▶ 00:00 Introductie: de Vrucht van de Geest ↑ hoofdstukken

Ik wil vanmorgen heel graag uw aandacht eens vragen voor dit onderwerp. Het heeft wat met deze dag te maken, dat zal u duidelijk zijn als ik zeg dat de titel 'De Vrucht van de Geest' is. Een uitdrukking, u zult het straks ook zien, die ontleend is aan Galaten 5, om precies te zijn vers 22.

Maar ik wil het vanmorgen eens op een wat bijzondere wijze belichten, dat wil zeggen niet direct vanuit Galaten 5 — ook dat zullen we zien — maar ook geïllustreerd aan de hand van de lampen in het heiligdom. En ik kan me zo voorstellen dat dat voor een aantal van u wat cryptisch overkomt, maar ik denk dat dat over een uur inmiddels wel wat duidelijker geworden zal zijn.

Zoals gezegd, die vrucht van de Geest, die uitdrukking, die frase, die komen we tegen; als u een Statenvertaling hebt zelfs twee keer. Maar daarover straks ook nog even een korte toelichting. Maar in Galaten 5 vers 22... en ja, als ik dat dan zo citeer, dan staat dat uiteraard in een context. Er zijn al ruim vier hoofdstukken aan voorafgegaan. En waarbij Paulus — en dat moet ik er misschien in dit verband wel even bij zeggen: een hele goede morgen ook voor Esther die hier binnenkomt, hartelijk welkom — het in een context plaatst. Dat wil ik er toch even graag bij gezegd hebben, in verband met wat daar ook speelde en waarom Paulus deze brief schrijft. Dat is van belang om niet alleen deze zin, maar ook zijn statement te verstaan.

▶ 01:55 De Context van de Galatenbrief: Genade of Eisen? ↑ hoofdstukken

In Galatië was ooit door de apostel Paulus zelf het goede bericht, het evangelie verteld. Het evangelie van de genade van God en over wie God is, wat Hij gedaan heeft en wat Hij gaat doen. En de nadruk daarbij ligt op genade. Genade; u ziet dat ook in Galaten 1 vers 6, als ik me niet vergis, waarin Paulus dat ook zo noemt: de genade Gods die u gepredikt is. En dat moet je heel letterlijk nemen. De boodschap gaat over God die vreugde geeft. Het is niet een godsdienst die hij bracht waarbij dingen geëist worden van de mens. Nee, het is de boodschap over wie God is en wat Hij geeft, wat Hij bij machte is te doen en Zijn belofte. Dat is met recht dus een goed bericht. Daar kan een mens niets aan afdoen, een mens kan er niets aan toedoen. Een belofte zou een mens geloven, gewoon beamen. En dan is het zien en beleven wat dat uitwerkt.

En dat hadden de Galaten ook – die Galatiërs, of hoe moet je ze noemen? Ja, Galaten kun je ook zeggen – ondervonden. Een geweldige power gaat eruit van dat evangelie voor eenieder die daar "amen" op zegt, voor eenieder die het gelooft. Maar wat was het probleem? Wel, er waren mensen binnengekomen. Galatië is een landstreek in Turkije, niet zo ver van waar Paulus ooit zelf vandaan kwam: Tarsus in Zuid-Turkije. Hij was in die landstreek waar een heel aantal gemeenten gesticht waren, gemeenschappen ontstaan waren. Daar waren mensen binnengekomen: judaïsten. Judaïsten, mensen die vertegenwoordigers waren van het jodendom. En die zeiden: "Ja, jullie zijn nu tot geloof gekomen, allemaal mooi. Maar het gaat er ook om dat jullie verder komen en dat jullie je ook gaan conformeren aan de gebruiken van de wet." Bijvoorbeeld dat de mannen zich zouden laten besnijden. Ook de hoogtijdagen van Israël, de sabbat en zoveel andere dingen die Israël vierde, dat men die ook zou houden. Kortom, dat men Joods zou gaan leven, gejudaiseerd zou worden.

En naar aanleiding daarvan... die mensen die dat daar kwamen brengen, die hadden succes, want velen lieten zich daardoor inderdaad verleiden. Het idee daarbij was van: "Ja, we hebben nu wel een evangelie, maar dat kan natuurlijk nooit gewoon alleen maar evangelie blijven. Daar komt toch ook iets van de mens bij." We zijn ooit tot geloof gekomen en nu gaat het erom: wat doen wij? Herkent u het, wat ik nu zeg? Ik wel eerlijk gezegd, want het is dat wat daar in Galatië beweerd werd door degenen aan wie Paulus zich richt hier in deze brief. Dat is namelijk gewoon de standaard leer die momenteel in de hele christenheid geldt. Het evangelie is mooi, natuurlijk zullen we niet ontkennen dat God genade bewijst enzovoorts – niet te ruim natuurlijk, maar goed, niet te groot en niet te breed denken – maar nu gaat het er vervolgens om dat de mens ook wat gaat doen. Het kan natuurlijk nooit alleen belofte zijn.

Er is ook – en voor degenen die vertrouwd zijn met het calvinistisch gedachtegoed, wat hier in Nederland toch echt wortelgeschoten heeft: ik hoef alleen maar de uitdrukking te gebruiken: "Belofte en eis". Zo spreekt men daarover. Het is belofte, maar ook de eis. En dat is nu precies waar Paulus zich tegen keert in deze brief. Het is niet belofte en eis, het is belofte alleen. Het is evangelie alleen. Het is niet geloof en werken, het is geloof alleen. God werkt.

Nou ja, dat speelde daar. En weet u, eigenlijk maakt het ook niet uit wat daar verteld werd, wat tegen de mensen gezegd werd dat ze moesten doen. Want dat heeft vele varianten. Daar was het inderdaad het judaïsme. Maar het gaat er feitelijk om dat men predikte dat de mens nu ook dingen móést doen, en dat dat centraal kwam te staan in de boodschap. Niet meer alleen de boodschap over wie God is en wat Hij wil, en wat Hij geeft en belooft. Dat is wat de Schrift is. Dat is waarom het werkelijk een evangelie en goed bericht is. Nee, ook de mens. Nou, dat is de context.

▶ 06:42 De Tegenstelling: Vrucht van de Geest en Werken van het Vlees ↑ hoofdstukken

Nu gaat hij spreken over de vrucht van de Geest. En dat woordje 'maar' geeft aan dat het een tegenstelling is. Wat had hij namelijk daarvoor geschreven? Welnu, over de werken van het vlees. Dit is vers 22, en als u een paar verzen teruggaat, dan leest u: de werken van het vlees zijn duidelijk. En dan geeft hij een hele lijst. Het is heel vermoeiend om te lezen. Dat heb je altijd als je het over werken hebt; dat is heel vermoeiend. Dan heeft hij het over afgoderijen, vetes, twist, uitbarstingen van toorn, dronkenschap... een hele waslijst van allemaal ongein die de mens produceert.

Hij noemt dat de werken van het vlees, waarbij je een tweetal tegenstellingen ziet als je de uitdrukkingen zo onder elkaar legt, zoals u dat hier ook geprojecteerd ziet. Het is aan de ene kant de vrucht tegenover werken. Werken is iets... ja, wat is werken? Dan doe je dingen om geld te verdienen, nietwaar? Dat is wat werken is. Een vrucht daarentegen ontstaat spontaan. Een boom werkt niet; die doet wel van alles, maar hij werkt niet. Dat gaat namelijk organisch, spontaan. Voor werken moet je wat doen, daar moet je op gefocust zijn. Dat kost heel veel moeite en inspanning en je zou het eigenlijk liever niet willen, nietwaar? Ja, dat is wat werk is, en dan ben je blij als het werk voorbij is. Nou, dat is even een onderwerp apart, maar hier staat dus vrucht tegenover werken.

En natuurlijk is het ook duidelijk: Geest staat tegenover het vlees. Vlees, dat is wat u hier ziet, gewoon de mens. Vlees. En Geest, ja, dat is wat je niet kunt zien. Eigenlijk is 'geest' een verzamelnaam voor alles wat je niet kunt zien. Het kan eigenlijk van alles betekenen. Het zegt eigenlijk meer over ons onvermogen, want geest staat voor dat wat je niet kunt waarnemen of, beter gezegd, wat je niet kunt zien. In de Bijbel is bijvoorbeeld geest ook wind. Wind is ook geest, ruach. Het Hebreeuwse woord ruach wordt soms vertaald met 'wind' en dan weer met 'geest'. Bij ons ontstaat daar verwarring over, want we zeggen dat dit twee totaal verschillende dingen zijn, maar in het Bijbels denken is dat niet zo. Geest is namelijk dat wat je niet kunt zien. Het kan ook adem zijn. Het kunnen ook geesten zijn in de zin van onzienlijke wezens die zich onttrekken aan het oog. God is ook een Geest. Dat kun je ook niet zien; Hij is de onzienlijke God en daarom per definitie Geest. Hier is Geest zelfs nog een specifieke uitdrukking voor het nieuwe leven. Leven kun je ook niet zien. Je ziet wel de uitingen ervan, maar het leven zelf kun je niet zien; dat onttrekt zich ook aan het oog. Nou, daar kom ik echt nog even op terug, want dat is van belang.

Maar nu even: het staat dus tegenover de werken van het vlees, dat is duidelijk. En waarom Paulus juist deze uitdrukking gebruikt – en dat wil ik ook wel even onderstrepen – waarom Paulus hier spreekt over de vrucht van de Geest tegenover de werken van het vlees, dat laat zich verstaan in de context van wat daar plaatsvond in die landstreek van Galatië. Namelijk: de mens, het vlees, werd aan het werk gezet. Er werd van alles geëist wat een mens moest doen. Zo makkelijk is het allemaal maar niet. Het is heel vroom, want hoe meer dat verteld wordt, hoe vromer en godsdienstiger de mens wordt. Hij spant zich meer in, maar weet u wat de ellende is? En dat heeft er direct mee te maken: er gaat competitie en drang ontstaan. De één voldoet wel aan de verwachting en de ander niet. Je gaat elkaar beoordelen: hoever ben jij al? Want ja, er worden dingen van de mens geëist. Kun jij aan die eisen voldoen?

Nou, als iemand eerlijk is, dan kan hij nooit aan de eisen voldoen. Hij zegt: "Dien ik Hem wel genoeg? Heb ik Hem genoeg lief?" Stel zulke vragen en geheid dat er alleen maar onvrede ontstaat. Want je voldoet namelijk nooit aan de norm. Je zou eigenlijk altijd zoveel meer willen, of het anders willen doen, en daarin faal je. Je wordt teleurgesteld en er ontstaat onvrede. Daar word je niet blij van. Er ontstaat onvrede, ook naar elkaar: onverdraagzaamheid en ongeduld. Zoals wij dat dan modern zeggen: je zit niet meer lekker in je vel. Als een olievlek breidt dat zich in je leven uit; voor jezelf al, maar ook in je verhoudingen en in dat wat je doet. Nou, dat zijn allemaal de werken van het vlees.

Het lijkt wel alsof een mens stapje bij stapje beter wordt als er tegen hem wordt gezegd: "Je moet dit en je moet dat, je moet voldoen aan de norm en je moet beter worden, vecht daar maar voor." Maar het effect is in werkelijkheid precies omgekeerd. Paulus legt dat niet alleen hier in de Galatenbrief uit; hij legt het ook uitgebreid in de Romeinenbrief uit. Hij zegt zelfs dat God ooit de wet gegeven heeft, niet opdat een mens beter zou worden, maar juist opdat de zonde zou toenemen. Dat vind ik altijd weer zo'n mooie, onorthodoxe uitspraak, maar het is gewoon waar. Je ziet het.

Nog niet zo lang geleden heb ik daar nog een heel gesprek over gehad met mijn vrouw. Toen ging het ook over godsdienstige gemeenschappen – waarvan ik de naam nu niet noem, want dat doet niet ter zake en het gaat me er ook niet om met de vinger te wijzen – maar waarbij altijd maar weer de nadruk gelegd wordt op de wet en op wat een mens moet doen. En men – uit ditzelfde hoofdstuk trouwens – men bijt, verbijt en vreet elkaar op. Als je 'vreet' snel zegt, dan weet je meteen wat het is: ze vreten elkaar op. Echt waar. Heel godsdienstig, maar zoveel innerlijke onvrede en ook zoveel onvrede naar elkaar toe. Dat zijn allemaal de werken van het vlees.

Dus op het moment dat je de wet gaat benadrukken... Paulus zegt – en dat is een waarheid die je gewoon moet leren, en eigenlijk al zo vroeg mogelijk – de wet is de kracht der zonde, zegt Paulus in 1 Korinthe 15. De prikkel van de zonde, Romeinen 7. Dus als je de zonde wilt activeren, dan moet je de wet gaan prediken. In de blijde boodschap daarentegen wordt de mens niet aan het werk gezet; daar wordt een boodschap gebracht van wie God is, en die boodschap draagt vrucht. Er wordt niet verteld wat een mens moet doen, maar het heeft wel consequenties. Niet door wat het vlees doet of door wat de mens presteert – want daar kijken we niet naar en daar hebben we het niet over, dat stelt sowieso per definitie teleur. Nee, het gaat erom wat die Geest – nogmaals, daar kom ik nog op terug – maar het gaat erom wat die Geest vervolgens uitwerkt. Dat heeft effect. Nou, lees het maar.

▶ 14:52 Agape: Gods Onvoorwaardelijke Liefde ↑ hoofdstukken

Laten we dat vers lezen, een prachtige beschrijving over wat de vrucht van de Geest is. Wat de Geest – niet de mens – organisch, levend en vruchtdragend produceert. De vrucht van de Geest is liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid. Lankmoedigheid betekent letterlijk: lang van gemoed, geduld. Vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Als u een Statenvertaling hebt, staat daar ‘matigheid’. Dat wil zeggen: het vermogen om maat te houden. Dat is de vrucht van de Geest. Niet dat wat een mens kan bewerken; ik word niet moe om dat te benadrukken, want dat is essentieel. Dit is wat de Geest produceert.

Ik vond een plaatje op internet toen ik hiermee bezig was. Ik heb het overgenomen, het is weliswaar in het Engels, maar dit is de vrucht van de Geest. Waarom heb ik het overgenomen? Omdat degene die dit artistiek heeft verbeeld, precies heeft begrepen waar het om gaat. Hier staat de liefde namelijk centraal, of laat ik het zo zeggen: de liefde is primair. Eigenlijk staat er: de vrucht van de Geest is liefde. In onze vertaling staat er altijd een komma, maar als u het mij vraagt, hoort daar gewoon een dubbele punt te staan. De vrucht van de Geest is liefde: en wat is die liefde dan? Nou, dat is blijdschap, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid en zelfbeheersing.

Laten we een double-check doen in 1 Corinthiërs 13, de lofzang op de liefde. Dat is een bekend hoofdstuk. Daar wordt gezegd: de liefde is lankmoedig, ze is vriendelijk, ze verheugt zich... In ieder geval worden daar veel van de dingen genoemd die we ook hier vinden. Daar wordt gezegd dat dit kenmerken of eigenschappen van de liefde zijn. Zo kom je feitelijk bij een achttal eigenschappen uit, maar dat zal ik straks nog laten zien.

Nog even dit: de vrucht van de Geest is liefde. Ik heb het Griekse woord dat Paulus hier gebruikt even tussen haakjes gezet, want het Grieks heeft diverse woorden voor liefde. Maar één woord speelt in de Bijbel een enorme rol, terwijl het in het profane Grieks veel minder voorkwam. Waarom? Omdat het goddelijke liefde is. Dat woord is agapé; dat is de liefde van God. Wij hebben elkaar lief en dat heet dan phileo. Dat is ook een Grieks woord, maar dat is sympathie. Je voelt iets voor iemand op grond van wat diegene is of wat hij gedaan heeft; daar heb je sympathie voor. We kennen dat woord allemaal. Dan heb je ook nog het woord eros, de lichamelijke liefde. ‘Make love’, ja, maar dat is weer van een heel andere orde. Het heeft ook met liefde te maken, maar die agapé, dat is goddelijke liefde.

Wat is het wezen van agapé? Dat is dat het onvoorwaardelijk is. Gods liefde omvat namelijk alles. Waarom heeft God de wereld lief? Waarom zet de Bijbel dat als een vanzelfsprekendheid neer? Hij heeft ons lief omdat we van Hem zijn. Wat je ook ziet, we zijn allemaal creaturen van Hem. We zijn door Hem bedacht, we zijn door Hem gemaakt, we zijn van Hem en dus houdt Hij van ons. Hij laat ons nooit meer gaan. Het is toch waar? Ik ga nu niet vertellen dat dit een ketterij is, al wordt dat soms wel beweerd. De grap is dat een kerkdienst bijna altijd begint met die prachtige woorden: ‘Hij laat nooit varen de werken van Zijn handen.’ Ik denk weleens: als de kerkdienst dan zou stoppen, dan zou het een prachtige dienst zijn geweest. Want het is waar: Hij laat nooit varen de werken van Zijn handen. Waarom niet? Omdat het de werken van Zijn handen zijn, Zijn schepselen.

Wij kennen die liefde in menselijke zin ook wel: de liefde van een vader en een moeder voor hun kinderen. Dat is ook een onvoorwaardelijke liefde. Dat is een liefde die de agapé sterk benadert. Het is namelijk onvoorwaardelijk. Weliswaar is het beperkt tot de eigen kinderen, maar het is wel een liefde die geen voorwaarden kent. Het is niet gebaseerd op sympathie; al is je kind nog zo’n draak, je houdt ervan. Waarom? Omdat het je kind is. Het kan compleet de weg kwijt zijn en verschrikkelijke dingen doen, maar het blijft je kind. Dat is liefde die niet te maken heeft met de eigenschappen van de ander, maar gebaseerd is op het feit: het is van jou. En dat is ook Gods liefde. De liefde van God is inderdaad allesomvattend. Waarom? Omdat alles van Hem is.

Als hier staat dat de vrucht van de Geest liefde is, dan is dat inderdaad de liefde voor heel Zijn schepping. Je hebt lief, je geeft alles een plaats en de ruimte, want liefde is eigenlijk een ander de ruimte geven. Dat is wat God doet. En als de liefde van God in onze harten is uitgestort, dan leren we dat ook. We weten: God houdt van deze wereld. Dan ga je anders naar de wereld kijken, gewoon vanwege die boodschap. Die verandert je denken van binnenuit. Er wordt niet van buitenaf iets opgelegd, maar het verandert je van binnenuit.

De vrucht van de Geest is liefde, de liefde van God. En dan vind ik het zo mooi dat als eerste eigenschap blijdschap wordt genoemd, vreugde. Daaruit volgt trouwens ook weer dat dit iets is wat te maken heeft met genade. Ik heb het er expres even bij gezet, want dit woord is eigenlijk afgeleid van charis, en dat is ook het woord voor genade. Wij hebben daar twee verschillende woorden voor, vreugde en genade, maar in het Grieks is het één. Genade is alles wat blij maakt. En dan zie je trouwens ook dat het te maken heeft met het feit dat God geeft; dat kan een mens niet produceren. Je kunt jezelf niet blij maken. Je kunt hooguit zeggen: ik ga nu met een tandpasta-glimlach door het leven, maar dat is heel vermoeiend. Dat is dan weer een werk, een heel vermoeiend werk van het vlees.

Maar het is veel mooier als je gewoon blij wordt. Vreugde is iets wat je ontvangt. Je wordt blij gemaakt; je hoort iets of je maakt iets mee en dat maakt je blij. Dat heeft natuurlijk zijn uitwerking. Dan ga je spontaan lachen, dan ga je stralen. De vrucht van de Geest is blijdschap. Als je eenmaal blijdschap hebt, dan gaat het hele leven veel makkelijker. Het is de smering in je leven. Dat zie je hier ook. Het is inderdaad liefde, maar het is vreugde en wat dat vervolgens allemaal weer met zich meebrengt. De vrucht van de Geest is liefde.

▶ 23:40 De Betekenis van het Getal Acht, Olie en Hemel ↑ hoofdstukken

Meestal wordt er gezegd dat de vrucht van de Geest negen eigenschappen heeft. Ik tel het persoonlijk echter anders, maar dat heb ik al even toegelicht. De vrucht van de Geest is liefde: blijdschap, vrede... tel het maar na. Dat zijn vervolgens acht eigenschappen. Dat is trouwens een mooi getal in dit verband. Het is eigenlijk een dubbele drie; de drie in spiegelbeeld. Ja, daar moet u maar eens over nadenken. Laat ik het zelf ook vertellen.

De acht is in de Bijbel namelijk het getal van een nieuw begin. Zeven is het getal van volheid. Het Hebreeuwse woord voor zeven is zelfs hetzelfde woord als volheid of verzadiging, dus dat kan al niet missen. In elk geval, dat zeven volheid is, is vrij algemeen bekend. Ik zeg daar voor de meeste mensen denk ik niets nieuws mee. Zeven is volheid en de acht is iets nieuws, een nieuwe reeks. Altijd weer. Het is logisch: als zeven de volheid is, is de acht weer een nieuwe aanvang. Do-re-mi-fa-sol-la-si-do. En dat is dan weer de achtste, maar ook weer de eerste.

Maar wat dacht u? We zijn hier nu bij elkaar op zondag, maar dat is ook de achtste dag en daarmee weer de eerste. En dat is inderdaad ook nog eens een keer de derde dag. Ja, een nieuw begin. De Heer Jezus Christus stond op daags na de Sabbat — hoe dat precies zat, daar gaat het nu even niet om — Hij stond op daags na de Sabbat, inderdaad op de eerste dag van de nieuwe week, daarmee dus de achtste dag. De vervulling van de drie, een nieuw begin. En dan die acht.

Ik zit vanmorgen ook gewoon wat hardop te denken; ik laat eens een Schriftgedeelte zien en ik leg wat associaties en verbanden. Alles in de Bijbel hangt met elkaar samen en dat is een schitterend schilderij dat zich voor je ogen ontvouwt. Dat zie je bijvoorbeeld in het Hebreeuws. 'Hebreeër' betekent letterlijk 'van de overkant'. Dat is de taal van God, die van de andere zijde komt.

Maar in het Hebreeuws is het getal acht smoneh. Dat weet ik nog wel vrij goed. Ik heb ooit een jaar of wat Ivriet geleerd, het moderne Hebreeuws. Daarin is acht nog steeds smoneh. Nou, waarom zeg ik dat nu? Omdat dat namelijk weer direct samenhangt met andere woorden zoals shemen. En dat is het Hebreeuwse woord voor olie.

En als ik het heb over olie, dan zeg ik dat meteen maar even op voorhand: dan heb ik het niet over dat spul dat uit de onderwereld komt, waar zo enorm veel gedonder over is in de hele wereld en waar de hele wereldeconomie om draait. Nee, als de Bijbel het over olie heeft, dan heeft ze het over dat spul dat je zo uit de lucht plukt, bij wijze van spreken uit de hemel haalt. Olijfolie bedoel ik.

Olie is in de Bijbel altijd olijfolie. Straks, als ik naar Leviticus 24 ga, zal ik dat ook nog even wat nader toelichten. Maar houd hem even vast: dat getal acht heeft dus te maken met olie. Het heeft trouwens ook nog met iets anders te maken, en dat is met shamajiem. Het heeft in het Hebreeuws ook dezelfde getalswaarde van 390; dat is de hemel, de hemelen. Dus dat getal acht heeft te maken met olie en het heeft ook nog te maken met de hemel. Waarom zeg ik dat? Nou, omdat we straks naar Leviticus 24 toe gaan, en dan zult u vanzelf zien waarom ik deze dingen alvast heb opgemerkt. Dan vallen de stukjes op hun plaats. Nu ga ik nog even...

▶ 27:46 De Geest Is Zijn Woord Dat Levend Maakt ↑ hoofdstukken

Laten we naar Johannes 6 toegaan om het allemaal wat concreter te maken, zeker als we het hebben over de Geest. Ik zei u zojuist al even over Geest dat dit staat voor alles wat onzienlijk is. Maar als het gaat over de Geest van God... ik heb zelf de ervaring dat ik het als kind al opnam. Ik vond wat in de kerkdienst altijd over Pinksteren werd verteld erg vaag. De Geest; dat woord leent zich daar ook voor, voor die vaagheid, want het is iets wat je niet kan zien. Dat begrijp ik ook wel, maar nu eens even inzoomen op dat woord: de Geest, de Geest van God. Ik heb geen beter antwoord op de vraag wat we ons daar nou bij moeten voorstellen – gewoon concreet, wat is nou die Geest van God? – dan u te verwijzen naar Johannes 6 vers 63. Het is een lang hoofdstuk en daar zegt Jezus zelf: "De Geest is het die levend maakt." In de Bijbel is dat eigenlijk min of meer synoniem, want als je de Geest krijgt, dan ga je leven. Net zo goed als wanneer je de geest weer geeft; dat is sterven. Dat is de geest. Maar de Geest is het – nu met hoofdletters, de Geest van God namelijk – die levend maakt. Leven met allemaal hoofdletters, want het is leven dat de dood achter zich heeft, dat sterker is dan de dood. Dus echt leven.

Ik denk altijd: wat wij leven noemen, dat is eigenlijk geen leven. We noemen het voor het gemak zo omdat we toch niks anders zien, dus we kunnen het op die manier van een etiket voorzien. Maar als we het plaatje compleet maken en het Bijbelse licht erop laten schijnen: het leven moet nog beginnen. Dit is gewoon sterven. Wat we hier meemaken is geen leven. Dit is sterven. Wij zijn bezig – sorry voor de macabere gedachte, maar ik vind het helemaal niet macaber – wij zijn bezig dood te gaan. Laat dat een aantal decennia duren, of nog korter of langer, dat maakt me niet uit, maar we zijn bezig dood te gaan. We zijn stervelingen, we lopen met de dood in onze schoenen. En nou zeg ik het toch maar – dat is een kerkelijk formulier, want ik wil niet alleen maar katten – ons leven is, zoals het in het doopformulier staat: niet anders dan een gestadige dood. Het is waar. Ook al zeg je: "Ik vind het een tragische manier". Het is niet tragisch, want het leven moet gewoon nog beginnen. Het leven is namelijk niet... We vragen wel eens naar een leven ná de dood. Ik zal het u sterker vertellen: er is alléén maar leven na de dood. Wat er namelijk vóór de dood is, is geen leven maar sterven. Dus áls het leven is, dan moet het na de dood zijn. Ik heb hier zo wel eens tegenaan gekeken: dát is leven. Leven dat sterker is dan de dood; met recht dus leven.

Nou, de Geest is het die levend maakt, maar het vlees doet geen nut. Daar hadden we het ook al even over. Als het er werkelijk op aankomt, wat kan een mens nou? Zeker als het over zaken van leven en dood gaat, kan een mens helemaal niets. Je kunt een heleboel vechten tegen de dood, maar uiteindelijk verlies je het. Het vlees doet geen nut. Dan moet je toch echt je ogen omhoog richten, want als we wat worden, dan is dat door de Heer van de wereld hoor. En niet door de mens die zijn best doet of produceert of strijdt of vroom is. Het vlees doet geen nut. Ik ben blij met zulke gewone, korte, duidelijke uitspraken. Hartstikke duidelijk. Beste mensen, het vlees doet geen nut, dus bespaar je de moeite. De woorden – en nu kom ik eigenlijk bij mijn punt – de woorden, zegt Jezus, die Ik tot u gesproken heb, zijn Geest en zijn leven.

Wat is nou Geest? Wat is nou de Geest ontvangen? Dat is in de praktijk niets anders dan Zijn woord ontvangen. En de vrucht van de Geest is niets anders dan dat wat Zijn woord in ons uitwerkt. Waarom? Om het simpele verhaal dat de woorden die Hij spreekt Geest zijn, power, leven van God. Geest en leven; ik zei al dat het eigenlijk synoniemen zijn. De Geest des levens is ook zo’n mooie uitdrukking. Hij ontving de Geest des levens, alzo werd hij een levende ziel, Genesis 2 al. Maar de woorden Gods zijn Geest, zodat woord en Geest feitelijk ook niet twee maar één zijn. Trouwens, als je het er helemaal over hebt: een woord kun je ook niet zien. Je hoort het wel, ja oké, je kunt het opschrijven, maar een woord wordt gehoord, dat zie je niet. Dat is een ander zintuig. Geloof is uit het gehoor, zodat woord en Geest inderdaad feitelijk één zijn. Fundamenteel dus: de woorden die Ik tot u gesproken heb, zijn Geest en ze zijn leven.

Ik zal het nog anders vertellen, en nu sluit ik aan bij wat ik al even eerder zei: Zijn woord is ook geestig. Wij zeggen "geestelijk", maar ik houd niet zo van dat bijvoeglijk naamwoord, al was het maar omdat het eindigt op "lijk", terwijl ik juist aan leven denk. Nou goed, dat is een typisch Nederlands grapje dat in een andere taal niet opgaat, oké. Maar geestig, waarom zeg ik geestig? Want het eerste kenmerk van de vrucht van de Geest – liefde namelijk – is vreugde. Geestig; het maakt je inderdaad blij. Vandaar ook dat symbool van de Geest in de Bijbel: wijn is geestrijk vocht. Dat wat ook vervliegt, wat je ook niet kan zien – door de alcohol, dat weet ik wel – maar het gaat erom wat het uitwerkt: vreugde. Mijn woorden zijn Geest en ze zijn leven.

Ik wil nog eventjes – de inleiding is wat lang – nog even iets anders zeggen. Ik had het namelijk over Galaten 5, waar de uitdrukking "de vrucht van de Geest" voorkomt. Toen zei ik al even: voor degenen die een Statenvertaling hebben en erg thuis zijn in hun Bijbelwerk, die zouden mij kunnen betrappen op het feit dat de uitdrukking niet één keer maar twee keer voorkomt. Dat is waar. Het is een handschriftenkwestie, geen vertaalkwestie. Maar in Efeze 5 vers 9 staat "de vrucht des Geestes" – nogmaals, dit staat dus in de Statenvertaling – "is in alle goedigheid en rechtvaardigheid en waarheid". Misschien wat oud-Nederlands, maar het is wel duidelijk. Ook hier weer: "de vrucht des Geestes". Maar als u een NBG-vertaling hebt, en de meeste andere vertalingen ook, of een Concordante Versie: in de oudste handschriften staat niet "de vrucht van de Geest", maar "de vrucht van het licht". Zodat deze uitdrukking niet helemaal klopt. Maar ik wil u meteen geruststellen: in de praktijk maakt dat geen enkel verschil. Want Geest is namelijk ook licht; het heeft alles met licht te maken, met het licht van het leven. En nu vindt u het misschien wat moeilijk worden, maar dan ga ik het alsnog simpel maken.

▶ 36:15 Zuivere Olijfolie als Beeld van Onvergankelijk Leven ↑ hoofdstukken

Want dan gaan we naar Leviticus 24. Leviticus 24, waarin een deel van de Torah staat. In het voorgaande hoofdstuk had God gesproken over de hoogtijden van Israël, profetisch, en alles heeft betekenis en alles wijst vooruit naar Hem die zou komen: de Mashiach. Dat is eigenlijk de gezalfde, met olie trouwens; daar verwijst de Schrift naar. En Leviticus 24 gaat dan spreken over olijven, over die lampen waar ik het over had. Maar laten we het eens lezen. Je vindt het parallelle gedeelte ook nog in Exodus, maar ik heb het nu even voor het gemak beperkt tot dit hoofdstuk. Daar staat dit: "De Heer sprak tot Mozes: Gebied de Israëlieten dat zij tot u brengen zuivere olie uit gestoten olijven." Wat dat betekent is: het moest direct uit de olijven voortkomen. Want het mocht geen mengsel wezen. Het moest zuivere, pure olijfolie zijn.

En ja, wat kun je over die olijfolie zeggen? Nou, wat ik zojuist al even daarover zei: het heeft te maken met die acht geesten, ja. Maar het is olijfolie, dat is heel wonderlijk spul. We weten allemaal – daar hoef je helemaal geen bijbelkenner voor te zijn – dat er niets in de natuur zo vitaal is en zo'n geneeskrachtige werking kent als juist olijfolie. Dat is niet van niks. Dat is algemeen bekend. Het is ook echt zo. Maar als je het even overdenkt, dan is dat ook zo begrijpelijk als het maar kan. Waarom? Nou, laat ik een voorbeeld geven. Een olijfboom komt uiteraard voort uit de olijffrucht en een olijffrucht groeit aan een olijfboom, maar een olijfboom is een embleem van onvergankelijk leven.

Ik heb hier een plaatje van een oude olijfboom die zomaar duizenden jaren oud kan zijn met gemak, want het is namelijk een boom die niet doodgaat. In de biologie noemt men dat een zichzelf regenererende boom. Regeneratie is wedergeboorte. Dat wil zeggen: hij sterft af, maar hij overwint de dood. Het is een prachtig symbool van leven dat sterker is dan de dood. Daarom is het een van de weinige bomen die in principe ook niet doodgaat. Je kan hem omhakken, maar u begrijpt wat ik bedoel: een boom die niet doodgaat. En daarom heeft het inderdaad geneeskrachtige werkingen. In de Bijbel lees je ook dat zieken gezalfd worden met olie. Wat dacht je? De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan, daar lees je over die Samaritaan, die man die daar halfdood lag aan de kant van de weg. En wat deed hij met zijn wonden? Hij goot olie op de wonden. Wij doen vaak wat andere dingen, we zeggen wel: zout in de wonden. Maar hij goot olie in de wonden. Als iemand halfdood is en als iemand er helemaal slecht aan toe is, dan is er geen grotere zegen – ik bedoel het nu ook overdrachtelijk – dan wanneer er olie in de wonden gegoten wordt.

Een mens is – ik bedoel het nu uiteraard overdrachtelijk – maar een verwond mens kun je niet beter helpen, niet met een mensenwoord, maar met olie. Dat wil zeggen: met Zijn woord dat geest is en daarom leven geeft, vitaliserend is en ook weer blij maakt. Dat is niet wat een mensenwoord doet. Dat is ook niet wat een psychiater kan doen, met alle achting voor deze beroepsgroep, maar dat is domweg niet wat een mens kan. Het vlees doet wat dat betreft, als we het fundamenteel benaderen, geen nut, maar Zijn geest wel; die maakt levend. En wat is die geest dan? Is dat wazig, zoals daar in de christelijke wereld over het algemeen heel waarschijnlijk over gedaan wordt? Nee, dat is heel duidelijk, dat is heel concreet: met Zijn woord namelijk. Zijn woorden. Neem dat tot u, of laat inderdaad olie gegoten worden in de wonde. Dat geneest. "Hij balsemt de wonden," zingen we ook weer in een lied, "en heelt alle smart." Hoe doet Hij dat? Door er olie in te gieten: Zijn woord namelijk.

Ja, kent u dit plaatje? Nou, dan is het toch wel denk ik... Ja, dat is de Olijfberg. De Olijfberg. En wat dacht je, die berg wordt gekenmerkt van oudsher juist door olijven. Uiteraard, daarom heet die berg ook zo: de Berg der Olijven. Het is de berg waar de Heer ooit – dat is een verhaal apart – leed, stierf en ook opstond. Dit wat ik nu zeg is onbekend. Wat bekend is, is dat Hij daar ook ten hemel voer. En ik moet erbij zeggen om het verhaal even compleet te maken: Hij zal straks, binnen afzienbare tijd mag ik inmiddels zeggen, ook terugkeren en Zijn voet zetten op die berg, de Olijfberg, die bij die gelegenheid middendoor zal splijten. Nou ja, dat is geweldig. Schitterend wat de Bijbel daarover zegt. Maar de Olijfberg: hier verliet de Heer het aardse toneel. Hier verdween Hij uit het oog. Maar als Hij straks terugkomt, dan wordt dat hele gat weer gedicht. Hij komt gewoon daar weer terug. Hij pakt de draad op daar waar Hij hem losliet. Hij ging ten hemel in, de shamajiem. Waarom? Nou, op de berg van de olijven, de shemen.

En wat doet hij dan vervolgens? Oh, dat plaatje had ik er ook nog bij gezegd, dat is ook zo. We hadden het net over zalven met olie voor gewonden, maar wat dacht je: in de Bijbel worden juist mensen tot profeet, tot priester of tot koning gezalfd. Hier een plaatje van David die gezalfd wordt door een... nee, uit een hoorn. Ziet u trouwens – details zijn belangrijk in de Bijbel, ik kan het niet nalaten – want David werd gezalfd met olie. Hij werd een gezalfde; als ik het in het Grieks zeg: hij werd een Christus. Maar dat betekent gewoon allemaal: hij werd een gezalfde, hij ontving leven. Maar hij werd gezalfd met een hoorn. Voor hem regeerde koning Saul en die werd ook gezalfd door dezelfde profeet trouwens, veertig jaar eerder, door Samuel, maar dan lees je: Samuel zalfde Saul niet vanuit een hoorn, maar uit een aarden kruik. Een beeld van vergankelijkheid. Het was van voorbijgaande aard. En inderdaad, het koningschap van Saul was op voorhand al bestemd om over te gaan naar een ander. Dat is het hele idee. De echte koning... een hoorn is in de Bijbel altijd een beeld van een koningschap. De tien hoorns die gij gezien hebt, dat zijn tien koningen. Het koningschap zou niet toekomen aan het huis van Saul, maar zou gaan naar het huis van David. Vandaar ook dat de Gezalfde voortkomt uit deze man, uit het koningshuis, uit die dynastie van David, duizend jaar later.

Maar in ieder geval, hij werd gezalfd met olie, daar ging het me even om. De Heer sprak tot Mozes: "Gebied dat ze tot u brengen zuivere olie uit gestoten olijven voor de kandelaar, om voortdurend een lamp te laten branden." Dus die hogepriester – dan moet ik even kort ter toelichting zeggen – die hogepriester moest dagelijks naar binnen gaan in die tent, in de tabernakel, later de tempel, maar eerst in de tabernakel. En dan moest hij het heilige betreden. In dat heilige stonden diverse attributen: de tafel van de toonbroden, het reukofferaltaar, maar vooral ook de kandelaar. De menorah, want dat is wel het woord wat hier staat: de menorah. En die moest hij dagelijks verzorgen, zodat daar licht zou schijnen. Die kandelaar die u hier ziet, dat was feitelijk een boom. Ik zal het u laten zien. Want als dan die wetgeving gegeven wordt over die kandelaar – alles wordt tot in detail beschreven – overigens is dit inderdaad ook de menorah, het nationale embleem van Israël. Als je naar de Knesset toegaat, dan zie je voor de Knesset dat bronzen beeld, heel groot, gestileerd: de menorah.

Ja, nou, Exodus 25: "Gij zult een kandelaar van louter goud maken." Zes armen... men spreekt altijd over een zevenarmige kandelaar, maar dat is niet correct. Het is een zesarmige kandelaar. Dit is de stam en dit zijn dus zes armen. "Zes armen nu zullen uit zijn zijden uitsteken; drie bloemkelken in de vorm van amandelbloesem aan de ene arm..."

▶ 47:30 De Menora als Ontwakende Amandelboom ↑ hoofdstukken

Het gaat erom dat die kandelaar niets anders was dan een gestileerde amandelboom. Feitelijk was het dus een boom met takken die vruchten gaf en vervolgens ook licht produceerde. Vrucht en licht... Ja, waarom trouwens? Die amandelboom heeft ook weer alles te maken met nieuw leven. Ik hoop dat u er nog bij bent. Ik heb voor de rest een heel weekend om bij te komen, maar we gaan zo dwars door de stof heen, dat maakt niet uit. Weet u wat ik altijd zo mooi vind bij Bijbelse typologie? Welk lijntje je ook volgt, je komt uiteindelijk toch altijd weer bij hetzelfde uit. Dus ook al raakt u nu even de draad kwijt, don't worry! Want we komen toch altijd weer uit bij de Gezalfde. Dus dan zit je altijd meteen weer goed.

Waarom die amandelboom? Nou, dat is een mooi verhaal. Een amandel is in het Hebreeuws namelijk verbonden met het woord voor waken of ontwaken. Ja, Theo weet het. Ik ben blij dat hij mij als Hebreeuws-kenner nu bevestigt. "Het woord des Heren kwam tot mij: Wat ziet gij, Jeremia?" En toen zeide ik: "Ik zie een amandeltwijg." Nu zijn we dus weer in een heel ander Bijbelhoofdstuk. En daarop zeide de Heer tot mij: "Gij hebt goed gezien, Jeremia, want Ik waak over mijn woord om dat te doen." In het Nederlands ontgaat je nu eventjes de link, maar met Hebreeuwse oren luisterend begrijp je het meteen, want het woord voor amandel is in de Bijbel gewoon hetzelfde woord als voor waken.

Dat komt ook weer omdat een amandelboom de boom is in Israël die het eerst tot bloei komt, het eerst ontwaakt. Als de natuur tot leven komt en ontwaakt, dan is dat eerst de witte amandelbloesem. Dat heeft dus te maken met ontwaken, met nieuw leven. Als de natuur dood was in de winter, komt het weer tot nieuw leven: ontwaken en dan 'revive', inderdaad. En dat heeft er dus mee te maken. "Ik waak over mijn woord." Dat is zo geweldig. Er is nergens waar God zo hoog over opgeeft als over Zijn Woord, want dat Woord is vast en betrouwbaar. Hij zorgt ervoor dat het vervuld wordt. Daar gaat ook niets boven dat Woord uit. Mensenwoord, ook al leidt dat tot prestaties, het is allemaal onzin. Ik zeg het eventjes heel zwart-wit: het vlees doet geen nut. Weet u wat waarde heeft? Zijn woordspreken. Want Zijn Woord is krachtig en levend, en de Heer waakt over Zijn Woord. En dat geeft een mens alles wat je nodig hebt. Heb je wonden? Laat je gewoon verzorgen door die barmhartige Samaritaan, als u begrijpt wat ik bedoel. Hij waakt over Zijn Woord.

Nou, dan gaan we weer even terug naar Leviticus 24. Die priester ging dus het heiligdom in met zuivere olie. Hij ging naar de kandelaar toe, wat hij dagelijks moest doen, buiten het voorhangsel der getuigenis in de tent der samenkomst. Dat wil zeggen: in dat voorste deel van die tent, het heilige. Daarachter had je namelijk nog de ark van het verbond, maar daar moest hij dus naartoe. Aaron moest die kandelaar voortdurend verzorgen, van de avond tot de morgen. Zodat als het 's nachts donker was, er licht was in het heiligdom. Dus in de wereld was het donker, maar daar brandde licht. Daar zou die hogepriester voor zorgen. En nou zal ik u eens wat vertellen... Ik hoop dat een aantal van u de draad al hebben opgepikt, of in ieder geval dat het belletje al is gaan rinkelen. Want wat is namelijk het verhaal?

▶ 51:44 Onze Hogepriester Die Dagelijks de Lampen Verzorgt ↑ hoofdstukken

Die hogepriester is natuurlijk niemand anders dan de Heer Jezus Christus zelf, de Christus, de Gezalfde. Hij is inderdaad het hemels heiligdom ingegaan en is nu onttrokken aan het oog. Hij is vanaf de Olijfberg omhooggegaan – met olie om het zo te zeggen – het hemels heiligdom ingegaan. Straks komt Hij weer terug en dan komt Hij weer op die Olijfberg terecht, maar Hij is met olie naar boven gegaan: onvergankelijk leven. Daar is Hij nu onttrokken aan het oog, maar wat doet Hij daar dan? Nou, Hij zorgt dat er licht is. Wat Hij doet, is die kandelaren verzorgen. Die kandelaar is een beeld van de gelovigen in de tegenwoordige tijd, gewoon van u en mij.

Als u 'amen' zegt op dat woord, dan mag u weten: Hij is die Heer, Hij is die Hogepriester en Hij zorgt voor licht. Hij zorgt ervoor dat we gaan stralen, de vrucht van de Geest dus. Want Hij zorgt ervoor dat die boom gaat bloeien en vrucht produceert. Maar wat dacht u? Die boom gaat gewoon licht geven. Hij produceert licht, de vrucht van de Geest, en Hij verzorgt die dagelijks, van de avond tot de morgen. Hij verzorgt die lampen en wat doet Hij dan? Hij brengt olie. Hij vult ze iedere keer bij, want dat is geen kwestie van een lichtje aansteken of een kaars, nee, al die lampen worden telkens bijgevuld met olie, zodat er altijd licht zou zijn in het heiligdom. De wereld mag donker zijn, maar in dat heiligdom zorgt Hij ervoor dat er licht is.

Dat is een prachtige beschrijving van het werk van de Heer in onze dagen. Wat doet Hij? Nou, gewoon de lampen verzorgen. Hij is daar in het hemels heiligdom en Hij vult ons met olie, gewoon dagelijks. En wat is nou de boodschap? Niet dat u iets moet gaan doen – dat zijn de werken van het vlees – maar mijn boodschap is, en ik kan het heel kort zeggen: ga laten. Laat Hem gewoon jou vullen, elke dag weer. In de wereld is het donker, maar 'don't worry', zeg ik weer opnieuw. We zijn over geen ding bezorgd. Hij zorgt voor licht, Hij zorgt voor olie, Hij vult je gewoon. 'Wees vervuld met de Geest' – is dat iets wat jij moet doen? Nee, dat kan helemaal niet. Maar Hij vult jou met zijn Woord. Laat je vullen met dat Woord, elke dag. Wilt u stralen? Dat is een loffelijk streven, want we weten allemaal dat echte schoonheid van binnen komt. Het komt niet door plastic, botox en al dat soort ongein. Dat is dan typisch weer het werk van de mens. Zo zielig, dat is echt zielig. Maar wij hebben het over 'geestig', over het werk waarbij Hij doet stralen. Hij zorgt ervoor dat je licht geeft.

Is dat nou zo makkelijk? Ja, dat is inderdaad zo makkelijk! Dat woord van genade, dat geeft Hij. En hoe werkt dat dan in de praktijk? Wat is nou leven uit genade? Nou, dat is gewoon Hem dankzeggen. Leven uit genade betekent niks anders dan Hem dankzeggen in alles. Je staat ’s morgens op en zegt: 'Ik dank U wel dat ik voor Uw rekening ben, dat U mijn leven leidt en dat U mij vult met Uw Woord.' Je mag alles van Hem verwachten en Hij geeft je wat je nodig hebt. Je hoeft het niet eens meer te vragen, joh, echt, dat is toch geweldig? Je dankt Hem! En als er wat gevraagd moet worden, laat me dan ook werkelijk beseffen dat U alles geeft. Dat bid ik wel, ja, dat we het echt ook beseffen. Maar laat je vullen, laat je vullen.

Misschien zegt u: 'Ja, maar er zitten nog zoveel onreine elementen in mijn leven, dingen waar ik nog vanaf moet of zo.' Daar vind ik nog iets moois bij. Want inderdaad, Hij vult olie bij, maar Hij zorgt ook nog voor de pit. Dat kun je ook dubbelzinnig opvatten, ja. Maar die pit... in de Bijbel gaat het over snuiters. Kent u dat woord? Tegenwoordig werken we allemaal met elektrische verlichting, maar een snuiter is gewoon zo'n schaartje om dat verkolde stuk van de vlaspit of van de pit weg te knippen, zodat die niet gaat walmen. Want als je dat namelijk niet doet, dan gaat hij wel rook produceren, maar steeds minder licht. Zwartigheid en zo, dat is juist niet de bedoeling. Nee, die priester die daar in het heiligdom dagelijks ging, die zorgde er niet alleen voor dat hij bijvulde, maar alles wat er niet hoort, knipt Hij gewoon weg. Laat dat gebeuren. Ga laten, mensen. Hij doet dat werk en dat is zo geestig, dat is zo vreugdevol als Hij dat werk inderdaad doet.

Het geeft weer hoe zulke dingen in onze taal soms besloten liggen. Ik verdenk degene die voor zulke uitdrukkingen gezorgd hebben er wel eens van dat die meer hebben begrepen, want wij spreken dan ook over 'zorgen voor pit'. Dat heeft trouwens ook weer alles met de vrucht te maken. Hij zorgt voor de pit, en alles wat verkoold en onzuiver is, wat alleen maar walm geeft, dat neemt Hij weg. En weet u wat Hij doet? Er staat ergens in Jesaja: 'De walmende vlaspit zal Hij niet doven.' Dat wat een beetje zielig staat te wakkeren of wat bijna uit dreigt te gaan, dat maakt Hij niet kapot. Integendeel, Hij snuit het en Hij vult het weer bij met olie. Hij heeft genoeg, we hebben olie genoeg. Wie geloof wil, moet maar eens naar die weduwe van Sarfath gaan en vragen: olie plenty! De wereld heeft een tekort aan olie, daarom wordt die prijs zo hoog, maar hier praten we over olie gratis: genade, gratie, voor niks. Genoeg, meer dan genoeg, en Hij geeft je alles wat je nodig hebt.

Dat doet Hij: 'Buiten het voorhangsel van de getuigenis in de tent der samenkomst zal Aaron die voortdurend verzorgen, van de avond tot de morgen.' In de wereld is het donker, maar Hij zorgt ervoor dat je licht geeft, dat je gaat stralen. Ja, nou zou ik haast nog in de verleiding komen...

▶ 59:18 De Rinkelende Belletjes: het Klinkende Woord ↑ hoofdstukken

Ik zie dat ik een beetje laat ben bij deze laatste versie. Maar die hogepriester... ik kan het kort zeggen. Die hogepriester ging namelijk in het heiligdom en wat deed hij dan? Nou, ik zal het lezen uit Exodus 28. Daar staat: "En gij zult op zijn..." – dat gaat over de hogepriester – "...zomen..." – dus de onderkant van zijn kleed – "...op de zomen zult gij granaatappels hebben." Weer een andere vrucht. We hadden het eerst over de amandel en de olijf, maar nu hebben we het ook nog over granaatappels.

Nu ga ik het niet over de granaatappels zelf hebben, maar er staat dat er granaatappels op moesten in de kleuren hemelsblauw, purper en scharlaken. Dat wil zeggen: hemelsblauw, en scharlaken, dat is rood, de kleur van de aarde: adoma, adama. Het woord aarde is namelijk verwant aan rood. En dan heb je ook nog purper. Dat is de verbinding. Als je rood en blauw verbindt, dan krijg je purper. Purper is de kleur van de Middelaar, Hij die hemel en aarde samen verenigde. Dat is purper. Die hogepriester droeg een heel kleurrijk kleed wanneer hij het heiligdom inging met olie. Aan die zomen zaten die vruchten; er staat bij dat rondom op zijn zomen al die vruchtjes zouden zitten en gouden belletjes overal daartussen.

Ja, zie je deze belletjes? Allemaal belletjes. U hoorde mij net vragen of er al een belletje gaat rinkelen; dat bedoel ik nu dus echt vrij letterlijk. Want moet u het lezen – en nu heb ik een foutje gemaakt want ik had een vers later ook nog moeten citeren, dat maak ik dan wel even thuis in orde, maar ik kan het zo ook doorgeven; anders moet u het zelf maar eventjes in uw Bijbeltje nakijken – maar het zit zo: als die hogepriester naar dat heiligdom binnenging en de kandelaar ging verzorgen door elke dag olie bij te vullen, zodat die kandelaar elke dag licht produceerde, dan verzorgde hij die boom met zijn vrucht en de pitten. Hij deed gewoon alles waardoor die boom, die kandelaar, ging stralen.

Die hogepriester was onttrokken aan het oog. Niemand zag hem. Dat is precies ook de huidige positie; er valt niets te zien. Nee, maar één ding wel: er viel niets te zien, maar die hogepriester is er wel te horen. Want als die hogepriester in die tent daar bezig was, dan hoorde je allemaal belletjes rinkelen. Hij was daar bezig en de zoom van zijn kleed was omringd door alles. Als hij daar liep en bezig was, hoorde je de belletjes rinkelen. Hij was niet te zien, laat ik het zo kort zeggen, maar hij liet wel van zich horen. Zo staat het er ook precies bij in dat vers wat ik nu eventjes per abuis niet kan projecteren. Dat is de hogepriester: hij laat van zich horen. Zijn woord, dat klinkt.

De hogepriester valt niet te zien, nee, maar zijn woord klinkt. En zijn woord is levend, het is krachtig en het maakt ons geestelijk en produceert rijke vrucht. Hij doet dat en hij laat ons zo ook stralen en die vrucht produceren. Dat is zijn werk. Amen.