▶ 00:00 Inleiding op de Achtergrond van 1 Korinthe ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede middag allemaal. Het is goed om elkaar hier weer eens te treffen. Vanmiddag gaan we ons, zoals zojuist al eventjes werd aangedragen, bezighouden met de eerste Korinthebrief. Althans, dat is de brief waar we voornamelijk bij stil zullen staan. De beide begrippen 'vleselijk' en 'geestelijk' zijn aan deze brief ontleend, specifiek aan 1 Korinthe 3. Ik moest me zojuist al even verantwoorden over het plaatje dat ik erbij had gezocht, maar ik vond het aardig en grappig, en bovendien heeft het te maken met het onderwerp van vanmiddag: de ontwikkeling van onmondigheid naar volwassenheid. Het gaat ook over de nadelen van het kind-zijn, van het nog een onmondige zijn. Daar heeft Paulus het eigenlijk ook over. Die associatie bracht me tot dit plaatje en verder dan dat reikt het niet.

Ik neem u mee naar 1 Korinthe 3. Het is goed om daarbij te memoreren dat daar uiteraard twee hoofdstukken aan voorafgaan. Paulus schreef deze brief ongeveer drie jaar nadat hij in Corinthe was geweest. Als je het in het boek Handelingen wilt plaatsen, schreef hij deze brief ergens in Handelingen 19. Hij bevond zich toen in Efeze. Dat is het mooie bij de brieven die hij heeft geschreven: de brieven die hij vóór Handelingen 28 heeft geschreven, kun je zo plaatsen op de tijdlijn in de geschiedschrijving van Lucas. Zo heeft hij deze brief geschreven vanuit Efeze, terwijl hij zo’n drie jaar daarvoor naar Corinthe was gegaan.

We lezen daarover in Handelingen 18. Paulus is daar achttien maanden geweest, anderhalf jaar dus. Dat is een hele heftige tijd geweest. Dat blijkt niet zozeer uit de brief aan de Corinthiërs zelf, maar meer in het bijzonder uit de geschiedschrijving van Lucas die dat allemaal verhaalt. Daarin vinden we ook beschreven hoe die Ecclesia ontstond. De procedure was meestal dat Paulus begon te spreken in de synagoge. Daar werd hij na verloop van tijd, meestal al na korte tijd, weer uitgezet, zodat hij dan letterlijk naast de synagoge terechtkwam. In Corinthe was dat zelfs heel letterlijk het geval, want in Handelingen 18 staat dat hij in het huis naast de synagoge vervolgens zijn prediking voortzette.

Nadat Paulus daar was weggegaan, heeft hij zijn reis vervolgd en is hij in Efeze terechtgekomen, waar hij ook een tijd is blijven hangen. Vanuit Efeze schrijft hij dus deze brief, nadat hij inmiddels het een en ander aan informatie had ingewonnen via broeders die daar waren geweest of via brieven. Er was hem namelijk het een en ander schriftelijk voorgelegd aan vragen. Het is interessant om erop te wijzen dat deze eerste Korinthebrief feitelijk een antwoord is op diverse vragen die hem schriftelijk waren voorgelegd. Ook daarover schrijft hij in deze brief: "over de dingen die jullie mij geschreven hebben", waarna hij een antwoord vervolgt.

Paulus spreekt dan ook zijn teleurstelling uit, en dat vormt de achtergrond van die eerste hoofdstukken. Hoewel hij bijzonder blij is met wat daar is gebeurd, spreekt hij zijn teleurstelling erover uit dat hij daar nog zo weinig kwijt kon. De reden daarvan wordt beschreven in 1 Korinthe 3. Ik denk dat ik het maar eventjes bij deze inleiding houd. Want als we nu gewoon vervolgens aanhaken in vers 1 van hoofdstuk 3 — we zullen trouwens vanzelf alweer gauw nog weer terug gaan bladeren — dan komen we, denk ik, aardig op het spoor van dit onderwerp.

▶ 05:03 De Ware Betekenis van Geestelijk (pneumatikos) ↑ hoofdstukken

En dan zegt Paulus dit: "En ik, broeders, kon niet tot jullie spreken als tot geestelijken." Als je goed luistert, klinkt hier feitelijk meteen een klacht in door. In ieder geval had hij ze graag meer willen vertellen, maar dat kon hij daar niet kwijt en dat wijt hij aan het feit dat zij geen geestelijken zijn.

Dat is een term waar we even bij stil moeten staan. Ik gaf deze toespraak de titel "vleselijk en geestelijk" mee, maar wat bedoel je daar eigenlijk mee? Juist als termen in het christelijk jargon heel erg vertrouwd worden, is het opletten geblazen. De kans is namelijk groot dat je dingen niet meer bevraagt, juist omdat ze zo vanzelfsprekend lijken. Daar stel je dan geen vragen over, maar dat is nu juist het grote gevaar; de kritische zin wordt dan eigenlijk uitgeschakeld. En dat is, zal ik u vertellen, heel ongeestelijk.

Maar nu loop ik even vooruit, want dat is wel wat Paulus zegt. Eerst even dit: die term "geestelijken" is in het Grieks het woord pneumatikos, en daarin herken je direct natuurlijk het woordje pneuma. In de theologie is dat bekend, dat ligt nogal voor de hand, maar ook in een ander opzicht is het bekend, maar dan meer in de techniek. Denk aan pneumatisch boren – vraag me verder niet hoe dat werkt, want daar heb ik helemaal geen verstand van – maar dat is pneumatisch. Pneuma is geest; dat is gewoon het Griekse woord voor geest. Eventueel betekent het blazen, of in beweging gebrachte lucht. Het kan ook gewoon wind zijn. Dat is heel grappig, want zowel in het Grieks als in het Hebreeuws is dat het geval. In het Grieks heb je het woordje pneuma, dat is dus geest, maar het kan in een bepaalde andere context ook wind of adem zijn. In het Hebreeuws is dat exact hetzelfde verhaal; daar is het woordje ruach, maar dat betekent ook wind. Eigenlijk staat pneuma voor alles wat je niet kunt zien.

Pneumatikos is daar de vervoeging van en dat zou je dan moeten weergeven als geestelijken. Bij vertalen levert dat vaak weer wat problemen op. Want waar denkt u aan bij het woord geestelijken? Wat is de meest primaire betekenis die we daar in het Nederlands aan geven? Dan denk je toch meteen aan een kerkelijk ambt. "Hij is een geestelijke." Namelijk degene die een geestelijk ambt bekleedt. Dat kan dan ook iemand zijn in een andere godsdienst, maar dat heet dan allemaal een geestelijke. Als je dat denkt, dan heb je meteen al een verkeerde afslag genomen, want dan ben je de draad kwijt. Dat is hier niet de associatie. Het is gewoon een aanduiding van mensen die door de geest beheerst worden. Dat zijn geestelijken.

Je zou het ook nog "geestigen" kunnen noemen. Eerlijk gezegd heb ik daar wat meer mee dan met geestelijken. Het klinkt in ieder geval geestiger. Trouwens, dat heb je sowieso met dat woordje "lijk" in het Nederlands; dat wekt al niet zulke geestige associaties natuurlijk. Maar even los daarvan, want dat is alleen maar een eigenaardigheid van onze taal. Terwijl je dat natuurlijk kunt wegwuiven en zeggen dat het er niets mee te maken heeft, wil ik er toch graag even op wijzen dat "geestigen" helemaal geen gekke weergave zou zijn van dat pneumatikos. Met dien verstande dat het niet alleen per se de gedachte heeft dat het humoristisch is, hoewel het waar is dat geest te maken heeft met lachen, met geestigheid en met humor. Dat is wel degelijk het geval. Het maakt ook blij en dat is ook weer de kracht van de geest. Dus zo gek is die associatie niet. Maar in beide gevallen zou het je toch op een verkeerd spoor kunnen zetten, en dus moeten we het in het Nederlands maar doen met dat woordje geestelijken, met dien verstande dat je wel weet waar het over gaat.

Het is nog goed om iets anders aan te geven, want de betekenis van een woord blijkt heel dikwijls uit de tegenstelling. Een paar avonden in de week geef ik les in het Nederlands aan buitenlanders. Een vast onderdeel van het lesprogramma, tenminste zoals ik dat altijd opzet, is de rubriek antoniemen. Dat zijn tegenstellingen. Dan zet ik bijvoorbeeld "winter" op het bord of via de PowerPoint, en dan moet men vervolgens het antoniem daarvan noemen: zomer, lente, herfst. Je leert een woord namelijk heel goed kennen door de tegenstelling. De reikwijdte van de betekenis wordt afgebakend juist door dat antoniem. De betekenis van het een wordt afgegrensd door de betekenis van het ander. En dat is hier ook het geval.

▶ 11:28 Het Fundamentele Onderscheid Tussen Ziel en Geest ↑ hoofdstukken

Je hebt pneumatikos en dat staat tegenover psuchikos. En het grappige is, het geestige, dat we ook dat woord herkennen. Namelijk: pneuma staat tegenover psyche. Het is een merkwaardig ding in onze Nederlandse taal, want wij hebben dat allemaal op één hoop gegooid: ziel en geest. Ook dat is weer grappig: je hebt geestelijke problemen en je gaat naar de psycholoog. Dus je hebt geestelijke problemen en je gaat naar de zielkundige, want een psycholoog betekent een zielkundige. Maar even afgezien daarvan, ik moet er nog bij zeggen: het woord van God is een tweesnijdend scherp zwaard. En van dat zwaard lees je in Hebreeën 4 vers 12 dat het vanéén scheidt. Wij gooien het op één hoop, maar het woord van God maakt scheiding en daar staat bij – kijk het maar na – tussen ziel en geest. Wij zeggen dat het ongeveer hetzelfde is, maar het woord van God is zo scherp dat het vanéén scheidt. Het onderscheidt ziel en geest.

Als er één voorbeeld is van een bijbelboek of van een geschrift waarin dat gedemonstreerd wordt, dan is het wel de Korinthebrief. Maar ik moet er meteen bij zeggen dat onze vertalingen ons daar niet bepaald in behulpzaam zijn om dat te onderkennen. En dus beschouw ik het als mijn plicht om u erop te wijzen. Kijk, dat woordje pneumatikos is geestelijken of, zo u wilt, geestigen. En dat psuchikos, dat is zielsen. Ja, ook daarvan kun je weer zeggen: ja, wat is dat psuchikos? Ik zeg zielsen. Je zou natuurlijk ook kunnen zeggen: als pneumatikos geestelijken is, dan zouden psuchikos zieligen zijn. Maar zieligen heeft in onze taal net weer even een andere klank. Zie je hoe complex het met taal kan zijn? Daarom zeg ik gewoon zielsen. Dat is eigenlijk de meest neutrale betekenis. Je hebt geestelijke en zielse. En ik zal u vertellen dat in deze brief dat echt een hele grote rol speelt: dat verschil tussen geestelijk en ziels, of zo u wilt, tussen geest en ziel.

Laten we even terugbladeren. Nou, ik hoef niet eens te bladeren in de Bijbel, want we zijn nu in 1 Korinthe 3, maar als we nou even een paar verzen teruggaan naar 1 Korinthe 2, dan staat er in vers 14: 'Maar een zielsmens...' En ik weet niet wat voor vertaling u hebt, maar ik ben er vrij zeker van dat er in uw vertaling niet staat 'een zielsmens'. Als u een Statenvertaling hebt, dan staat er 'een natuurlijk mens'. En als u een NBG-vertaling hebt, dan staat er 'een ongeestelijk mens'. Maar in beide gevallen staat er in het Grieks gewoon de zielse mens. Dat is wat er staat. En door het weer te geven als de zielse mens, is dat wat anders dan een natuurlijke mens. Er staat niet het woordje 'natuurlijk'. Dat staat er natuurlijk niet. Ongeestelijk is een uitleg, maar het is niet het woord dat Paulus gebruikt. Hij gebruikt een zielsmens. Dat is echt van grote betekenis.

Ziel... hoewel ook dat haaks staat op dat wat we in het algemeen daarover onderwezen krijgen. En dat heeft eigenlijk allemaal ook weer te maken met wat de traditie en de Griekse filosofie ons heeft meegegeven. Dat was al voordat Paulus deze brief schreef; je had daar wijsgeren als Plato en die hadden het over de onsterfelijke ziel. Een mens heeft een ziel. Maar de Bijbelse gedachte is juist: een mens IS een ziel. Ik zal het nog sterker vertellen: de eerste keer dat de term ziel gebruikt wordt, gaat het niet over mensen, maar gaat het over dieren. In Genesis 2 vers 7 wordt er gezegd dat de mens uit de aardbodem genomen werd en God blies in hem pneuma, geest. En alzo werd de mens een levende ziel. Niet hij kreeg een ziel, maar hij werd een levende ziel. Zodat je daarmee ook gewoon kunt vaststellen dat het feit dat Adam een levende ziel was, betekent dat hij – dat is een combinatie van dat wat hij lichamelijk was, klei uit de aardbodem om zo te zeggen, uit de klei getrokken ja – en vervolgens de geest die hem was ingeblazen. En die combi, dat maakte hem tot een ziel.

Maar voordat dat van de mens gezegd wordt, wordt het al gezegd van de dieren. Daar lees je ook over dat... nou, in de Statenvertaling staat dat wellicht goed. In de NBG-vertaling staat dan dat de wateren wemelen van levende wezens, wordt er dan gezegd. Maar daar staat niet 'levende wezens', daar staat levende zielen. Dieren, vissen, ze heten allemaal zielen. Ziel is dat... daarom geef ik ook min of meer deze definitie of deze beschrijving: dat is juist wat de mens overeenkomt met het gedierte des velds, om zo te zeggen. Wij dieren en mensen zijn allemaal zielen. In tegenstelling trouwens tot planten; planten zijn geen zielen. Dat heeft er ook mee te maken dat de ziel van al wat leeft in het bloed is. Dat is wat de mens ook gemeen heeft met het gedierte. Het heeft ook alles te maken met het vermogen – en dat komt ook weer dicht bij de betekenis die wij daaraan toekennen van ziel – namelijk van de sensaties die je hebt. De emoties, dat is psyche. Levende zielen, sensaties en emoties. Dat hebben dieren, dat hebben mensen. Daar is dus niks mis mee, helemaal niets. Integendeel, God heeft dat zo gemaakt. Maar het zielse verschilt dus niet: de mens is een ziel en de dieren niet? Absoluut niet. De Schrift zegt op vele plaatsen – ik heb er nu niet eens moeite voor genomen om dat te laten zien, maar ik zou u een hele lijst kunnen geven – dat ook dieren zielen zijn, en mensen ook. Maar dat is wat mens en dier dus gemeen hebben.

Een zielsmens staat er dan bij. Ja, nog even iets voordat ik het vergeet als het gaat over het verschil tussen ziel en geest. Later in dezezelfde brief, dan komen we inmiddels in 1 Korinthe 15 aan, dat is bijna het eind van de brief, daar lees je dat Paulus een verschil maakt. Hij zegt dat er een zielslichaam gezaaid wordt. Dan heeft hij het over dit lichaam. Dit is een zielslichaam. Dit lichaam hier van u en mij wordt geregeerd nog door ziel. Dit is een zielslichaam, beheerst door ziel. Maar dat wordt vervolgens weer, als het sterft, aan de aarde toevertrouwd. Het wordt een zielslichaam gezaaid, maar er wordt een geestelijk, een pneumatisch lichaam opgewekt. Niet beheerst door ziel, door bloed, maar door geest. Het opwekkingslichaam, het opstandingslichaam heeft dus geen bloed. Daar ben ik erg zeker van, want de ziel zit nou juist in dat bloed. Dus wat stroomt er dan wel door de aderen? Nou, gewoon pneuma. Ja, pneuma door de aderen. Dat is een geestelijk lichaam.

En ook hier heeft trouwens de NBG-vertaling weergegeven – en de Statenvertaling waarschijnlijk ook: 'Er wordt een natuurlijk lichaam gezaaid, er wordt een geestelijk lichaam opgewekt'. Maar dat is nou jammer. Want daarmee wordt meteen het verschil dat Paulus maakt tussen ziel en geest weggeredeneerd of wegvertaald. En ik weet dat vertalen soms lastig kan zijn, en daar weet ik alles van, maar dit is echt zo'n... hier wordt een heel belangrijk spits van het onderwijs van Paulus eigenlijk bot gemaakt en daarmee verdwijnt het verschil tussen ziel en geest dat het woord van God uitdrukkelijk maakt. Dit is ziels, maar het opstandingslichaam is een geestelijk lichaam, een pneumatisch lichaam. Nou, ook nu weer even terug naar 1 Korinthe 2: een zielsmens ontvangt niet de dingen van de geest van God. Dat is wat Paulus gewoon vaststelt. Dat is logisch. Een zielsmens is een mens die beheerd wordt door de sensaties en door dat wat de zintuigen je ingeven, dat wat je ziet met name en voelt. Dat is ziels. Is er iets mis mee? Nee, maar dat is ziels.

Dat is psychisch, om het zo te zeggen. Dat is eigenlijk het woord dat Paulus gebruikt. En die ontvangt niet de dingen van de geest van God. Nee, de geest heeft namelijk alles te maken, niet met wat je ziet en wat je voelt, maar met wat je hoort. Want het Woord van God komt tot ons. Het woord kun je ook niet zien, hè? Woord is ook geest. Het woord komt tot je en dat is van de geest van God.

Daarover schrijft Paulus ook: de dingen van de geest van God. Dat is eigenlijk precies datgene wat tot ons komt in de Schriften; dat is geest. Het spreekt ook over dingen die nog gaan komen. Hoe staat het in Hebreeën 11 vers 1? 'Geloof nu is de zekerheid', of de vaste grond, 'der dingen die men niet ziet'. Of zo u wilt: nog niet ziet, omdat ze te maken hebben met verwachting, met dat wat nog gaat komen.

Maar iemand die ziels is, gaat helemaal af op wat hij voelt en wat hij ziet. Die heeft daar geen zintuig voor. Daar moet je oren voor hebben, want geloof werkt via het gehoor. Niet via het zicht en ook niet via gevoel. Paulus heeft het in deze hoofdstukken daarover. Want hoezeer gaat de zielse mens — ook de godsdienstige mens — af op wat je ziet.

Denk ook aan de sfeer. In tempels, in kerken en kathedralen moet je wierook ruiken, je ziet het altaar, je ziet kleuren en imposante gebouwen. Ik bedoel alleen maar te zeggen dat dit de ogen aanspreekt, net als de sfeer en het gevoel. Maar geloof heeft niet te maken met wat je ziet en wat je voelt, maar met wat je hoort over zaken die je niet kunt zien en die je kunt weten.

Ik lees nog even verder: 'een ziels mens ontvangt niet de dingen van de geest van God, want het is hem dwaasheid'. Hij haalt zijn schouders erover op, hij snapt het niet. Hij vindt het bizar, absurd; hij kan het niet begrijpen, want het spreekt hem domweg niet aan. Leuk hè: het spreekt hem niet aan. Nee, want daar moet je namelijk oren voor hebben. 'En hij kan het niet kennen, omdat het op een geestelijke wijze wordt beoordeeld.' Geestelijk. Dit is vers 14. Als je dan doorleest...

▶ 24:49 De Geestelijke Mens Onderzoekt en Beoordeelt ↑ hoofdstukken

De geestelijke mens echter beoordeelt alle dingen. Kijk, dit is nou mooi. Want de pneumatische mens – niet de psychische mens, maar de pneumatische mens – die beoordeelt alle dingen. Hier staat in het Grieks het woord ana-krino. Dat krino heeft alles te maken met oordelen. Crisis... nou ja, in ieder geval, maar ana-krino is het beoordelen. Daar vinden we een heel mooi voorbeeld van dat ik u heel graag meegeef. Want dat woordje ana-krino, wat hier dus vertaald wordt met beoordelen, komen we ook tegen in Handelingen 17 vers 11.

Dat is een schriftplaats die gaat over de mensen in Berea. Dat lag naast Thessalonika en daar lees je dit. Het is een bekend vers – tenminste, ik hoop dat het voor u bekend is. Daar staat: "Deze in Berea namelijk waren edeler dan degenen in Thessalonika". In Thessalonika waren ze ook wel edel, maar in Berea edeler; dat is de overtreffende trap. Hoezo? Nou, daar staat achter: "omdat zij het woord ontvingen met alle bereidwilligheid". Dus eerst hoorden ze dat gewoon aan; oké, kom maar. Het woord was het woord dat Paulus daar mocht spreken. En er staat bij: "en dagelijks nagingen in de Schriften of deze dingen zo waren".

Ik heb het woordje "nagingen" hier even vet gedrukt. Waarom? Omdat dat namelijk precies hetzelfde woord is als hier: beoordelen, nagaan. Het heeft te maken met een kritische denkzin. De geestelijke mens... wij denken – en dat is ook het verhaal wat ons religieus altijd maar weer op de mouw gespeld wordt – dat de geestelijke mens vooral voelt en dat dit dan ongeveer ook het hoogste is. Een geestelijke ervaring zou dan een ervaring zijn waarbij je gaat zwijmelen. Er zijn richtingen binnen het christendom waar het woord "geest" ongeveer synoniem is met in extase raken, dat je gaat zwijmelen en in hogere sferen komt.

Maar dat is geen geest, dat is ziels. Vaak gebeurt dit ook door een bepaalde sfeer van muziek, door bepaalde ritmes of een manier van musiceren waardoor mensen in de mood komen en meegenomen worden door lichteffecten, noem maar op. Dat zijn allemaal van die bekende effecten. Als je daar een beetje verstand van hebt, dan weet je precies hoe je een mens ergens krijgen kunt. Maar dat is allemaal psychisch. Ik bedoel het niet zo negatief als dat het er misschien nu uitkomt, maar ik zeg alleen: dat is wat psychisch is. Het heeft te maken met de ogen en vooral ook met de emoties en de sensaties die het losmaakt of oproept.

Terwijl geest, pneuma, alles te maken heeft met het vermogen om dingen te beoordelen en om dingen na te gaan. Die Bereërs, die waren pneumatisch. Hoezo? Zwijmelden ze? Nee, ze gingen na. Pneumatische mensen... we hebben inmiddels afgesproken wat dat betekent in ons onderonsje. Normaal gesproken moet je zulke termen straks of morgen aan de koffietafel in de kantine natuurlijk niet gebruiken, maar inmiddels weten we wat het betekent. Een pneumatisch mens wil weten hoe het zit. Die gaat dingen na, die beoordeelt de dingen. Die wil weten wat waar is. Niet of het goed voelt, maar of het klopt, of het waar is. De aanspraak van een pneumatisch mens is dat hij wil weten. Niet om overladen te worden met data, maar gewoon omdat hij geïnteresseerd is in waarheid.

Ik heb geen bijbeltje bij me... Moet ik een bijbelstudie geven en dan heb ik mijn bijbeltje niet bij me? Maar er staat in... ik weet het denk ik uit mijn hoofd wel. Er staat... nou, misschien mag ik toch even mijn Bijbel pakken, want ik ben bang dat ik het anders weer verkeerd citeer. En we willen natuurlijk weten hoe het echt waar is. Dankjewel. Even kijken of het hier in dit bijbeltje ook staat. Oh ja, dan moet ik wel in 1 Korinthe kijken en niet in 2 Korinthe. In 1 Korinthe 2... jawel, jawel. Alleen, weet je wat het is? Met je eigen Bijbel weet je: dat staat rechtsbovenin. Maar dat klopt dan weer niet met zo'n ander bijbeltje.

Even kijken hoor, ik lees het even voor. Het is vers 12 van 1 Korinthe 2. Dat gaat er nog net even aan vooraf. Daar staat: "Zo weet ook niemand wat in God is dan de Geest Gods. Wij nu hebben niet de geest van de wereld ontvangen, maar de Geest uit God". En daar staat bij: "opdat we zouden weten wat ons door God in genade geschonken is". Kijk, daar heb je het: opdat we zouden weten. En hoe weet je nou dingen? Wel, doordat je dingen ook controleert. Er wordt zoveel verteld, maar een geestelijk mens onderscheidt zich nu juist daarin dat hij de dingen nagaat.

Juist te midden van leugen is dat zo belangrijk. We weten het allemaal: er is zoveel duisternis, zoveel fake news – en dat is niet pas sinds Trump. Dat is al sinds de slang met zijn gespleten tong het hier voor het zeggen heeft. Je wilt weten hoe het zit. Waar staat dat? Dat is wat die mensen in Berea dus nog gunstiger onderscheidde van hen in Thessalonika. Zij waren geestelijk, want ze beoordeelden dingen; ze gingen de dingen na. Dat is pneumatisch. Dat is geestelijk. Het heeft alles te maken met weten.

Betekent dat dus dat de psyche wordt weggeredeneerd of dat gevoel geen betekenis heeft? Nee, maar het is ondergeschikt daaraan. Het gaat om de plaats die het heeft. Ik kom daar straks denk ik nog even op terug, maar eerst even dit.

▶ 32:24 Vleselijk en Onmondig: de Geestelijke Baby ↑ hoofdstukken

Eigenlijk was dit nog even een uitstapje naar 1 Korinthe 2, maar we lazen nu dus 1 Korinthe 3: "En ik, broeders, ik kon niet tot jullie spreken als tot geestelijken." Dat heb ik nu even duidelijk gemaakt: geestelijken staat tegenover zielsen. Maar, zegt hij hier: "als tot vleselijken". Eerder zagen we al dat geestelijk de tegenstelling is van ziels, en hier hebben we er nog eentje bij. De tegenstelling van geestelijk is vleselijk. Dat betekent dat ziels en vleselijk begrippen zijn die parallel aan elkaar lopen.

Dat is eigenlijk ook wel vrij logisch. Vleselijk klinkt bijna alsof ik een Chinees spraakgebrek heb; vleselijk klinkt immers als vreselijk. En in dit verband klopt dat wel, want dat vleselijke is inderdaad vaak vreselijk. Maar goed, even los daarvan: vleselijk wil gewoon zeggen dat het een vervoeging is van vlees. Dat is wat we zien. Een mens is ziels, wat wil zeggen dat hij wordt geleid door sensaties, zoals een dier door instinct; doordat hij ziet en door gevoelens en dergelijke. Dat is ziels. Vleselijk legt meer de nadruk op het materiaal waarvan het gemaakt is: dit is allemaal vlees. Eventueel vlees en beenderen, maar gewoon het totaal; dit is het menselijk lichaam, het menselijk vlees.

Niet meer dan dat, en dat is wat Paulus eigenlijk van de Korinthiërs zegt. Hij zegt: "Ik kon jullie niet aanspreken als geestelijken, als mensen die pneumatisch zijn, die geïnteresseerd zijn in de waarheid, die dingen nagaan en geleid worden door pneuma, maar als ziels of, zoals hij hier zegt, vleselijk." Alles bij hen gaat nog gewoon niet verder dan het menselijk lichaam. En vleselijk wil eigenlijk ook zeggen: hoe je het ook wendt of keert, u en ik zijn, zolang wij hier op aarde zijn, in het vlees. Dat zegt Paulus trouwens ook in 2 Korinthe 10:4-5: "Want al wandelen wij in het vlees, wij trekken niet ten strijde naar het vlees. Want de wapenen van onze veldtocht zijn niet vleselijk maar geestelijk." Daar heb je het weer: geestelijk, pneumatisch, om bolwerken van gedachtegangen te slechten.

Dat is een interessant onderscheid. Dus we leven weliswaar in het vlees, maar dat is wat anders dan wandelen naar het vlees. Vleselijk wil eigenlijk zeggen dat je wordt geleid door de impulsen van het vlees. Het vlees heeft neigingen en impulsen. Feitelijk ging het gedeelte uit Galaten 5 daar ook over: de werken van het vlees. Dat wil zeggen dat als je het vlees zomaar zijn gang laat gaan, dat leidt tot een hele lijst van allerlei dingen. Je doet gewoon wat het vlees je ingeeft aan neigingen en begeerten. Dat is vleselijk. Dat is wat een dier ook doet; dat is ook ziels.

Nu komt er nog iets bij. Paulus zegt: "Ik kon niet tot jullie spreken als tot geestelijken, maar als tot vleselijken." En nu voegt hij daaraan toe: "als tot onmondigen in Christus." In die sfeer spreekt hij. "Jullie mogen dan misschien inmiddels volwassen kerels of vrouwen zijn, maar in Christus zijn jullie eigenlijk gewoon nog onmondige baby's." Het lijstje wordt nu eigenlijk nog completer: zielsen, dat is hetzelfde als vleselijken of onmondigen. Dat wordt hier gepresenteerd als synonieme begrippen, misschien met verschillende accenten.

Onmondig legt de nadruk op het feit dat je nog niet in staat bent te spreken. Dat lijkt me nogal duidelijk. Je hebt eigenlijk nog niks te melden. Hoe is het met onmondigen? Die kunnen wel van zich laten horen natuurlijk, maar ze hebben nog niks te zeggen. Een baby gaat gewoon krijzen; dan laat je ook van je horen, maar verder dan dat gaat het niet. Een onmondige is iemand die niet kan spreken. Voor de goede orde hang ik daar nu geen moreel labeltje aan, want laten we wel wezen: u en ik zijn allemaal ooit als onmondigen begonnen. Dat is heel normaal. Wat niet normaal is, is als je een onmondige blijft.

De normale gang is dat je begint als baby. Dan kun je eigenlijk nog maar twee dingen, en dat is huilen en bevuilen. Het rijmt wel, maar dat is het. Je kunt nog niets spreken, maar de bedoeling is dat je opgroeit. In de normale ontwikkelingsgang, en dat is in geestelijk opzicht ook zo, is het de bedoeling dat je je na verloop van tijd ontwikkelt. Dat je uit de wikkels, uit de luiers gaat. Dat is ook wat ontwikkelen eigenlijk is. Onmondigheid betekent ook dat je nog geen begrip hebt; die twee hebben alles met elkaar te maken. Een mens krijgt begrip door het woord. Als je nooit taal zou leren, zou je de dingen nooit kunnen onderscheiden. Je leert de dingen onderscheiden doordat je ze gaat labelen. Laten we daar niet al te filosofisch over doen, maar in ieder geval ga je door het woord leren denken. Zonder woord kun je niet denken.

Maar omgekeerd is het ook zo dat als je nog geen onderscheidingsvermogen hebt, je je ook nog niet kunt uiten. Onmondigheid heeft dus te maken met het feit dat je nog geen kijk op de dingen hebt; je begrijpt de dingen nog niet, je bent zonder begrip. Een ander kenmerk van onmondigheid is dat je nog onzelfstandig bent, zowel letterlijk als figuurlijk. Iemand die onmondig is, kan zelf nog niet staan. Die kan alleen leunen of staan met hulp van. Feitelijk bedoelen wij dat ook geestelijk. Als je zegt dat iemand zelfstandig is, bedoel je dat hij of zij op zichzelf kan staan. Dat is volwassenheid: dat je niet meer een ander nodig hebt om te staan, maar dat je zelf kunt staan.

Bij onmondigheid is het zo dat een baby in feite nog heel egocentrisch denkt. De hele horizon van een baby wordt gevuld door zijn eigen behoeften. Je hebt eten of drinken nodig en je gaat janken; meer kan het nog niet. Alles draait nog om de behoeften van het kind. Ik zit ineens te denken aan mijn camera-professional in ons midden, maar laten we wel wezen: we zijn allemaal in zekere zin ervaringsdeskundigen. Het idee is dat alles eigenlijk nog om jouzelf draait. Wat je leert bij het volwassen worden en bij groei, is dat het niet meer om jou gaat, niet meer om jouw problemen, maar dat je juist iets gaat betekenen voor een ander.

Eigenlijk komt het erop neer: als je groeit, word je groter, zeggen we. Maar geestelijk gezien is het zo dat als je groeit, je kleiner wordt. Dat wil zeggen: je leert jezelf te relativeren. Ineens ga je verstaan dat het niet allemaal om jou draait. Je bent maar een klein onderdeeltje van het geheel. Als je echt volwassen denkt, stel je op een gegeven ogenblik niet meer de vraag: "Wat kan de wereld voor mij doen en betekenen?", maar: "Wat kan ik doen voor de ander?"

Wat kan ik voor de ander betekenen? En dat betekent dat jouw rol en betekenis dus geringer wordt. Jij bent niet zo belangrijk. Dat is eigenlijk het idee: echte groei is dat je kleiner wordt. Relatief natuurlijk; ik bedoel dat in relatie tot de ander de betekenis van jezelf wordt gerelativeerd.

En dat heeft alles te maken ook met die mondigheid. Maar dat was het probleem dat Paulus had met die Korinthiërs. Hij zegt: ik wilde graag tot jullie spreken als tot geestelijken, als tot pneumatikos, maar jullie zijn nog vleselijk. Alles gaat om de impulsen van jullie vlees en jullie zijn eigenlijk gewoon nog onmondigen. Jullie hebben niks te zeggen, jullie hebben ook nog geen begrip. Jullie kunnen ook nog niet zelf staan.

En dat betekent eigenlijk ook dat je elkaar nog nodig hebt om te kunnen staan. Dat is ook niet normaal. Als je geestelijk eenmaal volwassen bent, dan weet je de dingen. Dan heb je de ander niet nodig om zelf te kunnen staan. Dan weet je de dingen gewoon; daarop kun je staan en daaruit kun je leven. En het is geweldig om elkaar dan te ontmoeten. Dat geldt ook inderdaad voor een geloofsgemeenschap. Je zoekt elkaar op natuurlijk om de dingen te delen, om elkaar aan te vuren, om elkaar te onderwijzen, whatever. Maar niet om aan elkaar te hangen.

Ik denk dat er heel veel claimende geloofsgemeenschappen zijn. En dat wordt ook vaak nog gestimuleerd door lidmaatschappen en grote organisaties die de mensen alleen maar afhankelijker maken, onmondiger maken. Ze maken er geestelijke baby’tjes van. Met als grote voordeel natuurlijk dat als al die mensen in die geloofsgemeenschap nog maar baby’tjes zijn, dan kun je lekker nog de baas over ze spelen. Zo werkt het wel.

Of dat je spreekt met mensen die gewoon als geestelijk, als volwassen en als mondiger worden gezien. Die ook een kritische denkzin hebben; die luisteren, maar ook nagaan of het inderdaad zo is. Weet je wel? Die Bereërs, die bedoel ik. Dat is gezond. En dan... want we moeten verder.

▶ 45:09 Melk Versus Vaste Voeding ↑ hoofdstukken

Melk gaf ik jullie, schrijft Paulus. Melk gaf ik jullie te drinken en geen vaste voeding. Dat is ook geen compliment hoor. Nou, hier is het nog terugkijkend op het verleden. Kijk, melk is eigenlijk een aanduiding. Ik ga het nu verder niet opzoeken, want dat zou echt te ver voeren, maar in Hebreeën 5 wordt het ook uitgelegd. Daar wordt ook het verschil gemaakt tussen melk en vaste voeding, tussen melk en vaste spijzen. En dan wordt er gezegd dat die melk zo wordt genoemd omdat het de eerste beginselen zijn, het ABC, de elementen van de uitspraken Gods. Het ABC. Niet alleen alfa dus, maar ook bèta en gamma. Ja, dat is het ABC. Mensen denken bij alfa meteen dat ze de melk hebben gehad, maar dan heb je nog maar het begin. Trouwens, niet elke melk is ook nog gezonde melk. Nee, Petrus spreekt over onvervalste melk. Dan gaat het over moedermelk. Onvervalste melk is moedermelk, hè? Dat komt niet uit een pak. Als nieuwgeboren kinderen zijn zij zeer begerig naar de wezenlijke, onvervalste melk. Dankjewel. Kijk, als je hebt gesmaakt dat de Heere... Dat is nou het heerlijke als je mensen hebt die de Schrift kunnen citeren, dan hoef je het zelf niet meer op te zoeken.

Ja, als baby's is het heel normaal om te verlangen naar onvervalste melk. Dan gaat het inderdaad over de moedermelk. Dan moet je de voeding niet naast de baby neerleggen; je moet het wel in de mond doen, zeg maar. Ja, ik weet niet precies wat je daarmee bedoelt, maar oké. Dat is de moeder die het kind voedt. Dat is waar, breng daar maar eens iets tegenin. Het gaat er even om in dit verband: melk gaf ik jullie te drinken. Dat is gewoon het ABC. Maar hij zegt: vaste voeding nog niet. Geen vaste voeding, want dat vermochten jullie nog niet. Hier is dat feitelijk nog niet zozeer een klacht, want in het begin is dat heel normaal. In de beginfase is het normaal als baby's te verlangen naar onvervalste melk en dat is wat Paulus ook had gegeven. Dus hier is het feitelijk nog niet zozeer een klacht als hij zegt dat hij hen melk te drinken gaf en geen vaste voeding. Waarom? Omdat jullie dat nog niet vermochten. Jullie konden dat nog niet verdragen; jullie waren daar nog niet aan toe.

Vaste voeding, kijk, eigenlijk is het wel vrij logisch. Ook hier is er weer zo'n leuke antoniem: je hebt ziels en geestelijk, en je hebt melk en vaste voeding. Maar als melk nou de eerste beginselen zijn van de uitspraken Gods, wat zou dan vaste voeding zijn? Dat is gewoon het vervolg. Als melk het eerste is, het ABC, nou, dan is vaste voeding het vervolg dat daar vrij logisch op volgt. Dat kun je eigenlijk gewoon zelf invullen. Melk krijg je trouwens ook zomaar binnen, daar hoef je niet op te kauwen. Daar heb je nog geen tandjes voor nodig, ondanks dat er natuurlijk melktanden bestaan. Dat drink je. Vaste voeding daarentegen, daar moet je op kauwen. Dat heeft trouwens ook weer de gedachte in zich dat het verwerkt moet worden; het moet klein gemaakt worden. Daar moet over nagedacht worden, het is niet hap, slik, weg. Nee, dat moet doordacht worden, overdacht en nagegaan. Kijk, dat is eigenlijk wat vaste voeding is. Vaste voeding heeft te maken met de dingen nagaan, met het moeten onderzoeken. Dat is een mooi woord trouwens: onderzoeken. Je moet onder de oppervlakte zoeken en de dingen nagaan.

Het heeft er ook alles mee te maken — ik aarzel om dat aan te stippen — maar vaste voeding heeft ook alles te maken met het onderwijs dat verborgen ligt in het Oude Testament. Ik kan dat ook aantonen, juist in de Hebreeënbrief waar ik zojuist naar verwees, naar Hebreeën 5. Daar wordt ook gezegd door de schrijver — ik denk dat dat ook Paulus is geweest — die tegen de Hebreeën zegt: "Ja, melk, daar zitten jullie nog steeds aan, hoewel jullie naar de tijd gerekend al lang leraar zouden moeten zijn." Maar hij wilde zo graag veel dingen over Melchizedek vertellen. Dat gaat hij trouwens ook doen; in heel Hebreeën 7 gaat het erover. En wat doet hij dan? Dan laat hij zien wat daar allemaal verborgen ligt in die figuur van Melchizedek: in zijn naam, in de plaats waar hij zich bevond, in de tijd waarin hij opereerde, wat hij precies deed, et cetera, et cetera. Daar zit zoveel in, maar het is allemaal verborgen onderwijs. Je moet er dus op kauwen; het is niet hap, slik, weg. Nee, het moet verwerkt worden. Dat is vaste voeding.

Paulus schrijft hier aan die Korintiërs: "Ik heb jullie ooit melk gegeven. Vaste spijs had ik jullie wel willen geven, maar dat vermochten jullie nog niet." Over die vaste spijs spreekt hij trouwens ook in 1 Korinthe 2. Nu blader ik weer even terug en dan zegt hij dit: "Toch spreken wij wijsheid onder de volwassenen." Er waren dus onder de Korintiërs wel mensen die rijp waren — zo staat het ook in de NBG-vertaling — mensen die volwassen waren en inmiddels wel mondig, maar door de bank genomen kon hij het bij hen niet kwijt. Hij zegt: "Toch spreken wij wijsheid onder de volwassenen. Geen wijsheid echter van deze aeon, van wat in deze aeon voor wijsheid en filosofie door mag gaan, noch van de oversten van deze aeon, die tenietgedaan worden." Maar, zegt hij: "Wij spreken Gods wijsheid in verborgenheid die verhuld is." Gods wijsheid in verborgenheid dus. Gods wijsheid is verborgen, zij is verhuld, en dat brengt ons weer bij de uitspraken Gods waarin zoveel verborgen ligt. Dat is ook wat wij dan typologie noemen, maar eigenlijk is dat de verborgen wijsheid Gods.

Dat is wat Paulus zo graag allemaal wilde vertellen. Ja, het is één ding om dat te willen vertellen, maar als je gehoor daar niet rijp voor is omdat ze nog helemaal afgaan op het zicht en op het voelen, dan zit je eigenlijk op verschillende golflengtes. Dan communiceer je iets wat niet aankomt. Je kunt er wel over spreken, maar dan spreek je over de hoofden heen; het wordt niet ontvangen. En dat is dan nog geen communicatie. Dus dat is vaak een hele zoektocht. Bovendien zie je hier ook wat Paulus zegt: sommige wel. In Korinthe waren er mensen die daar inderdaad wel een antenne voor hadden en die dat wel konden verdragen, maar door de bank genomen was dat niet het geval.

Hoe dan ook, je hebt dus melk, het ABC van het woord Gods, en je hebt de vaste spijs. Dat zijn de dingen die in de Schriften allemaal verborgen liggen. Dat is het echte voedsel, dat ook echt als honing zo zoet is, maar dat ook kracht geeft. Dat is echt krachtvoer. Daar moet je op kauwen, maar wauw, wat een kracht geeft dat! Hoe maakt dat een mens ook sterk? Kijk, dat is de bedoeling. Het is prima als je bestaan begint met moedermelk, en daar kun je in no-time heel erg mee groeien, maar het is niet de bedoeling dat je na een verloop van een paar jaar nog steeds aan die melk zit. Daar moet je een keer vanaf en dan wordt het tijd voor vaste voeding. Dat is eigenlijk wat Paulus hier zegt. Nu begint — en dat is dan feitelijk de klacht tussen de regels door — de klacht als hij zegt: "Maar zelfs nu vermogen jullie dat nog niet." Hij zegt nu dat het zo langzamerhand toch wel tijd daarvoor zou worden, want, zegt hij: "Jullie zijn nog vleselijk." Nog steeds zitten jullie op die toer van het vlees, van het zien en het voelen, in plaats van georiënteerd te zijn op het gehoor. Op de dingen die je niet kunt zien, de dingen die er echt toe doen.

▶ 54:18 Partijschap en de Gerichtheid op de Buitenkant ↑ hoofdstukken

Want u weet het: de mens ziet aan wat voor ogen is, maar God ziet aan de binnenkant. Dat waar het echt om gaat. En u weet allemaal, het gaat niet om de buitenkant. Ja, iedereen roept dat wel, maar het gaat om de binnenkant, om wat erin zit. Dat is niet alleen bij vruchten zo, maar dat is ook bij een mens zo. Als je een mens wilt leren kennen, dan moet je niet kijken hoe hij eruitziet. Dat wat een mens is, wordt bepaald door wat hij overweegt, wat hij denkt, zijn motieven. Kortom, dat is wat een mens echt is. Waar je tegenaan kijkt, dat is de buitenkant. En ‘ijdel’ wil zeggen: het zegt niet zoveel. Een mooie buitenkant staat niet garant voor een mooie binnenkant. Omgekeerd ook niet en bovendien is het heel vergankelijk. Zo heb je het en zo ben je het weer kwijt. Ik bedoel: het gaat om het echte en bovendien om de uiterlijke mens. Dat is trouwens ook de Korinthiërsbrief, maar dan 2 Korinthe 4: de uiterlijke mens is in verval, maar de innerlijke – kijk eens naar de binnenkant, dan heb je het weer met het woord wat erin zit – die wordt vernieuwd.

Ik vind het ook zo mooi, over typologie gesproken: je hebt aardevaten, kruiken. Maar die kruiken gaan heel vaak stuk en dat is vaak ook de bedoeling. Die kruiken moeten echter gevuld worden. Dat is waar het om gaat. Een kruik dient er alleen maar toe dat je er iets in kunt doen. Olie bijvoorbeeld, of water – en dan wordt het wijn. Of je doet er fakkels in. Ik heb er laatst nog eens een hele studie over gegeven. Mooi hoor. Maar ik bedoel maar dit te zeggen: het gaat om wat erin zit en wat erin gaat. Dat is wat bepalend is. En de buitenkant, ach... als je een mooi kruikje hebt, dan is dat nooit weg natuurlijk. Maar ach, daar gaat het niet om.

Want, zegt Paulus dan: waar er onder jullie jaloezie en ruzie is – want dat was er – zijn jullie dan niet vleselijk? Het loutere feit dat men zo jaloers was op elkaar en er onderlinge ruzies waren, dat geeft aan dat men nog helemaal georiënteerd was op het vlees. Want dan kijk je naar de buitenkant. Dat is waar mensen ook altijd over struikelen. Dat is eigenlijk het minst interessant, maar het feit dat mensen zich daar dan zo druk over maken en waardoor er dan ook conflicten ontstaan, dat demonstreert gewoon dat men nog op het vlees georiënteerd is.

Paulus zegt er nog iets bij. Oh, dat moet ik trouwens ook nog even bijzeggen. Ik moet misschien nog iets rechtzetten, of iets aanvullen is misschien beter. Dat gaat over wat ik onlangs tijdens de GoedBericht-conferentie heb gezegd over ‘boosaardig’. Dat is bij sommigen niet zo goed gevallen of het stuitte op onbegrip. Ik begrijp het ook wel, want ik had het wat meer moeten toelichten. Dat ging toen over een citaat uit 1 Korinthe 5 en 6. Paulus geeft daar dat lijstje van wat zojuist werd voorgelezen door Lub – daar gaat het niet zomaar over zonden, daar gaat het over boosaardig gedrag. In hoofdstuk 5 vers 10 spreekt hij over hoereerders, oplichters, afgodendienaars, uitschelders, dronkaards en rovers. Dat zijn niet zomaar menselijke zwakheden, dat is gewoon niets anders dan wandelen als een goddeloze. Dat is eigenlijk van een heel andere orde. Dat probleem speelde in Korinthe ook, juist omdat men niet geestelijk georiënteerd was. Dat kwam ook doordat woorden van menselijke wijsheid daar nog zo’n grote rol speelden en daardoor deed het Woord niet echt zijn werk daar in hun midden. Daar is meer over te zeggen, maar ik laat het hier even bij, want ik zie dat de tijd erg hard doorgaat vanmiddag. Ik weet niet hoe dat nou komt, maar ik heb nog een paar diaatjes. Hebt u nog even?

Paulus zegt dus: als er onder jullie jaloezie en ruzie zijn, zijn jullie dan niet vleselijk? Wandelen jullie dan niet naar de mens? Dat wil zeggen: naar de zielse, naar de vleselijke mens. Niets menselijks vreemds natuurlijk, maar er is zoveel meer. Want wanneer iemand zegt: "Ik ben van Paulus", en een ander: "Ik ben van Apollos", zal hij dan niet vleselijk zijn? Ja, dat is het ja. Want dan ben je namelijk niet gericht op de boodschap, maar op de boodschapper, terwijl dat alleen maar een intermediair is. Iemand die het woord doorgeeft, is een doorgeefluik. Wie hij is, is niet interessant. Ja, behalve dan dat het betrouwbaar is, dat het waar is wat hij zegt. En voor de rest mag je het gevoegelijk weer vergeten. Als u of jij naar huis gaat en zegt: "Ik geloof dat dat zo is omdat André Piet dat zei", of: "Ik geloof dat niet omdat André Piet dat zei" – dat kan ook nog, ja, zo werkt het trouwens veel vaker heb ik gemerkt – in beide gevallen heb je het domweg niet begrepen. Want het is volstrekt oninteressant wat een figuur die zo heet zegt, of een dominee, of een professor. Het gaat erom: wat zegt de Schrift? Een spreker zou één ding doen en dat is de mensen brengen bij het Woord, zodat mensen het zelf kunnen nagaan en zelf kunnen nadenken. Zelf kritisch ook. Dat is geestelijk, pneumatisch: kunnen controleren of het zo is. En het leuke is: dan voel je het niet meer, dan weet je het. En dan heb je er ook wat aan. Dan word je ook sterk en dan ga je over dingen heen kijken.

Dan ga je ook over de menselijke zwakheden van anderen heen, want die zitten er altijd. Je komt bij elkaar en geheid... dat is gewoon een menselijk sociologisch fenomeen. Mensen komen bij elkaar en ja, wat doe je dan? Naar de mens gesproken zoek je de verschillen en allerlei eigenaardigheden ga je bij elkaar bespeuren. Zeker als je elkaar wat beter leert kennen naar het vlees, weet je wel. Nou, daar schiet je niets mee op, want dat levert alleen maar conflict op. Tenzij je elkaar gaat zien zoals God ons ziet, namelijk zoals we straks al zullen zijn. Kijk, en dan zie ik hier allemaal volmaakte mensen. Volstrekt volmaakte mensen, op wie niets aan te merken valt. Niet omdat je elkaar beoordeelt op het verleden, maar gewoon: je beoordeelt elkaar naar de toekomst. Zo ziet God ons, zo zullen we straks zijn en zo kijken we wel naar elkaar. Dat is toch heerlijk om zo naar elkaar te kijken? Dan is er ook gemeenschap, want dan is er eenheid. En over die verschilletjes, al die onvolmaaktheden van de ander of die onhebbelijkheden, daar haal je je schouders over op. Kijk, dan leer je ook te relativeren. Als er één ding van belang is, juist ook in het aardse bestaan, dan is het dingen te leren relativeren.

▶ 01:02:07 De Dienaar Plant, maar God Geeft de Wasdom ↑ hoofdstukken

Wat is Apollos, zegt Paulus? Wat is Paulus? Dienaren, precies! Dienaren door wie jullie geloven. Ze zijn dienaren van het Woord. En als ze niet het Woord dienen, dan dienen ze inderdaad nergens toe. Daar komt het op neer. Ze zijn dienaren door wie jullie mogen geloven. Het Woord is via hen tot jullie gekomen, maar het gaat om het Woord.

En wel, zegt Paulus dan – en daarmee wil ik dan ook afsluiten – en wel zoals de Heer aan een ieder geeft. En ik wil ook op dat kostbare pareltje even graag gewezen hebben. Mooi hè? Daar staat: 'zijn dienaren door wie jullie geloven'. Dat wil zeggen: het Woord is tot jullie gekomen door ons, door Paulus, door Apollos. Ja, oké, maar wat zijn zij? Mensen die geplant hebben, mensen die begoten hebben, maar God geeft de wasdom natuurlijk. God doet groeien. Waarom? Door Zijn Woord.

Maar wie geeft nou eigenlijk geloof? Wel, hier staat het: 'Dienaren door wie jullie geloven en wel zoals de Heer aan een ieder geeft.' Wat? Geloof. De Heer geeft geloof, de Heer overtuigt, de Heer spreekt Zijn Woord. Daar gebruikt Hij mensen voor, instrumenten tot je dienst, maar meer dan instrumenten zijn het ook niet. Aan Hem de eer. En Hij geeft ook geloof, Hij werkt ook geloof.

En dat is nou het heerlijke: de ruimte waarin God ons zet. Het Woord klinkt, laat het maar gewoon klinken, en het Woord doet altijd zijn werk in alle kracht. En dan is Hij het ook die harten wint en overtuigt op Zijn tijd, op Zijn wijze. Ja, en wat is de mens dan? Nou, Paulus zegt: 'Wie roemt, roeme in de Heer.' Alle roem is uitgesloten. Zullen we het daarbij laten voor vanmiddag?