Vergeving in bloedvergieten?
13-12-2020 - Geplaatst door Andre Pietzondag 13 december, Benthuizen
Hebreeën 9:22 geldt als pijler voor de leer leer van ‘verzoening door voldoening’. Die leer houdt in dat God alleen kan vergeven wanneer een onschuldige in plaats daarvan de straf draagt en sterft. Dat is wat de offerdienst zou uitbeelden. Maar is dat zo? Geldt het slachten van offerdieren inderdaad als een plaatsvervangende straf? Of gaat het juist om wat er na de slachting plaatsvindt in het offeren bij het altaar? Op deze belangrijke vragen hopen we in deze samenkomst nader in te gaan.
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- De Traditionele Satisfactieleer: Verzoening Door Voldoening
- De Offerdienst als Voorafschaduwing in Hebreeën 9
- Een Cruciale Ontdekking: Bloeduitgieting in Plaats van Bloedstorting
- De Werkelijke Betekenis van het Altaar als Verhoging
- Het Offer van Christus Is Niet Zijn Sterven, maar Zijn Opstijgen
- Bloeduitgieting aan de Voet van het Altaar tot Beschutting
- De Wet als Schaduw van Kruis en Opstanding in Hebreeën 10
- De Opgewekte Christus als Fundament van het Evangelie (1 Korinthe 15)
De Traditionele Satisfactieleer: Verzoening Door Voldoening ↑ hoofdstukken
Het was deze week dat iemand mij attendeerde op een specifiek woord in Hebreeën 9 vers 22, dat ik altijd anders had begrepen en verstaan dan dat het er echt staat. Dat vond ik een geweldige eye-opener en ik wil dat graag vanmorgen met jullie delen, en het meteen in een wat bredere context plaatsen. De titel van deze studie is: 'Vergeving in bloedvergieten?'
Dit brengt ons bij een begrip dat in de christelijke theologie traditioneel een hele grote rol speelt. Ik denk dat het denken van 99,9 procent van de orthodoxe christenen daardoor is gestempeld – en vermoedelijk ligt dat percentage nog wel hoger, maar dat heb ik niet direct onderzocht. Dat noemen we de satisfactieleer. Je herkent daar het woord 'satisfaction' in, maar het is eigenlijk het Latijnse woord voor genoegdoening. De theologische term daarvoor is de 'verzoening door voldoening'.
Dit is de traditionele uitleg van Jezus' kruisdood. De vraag is: waarom moest de Heer Jezus sterven aan het kruis van Golgotha? Het algemene, gangbare antwoord is dat dit was om daar verzoening te bewerken. En hoe doet Hij dat? Wel, door voldoening te geven aan Gods eer. De gedachte is deze: omdat God rechtvaardig is, kan Hij alleen vergeven wanneer de straf op de zonde wordt voltrokken door iemand die onschuldig is. God kan niet zomaar vergeven; Hij is rechtvaardig, dus die zonde moet daadwerkelijk worden betaald. De schuld moet worden voldaan, de straf moet worden voltrokken en dan pas is er sprake van vergeving.
Strikt genomen – ik zeg het er meteen even bij, hoewel ik het nu niet verder toelicht – is er dan eigenlijk niet eens meer sprake van echte vergeving. Want stel u voor dat u mij iets schuldig bent en een ander zegt: "Hij kan dat niet betalen, ik betaal voor hem", dan hoef ik u helemaal niets meer te vergeven. Er is immers betaald. Het hele begrip 'vergeving' wordt in dat verhaal volstrekt hol. Het betekent niets meer, want er valt niets meer te vergeven; er heeft namelijk voldoening plaatsgevonden.
Het idee is dus dat God niet zomaar kon vergeven. De straf is voltrokken en op het kruis zou Jezus de straf voor onze zonden hebben gedragen. Ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die dit nu horen en zeggen: "Ja, maar dat is toch precies wat de Bijbel zegt? De Bijbel zegt toch dat Jezus stierf voor onze zonden?" Dan zeg ik: jazeker, dat staat er. Hij stierf ten behoeve van onze zonden. Maar u leest nergens in de Bijbel dat Hij stierf om de straf voor onze zonden te dragen. Hij droeg de straf, dat is waar, maar niet de straf van God. Hij droeg de straf die mensen Hem oplegden. Het oordeel van Pilatus was uiteindelijk – hoewel hij zijn handen in onschuld waste – dat Hij des doods schuldig was. Dat was in ieder geval wat ook het Sanhedrin had gezegd. Zij legden Hem de doodstraf op en die straf droeg Hij, maar niet de straf van God. Dat staat nergens in de Bijbel.
Ik ben nog steeds bezig om die leer uit te leggen, al geef ik tegelijkertijd commentaar; ik kan het niet nalaten. De essentie van de offerdienst zou volgens deze leer zijn – en zo heb ik het zelf ook van jongs af aan vernomen in de kerk – dat door een onschuldig dier te slachten, de schuld van de offeraar zou worden betaald. Het is de traditionele leer, niet alleen in een specifieke kerkelijke richting, maar in de hele orthodoxie. Men zegt dat ik schuldig ben door een zonde die ik begaan heb, en omdat ik die straf niet zelf onderga, wordt die straf gelegd op een ander. In de offerdienst is dat het beeld dat wordt gesymboliseerd: dat onschuldige, gave dier ondergaat de straf die ik had verdiend. Zo vindt God genoegdoening en wordt Zijn rechtvaardigheid bevredigd. Als ik daar dieper over doordenk, krijg ik de rillingen over mijn lijf bij de gedachte dat het zo zou werken. Maar dat zou dus de kerngedachte zijn van de offerdienst: een onschuldig dier draagt de straf van de offeraar, wordt geslacht en is des doods schuldig. Dat zou dan de plaatsvervanging zijn, nog zo'n belangrijk element. Jezus Christus stierf plaatsvervangend voor ons: wij waren schuldig en Hij droeg de straf; wij moesten sterven en Hij stierf. Dat is het idee.
Er is ook een kerntekst die deze leer samenvat, althans, dat is de gedachte. Daar gaan we nu naartoe en die is te vinden in Hebreeën 9 vers 22.
De Offerdienst als Voorafschaduwing in Hebreeën 9 ↑ hoofdstukken
Laten we het eerst even over de Hebreeënbrief in het algemeen hebben om een beeld van het geheel te krijgen. De Hebreeënbrief is, het zal u niet verbazen, geschreven aan Hebreeën. Dat wil zeggen: aan Israëlieten, aan Hebreeuws-sprekenden in Jeruzalem. Het was gericht aan gelovige Hebreeën die het evangelie van de Messias hadden vernomen en hadden ontdekt dat Jezus Christus de beloofde Messias is. Er waren er tienduizenden in Jeruzalem alleen al en in de omliggende streken; u leest dat in het boek Handelingen. Welnu, aan hen werd deze brief geschreven. Het was vlak voor de verwoesting van de tempel, ergens in de jaren zestig van de eerste eeuw.
De schrijver — ik denk dat het Paulus is geweest, maar dat doet verder niet ter zake — wijst er dan op dat Jezus Christus in alle opzichten zoveel meer en zoveel beter is dan alles wat Israël kende onder het Oude Verbond in het Oude Testament. Hij gaat diep in op allerlei geschiedenissen, maar ook op personages. In Hebreeën 7 gaat het bijvoorbeeld over Melchizedek en zijn betekenis, en waarom Melchizedek zoveel meer is dan Aäron.
In Hebreeën 9 gaat de schrijver heel uitgebreid in op de tabernakel en op de verschillende tenten. Je had het Heilige en daarachter had je het Heilige der Heiligen. Hij beschrijft alle attributen daarin: de ark, de kandelaar, het reukaltaar, enzovoort. Hij gaat in op de details en hoe al die dingen spreken van dat wat zou komen. In het Oude Verbond had God allerlei emblemen, symbolen en rituelen gegeven, maar ze wezen allemaal vooruit. Ze waren een voorafschaduwing, en op dat begrip kom ik later trouwens nog te spreken.
In vers 21 haak ik dan aan, en dan komen we vanzelf bij vers 22. Hier schrijft de schrijver over de tent die werd ingewijd. De tent, dat wil zeggen de tabernakel — het woord tabernakel betekent immers gewoon 'tent'. Er wordt op gewezen dat Mozes ooit, en u vindt dat in het boek Exodus terug, bij de inwijding van het Oude Verbond en de voltooiing van de bouw van de tabernakel, de tent en al de voorwerpen van de liturgie — zo staat het er eigenlijk letterlijk — besprenkelde met bloed. 'Liturgie' is een Grieks woord, en dat is ook het woord dat hier wordt gebruikt. Mozes was degene die in dit geval het Oude Verbond inwijdde. Alles in die tabernakel, alle voorwerpen en het hele instrumentarium, werd besprenkeld met bloed.
Ik wijs er alvast op, niet alleen op wie dit deed — Mozes — maar ook op het feit dát hij besprenkelde. Er waren dieren geslacht: stieren, bokken, lammeren, kalveren en ja, precies, ook nog duiven om het compleet te maken. Die werden bij die gelegenheid geslacht, maar het bloed daarvan werd opgevangen en vervolgens besprenkeld. Dus eerst werd er geslacht, het bloed werd opgevangen, en daarna kreeg het pas zijn functie. Ik zeg dit nu even tussendoor, maar in werkelijkheid is dit ongelooflijk belangrijk: eerst werd er geslacht en daarna gebeurde het pas, want toen besprenkelde Mozes de zaken met het bloed.
De schrijver vervolgt dan: "En bijna alles wordt in bloed gereinigd overeenkomstig de wet." Dat was allemaal zo bepaald; het werd nauwkeurig ingezet, beschreven en vastgelegd. Alles werd gereinigd, gewijd en ritueel geschikt gemaakt, namelijk in bloed. De schrijver zegt "bijna alles", want er zijn inderdaad een paar markante uitzonderingen. Een heel beroemde uitzondering is de wetgeving in Numeri 19 over het reinigingswater. Ik herinner me dat we daar jaren geleden, dat was toen uiteraard nog in Zoetermeer, een bijeenkomst aan hebben gewijd. Dat zijn prachtige uitbeeldingen. In dat geval was het dus geen bloed, maar water dat op een speciale manier was bereid. Maar het algemene idee is: de dingen worden in bloed gereinigd, grosso modo.
En dan staat er, en nu komen we bij het eigenlijke punt: "en zonder bloeduitgieting geschiedt er geen vergeving." Dat is de gedachte. Toen ik zojuist zei dat dit een van de kernteksten is in de leer van 'verzoening door voldoening', doelde ik op wat u hier leest. De Statenvertaling en de NBG-vertaling zeggen hier: "zonder bloedstorting geschiedt geen vergeving." Nu begrijpt u ook hoe men aan die leer komt: hoe kan God vergeven en jou iets niet aanrekenen? Wel, zo redeneert men, omdat een dier dat onschuldig en gaaf is, zijn bloed stort.
Een Cruciale Ontdekking: Bloeduitgieting in Plaats van Bloedstorting ↑ hoofdstukken
Ik zal u vertellen over de ontdekking die ik deze week deed. Er staat namelijk geen bloedstorting. Ook geen bloedvergieting. En als ik zeg bloeduitstorting, dan is dat in medische termen weer iets anders, dus laten we die maar even terzijde schuiven. Maar het algemene idee is altijd dat zonder bloedstorting er geen vergeving geschiedt. Men denkt dan dat die vergeving gelegen is in het feit dat zo'n dier geslacht wordt en dat het bloed vervolgens wordt gestort. Dat bloed wordt vergoten bij de slachting, zo is de gedachte, en door die slachting zou er dan vergeving zijn.
Maar er staat geen bloedstorting; er staat bloeduitgieting. Nu kan ik me voorstellen dat u zegt: "Wat maakt dat voor verschil? Of het nu bloedvergieten of bloeduitgieten is?" Welnu, er staat in het Grieks inderdaad een specifiek woord. U ziet het hier op de dia. Ik ga het niet uitspreken, want dat is een hele mond vol en dan ga ik fouten maken. Het zou me wel lukken, maar pas na twee of drie keer proberen en dat wil ik u niet aandoen.
Het woord is samengesteld uit een paar delen, namelijk uit 'bloed', het voorzetsel 'uit' en vervolgens het grondstamwoord 'gieten'. Trouwens, dit ene woord komt ook maar één keer voor in het Nieuwe Testament. Ik moet erbij zeggen dat het woord 'uitgieten' – dus niet specifiek 'bloed uitgieten', maar gewoon 'uitgieten' – wel heel vaak voorkomt. Zo ben ik momenteel bezig met een studieserie over het boek Openbaring. In Openbaring 16 staat telkens dat een engel, een boodschapper, een schaal leeggoot. Telkens wordt daar ook dat woord gebruikt: uitgieten. Precies wat het is. Dat komt heel vaak voor in het Nieuwe Testament.
Maar het idee is dus inderdaad: het is bloeduitgieten. Omdat dit specifieke woord maar één keer voorkomt in het Nieuwe Testament, zou je kunnen zeggen dat we hier niet veel houvast hebben om de betekenis precies te achterhalen. Als je de betekenis van een woord echt wilt leren kennen, dan doe je dat door naar twee dingen te kijken. Allereerst naar de samenstelling, zoals ik net deed, maar dat zegt niet altijd alles over de betekenis. De echte betekenis van een woord vind je simpelweg door te kijken naar hoe het wordt gebruikt. Dat is ook het grote voordeel, het grote belang zelfs, van concordant vertalen: door zo'n specifiek Grieks of Hebraeus woord zoveel als mogelijk één-op-één weer te geven, leer je zo'n woord echt kennen door het gebruik. Dat is een heel normaal fenomeen.
Zoals ik al zei: als een woord maar één keer voorkomt in het Nieuwe Testament, word je daar niet direct veel wijzer van. Maar dat is niet het enige houvast dat we hebben. We hebben namelijk ook de LXX, oftewel de Septuaginta. Dat is Latijn voor 'zeventig', maar ik moet daar even iets bij uitleggen. Ons Oude Testament is oorspronkelijk in het Hebraeus geschreven; dat is het origineel. Maar dat Oude Testament is ook vertaald in het Grieks. Wanneer in de dagen van het Nieuwe Testament het Oude Testament wordt aangehaald – dat zie je bijvoorbeeld in de brieven van Paulus – dan citeert hij, zeker voor zijn Griekssprekende lezers, uit die Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament. Dat was in die dagen wat het Engels nu is. Zodra je buiten de Hebreeuwse wereld kwam, werd daar Grieks gesproken en werd de Griekse vertaling van het Oude Testament gebezigd. Die Septuaginta speelt dus ook in het Nieuwe Testament al een enorme rol.
Nu komt het frappante: in die Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament, wordt dit specifieke woord voor 'bloed uitgieten' acht keer gebruikt in verband met de offerdienst. Maar dan altijd in de zin van het uitgieten van bloed, en nooit in de zin van bloedvergieten of bloedstorting als synoniem voor het slachten zelf. Het is altijd het uitgieten van het bloed nadat het dier geslacht is, en dat gebeurde bij vele gelegenheden. Al die acht keren dat het woord wordt gebezigd, gaat het inderdaad over dat bloed dat opgevangen was bij de slachting, en dat vervolgens dienst deed door te worden uitgegoten bij het altaar.
Laat ik u meteen meenemen naar het eerste voorbeeld daarvan in Exodus 29. Ik ga niet al die acht keren langs, want dan wordt het een beetje saai; je ziet namelijk telkens exact hetzelfde fenomeen. In Exodus 29 zegt God tegen Mozes: "En u zult het bloed van een jonge stier nemen en op de horens van het altaar aanbrengen met uw vinger." Kijk, dat is het idee van besprengen. Aan de ene kant is er sprake van besprenkelen of besprengen; dat doe je met de vingers, je doopt ze erin en druppelt het op – nou ja, in dit geval het altaar. Ik moet daar nog iets bij zeggen, want ik heb het hier op de dia even onderstreept.
De Werkelijke Betekenis van het Altaar als Verhoging ↑ hoofdstukken
Het woord altaar – een altaar in de Bijbel is altijd een verhoging. Dat kan zelfs gewoon één steen zijn, een hoop stenen, een berg of een berg zand. In feite was het brandofferaltaar ook niets anders dan een kast, en die werd dan volgegooid met zand of met stenen. Dan had je dus eigenlijk gewoon een verhoging. Een altaar is een verhoging en als je een klein beetje feeling hebt met taal, dan begrijp je ook meteen dat altaar inderdaad ook gewoon verhoging betekent. Het komt van het Latijnse altus en dat betekent hoog.
We hebben bijvoorbeeld een alt. Wat ben jij, Daniela? Jij bent een alt. Ja, je hebt ook nog de sopraan, die is nog wat hoger, maar een alt betekent hoog. Want het is hoog in de zin van hoger dan een mannenstem, zoals een bas of een tenor. Ik ga er niet te veel over zeggen, want dan ga ik echt fouten maken. Meer dan dat ik er nu over zeg, weet ik eigenlijk ook niet, maar in elk geval: het woord alt betekent gewoon een hoge stem, namelijk een vrouwenstem. Het is niet de hoogste, maar het betekent gewoon hoog.
Je ziet het trouwens ook nog in het Engels: altitude. En dan zie je het ook, dat is de hoogte. Als je in het vliegtuig gaat en er wordt op een gegeven moment gezegd dat we vliegen op een bepaalde altitude – dat is dan zoveel mijl of, hoe zeggen ze dat, meters geloof ik – dan gaat het over de hoogte. Een altaar is dus gewoon een verhoging, van welke vorm dan ook. Hoe het dan ook was gemaakt en hoe het verhoogd was, doet niet ter zake; een altaar is een verhoging.
Dit is zo buitengewoon belangrijk voor het verstaan van de offerdienst. Want standaard wordt er in het hele christelijke, traditionele denken – als we het hebben over het offer van de Heer Jezus – direct gedacht aan Zijn sterven. En ik ga u vertellen – en we hebben het bij een andere gelegenheid via andere aanvliegroutes ook wel eens besproken, maar nu doe ik het op deze manier – hoe dat werkelijk zit.
Het Offer van Christus Is Niet Zijn Sterven, maar Zijn Opstijgen ↑ hoofdstukken
Het offer van de Heer Jezus Christus is niet Zijn sterven. Nee, kijk, het idee is: je hebt eerst de slachting. Een dier wordt geslacht en inderdaad, dat spreekt van het lam dat geslacht is. Hoeveel voorbeelden moet ik u daarvoor geven uit het Nieuwe Testament? Onmiskenbaar is bijvoorbeeld een lam dat geslacht werd op de veertiende Nisan, zoals de Here Jezus ook op de veertiende Nisan werd geslacht als het paaslam. Maar dat is de slachting.
En dan moest er een gaaf dier zijn, uiteraard onschuldig. In verband met dieren spreek je niet over schuld, maar het moest een gaaf dier zijn; er mocht niets aan mankeren, het mocht geen gebrek hebben. Je zou natuurlijk in economische termen kunnen zeggen: die dieren moeten toch geslacht worden, dus we nemen gewoon een dier dat van alles mankeert. Nee, het moest een gaaf dier zijn. 'Volmaakt' staat er dan ook, of eigenlijk is dat in de zin van gaaf. En het was ook een jong dier. De leeftijden varieerden, maar het was in ieder geval jong. Dat dier stierf dan inderdaad ten behoeve van de offeraar, maar niet in de zin dat het een straf was dat dat dier geslacht werd. Eerst was daar de slachting. Dat spreekt inderdaad van de Heer Jezus Christus die geslacht werd. Maar was dat het offer? Nee, zeker niet. Dat ging vooraf aan het offer, want het offer vond daarna plaats.
Kijk, ik vind dit geen hogere wiskunde. Het is zo logisch, maar het is buitengewoon belangrijk willen we het offer van de Heer Jezus Christus verstaan. Hij werd geslacht en daarna werd Hij verhoogd. Ja, letterlijk. Een altaar is een verhoging; dat probeerde ik u zojuist duidelijk te maken. Dat is precies ook wat er gebeurde met de Heer Jezus Christus. Hij werd geslacht, Hij stierf, Hij kwam in het graf en vervolgens, op de derde dag, verrees Hij. Hij steeg op, Hij werd verhoogd. Het slachten was de uiterste vernedering; Zijn opstanding op de derde dag, dat was Zijn verhoging. Hoe staat het in Filipenzen 2? Hij is gehoorzaam geworden tot de dood van het kruis. Dat is de slachting. Hij werd ook inderdaad geslacht; daar hebben we het ook wel eens over gehad, dat Hij inderdaad helemaal leegbloedde. Hij werd geslacht, dat was Zijn vernedering, Hij stierf de dood, de dood van het kruis. Dáárom heeft God Hem ook uitermate verhoogd. En dat begon uiteraard op de dag van Zijn opstanding. Feitelijk was de dag van Zijn opstanding tevens ook de dag van Zijn hemelvaart, maar dat is weer een verhaal apart. In ieder geval, Hij werd toen verhoogd.
Als we het hebben over een brandoffer... In de vertalingen is er altijd sprake van een brandoffer of van het altaar dat in de voorhof stond. Je had het heilige der heiligen, dat was de tent, maar je had ook die omheining en wat er binnen die omheining stond, was de voorhof. Het eerste grote attribuut was vijf el breed en vijf el lang, dus vierkant, en drie el hoog. Het was best wel groot, een soort kast gevuld met stenen, vandaar een verhoging. Dat was het brandofferaltaar. Maar weet u hoe het eigenlijk heet? In het Oude Testament, als er sprake is van het brandofferaltaar, dan staat er letterlijk: het altaar van opstijging. Een brandoffer is eigenlijk een opstijgoffer. Wij denken dan meteen: ja, het wordt verbrand en daardoor stijgt het natuurlijk op. Jawel, maar het staat er letterlijk: het was een opstijgoffer. En hoe steeg het op? Inderdaad doordat het in rook opging. Dat was trouwens goddelijk werk en er mocht geen vreemd vuur gebruikt worden. God had het offer ooit aangestoken en zo steeg het op. En dan staat er altijd bij dat, als dat van het altaar ging, het voor God een liefelijke reuk was. Dáát was de liefelijke reuk, niet de slachting. De slachting was noodzakelijk; wilde zo’n dier geofferd kunnen worden, dan moest het eerst geslacht worden. Dat is waar, maar het offer zelf vond plaats na de slachting bij de verhoging. Dan steeg het op uit het graf, zo zie ik dat. Het verrees, het steeg op en God was degene die het aanstak. Er mocht inderdaad geen menselijk vuur zijn; een mens mocht dat niet aangestoken hebben. Iedere keer als het vuur gebruikt werd om weer andere dingen aan te steken, dan werd het vuur genomen van het vuur dat God ooit zelf had aangestoken. Dat is een beetje het idee van de Olympische vlam: het vuur wordt overgenomen, maar God is degene die het van origine had aangestoken. En hoe veelzeggend is dat ook weer, want wie is degene die de Heer Jezus Christus uit het graf deed opstijgen en Hem verhoogde, zodat Hij verrees voor God tot een liefelijke reuk? Dat was God zelf. Zodat het altaar en wat daar gebeurde – namelijk dat het verrees en dat het opsteeg – spreekt van de opstanding van de Heer Jezus Christus.
Dan nog iets uit Exodus 29. Het is even terzijde, maar ik vind het te mooi om het te laten liggen. Daar staat: "En u zult van het bloed van de jonge stier nemen en op de horens van het altaar aanbrengen." Zo'n altaar was vierkant en had dus vier hoeken, en aan die vier hoeken waren vier horens bevestigd. Uit één stuk trouwens, allemaal details. Die horens wezen naar de vier windrichtingen. De vier hoeken van de aarde, dat zijn de vier windhoeken. Een horen in de Bijbel is een beeld van koningschap. Dus de vier horens spreken van de Koning, van de opgewekte Koning die verhoogd is, die heerst, die Koning is. Niet alleen in Israël, maar over de vier hoeken der aarde; dat wil zeggen dat Hij wereldwijd Zijn koninkrijk gaat vestigen.
Een ander ding is dat die horens van het altaar een speciale functie hadden: ze beveiligden namelijk voor de dood. Dat is heel apart. In Exodus 21 lees je dat degene die de horens van het altaar vastpakte, niet mocht sterven. Hij was beveiligd voor de dood. Er zijn zelfs twee geschiedenissen in de Bijbel waar daarnaar gerefereerd wordt. Dat was bijvoorbeeld wanneer iemand onopzettelijk iemand had gedood. Dan kon hij vluchten naar de vrijstad, maar ook naar het altaar gaan en de horens van het altaar vastgrijpen. Dan kon hij niet gedood worden; het beveiligde iemand voor de dood. Als je eenmaal begrijpt waar een altaar van spreekt en wat het offer dat daar gebracht werd betekent, dan begrijp je dat ook meteen. Want het spreekt van opstanding. Waar vind je beveiliging voor de dood? Dat vind je daar bij het altaar. Er is die geschiedenis van Adonia, een broer van Salomo, die een greep naar de macht had gedaan. Hij was een zoon van David, jazeker, maar de troon was voor Salomo. Toen Adonia vastliep, lees je in 1 Koningen 1 vers 50 dat hij de horens van het altaar greep en dan wordt hij inderdaad niet gedood, hij wordt vrijgelaten. Later lees je het nog een keertje over Joab, al ging dat weer wat anders, maar het idee is dit: die horens van het altaar dienden om te beveiligen voor de dood. Als je begrijpt dat het altaar spreekt van opstanding en verhoging, dan begrijp je dat ook.
Bloeduitgieting aan de Voet van het Altaar tot Beschutting ↑ hoofdstukken
Vers 12. Dat was eigenlijk voor dit, want dit was nog maar eventjes inleiding. Want de eerste keer dat er sprake is in de Septuagint van bloed uitgieten, dat is hier: "U zult van het bloed van de jonge stier nemen en op de horens van het altaar aanbrengen met uw vinger en al het bloed uitgieten aan de voet van het altaar." En dat staat nog een keer of zeven in Exodus en Leviticus. Iedere keer dit: bloed uitgieten aan de voet van het altaar. Dit is dus hetzelfde woord als in Hebreeën 9 vers 22.
Gaat het hier over het slachten van een dier? Nee, zeggen ze in Polen dan. Nee, ja. Het gaat hier niet... Zo'n dier was geslacht. Het bloed was opgevangen en vervolgens wordt dat bloed aangebracht aan de voet van het altaar. Dat bloed uitgieten spreekt niet van het sterven – dat is de slachting – maar het spreekt van de gestorvene. Ja, dat bloed herinnerde aan dat lam of dat dier, die stier, dat kalf of die duif dat geslacht was. Het spreekt van de gestorvene, maar die vervolgens...
Aan de voet, het fundament, eigenlijk daar waar de verhoging begint, daar wordt het bloed uitgegoten. Dat wil zeggen: de gestorvene wordt verhoogd. Dat is standaard de procedure. Het idee van dat bloed uitgieten is: blijft dat dier dat geslacht is daarbij? Nee. Het wordt gebracht bij de verhoging. Daar waar de verhoging begint, daar wordt het uitgegoten. En het idee is: de verhoogde, dat is degene die eerst stierf. Of omgekeerd: de gestorvene, dat is degene die verhoogd wordt. In feite werd het dier ook geslacht. Ja, waarom? Nou, opdat het bloed zou worden aangebracht aan de voet van het altaar.
En je zegt: waar gaat dit over? Als je niet begrijpt dat dit inderdaad een schaduw is van wat zou komen, ja, dan ontgaat het je. Maar het idee, de lijn, de contouren zijn zo helder. Namelijk: eerst de slachting, daarna het altaar. Eerst wordt het bloed opgevangen, dat is het sterven bij de slachting. Daarna wordt het vervolgens gebracht bij de verhoging. De gestorvene, dat is degene die verhoogd wordt. En zo gaat het standaard in de hele offerdienst.
Ik neem u nog mee naar een belangrijk vers in Leviticus 17, daar staat dit. Ogenblikje. Want in Leviticus 17 vers 11 wordt dit gezegd: "De ziel van het vlees is in het bloed." In feite is alles wat bloed heeft, ook een ziel. Wij spreken alleen van een onsterfelijke ziel, maar dat is een volkomen onbijbels idee. De eerste keer dat het woord ziel gebruikt wordt, gaat het niet eens over de mens, maar over het gedierte. Tenminste, als u een Statenvertaling hebt, dan ziet u dat ook meteen in Genesis 1 al: de zielen in het gedierte. Dat wat bloed heeft. Een plant is geen ziel, want hij heeft geen bloed. Nee, de ziel heeft alles te maken met het bloed. Dat verzin ik niet, maar dat wordt hier al in Leviticus 17 gezegd: "Want de ziel van het vlees is in het bloed."
En dan zegt God: "En Ik" – met een hoofdletter – "geef het jullie op het altaar." Maar, met andere woorden, waar is dat bloed voor bestemd? Was het klaar als het... Kijk, in feite, als ik eventjes terugga naar die theologie waar ik het over had, die christelijke theologie. Dan zou je eigenlijk zeggen: nou, als een dier geslacht is, dan is dat het dan. Want ja, nu is de straf voltrokken en nu is het voldaan en dat is het. Maar dat is helemaal niet zo. Dat dier moest geslacht worden, maar daar ging het niet om. Nee, het ging erom dat het bloed zou worden opgevangen en dat vervolgens op of bij het altaar zou komen. "Ik geef het jullie op het altaar", daar was het bloed voor bestemd. En dan staat erbij: "tot beschutting over jullie zielen." Als u de gangbare vertaling hebt – en ik kan me herinneren dat ik recentelijk nog even hierover gesproken heb – dan wordt hier normaal gesproken over verzoening gesproken.
Maar dat is heel verwarrend, want verzoening is iets heel anders. Verzoening heeft te maken met vijandschap die omgezet wordt in vrede. Maar hier wordt niet over verzoening gesproken, maar over beschutting. De eerste keer... die moet u echt onthouden. Nou, u moet niks, maar ik kan het u aanraden. De eerste keer dat dit woord kafar gebruikt wordt – of kafer of kipoer, Yom Kipoer – dat is in verband met de ark van Noach. Die moest worden bestreken, bepekt. En dan staat er eigenlijk gewoon dit woord kafar. Dat wil zeggen: hij werd beschut, bedekt. Zodat iets inderdaad bedekt was, maar daarmee ook beschut. Want daar dient dat pek voor natuurlijk: om die ark gewoon waterdicht te maken, zeg maar. Een veilige ark. Een veilige ark, ja. Beschermd en beschut tegen de dood ook. Maar dat is wat het is. Dat bloed, zegt God: "Dat geef Ik jullie voor op het altaar." Daar is het voor. En daar is het tot beschutting over jullie zielen. Daar redde het van de dood. En als je eenmaal begrijpt wat het altaar is en wat daar plaatsvond, dan wordt dat ook in één keer volkomen helder, als u het mij vraagt. Heb ik er nog een?
De Wet als Schaduw van Kruis en Opstanding in Hebreeën 10 ↑ hoofdstukken
Ik had het net over Hebreeën 9 vers 22, dat is ongeveer aan het eind van dat hoofdstuk. En als je dan even doorleest, dan kom je in Hebreeën 10. Daar staat dit: "Want", zegt Paulus — dat zeg ik er voor het gemak maar even bij — "want de wet, die een schaduw heeft van de aanstaande goede dingen." In de NBG-vertaling staat het geloof ik als 'de toekomstige goederen'. Ja, goederen is een beetje een misleidend woord, want bij goederen denken wij meteen aan bepaalde producten. Maar goederen is eigenlijk het meervoud van goed: goede dingen dus.
Kijk, alles wat Paulus hier zegt is: de wet, wat heeft ze? Nou, een schaduw van de dingen die aanstaande zijn, die toekomstig zijn, die zouden komen. Het oude verbond was eigenlijk gewoon prematuur. Dit zijn de dingen die ik jullie nu geef, maar dit is niet waar het om gaat. Dat begrijp je trouwens meteen ook als je al die wetten in Exodus en Leviticus leest, met dat bloed en dat altaar en die instrumenten. Dan denk je: dit kan natuurlijk nooit hetgeen zijn waar het om gaat. Dit moet een uitbeelding hebben, want aan zich heeft dat geen enkele betekenis. Dat zegt Paulus, de schrijver van de Hebreeënbrief, ook: het is onmogelijk dat het bloed van stieren en bokken zonden wegneemt. Dat kan ook helemaal niet. Nee, het gaat er ook niet om dat het dat daadwerkelijk doet. Het wijst vooruit, het voorafschaduwt. Dat is wat het doet. Het heeft in zichzelf misschien helemaal geen enkele betekenis, maar het is illustratief. Het is eigenlijk gewoon allemaal aanschouwelijk onderwijs. En dan is het wel handig en essentieel om te begrijpen waar het over spreekt. Nou, dat is eigenlijk wat de Hebreeënbrief ook doet: het legt het allemaal uit.
Daar spreekt het van, namelijk van dat wat zou komen, wat aanstaande was. En dat waren al die goede dingen. Maar, zegt de schrijver dan: die wet is een schaduw. Het is niet het beeld van de dingen zelf. Het is dus niet een plaatje. Het is dus niet zo dat de wet met al die rituelen, offers en attributen een plaatje is van wat zou komen, want dan had het meteen over Christus en over de vervulling moeten gaan. Nee, het is een schaduw. Het is van belang: de wet is dus niet een beeld, een icoon van de zaken zelf. Nee, het is een schaduw en daar moet je even goed over doordringen.
De wet — en het gaat hier in dit verband specifiek ook over de offerdienst — die is duister in zichzelf. Dat is wat een schaduw is. Wat is een schaduw? Eigenlijk niks. Een schaduw is niks anders dan de afwezigheid van licht. Ik bedoel, er schijnt licht en op een gegeven moment houdt iets het licht tegen en dan heb je schaduw. Dus daar waar geen licht is. Schaduw is in zichzelf duister. Zojuist noemde ik het al: sommige mensen hebben een heel visueel-cognitief vermogen. Dat wil zeggen dat ze alles meteen voor zich zien. Ik heb dat zelf niet zo, maar soms is het erg handig en soms juist heel lastig als je zo in elkaar zit dat je alles meteen visualiseert. Als je in de wet leest over die offers, dat er geslacht wordt, dan is dat allemaal heel bloederig. Ook als je erover doordenkt dat een dier wordt geslacht — oké, het bloed wordt dan vervolgens opgevangen en vervolgens is de priester degene die dat dan besprenkelt of uitgiet — het is allemaal heel bloederig. Neem me niet kwalijk, het is duister in zichzelf. In zichzelf is het gewoon donker. Vandaar ook dat Paulus zegt: het is een schaduw.
Maar wat is het mooie van schaduw? Schaduw in zichzelf is donker, maar wat heeft het dan met licht te maken? Nou, de schaduw laat wel de contouren van het licht zien. Kijk, dat is wat het doet. En in de contouren zie je wel waar het over gaat, namelijk dat het gaat over dood en opstanding. Want al mocht het aan het altaar dan heel bloederig toegaan, als je ziet wat daar eigenlijk gaande is, de volgorde van de dingen en wat het echt is... Ik bedoel, er wordt een dier geslacht, daarna komt het op een verhoging en stijgt het op. Als ik het zo zeg en je legt dat naast de werkelijkheid waarvan het spreekt, dan snap je het meteen. Natuurlijk: eerst was daar Degene die stierf aan het kruis van Golgotha en drie dagen later werd Hij verhoogd en steeg Hij op en verrees Hij uit het graf. Dat is opstanding.
Maar dan begrijp je ook meteen dat die offerdienst spreekt van de opstanding, en niet van het sterven. Want dat sterven is niet het offer; nee, het offer dat is daarna, als het opstijgt voor God. Dat is voor God de lievelijke reuk: de opstanding. Daarin is ook beveiliging, daarin is ook de beschutting. Dus het hele idee dat dit dier moest sterven om de straf te ondergaan, dat is een vreselijke — ik zocht het woord — karikatuur van de Bijbelse voorstelling. Het gaat helemaal niet over Gods toorn die uitgegoten werd over Jezus op Golgotha. Zo staat het ook in zondag 15 van de catechismus, dat Jezus aan het kruis in het bijzonder "de toorn van God tegen de zonde van het ganselijk menselijk geslacht" gedragen heeft. Dat staat nergens in de Bijbel. Het staat ook nergens in de Bijbel dat Hij de straf op de zonde droeg. Hij stierf voor ons.
Het feit dat Hij onschuldig was... even iets wat ik terzijde zeg. Kijk, als een gaaf dier door de priester geslacht wordt, dan zou je zeggen dat dit onrecht is, toch? Dat dier heeft niks gedaan en die priester slacht zo'n dier. Dat is toch onrecht? Ja, maar in feite was dit ook profetisch. Want hoe is het gegaan? De Heer Jezus, door wie is Hij inderdaad ter dood gebracht en overgeleverd om te sterven? Dat hebben de priesters gedaan. De priesters hebben dat gedaan. In feite zie je dat dus al als dat in het Oude Testament zo wordt gezegd van de priesters die slachten. Ja, dan kun je daar moralistisch over denken of dat goed of fout was, maar het is een vooruitzicht. Zo zou het gaan. Hij is ter dood gebracht. Hij was gaaf, er ontbrak niets aan. Hij was nog jong, Hij was krachtig, vitaal, en Hij werd veroordeeld om te sterven. Waarom? Was dat Gods straf? Nee, helemaal niet.
Hij stierf en dat wist de Heer Jezus ook. Hij is de weg gegaan van het kruis, en waarom? Omdat Hij zag op de vreugde die Hem voorgesteld was. Hij wist het toen Hij zei: "Zie, hier ben Ik, Heer, om Uw wil te doen." En dan staat er nog bij trouwens in Psalm 40 — want dat citeer ik nu: "Slachtoffers noch offers voor de schuld voldeden aan Uw eis noch eer. Toen zei Ik: zie, hier kom Ik, Heer." Zoiets was het. Ik zeg het niet helemaal goed, maar ongeveer zo gaat het. En dat staat er dus al profetisch. De Heer Jezus heeft Zichzelf herkend. Hij wist: Ik ben dat Slachtoffer, inderdaad dat Slachtoffer. Hij werd geslacht. Hij wist ook dat al die offers daarvan spraken. Hij wist ook daarom dat het op de 14e Nisan moest gebeuren en toen heeft Hij gezegd: "Hier ben Ik."
Maar waarom deed Hij dat? Omdat Hij wist: ja, Ik word geslacht om geofferd te worden. Omdat God Mij gaat verhogen en Hij doet Mij verrijzen uit het graf, en daarin is de lievelijke reuk voor God gelegen. Want Hij is de Eersteling en in Hem vindt heel de mensheid het leven. Het gaat om het offer, om Zijn verrijzenis, om Zijn verhoging. Ja, dat is welriekend voor God. Waarom? Het spreekt van LEVEN met allemaal hoofdletters. Dat is welriekend voor God.
De Opgewekte Christus als Fundament van het Evangelie (1 Korinthe 15) ↑ hoofdstukken
Maar hier wil ik dan inderdaad bij eindigen: 1 Korinthe 15. Want dat formuleert het perfect. Daar staat namelijk dit. U weet het, 1 Korinthe 15 is dat monumentale hoofdstuk dat spreekt over de betekenis van de opstanding van Christus Jezus als de Eersteling. Die uit het graf rees en – zoals in Adam allen sterven, u weet het hè? – zo zullen in Christus allen levend gemaakt worden, maar ieder in zijn eigen rangorde.
Alles draait om de opstanding van Christus. Nou, dat is waar Paulus het over heeft, want het werd namelijk weer bestreden onder de Korinthiërs. En dan zegt hij: maar indien Christus niet is opgewekt – zoals er sommigen waren die dat feitelijk leerden in Korinthe – dan is jullie geloof dus zinloos. Hij zegt trouwens: zinloos is ook onze prediking. En dan zijn we zelfs leugenaars, want we hebben tegen God ingetuigd dat Hij de Christus opgewekt heeft, als Hij Hem niet heeft opgewekt. Kortom, het is dan echt ook een vals getuigenis, meineedig en... nee.
Maar Jezus Christus is opgewekt. Dat is het fundament. Daar gaat alles over. Heel het evangelie is niets anders dan de boodschap van Hem die stierf en op de derde dag uit het graf opstond, met alle consequenties van dien. Dat is de boodschap. Als dat niet waar is, dan is alles zinloos.
En, zegt hij erbij, dan zijn jullie ook nog in jullie zonde. "Nee," zegt dan de calvinist, "dat is niet zo, want Hij stierf al voor onze zonde en dus dat was al geregeld. Daar hoeft Hij helemaal niet voor op te staan." Nee, dus. De verzoening, die bedekking – nee, beschutting, de beveiliging en de vervulling – die vind je in de opgewekte Christus. Als Hij niet is opgewekt, dan is alles volstreks zinloos en zijn we ook nog in onze zonde.
Ziet u trouwens dat de offerdienst – en dat is eigenlijk de samenvatting van mijn verhaal, maar het kan u niet ontgaan zijn wat ik nu daarmee in dit uur heb gezegd – ons dit leert: het offer van Jezus Christus is niet zijn slachting op het kruis, maar zijn verrijzenis drie dagen later. Toen werd Hij verhoogd en toen steeg Hij uit het graf. En daar wilde ik het bij laten. Want dit is mooi genoeg, lijkt me.
UltimateGoodNews