een geschiedenis die pakweg net zo ver voor Christus lag als wij na Christus leven. Wij leven ongeveer 2000 jaar na Christus en de geschiedenis die we gaan behandelen — u kunt hem vinden in Genesis 15 — is de geschiedenis van Abram. Hij leefde ongeveer 2000 jaar voor Christus. We gaan dus een flink eind terug in de tijd.

Ik wil heel graag het hele hoofdstuk met jullie behandelen. Ik heb in ieder geval een stuk of dertig diaatjes gemaakt. Dat betekent dat we niet al te lang kunnen stilstaan bij allerlei details; we willen toch een zeker overzicht krijgen. Tenminste, dat is wat ik jullie graag wil meegeven. Over deze geschiedenis staat in mijn Bijbel als kop boven het hoofdstuk "belofte en teken", maar ik heb het als titel meegegeven: "Slapend rijk". Dat spreekt wel tot de verbeelding, nietwaar? Als dat toch eens kon. Misschien denk je wel: droom maar lekker verder. Dat is een begrijpelijke reactie. Maar toch is het een heel kenmerkende Bijbelse waarheid dat God Zijn rijkdom zo geeft, namelijk: slapend.

We hebben daar zo'n uitdrukking voor en vandaar ook dat ik deze titel koos. Laten we wel wezen, er zijn nogal wat voorbeelden van. Ik denk bijvoorbeeld aan een woord in de Psalmen, waar staat dat het tevergeefs is dat je vroeg opstaat en brood der smarten eet; Hij geeft het immers Zijn beminde in de slaap. Ik heb wel eens gehoord dat je ook zou kunnen vertalen: "Hij geeft Zijn beminde de slaap." Dat vind ik ook een mooie, want het geeft aan dat Hij rust geeft. Trouwens, dat vind ik ook grote rijkdom als je dat hebt. En dan staat er ergens in de Spreuken dat de zegen van de HEERE rijk maakt, en daar wordt aan toegevoegd: "Zwoegen voegt daar niets aan toe." Als de Heer wil dat jij rijk wordt, dan word je steenrijk.

De figuur waar we het vandaag over hebben, Abram, was zo iemand. Dat geldt trouwens ook voor zijn zoon Izaäk; je leest dat hij steeds en steeds rijker werd. Ja, dat had God beloofd. Geestelijk is dat voor ons natuurlijk sowieso ook waar. De gedachte is dat als God dat wil, het gewoon gebeurt. Daar hebben de activiteiten, de werken of de prestaties van een mens eigenlijk helemaal niets mee te maken. God trekt Zijn plan. Edwin heeft er zojuist al wat over gezegd: God hoeft Zijn plan niet bij te stellen, Hij volvoert het.

Laten we eens beginnen bij vers 1. Voor degenen die niet zo vertrouwd zijn met wat er hieronder op de dia staat: ik geef meestal Bijbelstudies waarbij ik dit laat zien, niet om geleerd te doen, maar om degenen die luisteren en meekijken kritisch te laten meezoeken en meedenken. Wat u ziet, noemen ze een interlineair. Dat wil zeggen: het is een woord-voor-woordweergave. De bovenste regel is de Hebreeuwse tekst, zoals het origineel in de grondtekst staat vermeld. Daaronder — daar moet u vooral op letten — staat de meest letterlijke woord-voor-woordweergave. Dat geeft geen mooie lopende zinnen, maar om met precisie in te zoomen geeft dat een goed beeld van de tekst. Daaronder, afgebeeld in het lichtgrijs, staat de wijze waarop dit in de NBG-vertaling is weergegeven. Lees met mij mee.

▶ 04:36 Abrams Zorg Om een Erfgenaam en Gods Onvoorwaardelijke Belofte ↑ hoofdstukken

En dan staat er: na deze dingen... en ja, dat moet je even terugbladeren, dat is die ontmoeting met Melchizedek. Trouwens ook net na die strijd met de koningen van onder andere Sodom. Die koning had trouwens na afloop van de strijd — want Abram moest zijn neef Lot bevrijden, hoe dat verder zat doet er nu niet ter zake — maar die koning van Sodom had gezegd: ter beloning wil ik jou een heleboel geven. En Abram had het geweigerd. Dan zou je zeggen: nou ja, dat is dom. Maar dat was niet zo, want Abram had genoeg. Bovendien had hij die koning van Sodom helemaal niet nodig.

Dat vind ik mooi, want als er dan staat in vers 1: na deze dingen, dus ook na dat aanbod van die koning van Sodom, kwam het woord van JAHWEH tot Abram. Overigens is dit een wat letterlijke weergave gebaseerd op de interlineair, dus dat wijkt soms een klein beetje af — misschien wel veel meer — van de NBG of Statenvertaling waarin u meeleest. Maar dat zij dan zo. Na deze dingen kwam het woord van JAHWEH tot Abram. Want zo heette hij op dat moment nog; later kreeg hij een letter erbij in zijn naam, maar toen heette hij nog Abram. Het woord van JAHWEH kwam tot hem in een visioen, in een gezicht, en zei: vrees niet Abram, want Ik ben jouw schild en jouw loon zal zeer vermeerderen.

Dat loon... hij kreeg een beloning aangeboden van die koning van Sodom, maar nu kreeg hij het sowieso als belofte, als een aanzegging van de Schepper van hemel en aarde Zelf. Zijn leven was zeker in Gods hand. Ik ben jouw schild, Ik bescherm jou, en maak je geen zorgen: jouw loon zal zeer vermeerderen. Niet zozeer groot zijn, maar het wordt alleen maar meer en groter.

En Abram zei: mijn Heer JAHWEH, wat zult U aan mij geven daar ik kinderloos heenga? Inmiddels was Abram al een man op leeftijd, zijn vrouw ook. Hij was weliswaar tien jaar ouder en bovendien was zij onvruchtbaar. Dus ja, hij was kinderloos. Een bekend verhaal, en dan is dat toch de zorg van Abram. En dan staat er: daar ik kinderloos heenga en de zoon van de opvolging van mijn huis — dat wil zeggen degene die het dan straks allemaal zal krijgen — dat zal Eliëzer van Damascus zijn. 'Nou, had U niet ooit tegen mij gesproken over mijn zaad, mijn nageslacht? Maar hoe gaat dat dan? Dan kan die belofte over een groot loon wel zo zijn, maar dat gaat dan eigenlijk toch allemaal aan mij en wat van mij is voorbij.' Dat zou dus allemaal toekomen aan de 'huisbaas', zal ik maar zeggen, aan deze Eliëzer die uit Damascus kwam.

En dan staat er: en Abram zei: zie, U hebt aan mij geen zaad gegeven. Zo staat het er dan letterlijk. En zie, een zoon van mijn huis, die Eliëzer dus, die zal van mij erven. En dan krijgen we een heel bekend woord. Genesis 15 wordt namelijk heel vaak in het Nieuwe Testament geciteerd; het speelt een grote rol. En dat heeft allemaal te maken met deze geschiedenis. En zie, het woord van JAHWEH kwam tot hem, tot Abram dus, en zei: niet deze — dat wil zeggen: niet deze Damaskener, deze Eliëzer, die huisbaas van jou — zal van jou erven, maar die uit jouw lijf voortkomt. Dat wil zeggen: een lijfelijke nakomeling, die zal de erfgenaam worden.

Kijk, voor ons is de spanning misschien wat van het verhaal af, omdat wij inmiddels de afloop kennen. Dat is altijd een beetje tricky natuurlijk als je een verhaal zo tot je neemt en je weet al hoe het afloopt. Maar kijk, Abram was inmiddels, ik weet niet precies, zal hij een jaar of tachtig geweest zijn? Dat denk ik eerlijk gezegd. Nu wordt hem dit zo aangezegd, heel uitdrukkelijk, nadat Abram misschien ook overwogen heeft: ja, God heeft gezegd dat ik dat allemaal zal erven, maar dan zal God wel bedoeld hebben iemand die uit mijn huis voortkomt, mijn huisbaas ofzo. Daar zit nog wat frustratie en teleurstelling in. En dan neemt God hem terzijde en die zegt het nu ook heel expliciet tegen hem: nee, niet deze zal van jou erven, maar die uit jouw lijf voortkomt. Dus een lijfelijke nakomeling.

Later kreeg je toen nog het misverstand dat hij dacht: nou ja, dan misschien wel uit mijn lijf, maar niet uit dat van mijn vrouw, en toen kwam Hagar in het spel. Daar hebben we het nu even niet over. Maar één die uit jouw lijf voortkomt, die erft van jou. En dat deed Hem uitgaan. Hij, met de hoofdletter, God, die deed hem uitgaan naar buiten. En Hij zei: zie toch op naar de hemel. Ik vind dat altijd een prachtige voorstelling, want dit is haast filmisch verteld. Je kunt je dit helemaal voorstellen. Deze man woonde in Beer-Sjeva, in de woestijn. 'Nou, kijk dan eens een keer omhoog bij de nachtelijke hemel.' Daar zie je heel wat meer dan met al dat kunstlicht dat we hier in Nederland hebben. Dan zie je echt een pikdonkere hemel, maar ook die overvloed van hemellichamen, van sterren.

En dan staat er: zie toch op naar de hemel en tel de sterren als je ze kunt tellen. Er is er Eén die ze wel kan tellen, want dat lees je ook in de psalmen. Dat staat bijna aan het einde van de vijf boeken van de psalmen, Psalm 147 vers 4: Hij bepaalt het getal der sterren. Hij kent ze, en sterker nog: Hij heeft het zelfs bepaald en Hij roept ze ook alle bij name. Ook die namen van sterren hebben trouwens een betekenis. Dat geldt trouwens ook voor constellaties en groepen van sterren, sterrenbeelden; ze hebben allemaal een geweldige betekenis in de Bijbel. Logisch, want Hijzelf is de Creator, en degene die hier aan het woord is, is degene die dat allemaal heeft voortgebracht.

Maar nu vraagt Hij aan dat mannetje Abram, die God eerder had geroepen uit Ur: tel nu die sterren als je ze kunt tellen. En Hij zei tot hem: zó zal jouw zaad zijn. Jouw nageslacht. Let op, hier wordt niets tegen Abram gezegd over een voorwaarde of conditie. Er wordt niks aan Abram gevraagd. Gewoon, hem wordt iets beloofd. Er wordt ook niet gezegd 'als jij iets belooft', of iets met mitsen of maren. Totaal niet; het is een volstrekt onvoorwaardelijke belofte. Hier hoort Abram dus feitelijk — later lees je in de Galatenbrief dat Paulus dat zo uitlegt — eigenlijk hoort hij hier het evangelie. Want Abram was naar de mens gesproken — dat is ook Bijbels taalgebruik — ja, hij was verstorven. Dat wil zeggen: hij was niet in staat om nieuw leven voort te brengen. En dat gold voor zijn vrouw Sara ook. En het loutere feit dat hem deze belofte wordt gegeven, daarin ligt al in de kiem de boodschap waar heel de Bijbel over gaat, namelijk dat de dood wordt overwonnen. Er komt leven voort uit de dood. 'Jouw lichaam is verstorven, maar uit dat verstorven lichaam zal zaad voortkomen en rijke vrucht dragen.' Dat krijgt Abram onvoorwaardelijk. Dat vind ik belangrijk om te benadrukken. Onvoorwaardelijk krijgt hij dit als mededeling te horen: zó zal jouw zaad zijn. En dan staat er — en dat is wat ik zojuist ook bedoelde...

▶ 13:13 Abram Gelooft God en de Vraag Om een Teken ↑ hoofdstukken

Dit is wat zo dikwijls in het Nieuwe Testament wordt aangehaald en ook uitgewerkt: "En hij, Abram, geloofde in JAHWEH." En Hij (nu weer met een hoofdletter, God dus, JAHWEH) rekende het hem tot rechtvaardigheid. In Romeinen 4, in Galaten 3 en in Jakobus 2 wordt dat allemaal vanuit verschillende invalswegen uitgelegd en geciteerd. Maar het grote belang daarvan is: voor God is iemand die gelooft, iemand die Hem op Zijn woord neemt. Iemand die Zijn belofte, die onvoorwaardelijk is, beaamt.

Want eigenlijk staat hier in het Hebreeuws het woord "amen". Als je een beetje Hebreeuws kunt lezen, dan zie je dat hier gewoon zo staan: amen. Abram zei amen. Ons woord amen komt dus uit het Hebreeuws en dat heeft de gedachte in zich van: hij beaamde God. Dat betekent: het is vast, het is zeker. Als U het zegt, dan is dat zo. Van Abram werd niets gevraagd; hij kon het ook niet. Dan ben je aan het plafond van je kunnen, je kunt niet verder. Maar daar waar de mens niet verder kan, daar begint God. Ik vind het altijd een mooie uitdrukking om het zo te zeggen: ons plafond is Gods vloer. Waar wij eindigen, daar begint Hij.

En dat is hier ook zo. Dit kon Abram zelf niet doen en het wordt ook niet van hem gevraagd. In feite ligt de verantwoordelijkheid en zelfs de verplichting tot de vervulling helemaal bij God. Dat is de basisgedachte van een belofte: belofte maakt schuld. Als God dat zegt, dan is het aan Hem om dat ook te vervullen. Dit wordt tegen Abram gezegd, dit wordt hem aangezegd en beloofd: "Zo zal je nageslacht zijn." En Abram beaamde God. Dat maakte hem tot een rechtvaardige.

Wat betekent het dat iemand rechtvaardig is? Hoe rekent God? Nou, heel simpel: je bent een rechtvaardige — op zijn Hebreeuws een tzadik — als je amen zegt op Zijn belofte. Dat is het. Ik kan het niet, maar als U het zegt, dan gebeurt het. Dan ligt de realisatie helemaal voor Uw rekening, maar ik geloof dat U bij machte bent om dat te doen. Iemand die tot die erkenning is gekomen, is een rechtvaardige voor God. Zo rekent God tot rechtvaardigheid.

We gaan verder in vers 7: "En Hij, God, zei tot hem: Ik ben JAHWEH die jou deed uitgaan uit..." Ik moet wel een beetje de tijd in de gaten houden natuurlijk; we zijn wat laat begonnen. Nou ja, ik lees even verder: "Hij zei tot hem: Ik ben JAHWEH die jou deed uitgaan uit Ur der Chaldeeën." Wanneer dat precies geweest is — een jaar of tien eerder, ik kom daar straks trouwens nog wel even op terug in verband met de tijdrekening — maar er staat: "Ik ben JAHWEH die jou deed uitgaan uit Ur der Chaldeeën om aan jou dit land waar jij nu op staat, tot erfelijke bezitting te geven." Dit krijg jij en dit krijgt jouw zaad, jouw nageslacht.

En hij, Abram, zei: "Mijn Heer JAHWEH, waaraan zal ik weten dat ik het erfelijk zal bezitten?" Kijk, Abram betwijfelde niet dat er iets ging gebeuren, want we lazen zojuist in de voorgaande verzen dat hij God geloofde. God had het beloofd, maar nu vraagt hij eigenlijk om een teken. Het klinkt misschien wat vreemd als ik het zo zeg, maar: de bonnetjes erbij. Mag ik er een bonnetje bij? Een teken. Hoe vaak vind je dat niet in de Schrift? Van Gideon staat me bij dat hij zelfs een tweede teken vroeg. Afijn: "Waaraan zal ik dat weten, dat ik het erfelijk zal bezitten?" Hij vraagt dus een bevestiging, een teken. En God neemt hem dat trouwens ook niet kwalijk; integendeel, dit wordt de aanleiding voor een geweldige geschiedenis. We lezen verder in vers 9.

▶ 18:11 De Voorbereiding van het Verbond: Offerdieren en Symboliek ↑ hoofdstukken

En God zei tot hem: "Neem voor Mij een driejarige vaars." Een jonge koe is dat. Niet een vaas hè? Nee, een vaars met een 'r' erbij. Een driejarige geit en een driejarige ram. Later werden dit trouwens ook de offerdieren bij uitstek; zo was dat in het oude verbond geregeld dat God sloot met Israël. Een rund, een geit, een ram en in dit geval ook een mannelijk schaap. Iedere keer wordt daar zo benadrukt dat het driejarig moest zijn. Drie maal drie, dat is eigenlijk wat er staat.

Ik weet niet wat u of jij weet van Bijbelse symboliek, maar het getal drie markeert in de Bijbel altijd het getal voor nieuw leven, voor opstanding. Dat begint meteen in Genesis 1. De eerste dag dat er nieuw leven verschijnt, is op de derde dag. Dat is het belangrijke getal; de drie markeert dat ook. Trouwens, die derde dag in Genesis 1 was ook de dag dat het land uit de wateren, uit de doodswateren, tevoorschijn kwam. Dat is trouwens ook feitelijk een beeld van opstanding. Dat wil zeggen: uit de wateren komt land tevoorschijn. Uit de doodswateren verschijnt land en op dat land kwam vervolgens diezelfde dag ook leven voort. Dus dat getal drie heeft alles te maken met nieuw leven, met zaad, met vrucht uit de dood. En als dat drie keer gezegd wordt... ja, drie maal drie is negen. Zingen we dan, nou ja, in zo'n schooltje als dit zal dat heel vaak gezongen worden, stel ik me zo voor. In ieder geval, we weten het.

Er staat trouwens nog iets bij, want daar bleef het niet bij. En een tortelduif staat er dan, en een kuikentje. Een jonge duif staat er dan in de NBG-vertaling. O ja, dat is dus een kuikentje. Dat maakt het totaal dus... hoeveel offerdieren waren hier? Een totaal van vijf dieren. En ik heb daar meteen een Hebreeuwse letter bij vermeld. Dit is een leuk verhaal eigenlijk, ook om het in het Nederlands te vertellen. Want dit is de vijfde letter in het Hebreeuwse alfabet en dat is de He. En wij, via het Jiddisch, het Bargoens en in het Amsterdams, is dit ook nog in onze taal zo terechtgekomen. Want wij spreken van een 'heitje'. Maar een heitje komt dus eigenlijk uit het Hebreeuws, van de letter He. Een heitje, dat was een kwartje: vijf stuivers. Dus vijf maal vijf.

Zoals trouwens de tiende letter, dat is de Yud. En het getal honderd, dat is mea, en dat is een meier. En nou hoorde ik vorige week nog eentje: weet u wat een lammetje is? Een klein schaap, ja. Dat was ook een hoeveelheid geld, maar in ieder geval had het te maken met... nou weet ik het weer, want ik hoorde hem vorige week. Toen werd ook aan mij gevraagd: "Wat is een lammetje?" En toen zei ik dat ik dat niet wist. "Nou, dat is een klein schaap." Maar het idee was dat het een hoeveelheid geld was, namelijk een daalder, en dat is 1,50 gulden en dat waren dertig stuivers. Dat schijnt in het Jiddisch een lammetje te zijn. Maar de grap was: een lammetje komt dan van de Hebreeuwse letter Lamed. En de Lamed, dat is het getal dertig. Dus zo zie je dat zonder dat je iets weet van het Hebreeuws, je niet alleen die letters leert, maar ook de getalswaarden die ze vertegenwoordigen, want de Hebreeuwse letters zijn ook cijfers.

Nou ja, hoe dan ook, om een lang verhaal korter te maken – wat ook niet mee valt hoor – er worden hier vijf dieren genoemd. Oké, vijf dieren, maar dat getal vijf speelt in Abrams leven een hele grote rol. Want waar hadden we het ook alweer over? Hij heette Abram, maar hij werd vervolgens Abraham. Hij kreeg er een He bij in zijn naam. En niet alleen hij, maar ook zijn vrouw Sarai werd Sarah; die kreeg aan het einde van haar naam ook een He. In het Nederlands komt dat misschien niet zo uit de verf, maar beide kregen ze een He aan hun naam toegevoegd. En die He heeft alles te maken met een venster, met uitzicht, met hoop, met genade. Dat is het eigenlijk. Als ik het kort zeg, dan is het gewoon genade. Hij kreeg genade als embleem. Nou, hoe dan ook, zowel dat getal drie springt eruit, maar ook hier weer de vijf. Het getal vijf, en dat koppelen we dan ook meteen weer aan die geschiedenis van Abram. Er zit een heel verhaal aan vast.

Goed, dit is dus wat God tegen Abram zei: "Neem voor Mij een driejarige vaars, een driejarige geit, een driejarige ram en een tortelduif en een kuikentje." Oké, en hij nam deze alle voor Hem en hij spleet ze middendoor. Dan moet je nog iets weten, namelijk dat in de Bijbel het verbond altijd 'gesneden' wordt. Dat is trouwens de Bijbelse formulering. Wij spreken over een verbond 'sluiten', maar in de Bijbelse taal 'snijd' je een verbond. Dat is heel eigenaardig. Het woord 'sluiten' is ook vrij vreemd, want van een huwelijk zeggen we dat het wordt 'gesloten', maar dat is vreemd want dan wordt het eigenlijk geopend. Taal is zo'n raar ding.

Waarom was dat zo? Omdat als er een verbond gesloten werd, er twee partijen waren en dat werd altijd bekrachtigd met bloedstorting. Je leest in Hebreeën 9 vers 16: "Waar een verbond is, is het noodzakelijk dat het verbondsslachtoffer ter dood gebracht wordt." Dus er is altijd een offer waarin dat verbond bekrachtigd wordt. Bloedstorting. En uit dat bloed, ja, daar gaat het in de Bijbel altijd over: wat er gebeurt na de bloedstorting. Ook dat is weer leven uit de dood. Maar hij spleet ze middendoor, en dan staat er dat hij de doorgespleten stukken legde... Heel vreemd, maar dat is de wijze waarop het gaat. Als je dat zou willen nalezen: in Jeremia 34 wordt uitgelegd hoe een verbondssluiting in zijn werk trad. Dan worden die delen tegenover elkaar gelegd en degenen die het verbond sloten, de beide partijen, gingen tussen de delen door en daarmee was het verbond bekrachtigd. Maar dat moet je weten: beide partijen gingen dan tussen die delen door en dat was de bekrachtiging van het verbond. Dat moet je weten omdat je alleen in dit verband ook deze geschiedenis begrijpt.

Abram legde die doorgespleten stukken corresponderend tegenover elkaar. Dat wil zeggen de beide vleugels en de ledematen, overal tweetallen van. Die legde hij corresponderend zo naast elkaar. Maar de vogels spleet hij niet. Ja, waarom? Dat weet ik niet, dat staat er niet bij. Ik heb wel een idee, en dat is omdat hij waarschijnlijk gewoon die twee vogels... hij hoefde die niet te splijten, want hij legde gewoon de ene vogel hier en de andere daar. Dat was de splijting, als je het mij vraagt. Maar goed, dat deed hij dus niet. En toen daalden de roofvogels neer op de lijken. Dat is niet zo gek natuurlijk. Maar Abram joeg ze weg, staat er dan. Hij deed ze letterlijk terugkeren. Weg ermee, want roofvogels, aasdieren en aasvogels, die zouden die lijken letterlijk inpikken.

▶ 27:48 Een Diepe Slaap en de Profetie over 400 Jaar Verdrukking ↑ hoofdstukken

En toen de zon zou ondergaan, ik lees het nu verder in vers 12: en toen de zon zou ondergaan viel een diepe slaap op Abram. Dit woord wat hier gebruikt wordt, komen we voor het eerst tegen in Genesis 2 en dat gaat over Adam. Het is eigenlijk een woord dat zoiets betekent als narcose of verdoving. Er hoort een 'r'tje tussen; ik was zelf onlangs zo'n beetje verdoofd kennelijk. Maar Abram was verdoofd, dat wil zeggen: hij was in een diepe slaap.

Dat is bijzonder, want je zou verwachten dat Abram, als een van de verbondspartijen, ook een aandeel zou moeten gaan leveren, maar dat gebeurt nu dus niet. Abram valt in een diepe slaap en er staat nog iets bij: 'en zie, een angstwekkende duisternis viel op hem'. Als je het vervolg leest, begrijp je dat ook. Ik denk dat dit al een type is: eerst die aasvogels, dan dat woord 'angstwekkend' en vervolgens ook nog de duisternis. Zij vertegenwoordigen de eeuwen die nu voor Abram zouden gaan volgen.

Let op, want we gaan nu lezen in het dertiende vers: 'En Hij, JAHWEH, zei tot Abram: weet, ja weet, dat jouw zaad, jouw nageslacht, vreemdeling zal zijn in een land dat het hunne niet is.' Kijk, God had het land beloofd en Hij had hem ook zaad, nageslacht, beloofd. Maar nu wordt er iets gezegd dat Abram ook moet weten, namelijk dat zijn zaad vreemdeling zou zijn in een land dat het hunne niet was.

Trouwens, Abram was daar zelf ook een vreemdeling. Hij was daar in Kanaän aangekomen, maar hij bezat er geen meter grond. Het enige wat hij daar later heeft gekocht, was een graf. Dat is ook veelzeggend. We lezen dat Abram daar verder niets had; hij was een nomade. Overigens was hij steen- en steenrijk, daar niet van, maar hij had daar geen eigen land.

Ze zouden vreemdelingen zijn in een land dat het hunne niet is. Deze voorzegging, deze profetie, gaat pas in bij de geboorte van Izaäk. Daarvoor was er namelijk geen sprake van 'jouw zaad'. Dus wat hier nu gezegd wordt, is een profetie over zijn zaad, over zijn nageslacht, en kan dus pas in werking treden op het moment dat hij vader is geworden. De profetie rekent vanaf Izaäk – ik benadruk dat even om straks ook die tijdlijn te begrijpen.

En er staat bij: 'ze zullen hen dienen en ze zullen hen verdrukken'. Het is de geschiedenis die eigenlijk al begint bij de geboorte van Izaäk, die verdrukt of vervolgd werd door Ismaël, en zo ging het maar door. Vervolgens krijg je natuurlijk ook die geschiedenis in Egypte. Dit is iets wat JAHWEH hier op voorhand al zegt, terwijl Abram nog niet eens nageslacht had. Hij was nog kinderloos. Maar hier wordt van zijn zaad gezegd: ze zullen vreemdeling zijn en ze komen in de verdrukking. En die hele termijn gaat 400 jaar duren.

▶ 31:56 De Goddelijke Precisie van Gods Tijdlijn (430 Jaar) ↑ hoofdstukken

En laten we eens even een tijdlijn neerzetten. Abram is geboren, dat lijkt mij nogal logisch. Dus als je vanaf daar gaat rekenen, dan kom je bij de geboorte van Izaäk. Hoe oud was Abraham toen? Toen was hij, zo weten we, honderd jaar oud. Dat staat vermeld. En zijn vrouw was negentig, dus zij was tien jaar jonger. Vanaf de geboorte van Izaäk gaan we vierhonderd jaar verder rekenen; vierhonderd jaar vreemdelingschap. En dan eindigt die periode met de exodus, de uittocht uit Egypte. Dan zou dit alles ten einde zijn. Deze periode wordt nogal eens vermeld in de Bijbel; dat is heel belangrijk om te weten.

Hoewel je ook nog een ander getal tegenkomt, en dat is 430 jaar. Maar dat is de periode van de belofte. Kijk, God is een God op wie je kunt rekenen. Ik bedoel dat letterlijk. Als God iets zegt, dan voorspelt Hij niet; Hij voorzegt. Hij zegt: zo zal het gaan. Jij zal vader worden. Dat is naar de mens gesproken volstrekt belachelijk, maar het gaat gebeuren. Don't worry, dat doe Ik. En bovendien ga Ik je ook nog eens even vertellen wat er allemaal gaat gebeuren. Abraham wist dus – hier wordt gezegd wat er de komende honderden jaren zou gebeuren met zijn nageslacht. Ze zouden vreemdeling zijn, ze zouden het land niet bezitten en de termijn wordt ook al vastgesteld. En ik zal u vertellen dat dat zelfs met precisie is.

Dit is dus de periode vanaf de geboorte tot aan de exodus: dat is 400 jaar. Er wordt ook een andere periode gerekend, namelijk 430 jaar, maar dat is de periode van de belofte. Want voordat Abram vader werd, dus voor de geboorte van Izaäk, dertig jaar daarvoor, was Abram geroepen in Ur der Chaldeeën. God had hem eruit geroepen en had toen zijn belofte gegeven. Dat was dertig jaar eerder. Toen is hij vervolgens nog naar Haran gegaan, dat was nog weer vijf jaar later. Afijn, uiteindelijk is hij dus in het land gearriveerd en toen hij honderd was, werd Izaäk geboren. Die periode wordt ook genoemd in de Bijbel, in Galaten 3 vers 16: 430 jaar vanaf het moment dat God Abraham riep. En vanaf de geboorte van Izaäk krijg je een periode van 400 jaar. Dus dat zijn twee termijnen.

Daar is nog veel meer over te vertellen, maar ik wil een paar belangrijke elementen even genoemd hebben. Er staat in Exodus 12 vers 40 zelfs dat het niet alleen op het jaar nauwkeurig is, maar er staat bij: op de dag nauwkeurig was het 430 jaar. Dat was toen Israël uittrok uit Egypte, op de vijftiende van de eerste maand. Er staat bij dat op dat moment een periode van exact 430 jaar was beëindigd. Hé, maar dan weten we nog iets. Als dit moment aan het einde van die 430 jaar de 15e Nisan was – we weten gewoon de datum, wat overigens de dag is dat de Heer Jezus ook in het graf lag, exact die datum – als je dan 430 jaar terugrekent vanaf dit moment naar het moment dat Abraham geroepen werd in Ur der Chaldeeën, welke dag moet dat dan geweest zijn? 15 Nisan. Zo staat het vermeld.

God had zijn woord niet alleen op de eeuw, op het decennium of op het jaar, maar op de dag nauwkeurig voorzegd. Als een spoorboekje. Nou ja, dat zeg ik niet helemaal goed, want die rijden meestal niet op tijd, maar u begrijpt wat ik bedoel. Het wordt in ieder geval op de minuut nauwkeurig aangegeven. Het was de dag dat ze uittrokken uit Egypte. De dag daarvoor hebben ze het Pascha gevierd, en dat is de 14e Nisan. Dan moest het lam geslacht worden en de dag erop zijn ze uittrokken uit Egypte. En de dag van het Pascha is ook de dag geweest dat de Heer Jezus stierf op Golgotha.

Ja, verzin het maar. Het is zo'n geweldig bewijs van goddelijk design van de Bijbel. Wij noemen het een Bijbel, maar het is gewoon een bibliotheek; een hele verzameling boeken. En in al die boeken vallen de puzzelstukjes zo in elkaar. Alleen dat bewijst al die eenheid, dat ene panorama. Hoe de ene Schrift de andere Schrift uitlegt, dat bewijst de goddelijke oorsprong van die bibliotheek. Dus ja, als je met de Schrift gaat vergelijken, dan bewijst de Bijbel zichzelf. Dat vind ik een geweldige gedachte en daar word je altijd weer heerlijk in bevestigd. God maakt zijn woord waar.

Het is niet zomaar een leuk verhaal of een aardige aanbeveling, of een ethisch of moreel appèl van wat wij moeten doen. Zo wordt het dikwijls verkocht. Ja, 'verkocht' met recht, want je moet er altijd wat voor doen en neertellen. Maar de Bijbel is gewoon een mededeling. God zegt: dit ben Ik en dit ga Ik doen. En of je het nu gelooft of niet, Ik ga dit doen. En Abram geloofde God. Dat is heel verstandig om te doen, want als God het zegt, reken maar dat Hij het dan ook gaat vervullen. Dat doet Hij ook. Op voorhand. En dan die precisie, die exactheid, die nauwkeurigheid die God daarin demonstreert... Geweldig!

Iemand vraagt: "André, Exodus 12 vers 40 in de Herziene Statenvertaling lijkt te laten zien dat Israël 430 jaar in Egypte zat?" Ja, dat is een beetje een lastig verhaal. Als we echt in de details gaan: in de Septuagint wordt er gezegd dat het verblijf van Israël in Egypte én in het land Kanaän 430 jaar was. Dus dan gaat het niet alleen om het verblijf in Egypte, maar inclusief het verblijf in Kanaän. Dat is trouwens volledig in overeenstemming met die andere tekst die ik noemde, Galaten 3 vers 16. Daar staat dat vanaf het moment dat aan Abraham de belofte werd gegeven totdat Israël de wet kreeg bij de berg Sinaï – dus in het jaar van de uittocht – er 430 jaar verliep. Dat wat betreft die lezing van Exodus 12 vers 40. Ik heb er onlangs nog een blogje aan gewijd, want daar zit nog wat meer aan vast dan ik nu kan vertellen.

Laten we even verder gaan. In vers 14 lezen we over de termijn die wordt genoemd, en ook de natie Egypte die zij zullen dienen. Dat wil zeggen dat ze verdrukt zouden worden en in een vreemd land zouden komen. "Maar ook die natie," zegt God, "die zal Ik berechten." Hier wordt dus niet alleen de termijn van hun vreemdelingschap aangegeven, maar ook wat God zou doen met de natie die hen zou verdrukken. God zou hen berechten. Dat heeft Hij gedaan, en dat kennen wij als de tien plagen; de tien gerichten over het land Egypte. En dan staat er: "Daarna zullen zij uitgaan met veel bezittingen." Met veel have en goed.

Dit is de exodus. Eigenlijk is het dus zo dat God tegen Abraham, voordat hij zelfs een zoon heeft – want dat zou nog enkele decennia duren – al een blauwdruk geeft van de geschiedenis van de komende 400 jaar. Zo gaat het gebeuren. Je krijgt een zoon, maar het duurt nog eeuwen voordat zij daadwerkelijk dit land erfelijk gaan bezitten. Hij zegt ook wat er ondertussen zou gebeuren: dat de natie waar ze terecht zouden komen hen zou verdrukken, maar dat die natie berecht zou worden en dat ze uiteindelijk zouden uitgaan. De uittocht uit Egypte. Die hele periode wordt met nauwkeurigheid voorzegd.

▶ 41:38 Abrams Vrede en de Terugkeer in de Vierde Generatie ↑ hoofdstukken

En tegen Abraham wordt gezegd: "Jij zult in vrede tot je vaderen gaan." Je moet je daarbij voorstellen dat dit een gezicht is, een visioen; dit wordt allemaal tegen Abraham gezegd terwijl hij slaapt. Nou, moet je kijken: ik zei al "slapend rijk". Als hij zijn ogen open zou doen, was hij natuurlijk ook fysiek en materieel gesproken rijk, maar dít krijgt hij nu te horen van de God van hemel en aarde. God geeft Zijn woord.

"En jij, Abraham, jij zult in vrede tot je vaderen gaan." Zo wordt dat in de Bijbel altijd geformuleerd. De dood is eigenlijk een terugkeren; je bent weer terug bij af. Jouw vaderen liggen in het stof en jij gaat ook naar het graf. Maar dat is natuurlijk geen punt, dat is slechts een komma. Daarna wordt het vervolgd, en dat is opstanding. Ook Abraham wordt vervolgd. Het is opmerkelijk, want Abraham had verder helemaal niets in het land, behalve een graf. Maar dat graf was heel belangrijk, want Abraham geloofde namelijk in de opstanding.

Later lees je dat ook van zijn achterkleinzoon Jozef. Die is notabene onderkoning in Egypte, maar hij had gezegd: "Zodra het volk teruggaat naar het land Kanaän, moeten jullie mijn gebeenten meenemen. Die moeten begraven worden bij mijn vader." Waarom? Omdat hij daar moet wezen. God heeft Zijn belofte gegeven voor dát land. Daar wil hij begraven worden en daar gaat hij ook opstaan. Dat gebeurt er allemaal als je Gods woord op zak hebt, denk ik dan. Dat is toch geweldig als je zo in het leven mag staan?

"En jij, Abraham, zult in vrede tot je vaderen gaan en begraven worden in goede grijsheid." Zo wordt dat gezegd; het is wat letterlijk weergegeven. Over die haarkleur en het eventueel verdwijnen van haar zullen we het verder niet hebben, maar dit wordt tegen Abraham gezegd: in goede grijsheid. En er staat dat de vierde generatie, die dan inmiddels in Egypte zal zijn en daar verdrukt zal worden, hierheen zal terugkeren. Want, zo staat erbij: "De verdorvenheid van de Amoriet zal tot hiertoe nog niet volkomen zijn." Dat wil zeggen: de maat is daar nog niet vol. Heel opmerkelijk, heel opmerkelijk.

Het zal de vierde generatie zijn, en dat klopt precies als je kijkt naar het vierde geslacht dat in Egypte verblijft. Je leest dat Levi aankomt in Egypte. Ik ga er voor het gemak even vanuit dat we de Bijbelse geschiedenis een beetje kennen, anders loopt het risico dat er wat aan je ontgaat. Maar goed, Levi is de achterkleinzoon van Abraham en hij komt aan in het land Egypte. Hij krijgt een zoon, Kehat. Die kreeg weer een zoon genaamd Amram, en dat was de vader van Mozes. En Mozes trok uit het land Egypte. Dat is dus de vierde generatie; het klopt precies. Er zijn trouwens meer voorbeelden te geven waarbij je die telling zo ziet.

De vierde generatie zal hierheen terugkeren, en het motief waarom dat dan pas gebeurt, staat er ook: omdat de verdorvenheid van de Amoriet tot dan toe nog niet volkomen zal zijn. In de NBG-vertaling staat ook: "Eerder is de maat van de ongerechtigheid niet vol." God is langzaam tot toorn. In Zijn oordeel wacht Hij af; dat doet Hij ook niet graag. En áls Hij het doet, dan doet Hij het ook snel trouwens. Gods oordelen duren altijd relatief kort. "Een ogenblik duurt Zijn toorn, een leven lang Zijn goedertierenheid," staat er in de psalmen. Dat zijn de verhoudingen.

Maar God wacht inderdaad met het oordelen van die Amorieten. Dat doet Hij pas veel later. In Exodus, in de 'Tien Woorden' die God later aan Israël zou geven, staat dat Hij "de ongerechtigheid van de vaderen zal bezoeken aan de kinderen, aan het derde en vierde geslacht." Men denkt vaak dat die tekst betekent dat God zo toornig is en blijft toornen tot in het derde en vierde geslacht, maar het is precies omgekeerd. God is zo langzaam in het toornen dat Hij pas gaat optreden in het derde of vierde geslacht, wanneer mensen volharden in die verdorvenheid of ongerechtigheid. Dat is een heel ander verhaal hè, een totaal ander idee.

Dat is hier ook het geval. De vierde generatie zal hierheen terugkeren, want de verdorvenheid van de Amoriet, de inwoners van het land, zal tot dan toe niet volkomen zijn. De Bijbel zegt daar overigens het een en ander over. De verdorvenheid in het land was afschuwelijk; dat was niet zomaar een kleine afwijking. Daar moest tegen worden opgetreden. Daar zit een heel verhaal aan vast, zelfs met de vermenging van wezens, de Nephilim. Een afschuwelijke situatie. God ging optreden en dat heeft Hij ook gedaan, maar pas op het uiterste moment. En tóen moest Israël inderdaad gaan handelen. Pas toen konden ze het land in bezit gaan nemen en moesten de bewoners verdreven worden. Hardhandig; dat wil zeggen dat ze gedood werden als ze niet weggingen.

▶ 48:02 De Rokende Oven en het Eenzijdige Verbond ↑ hoofdstukken

En het geschiedde in de geschiedenis dat de zon onderging en het schemerde. Want wat we tot dusver hebben gelezen, maakt nog steeds deel uit van dat visioen dat Abram kreeg. Abram viel in een diepe slaap en toen kreeg hij dat allemaal te horen. En het geschiedde toen de zon onderging en het schemerde: zie, een rokende bakoven.

Nu zou je eigenlijk ook wat moeten weten van de rest van de Bijbel — dat geldt trouwens altijd om het geheel uit te leggen — want met die rokende bakoven wordt Egypte nogal eens vergeleken. Een ijzeroven. Dat is ook vrij logisch waarom het daarover ging, want de Israëlieten werden daar inderdaad gelouterd, inderdaad als in een oven. Er staat een rokende bakoven en een vurige fakkel; ook dat beeld wordt gebruikt. In de profeten, in Jesaja 62, lees je daar een mooi voorbeeld van: dat God Zijn volk zou verlossen als een vurige fakkel, als een lichtbundel in de duisternis. En zo zou Hij Zijn volk uitleiden.

Afijn, Abram ziet dat dan: een rokende bakoven en een vurige fakkel. En die passeerden tussen de afgehouwen stukken. Dat wil zeggen, dat had Abram gedaan; daar hadden we het eerder over, over die offerdieren, die vijf offerdieren. En nu, tussen die delen, is het God Zelf die in deze emblemen van een rokende bakoven en een vurige fakkel passeerde tussen deze afgehouwen stukken.

Dat wil zeggen dat de Verbondssluiter, Degene die het verbond hier aanging, dit bekrachtigde door inderdaad tussen de stukken door te gaan. Maar in dit geval was het slechts één partij. Normaal gesproken is het zo dat beide partijen dat doen, maar in dit geval lees je alleen van God die tussen die stukken doorging. Het voert nu te ver om dat uitgebreid uit te leggen, maar ik verwees zojuist al even naar Jeremia 34. Daar wordt inderdaad beschreven dat beide partijen dat zouden doen, beide verbondspartners.

Maar in dit geval belooft God. Het is een eenzijdig verbond. Gratis, hè? En 'een beetje gratis'? Dat bestaat niet. Dat is goedkoop. Een beetje gratis is goedkoop, maar dat is niet gratis. In die dag... ik lees verder in vers 18.

▶ 50:56 De Definitieve Grenzen van het Beloofde Land ↑ hoofdstukken

In die dag sneed JAHWEH een verbond. Ik zei al: een verbond wordt gesneden. Zo staat het hier ook, en we weten nu ook waarom dat zo genoemd wordt. Hij sneed een verbond met Abram en Hij zei: "Jouw zaad geef Ik dit land." Ik heb je inmiddels ook verteld over het traject en het tijdspad dat Ik daarin ga volgen. Je weet het, je bent op de hoogte, Abram: zo zal het gaan, maar jouw zaad geef Ik dit land. En moet u eens opletten wat er nog bij staat: vanaf de rivier van Egypte — dat is de Nijl — tot aan de grote rivier, de rivier de Eufraat. Machtig, mensen! Dat wordt het land van Israël.

Trouwens, kijk het maar na: dit is nooit vervuld in de Bijbelse geschiedenis. Deze belofte staat dus nog steeds. Sommigen zeggen van niet; God heeft het ooit gezegd, maar dat is... nou ja, welke route men dan ook kiest om dat weg te redeneren. Maar dat is natuurlijk — ik gebruik dat woord nu even — Godsonmogelijk. Want als God iets zegt, dan doet Hij dat. En u zegt: "Godsonmogelijk?" Ja, dat kan, want één ding kan God niet en dat is liegen. Het is onmogelijk dat God liegen zou. Als God zegt: "Dit land, van de Nijl tot aan de Eufraat, dat wordt het bezit van jouw zaad, van jouw nageslacht, Abram", dan gebeurt dat. En als dat in het verleden nog nooit gebeurd is, nou, dan komt dat alsnog. God heeft de tijd. Niet alleen vierhonderd jaar, maar zelfs vierduizend jaar. Wat dacht je daarvan? Dit gaat ervan komen.

Er is trouwens wel een tijd geweest, in de dagen van Salomo, dat het er heel erg op leek hoor, met deze afmetingen. Dat was ook een wereldrijk. Dat was de zoon van David, weet u wel? Als ik dat zo zeg, dan denk ik meteen: dan weet je ook meteen wanneer de echte, definitieve vervulling komt. Namelijk als dé Zoon van David komt. "Jouw zaad geef Ik dit land, vanaf de rivier van Egypte tot aan de grote rivier, de rivier de Eufraat." Dat is dit stuk dus. Hier heb je de Eufraat lopen en hier loopt de Nijl. Nou, dit gebied wordt dus Israël.

Je leest in Jesaja zelfs dat er een grote weg zal zijn, een heerbaan van het noorden naar het zuiden. En dan wordt er zelfs gezegd dat Egypte, Syrië en Israël... en het land hier, dit stuk, zal zelfs het derde zijn op de aarde. In het Messiaanse Rijk dat straks gaat komen — ik durf zelfs te zeggen: binnenkort gaat aanbreken. Want de termijn is nu eenmaal bijna vervuld. Sommige mensen zeggen dat je niet mag rekenen met de Bijbel, maar dan moet je het maar eens aan Abram navragen. In ieder geval: die God vervult Zijn belofte. En dan krijg je dus dit land, en Syrië, en dat stuk van Egypte; dat zal zelfs nog prominenter zijn dan dit gedeelte. Zo wordt dat in Jesaja zelfs geprofeteerd.

Het gaat me nu even om dit: dit wordt het land. En weet u wat ik nou ook zo mooi vind? Daar kunnen al die partijen van de Arabieren en daar in het Midden-Oosten onderhandelen en strijden wat ze willen. Trouwens, Israël ook. Dat is geen kwestie van dat Israël zijn best gaat doen door de defensie op te krikken en gelden vanuit Amerika te verzamelen, of door irrigatietechnieken enzovoort dit hele gebied zich eigen te maken. Het is geen mensenwerk. God geeft het gewoon. Trouwens, het zijn ook geen irrigatiewerken; God geeft gewoon regen van de hemel, waardoor Hij dit hele land trouwens ook nog eens een keer bloeiend gaat maken. De hele woestijn hier — het is nu eigenlijk gewoon één grote woestijn — gaat straks bloeiend worden. Het is nu bloedend, maar straks wordt het bloeiend. En dat geeft Hij.

En dan staat er: "De Keniet, de Kenizziet en de Kadmoniet, en de Hethiet, de Perizziet en de Refaïeten, en de Amoriet, de Kanaäniet, de Girgasiet en de Jebusiet." Nou, alsjeblieft, al die gasten die daar woonden. Tien naties worden hier genoemd, tien volkeren. Dat is trouwens ook wel opmerkelijk als je het profetisch bekijkt, maar goed. In ieder geval: die moeten allemaal het veld ruimen of worden in ieder geval onderhorig. "Jouw zaad zal dit land krijgen. En Abram, dat beloof Ik je en Ik geef het jou." Nou, dat is nou de God met Wie wij van doen hebben. Ik moet u zeggen: dit is dan een geschiedenis die vierduizend jaar geleden heeft plaatsgevonden, maar ik vind het geweldig dat we zo'n God hebben, zo'n Woord; zo accuraat, zo betrouwbaar, zo solide. Zo wil ik het erbij laten.