wat is waarheid?
06-12-2020 - Geplaatst door Andre Piettoespraak gehouden op zondag 6 december 2020 te Urk
Het was deze vraag die Pilatus ooit stelde, toen hij de waarheid in persoon voor zich had staan. In deze studie willen we op Pilatus’ vraag eens dieper ingaan. Wat is waarheid en waaraan herkennen we haar? Oftewel, hoe onderscheidt waarheid zich van leugen? Dient men de leugen te kennen om haar te kunnen herkennen? En wat is de kracht van waarheid en klopt het dat de waarheid hard is? Wat doet waarheid (in tegenstelling tot leugen) met een mens?
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Inleiding: Jezus Getuigt van de Waarheid voor Pilatus
- Jezus Christus Is de Weg, de Waarheid en het Leven
- Gods Woord Is de Waarheid Die Heiligt en Apart Zet
- De Waarheid Is Hard en Onwankelbaar als een Rots
- De Waarheid Ontmaskert en Brengt aan het Licht
- De Waarheid Is Nuchter, Bezonnen en Controleerbaar
- De Waarheid Wordt Ten Onder Gehouden in de Eindtijd
- De Waarheid Maakt Vrij, Onafhankelijk en Één in Christus
Inleiding: Jezus Getuigt van de Waarheid voor Pilatus ↑ hoofdstukken
Ook van mijn kant een hele goede middag allemaal. Goed jullie hier weer te treffen, zelfs een aantal nieuwe gezichten op deze plaats. Het is inmiddels de laatste keer dat we hier dit jaar, in 2020, bij elkaar zijn. We hopen het in het volgende jaar, als ik me niet vergis op 3 januari, weer voort te zetten. Het is dit keer het onderwerp wat u hier achter mij ziet geprojecteerd waar we het over gaan hebben. Lub heeft zojuist in de voorbereiding, of in het lezen van het gedeelte ter inleiding, exact het gedeelte gelezen waar wij nu ook aan gaan beginnen. Dat ligt eigenlijk ook wel voor de hand, want de titel van deze studie, deze toespraak, vinden we precies zo in Johannes 18 vermeld. De titel is dus zeer Bijbels.
Degene die deze vraag stelde, had daar trouwens niet zulke edele bedoelingen mee. Het klinkt wat filosofisch als je het zo zonder context leest: "Wat is waarheid?" Dat zou een aanleiding kunnen zijn voor allerlei bespiegelingen en er zijn dikke boeken over geschreven: hoe relatief is waarheid, hoe absoluut is waarheid of hoe relationeel is waarheid? Dat laatste is alweer een beetje een oude term. Destijds had je, dat is ongeveer dertig jaar geleden, dat de gereformeerde synode een rapport uitbracht en die had het altijd over de relationele waarheid. Waarheid wordt dan pas waar in een bepaalde context.
Wij gaan eerst eens naar Johannes 18, waar zojuist al even uit gelezen is. Ik wil inderdaad lezen vanaf vers 37, waar de Heer Jezus staat vlak voor Pilatus in de vroege morgen van de 14e Nisan, de dag dat het lam ook in Israël, in het jodendom, geslacht zou worden. Bij die gelegenheid staat Hij daar voor het gerecht bij Pilatus. Er waren al diverse andere rechtsgangen geweest; Hij had voor Annas gestaan, voor Kajafas en nu dus voor Pilatus. Dan krijgt Hij een vraag en geeft de Heer Jezus dit als antwoord: "Hiertoe ben ik geboren en in de wereld gekomen." Je zou daar eigenlijk een dubbele punt kunnen zetten: "...opdat ik zou getuigen voor de waarheid." De waarheid.
Het is trouwens boeiend dat als je even inzoomt op dat ene woord 'getuigen', er in het Grieks het woord martyreo staat. Daar is ons Nederlandse woord 'martelaar' van afgeleid. Het is heel eigenaardig hoe zoiets functioneert in de talen. Een martelaar is dus feitelijk een getuige. Bij ons heeft het de betekenis gekregen van iemand die ergens voor staat en ergens van getuigt, maar waarbij altijd de gedachte zit dat diegene daardoor ook omkomt, of in ieder geval daar veel pijn en moeite voor moet lijden. Dan ben je een martelaar. Maar strikt genomen is het dus gewoon iemand die getuigt. Het idee daarachter is dat dit zo heeft kunnen werken omdat we leven in een wereld waarin de leugen regeert. Die term heb ik niet zelf verzonnen, maar die is destijds gelanceerd door koningin Beatrix, herinner ik mij. Toen nog koningin Beatrix; ook heel eigenaardig. Zij zei toen: "De leugen regeert," in een uitspraak waarin ze kritiek had op alle leugens in de pers. Maar in een wereld waar de leugen regeert en de waarheid niet verdragen wordt – ook dat zullen we straks zien – daar is het lot van degene die getuigt van de waarheid dat hij inderdaad een martelaar wordt. Het gedeelte wat we nu dus voor ogen hebben, is daar het beste bewijs voor. Namelijk: degene die hier stond, zou diezelfde dag nog inderdaad niet alleen getuigen van de waarheid, maar daar ook als martelaar voor sterven.
De Heer vervolgt trouwens nog met: "Ieder die vanuit de waarheid is," of die de waarheid ook liefheeft, "die hoort naar mijn stem." Het idee is: degene die liefde heeft voor de waarheid, die zal erachter komen dat wat Ik te melden heb, inderdaad de waarheid is. En dan krijg je de beroemde vraag van Pilatus, die tevens de titel is geworden van deze toespraak: "Ach, wat is waarheid?" Je hoort het hem zeggen en je ziet het eigenlijk ook voor je hoe hij dat ongeveer gezegd zou moeten hebben. Hij zal zijn schouders hebben opgehaald: "Wat is waarheid?" Hij wist dat trouwens heel goed. Daarom lijkt dit een hele eerlijke vraag, misschien zelfs filosofisch, maar in werkelijkheid blijkt dat hij wel degelijk op de hoogte was van het feit dat degene met wie hij nu in gesprek was, onschuldig was. Dat getuigde hij trouwens zelf; Lub heeft het zojuist nog voorgelezen. Daar kwam trouwens bij dat hij uit het gesprek sowieso al had opgemaakt, door de hele context en het berichtje dat hij nog van zijn vrouw had gekregen, dat hij zijn vingers niet aan deze man moest branden. Dat wist hij.
Maar hoe gaat het met de waarheid? Dat zie je hier zo sterk geïllustreerd: het kost moeite om de waarheid recht te doen. In dit geval was Pilatus ook rechter. En wat moet een rechter doen? Er zijn drie criteria bij de rechtbank: de waarheid, de volle waarheid en niets dan de waarheid. Maar dat is moeilijk als je een mensenmassa voor je hebt staan die roept: "Kruisig hem!" En dan ook nog eens met allerlei dreigementen van: "Als je dat niet doet, dan ben je geen vriend van de keizer." Als je met zulke bedreigingen en met zulke mensenmassa's te maken hebt die precies het tegenovergestelde zeggen van wat jij eigenlijk zou willen doen, probeer dan maar eens staande te blijven en inderdaad recht te doen aan de waarheid. Hij is inderdaad bezweken.
In het contrast met leugen gebruikt Johannes heel veel van dat soort tegenstellingen: licht en duisternis, waarheid en leugen, liefde en haat. Kort voordat de Heer Jezus dit zei in de vroege ochtend, had Hij de avond daarvoor in de opperzaal op een vraag van Thomas antwoord gegeven. Hij zei toen niet direct wat de waarheid is, maar ik wil het eerst even voorlezen. Je krijgt daar namelijk niet direct een antwoord op de vraag: "Wat is waarheid?" In het algemeen kun je zeggen dat waarheid is wat je in een woordenboek vindt en dat lijkt mij vrij evident: waarheid is al wat overeenkomt met de feiten. Als de voorstelling correspondeert met de feiten, dan heet dat waarheid.
Jezus Christus Is de Weg, de Waarheid en het Leven ↑ hoofdstukken
Pilatus vraagt: "Wat is de waarheid?" Maar degene die hij voor zich had, was de waarheid in eigen persoon. In het Johannes-evangelie verklaart de Heer Jezus dat ook letterlijk, wanneer Hij daar in de opperzaal is nadat zojuist de maaltijd was gebruikt. In een reactie op een vraag van Thomas zei Hij: "Ik ben de weg en de waarheid en het leven." Dat is een heel bekend woord. Met andere woorden: Wat is de waarheid? Ik ben de waarheid.
En Hij is niet alleen de waarheid, maar ook de weg en het leven. Wat Hij daarmee bedoelt, blijkt uit de rest van de zin: "Niemand komt tot de Vader dan door mij." De gedachte is dat de Heer Jezus Christus zelf de weg is tot de Vader; de weg naar of tot de Vader. Hij is ook de waarheid omtrent de Vader. Als je wilt weten wie de Vader is... dat was trouwens in datzelfde gesprek, een paar verzen later, waar de vraag gesteld werd: "Toon ons de Vader." De Heer zegt dan dat niemand God ooit gezien heeft, maar Hij zegt ook: "Wie mij gezien heeft, heeft de Vader gezien." Hij is het icoon van God, zoals Paulus dat noemt; Hij is het icoon van de onzienlijke God. God is de onzienlijke en de Heer Jezus Christus is het icoon of het beeld daarvan.
Vandaar ook: wil je weten wie de Vader is, de waarheid omtrent de Vader? Wel, dan kijk je naar Hem die Gods icoon is. Er staat in Johannes 1 vers 18: "Niemand heeft ooit God gezien." En daar staat direct achter: "De eniggeborene, die aan de boezem van de Vader is, die heeft hem doen kennen." Dus als je wilt weten wie de Vader is, de waarheid omtrent God de Vader, dan vind je dat bij Hem, namelijk de Zoon. En Hij is ook inderdaad het leven, maar dan gaat het over het opgewekte leven uit de Vader. Hij is dus de weg naar de Vader, de waarheid omtrent de Vader en het leven dat uit de Vader is. Want het was God die Hem drie dagen later zou opwekken uit de doden. Dat was werkelijk leven; God wekte Hem op. Het leven waar het hier over gaat, is het onvergankelijke leven dat God Hem als eersteling heeft gegeven. In alle drie de gevallen getuigt dit van de Vader zelf. Hij is de waarheid.
Op de vraag "Wat is waarheid?" is dit het eerste antwoord, en ik denk dat dit bovenaan moet staan. Het is niet zozeer: wat is de waarheid, maar: wie is de waarheid aangaande God? Waar vind je dat dan? Daar komen we eigenlijk bij het derde antwoord. Ik waarschuw u vast: ik heb een tiental antwoorden, twee handen vol dus. Daar heb ik mijn handen vol aan. Niet omdat er niet meer zijn, maar ik vond tien een mooi getal. Het zijn tien punten waarin blijkt wat de waarheid is, wie de waarheid is, waar de waarheid te vinden is en wat de waarheid doet. Wat de effecten zijn van de waarheid en ook wat er met de waarheid gedaan wordt. In alle tien de gevallen neem ik u mee naar schriftplaatsen, in dit geval uitsluitend uit het Nieuwe Testament. Daar heb ik me nu even toe beperkt.
Gods Woord Is de Waarheid Die Heiligt en Apart Zet ↑ hoofdstukken
Gods Woord is waarheid. We komen dan weer bij een tekst in het Johannes-evangelie. Ik had me dat eigenlijk niet zo gerealiseerd, maar dit zijn woorden die ergens tussen Johannes 14 en Johannes 18 zijn uitgesproken. In Johannes 14 zegt de Heer: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven." Dat was in de avond voor zijn sterven. Johannes 17 bevat het zogenoemde hogepriesterlijk gebed. Hij was op weg naar het Kidrondal, had de zaal verlaten en sprak toen dit gebed uit. In vers 17 van Johannes 17 zegt Hij — het is makkelijk te onthouden, maar o zo belangrijk — daar bidt de Heer Jezus: "Heilig hen." Hij heeft het over de zijnen en over degenen die door hun woord in de Heer Jezus Christus zouden geloven. Hij zegt: "Heilig hen in de waarheid."
Heiligen wil zeggen: stel hen apart. In een wereld die geregeerd wordt door de leugen, is de waarheid iets wat je tot een 'aparteling' maakt. Heel letterlijk zelfs. Heiligen is niet alleen maar afgezonderd zijn van, maar vooral ook afgezonderd zijn voor God; het is apart gesteld worden. Dat is wat God doet. Vandaar ook dat de Heer Jezus vraagt: "Heilig hen in de waarheid." Die waarheid van Hem zet een mens apart. En wat is die waarheid, of waar vind je die waarheid? Het antwoord is: "Uw Woord is waarheid." Dat is het meest zuivere antwoord wat je maar kunt bedenken als je in deze wereld de vraag stelt: waar vind je waarheid? Moet je dan bij een mens zijn?
We lazen zojuist ergens uit de Psalmen, uit Psalm 146. Daar gaat het over de God van Jakob. Jakob had zelf ook niet zo’n reputatie een waarachtig mens te zijn. Er staat: stel op prinsen geen vertrouwen. Nee, maar waar kun je je vertrouwen dan wel op stellen? Nu hoor ik sommige mensen denken aan de mainstream media of de alternatieve media. Maar ik zal u een ontboezeming doen — en ik denk niet dat ik de enige ben: er is geen jaar in mijn leven geweest, en ik hoop binnenkort zestig te worden, waarin ik mij zozeer heb beziggehouden met de vraag: wat is waarheid? Waar vind je waarheid? Je struikelt echt over de leugen. Je ziet hoe de waarheid onderdrukt wordt en hoe degenen die getuigen van de waarheid inderdaad weggezet en weggemoffeld worden en buiten spel komen te staan.
Dat zal met allerlei dingen te maken hebben. We hebben het al eerder gehad over complotten in de Bijbel, een paar maanden terug. Maar het heeft ook te maken met de technologieën en de media waar we vandaag de dag mee verzadigd zijn; je hebt het voortdurend bij je. Ook de technologieën die men nu heeft — het was onlangs nog zwaar in het nieuws met die deepfakes — waarbij men beeld en geluid zodanig kan manipuleren dat je een ander dingen kunt zien doen die hij helemaal niet gedaan heeft, of horen zeggen die hij nooit gezegd heeft. Dan wordt het verrekte moeilijk om de waarheid nog van de leugen te onderscheiden. Dat zijn nieuwe technieken die tot voor kort niet bestonden, maar nu wel. Dat maakt het de komende jaren alleen maar moeilijker — maak je borst maar nat — om de waarheid te onderscheiden. Wat is nou waar?
Nou, dan heb ik goed nieuws voor u, en dat bevindt zich in dat Woord. Dan heb ik het uiteraard niet over elke willekeurige Bijbelvertaling, maar over het origineel. Dat wat God in de Schrift heeft laten boekstaven, dat is waarheid. Zoals de Heer Jezus in datzelfde evangelie ook zegt: "De Schrift kan niet gebroken worden." De Schrift is één geheel. Vandaar ook dat Hij het bij die gelegenheid niet "de Schriften" noemt als een collectie of een bibliotheek. Het is een eenheid; het is één boek. Menselijk gezien zou je zeggen dat het verschillende geschriften zijn, zeventig boeken, maar van Godswege bezien is het één geheel. Eén boek met zeventig hoofdstukken, maar met één Auteur.
Dat is waarheid en dat blijft staan. In de jaren die nog gaan komen zullen we daar des te meer echt op moeten blijven staan. Je zou zeggen dat je daar niets voor hoeft te doen, want je hoeft alleen maar te blijven staan. Maar dat is ontzaglijk moeilijk als alles beweegt en iedereen daarvan afwijkt; dan val je echt op als je blijft staan op de waarheid. Dat kost in de praktijk heel veel energie, maar die waarheid geeft ook die energie. Uw Woord is waarheid. Nog iets.
De Waarheid Is Hard en Onwankelbaar als een Rots ↑ hoofdstukken
Waarheid is hard. Ik neem u even mee naar Matteüs 22. Ook daar is de aanleiding weer niet zo fraai. De uitspraak die gedaan wordt is waar, maar de motieven die de vraagstellers hadden, die waren bepaald niet zuiver. Je leest ook dat ze de Heer Jezus een strikvraag wilden voorleggen. In Matteüs 22 vers 16 lees je — en kijk het maar in de context na in het voorgaande vers — dat het gaat over de farizeeën, een godsdienstige partij binnen het Jodendom. Die zonden tot Hem hun leerlingen, studenten zeg maar, en de Herodianen. Dat was een politieke partij die in die dagen aan de macht was. Hen was de vraag al meegegeven als een soort van delegatie. "Leraar," moesten ze zeggen. "Leraar, wij weten dat u waar bent." Dit is wel waar, maar als je praat over de motieven... dit was pluimstrijkerij, zoals we dat noemen. Het was bedoeld om even iemand een strikvraag voor te leggen en dan te beginnen met een goede binnenkomer om iemand te proberen te winnen. Maar wat gezegd wordt, is volstrekt waar: "Leraar, wij weten dat u waar bent." Ja, maar zij geloven het niet. Wij weten het wel, maar we geloven het niet.
"Wij weten dat u waar bent en de weg van God in waarheid leert." Waarom ik het ook voorlees, is om deze reden: omdat er dan vervolgens nog staat — in Lukas vind je het ook terug — "en u stoort u omtrent niemand." Hoe stond dat ook alweer? Ja: "u stoort u aangaande niemand, u trekt zich niets aan van niemand." Dat wil zeggen: u vertelt de waarheid. No matter what, zeggen de Engelsen dan. Dat wil zeggen ongeacht wat het publiek ervan vindt. Er staat ook bij: "want u kijkt niet naar de ogen van mensen." Naar de gezichten van mensen eigenlijk letterlijk. Dat is wat een mens heel gauw geneigd is te doen: je richten op het publiek en de inhoud van de boodschap aanpassen aan wat men wil horen. En zij wisten — die delegatie was met die boodschap eropuit gestuurd — van: ja, u stoort u omtrent niemand. Want de Heer Jezus gooide, zoals wij dat dan zeggen, heel dikwijls ook de knuppel in het hoenderhok.
Nou, nog maar kort hierna trouwens zou Hij — dat is overigens Matteüs 23 — die striemende rede houden in Jeruzalem. Dan richt Hij zich tot de geestelijke autoriteiten, de schriftgeleerden en de farizeeën. Het zevenvoudige 'wee'. "Wee u, schriftgeleerden, witgepleiste graven en adderengebroed." En nog meer van dat soort complimenteuze uitdrukkingen. Je zou zeggen dat Hij schold. Ja, maar Hij stelde aan de kaak wat men deed met de waarheid. En je zou zeggen: dat was niet erg handig. Nee, dat was ook niet handig, want het was het laatste wat de Heer Jezus in het openbaar tegen het publiek gezegd heeft in Jeruzalem. Want vanaf toen — de Heer eindigt dan ook met: "Vanaf nu zullen jullie Mij niet meer zien totdat Jeruzalem zal zeggen: Gezegend Hij die komt in de naam van de Heer." Dat was eigenlijk Zijn officiële afscheid. Was dat handig om te zeggen? Nee, niet handig. Maar Hij kwam ook niet om handig te doen of om diplomatiek te wezen, maar Hij was hiertoe geroepen: "Hiertoe ben ik in de wereld gekomen, om te getuigen van de waarheid."
En als die waarheid dan inderdaad niet... ja, hoe zeggen we dat dan? Die is inconvenient. De inconvenient truth. Of de waarheid die ongemakkelijk is. En wij weten allemaal dat de waarheid de reputatie heeft hard te zijn. Ja, de waarheid is hard. En we bedoelen het vaak negatief, toch? We zeggen: "Ja, de waarheid is hard." Maar ik heb ontdekt dat dat juist een geweldig kenmerk is van de waarheid. Want als de waarheid hard is — en inderdaad, ze is hard — dan is ze niet zacht te maken, ze is niet kneedbaar. De waarheid is de waarheid, feiten zijn feiten. En die trekken zich niets aan van wat men vindt of van gevoelens, of het gemakkelijk is, of dat het fijn klinkt, of dat het gehoor gekieteld wordt. Nee. Waarheid is waarheid, maar het geweldige daarvan is dat je daar dan ook op kunt staan.
De waarheid is ook — wat je in Jeremia vindt — een rots waar je inderdaad op kunt bouwen. Ja, dat is Zijn woord. Mensenwoord niet, Gods woord wel. Daar kun je op bouwen en dat wankelt niet, dat bezwijkt niet. Dat is geweldig. Het is zo'n geweldige zaak dat de waarheid hard is; je kunt erop bouwen. En er is niets beters wat een mens daarom ook kan doen dan juist daarop te staan, daarvan te getuigen en daaruit te leven. In ieder geval, zoals de Heer Jezus getuigd heeft van de waarheid: Hij leerde de waarheid, Hij stoorde zich niet aan de reacties, Hij paste Zijn boodschap niet aan naar wat men vond en Hij keek niet naar de ogen van mensen. Je leest van Paulus in 2 Korinthe 4 vers 2 dat hij zegt: "Wij brengen de waarheid aan het licht en zo zijn wij een aanbeveling voor elk menselijk geweten." Dat wil zeggen: ieder die eerlijk is, die kan erachter komen en die kan controleren dat het waar is wat wij zeggen. Hij zegt: onderzoek het maar, check het maar. Als je eerlijk bent, zul je weten dat het waar is. Waarheid nodigt dan ook uit om onderzocht te worden. Nou, ik kom daar straks trouwens nog eventjes op terug. Eerst nog deze.
De Waarheid Ontmaskert en Brengt aan het Licht ↑ hoofdstukken
Waarheid ontmaskert. Ja, dat mag je sinds 1 december 2020 natuurlijk ook niet meer zeggen. Maar het is toch echt zo. De waarheid ontmaskert, dat is zelfs vrij letterlijk. Want zo wordt het gebruikt in Johannes 3 vers 20. Daar komen we Johannes weer tegen, van wie ik al eerder zei dat hij zo dikwijls spreekt over de waarheid, over leugen, over licht en duister. En dat zie je ook in dit vers.
Daar wordt in het algemeen dit gezegd: "Een ieder die kwaad — of letterlijk: slechte dingen — bedrijft, die haat het licht en komt niet naar het licht, opdat zijn werken niet ontmaskerd zouden worden." Want u weet: licht maakt openbaar. Van iemand die duistere praktijken doet, zeggen we ook: die verdragen het licht niet. Dus moet dat in het geniep gebeuren, onder een dekmantel, zodat het niet gezien wordt. Dit woord 'ontmaskeren' betekent letterlijk blootleggen.
Een masker doe je op om iets te bedekken. Ik vind — u mag het rustig weten — het loutere feit dat men nu zoiets bedenkt als een maskerplicht, zo illustratief voor de tijd waarin we leven. Niet alleen omdat mensen monddood gemaakt worden, maar ook omdat men niet anders doet dan de waarheid maskeren en bedekken. We zullen het verder maar niet over mondkapjes hebben, maar het is wel frappant dat er iets is waarvan men wetenschappelijk weet dat het helemaal geen enkele zin heeft. Maar waarom doen wij het dan? De hele wereld doet het. Dat was uiteindelijk het argument waarom we het in Nederland ook hebben ingevoerd: niet omdat het zin heeft, maar ja... Het is inderdaad een sterke vorm van symboolpolitiek, maar het symbool is zo veelzeggend anno 2020 dat dit zo wordt opgelegd.
Maar goed, dat even over maskers. Wat de waarheid doet, is démasquer — dat is Frans — oftewel ontmaskeren. De maskers af. Blootleggen. Iemand die dingen doet die het licht niet kunnen velen, die moet dus bedekt blijven; het licht mag niet aan. Daarom spreekt de Bijbel over werkers der duisternis. Waarom zijn ze werkers der duisternis? Omdat het niet gezien mag worden. Dus doe je het in het donker, in het duister. Er zijn heel wat uitdrukkingen die daarover gaan.
Licht maakt de waarheid openbaar. Ik citeer vaak een specifieke spreuk; degenen die mij vaker bijbelstudies horen geven, hebben mij dit vaker horen zeggen. Het is een uitspraak uit een boek van P. de Bruin, die als ondertitel heeft: "De leugen vreest het bewijs." Waarom? Omdat het bewijs de waarheid aan het licht brengt. Een kenmerk van de leugen is angst. Om de leugen in stand te houden, moet er voortdurend iets verdraaid en verborgen worden. Je vreest dus dat het aan het licht komt. Als je liegt, heb je een zware taak; je bent altijd bang. Iemand die de waarheid spreekt en gewoon de feiten vertelt voor zover hij die weet, is gewoon eerlijk en heeft niks te verbergen. Maar op het moment dat je gelogen hebt, moet je iedere keer vrezen dat het via welke weg dan ook aan het licht komt. De leugen vreest.
Lub zegt zojuist terecht: je moet een heleboel onthouden als je liegt. Dat is een groot voordeel als je een slecht geheugen hebt; sommige mensen danken daar hun goede geweten aan! Maar inderdaad, iemand die de waarheid spreekt, hoeft niks te onthouden. Die hoeft alleen maar de waarheid te spreken. Hij hoeft niet te vertellen over hoe hij het in het verleden ook alweer gezegd heeft. De leugen vreest het bewijs, want het bewijs brengt altijd de waarheid aan het licht.
In vers 21 van Johannes 3 staat vervolgens: "Maar wie de waarheid doet, die komt tot het licht, opdat van zijn werken openbaar zou worden dat zij in God gewerkt zijn." Dit is precies het tegenovergestelde van de leugen. De waarheid wil juist aan het licht komen. Die gaat naar het licht toe, omdat dan openbaar wordt dat het waar is.
Als bijzonderheid wil ik er even op wijzen — niet omdat het direct alles met het onderwerp te maken heeft, maar ik wil het toch noemen — dat er in het Grieks staat: en theoo. Daar is ons woord 'enthousiast' van afgeleid. Enthousiast betekent letterlijk: 'in God'. Dat vind ik een mooie aanbeveling voor de waarheid. De waarheid maakt vrij, dat zullen we straks nog zien, maar de waarheid maakt ook blij. De waarheid is solide en getuigt van wie God is.
De waarheid is een kracht aan zich. Sta op de waarheid, spreek van die waarheid; die waarheid heeft zo'n potentie en kracht. Om daaruit te leven is geweldig. De waarheid heeft een effect; zoals er van het evangelie staat dat het een kracht Gods is, zo is de waarheid een kracht in zichzelf. Het wordt werkzaam. Wie de waarheid doet — wat betekent: de waarheid spreken, waarachtig zijn, eerlijkheid, het Woord recht doen en spreken wat het Woord zegt — die komt tot het licht. Dan blijkt inderdaad dat de werken in God gewerkt zijn. Waarheid is nuchter.
De Waarheid Is Nuchter, Bezonnen en Controleerbaar ↑ hoofdstukken
Waar zou ik dat nou aan ontleend hebben? Nou, ik zal u helpen. Dat is niet uit Johannes, maar uit Handelingen. Er staat in Handelingen 26 dat Paulus voor koning Agrippa en Festus staat. Eigenlijk was koning Agrippa op bezoek bij Festus en Paulus doet dan wederom zijn verhaal. En dat doet hij met grote overtuigingskracht en zeer onderlegd. Op een gegeven moment onderbreekt Festus Paulus en dan zegt hij: "Je bent gek! Je spreekt wartaal, Paulus, uw vele geleerdheid of uw vele letteren brengen u tot razernij." Ja, zo staat het in de Statenvertaling. Dankjewel. Je bent gek, je bent zo geleerd, of we zeggen: je hebt zoveel gelezen, of de Schriften maken je zo extreem. Nou, zo wordt hij onderbroken. Maar Paulus zei toen nadrukkelijk: "Ik ben niet gek, zeer machtige Festus." Dus met alle respect: "machtigere Festus, ik verwoord uitspraken van waarheid en van gezond verstand."
Bestond dat blad toen ook al? Nee, gezond verstand is al heel oud. Dat is een speciaal woord hier. Dit woord, bezonnenheid, wil zeggen dat je je zinnen, je denkzin gebruikt die je van God hebt gekregen. Het betekent niet dat je veel verstand hebt, maar dat je het verstand dat je van God gekregen hebt, gebruikt. Ja, dat is de bedoeling. Je hebt handen gekregen om die te laten wapperen, zeggen ze dan, en je hebt voeten gekregen om mee te gaan, en je hebt verstand gekregen om te gebruiken. Bezonnenheid, nuchterheid. Wat Paulus zegt is: "Wat ik zeg is waar. Het komt overeen met de feiten. Maar het is ook inderdaad bezonnen. En je kunt het gewoon... het zijn controleerbare feiten."
Want hij vervolgt dan in vers 26 — ook makkelijk te onthouden: Handelingen 26 vers 26. Hij zegt van de koning die naast u zit, koning Agrippa: "Die is van deze dingen op de hoogte en tot hem spreek ik vrijmoedig." Dat wil zeggen, Festus kon deze dingen inderdaad niet direct zozeer weten. Hij zegt: "Maar Agrippa, die weet dat het waar is wat ik zeg, en tot hem spreek ik vrijmoedig." Ja. Waarom? Net zoals wat hij zei: het is waar, het is bezonnen, het is gezond verstand. En dat nodigt inderdaad uit om gecheckt te worden. Een kenmerk van de waarheid is dat het niet bang is. Daar had ik het zojuist al over. Want waar zou het bang voor moeten zijn? Als het aan het licht komt, dan blijkt dat de waarheid werkelijk de waarheid is. Maar het nodigt daarom ook uit om gecheckt te worden.
Op het moment dat mensen iets sturen en je ontmoedigen om iets niet te onderzoeken, want "ja, dat is gevaarlijk", dan weet je: dit is leugen. En daar heb ik op allerlei manieren al zo vaak ervaringen mee opgedaan. Dat mensen dan gewaarschuwd worden vanuit de kerk of door dominees of door voorgangers: "Daar moet je je niet mee bezighouden, want dat is gevaarlijk." Ik ken trouwens ook wel heel wat mensen die juist op de Bijbelstudie komen omdat ze gewaarschuwd waren dat het zo gevaarlijk was. En dan voelt iedereen wel meteen op zijn klompen aan van: "O, als daarvoor gewaarschuwd wordt, dan wil ik wel eens weten of dat klopt." Als je gewoon eerlijk bent, wat kan je nou overkomen?
Trouwens, wat er dit jaar ook gaande is in de wereld, in deze hele crisis die nu gaande is: dat ook alles voorgekauwd wordt en dat de helft van de feiten wordt verteld. Allerlei experts en deskundigen worden, omdat ze kritiek hebben op de gang van zaken, allemaal afgeserveerd. Die worden niet gehoord, die komen niet aan de tafels van de talkshows. Waarom? Ja, dat is ongemakkelijk. En dat is gevaarlijk, want dan zouden er zomaar dingen aan het licht kunnen komen. Dus wordt er alles in het werk gesteld om het allemaal via een bepaald soort feiten te vertellen, maar dat is slechts de helft. En u weet hoe het is: een halve waarheid is erger dan een hele leugen, want het heeft de schijn dat het waar is, maar het is maar de helft.
Waarom zou je bang zijn voor hoor en wederhoor? Dat is de enige manier om erachter te komen. Dat is ook wat een rechter doet; die wil horen en wederhoren. Als je wilt weten hoe het zit in een conflict... er is bijvoorbeeld een man en een vrouw met ruzie. Mag ik hem even vertellen? Ja, ik doe het even. Er was een rabbijn die was gevraagd om te bemiddelen in een huwelijksconflict. De eerste dag was hij naar de man gegaan en toen hij 's avonds thuiskwam en aan tafel zat bij zijn vrouw, vroeg zij wat hij gedaan had. Toen zei hij: "Nou, ik ben daar geweest." "En wat vond je daarvan?" Hij zei: "Ja, die man had gewoon hartstikke gelijk." Hij zei: "Maar ik ga morgen naar zijn vrouw toe om haar verhaal te horen." Dus de volgende dag ging hij luisteren naar die vrouw. 's Avonds zat hij weer thuis aan tafel en zijn vrouw vroeg: "En hoe vond je dat?" Hij zei: "Ja, die vrouw had hartstikke gelijk." Maar, zegt die vrouw van de rabbijn: "Hoe kan dat nou? Want hij had gelijk en zij had gelijk, maar ze kunnen toch niet allebei gelijk hebben?" "Daar heb jij weer gelijk in!"
Maar hoor en wederhoor is de enige manier om argumenten te kunnen wegen. En dat is ook bezonnenheid. Als je in aanraking komt met iets waarvan je zegt: "Zou dat nou waar zijn of niet?", dan kun je zeggen: "Ja, dan ga ik gewoon naar het algemeen gangbare geluid wat gevestigd is." Zo kom je erachter? Nee, dus niet. En als je eenmaal de ervaring hebt opgedaan dat de waarheid zo dikwijls — haast standaard — geweld wordt aangedaan, dan word je wat wantrouwend. Of men zegt dan: "Dan word je een complotgekkie." Want iemand die nu in 2020 kritisch is, is gehaat — ik spreek uit ervaring — is een complotgekkie of een complotwappie. Gebruik je verstand! Je zou je zomaar door dat soort scheldwoorden kunnen laten intimideren. Het is niet leuk om natuurlijk voor een gekkie uitgemaakt te worden. Aan de andere kant... maar goed.
Paulus zegt: "Ik spreek vrijmoedig", want hij zegt: "Ik ben ervan overtuigd dat niets van deze dingen" — waar hij zojuist over sprak, hij spreekt over Jezus van Nazareth en over wat er gebeurd was in Jeruzalem en over dat graf dat leeg was, et cetera, et cetera — hij zegt: "Ik ben ervan overtuigd dat niets van deze dingen hem, Agrippa dus, onopgemerkt zijn. Het is immers niet in een uithoek geschied." Met andere woorden: de dingen die ik vertel, zijn gewoon te checken. Ga maar na. En dat geldt trouwens ook voor de dingen als we het hebben over de Schrift. Ja, ga maar na of het zo is. Dat deden de Bereërs trouwens ook in Handelingen. Die gingen dagelijks in de Schriften na of het klopte wat Paulus zei, en dat wordt als een aanbeveling van hen gezien. Dat ze dat deden? Het beste wat er is: nagaan of het klopt.
De Waarheid Wordt Ten Onder Gehouden in de Eindtijd ↑ hoofdstukken
De waarheid wordt ten onder gehouden. Waar komt dat vandaan? Dat is Romeinen 1. Tot dusver hebben we vooral gezien wat de waarheid doet, maar nu volgen een aantal zaken die vertellen wat waarheid in deze wereld betekent.
De waarheid wordt ten onder gehouden; dat staat in Romeinen 1. Paulus leidt dat in in vers 18, waar hij zegt dat de toorn van God vanaf de hemel wordt onthuld over alle oneerbiedigheid en onrechtvaardigheid van mensen die de waarheid in onrechtvaardigheid ten onder houden. Het staat er in de tegenwoordige tijd: het wordt onthuld. Niet in de toekomende tijd, maar nu. Waaruit blijkt dat? Kijk het maar na in vers 24, 26 en 28. Daar staat dat God deze wereld overgeeft, overlaat, loslaat. Gods toorn blijkt niet uit donder en bliksem, overstromingen of ziektes. Nee, Hij laat de wereld begaan. Hij treedt niet op. God zegt: "Oké, je wilt de waarheid niet? Alsjeblieft." Hij geeft hen over in hun hartstochten en in datgene waar ze mee bezig zijn, zonder hen daarin lastig te vallen. De onrechtvaardigheid van mensen is dat zij de waarheid – dat waarvan ze weten dat het waar is – ten onder houden. Het mag vooral niet aan het licht komen.
Ik las vorige week een bericht van mijn zoon dat in de NRC stond. Het ging over wetenschappers, gewoon hier in Nederland, die een heel andere kijk hebben op de dingen die in 2020 spelen. In het algemeen worden degenen die een kritische blik hebben op de zaken die nu gaande zijn, gewoon gediskwalificeerd. Ze worden letterlijk geweerd uit posities of zelfs ontslagen. Moet je nagaan: in de wetenschappelijke wereld, waar een kritische zin eigenlijk het allerbelangrijkste is – namelijk toetsen en testen of het waar is – worden degenen die onwelgevallige conclusies trekken, gewoon afgeserveerd. Vorig jaar hoorde ik nog een verhaal van iemand met een hoge wetenschappelijke positie die geloofde in de Creator en daar ook van getuigde. Dan schop je het niet verder in de wetenschappelijke wereld als je daar openlijk voor uitkomt.
De waarheid wordt dus ten onder gehouden. Het gaat hier ook over de waarheid aangaande God: dat er een God is die werkelijk God is. En wat doet men dan? Dan wordt de waarheid vervangen door de leugen, zoals het in vers 25 staat. Want hetgeen van God openbaar is, omdat het met het verstand wordt doorzien, dat ontkent men. De basis van alles is dat er één God is. Dat is de eerste conclusie die iemand trekt wanneer je gewoon je verstand gebruikt. Je komt onder de indruk van het geweldige design; er moet dus een Designer zijn die dit allemaal gemaakt heeft. Als je bij dat ABC meteen al de verkeerde afslag neemt en dat niet wilt horen, dan ben je per definitie gedoemd om in de leugen verstrikt te blijven.
Wat in het algemeen in deze hele aion aan de gang is, is dat de leugen regeert. Deze boze aion is boos omdat juist de leugen dominant is. De god van deze aion is de vader der leugen. Dat is in deze hele aion het geval, maar het is in het bijzonder het geval in de laatste fase. De waarheid is erg impopulair in de eindtijd. Daarmee bedoel ik het laatste stukje tijd voordat de nieuwe, komende aion, het millennium, gaat aanbreken. Paulus schrijft in het laatste hoofdstuk van zijn geestelijk testament, 2 Timotheüs, een waarschuwing aan Timotheüs dat er een periode zal zijn waarin men de gezonde leer niet meer zal verdragen.
Het gaat hier heel uitdrukkelijk over de christenheid. Want daarbuiten, buiten de ecclesia’s, kende men de gezonde leer sowieso niet of had men er geen oor voor. Nee, het gaat erom dat men de gezonde leer niet meer zal verdragen. Niet langer. Natuurlijk zijn er uitzonderingen – Paulus zegt: "Maar jij..." – maar in het algemeen is dat de situatie: men zal de gezonde leer niet meer verdragen. Naar de eigen begeerten zullen ze leraren ophopen en verzamelen. En wat doen die? Die kietelen het gehoor. Ze vertellen wat heerlijk klinkt in de oren en wat men graag wilt horen.
Let eens op wat er vervolgens staat: "En zij inderdaad van de waarheid het gehoor zullen afkeren." Ze kietelen het gehoor en men keert zich af van de waarheid. In plaats van te horen hoe het is, de Schrift te openen en te vertellen wat er staat en wat er geschreven staat, heeft men liever dat men aangename dingen hoort die in lijn liggen met wat populair is in deze wereld. Dingen waar je goed mee kunt scoren, waar je populair van wordt: amusement, laagdrempeligheid. Dit is typisch de christenheid. Als men zegt dat ik alles over één kam scheer, dan zeg ik: ja, maar dat doet Paulus hier ook. Hij zegt dat men de gezonde leer niet meer zal accepteren of verdragen. Dat is een verschrikkelijke situatie, want het enige waar het om gaat is de waarheid.
In 2 Thessalonicenzen 2 lees je over de mens der wetteloosheid in de laatste fase. Daar staat dat God een geest van dwaling zal zenden, zodat men de leugen zal geloven. De leugen wordt dan mainstream; iedereen gelooft de leugen. Hier gaat het niet zozeer over de wereld, maar over de christenheid. In de laatste fase is het daar niet beter, want juist daar waar men geacht wordt de gezonde leer te kennen en lief te hebben, verdraagt men het niet meer. We willen het absoluut niet meer horen en men keert het gehoor van de waarheid af naar mythen toe. Letterlijk staat daar "verdichtsels": dat wat men zelf bedacht heeft.
Ik weet dat wij nu in 2020 leven en dat het nog maar tien jaar duurt tot we een belangrijke millennium-mijlpaal bereiken. Dan is het 2000 jaar geleden dat de Heer het aardse toneel verliet. In de jaren die nog komen, gaan we dit beleven. Het is zo belangrijk om je ervan bewust te zijn dat deze woorden van Paulus aan Timotheüs en de Thessalonicenzen over die laatste fase actueler worden dan ooit.
Mijn schoonvader zei altijd: "Als je denkt dat je daar populair van wordt, dan heb je echt van de bok gedroomd." Zo werkte hij. Hij zei ook: "Denk je nou werkelijk? De Heere Jezus kruisigden ze en Paulus stenigden ze. Denk maar niet dat als jij dit gaat vertellen, ze de rode loper voor je gaan uitleggen." Dat is het waarschijnlijkste. En nu zou je zeggen: in de laatste fase gaan sommige mensen misschien nog zeggen dat we ook een geweldig grote opwekking gaan beleven.
Dat is trouwens helemaal zand in de ogen strooien. Want je moet erop voorbereid zijn. We gaan nog een geweldige tijd beleven in die zin dat je gaat meemaken dat het profetisch woord vervuld wordt en dat je dat voor je eigen ogen ziet. Dat is geweldig, want het wakkert de verwachting aan.
En ik geloof ook dat het licht van het woord des te helderder gaat schijnen. Maar de wereld zelf wordt alleen maar duisterder. En de leugens worden zo geniepig en zo dominant. En de waarheid wordt steeds lastiger te onderscheiden. Dus ja, in die zin: bij de waarheid, bij het woord blijven. Dat wordt de komende jaren echt levensnoodzaak.
2 Timotheüs 4. Nog één. Ja, dat is ook een mooie.
De Waarheid Maakt Vrij, Onafhankelijk en Één in Christus ↑ hoofdstukken
De waarheid maakt vrij. Die uitspraak kent u waarschijnlijk wel. Er is ook een variant, een wrange Duitse variant: "Arbeit macht frei", maar daar hebben we het nu maar even niet over. De waarheid maakt vrij, zo lezen we in het Johannesevangelie. Jezus sprak tot de Joden met wie Hij op dat moment een heel heftig twistgesprek had; dat is overigens het meest heftige gesprek dat je in het hele Johannesevangelie aantreft. Hij zei tegen hen die in Hem geloofden: "Indien jullie in mijn woord blijven, zijn jullie waarlijk mijn discipelen, mijn leerlingen. En jullie zullen de waarheid kennen en verstaan, en de waarheid zal jullie vrijmaken."
Waarheid maakt vrij. We hadden het er zojuist al even over: waarheid maakt vrij van angst. Maar waarheid maakt ook onafhankelijk van menselijke waardering en ook van instituties of instellingen. Dat kan overigens heel eenzaam zijn; onafhankelijk zijn kan ook eenzaamheid met zich meebrengen. Je leest een hoofdstuk later, in Johannes 9, over de blindgeborene. Die man was genezen en kreeg het licht in zijn ogen. Hij wist theologisch misschien nog niet zo gek veel, maar hij getuigde van wat hem was overkomen. Hij kreeg allerlei vragen en antwoordde: "Dat weet ik allemaal niet, maar ik weet één ding: ik was blind en nu kan ik zien. Dat weet ik wel." Later lees je dat hij nog iets meer zegt, en dan staat er dat hij uit de synagoge geworpen was. Kijk, dat is ook vrijmaken: hij werd vrijgemaakt van de synagoge. Dat is werkelijk zo, want hij getuigde van de waarheid. In een instelling waar daar geen plaats voor is, word je er dan "uitgebondst". Je kunt zeggen dat dit eenzaam is, en het is pijnlijk om zo verworpen te worden, maar het maakt je ook zelfstandig.
Als je de waarheid kent, dan weet je: dit is het. Of dat nu veel instemming of weinig instemming krijgt, daar ben je niet meer van afhankelijk; je weet dat het waar is. Ik denk dat mensen elkaar vaak opzoeken — en dan heb ik het niet specifiek over dit gezelschap, maar gewoon in het algemeen — omdat ze elkaar nodig hebben en aan elkaar hangen. Waarom? Omdat ze in feite niet zelfstandig staan in de waarheid. Het is zo belangrijk om als gelovigen te staan in de waarheid en in die hoedanigheid elkaar op te zoeken en daarin elkaar te ondersteunen, maar niet om aan elkaar te hangen en afhankelijk te zijn van elkaar. Of afhankelijk te zijn van de voorganger, of afhankelijk te zijn van de club zodat je daar lid van wordt, inclusief allerlei eisen rond donaties en dergelijke. In feite zijn dat allemaal afhankelijkheidsrelaties. De waarheid maakt onafhankelijk van menselijke waardering en instituties.
En dan de laatste, hiervoor gaan we naar Paulus in Efeze 4. De waarheid maakt ook één. Aan de ene kant is het zo dat de waarheid scheiding maakt; er is immers geen groter contrast dan tussen waarheid en leugen, tussen licht en duisternis. Maar waarheid maakt ook één. In Efeze 4 lees je dat er gesproken wordt over de gaven die God aan de ekklesia heeft gegeven. In vers 14 sluit Paulus daarop aan: "Opdat wij niet meer onmondigen zouden zijn, op en neer golvende en rondgedragen worden door elke wind van leer." Je ziet het voor je: door de golven van het water en de wind die waait, word je inderdaad alle kanten opgeworpen. Maar als de Schriften eenmaal compleet zijn, dan zijn jullie geen onmondigen meer die op en neer golven en rondgedragen worden door elke wind van leer, in de willekeur van mensen en de hypes van de dag. Paulus spreekt over de sluwheid met het oog op de "methodiek van de dwaling". In het Grieks staat hier letterlijk het woord methodeia, waar ons woord methode van afgeleid is. De dwaling heeft bepaalde methoden en strategieën om met succes te kunnen worden losgelaten en om mensen op een verkeerd spoor te zetten.
Als de Schriften eenmaal compleet zijn, is die onzekerheid niet meer nodig, want dan heb je de waarheid gewoon in je midden. De Schriften zijn compleet en die bieden een mens alles; ze maken de mens "Gods-compleet". Dat staat erachter in vers 15: "Maar waarheid betrachtend in liefde groeien wij in alles tot Hem die het Hoofd is, namelijk naar Christus." Er is één waarheid, in tegenstelling tot de vele leugens. Als ik zeg dat 5 plus 5 tien is, dan is er maar één waar antwoord. Hoeveel onware antwoorden zijn er? Oneindig veel. De waarheid is uniek en exclusief. Mensen worden daar soms boos om en zeggen: "Ja, maar de waarheid is zo exclusief." Daar kun je echter niet over onderhandelen. Sommigen vragen of er wat water bij de wijn kan, maar nee: waarheid is waarheid.
Het geweldige daarvan is dat ieder die de waarheid liefheeft en de waarheid zoekt, elkaar ook vindt. Daarom staat er ook dat wanneer je met de Schriften leeft — die compleet zijn — en je daarin eerlijk met elkaar omgaat door gewoon te lezen wat er staat, je elkaar ook de ruimte geeft. Dat vind ik zo belangrijk: ieder moet de ruimte hebben om zelf te denken en zelf conclusies te trekken. Maar als je de waarheid liefhebt, dan kom je bij elkaar uit. En als er dan nog geen eenstemmigheid is bereikt, dan parkeer je dat; dat maakt de Heer te zijner tijd nog wel een keertje duidelijk. Als je de waarheid liefhebt, en er is maar één waarheid, en je bent bezig met die Schriften, dan vind je elkaar. Waarheid betrachtend in liefde maakt één. Zo groeien we tot Hem die het grote onderwerp is van de Schriften, namelijk Christus, het Hoofd. Zo vinden we elkaar bij en in de waarheid, en dus ook in liefde en leven.
Waarheid maakt vrij. Waarheid maakt blij. Waarheid maakt één. Waarheid geeft kracht. Kortom, samenvattend: Wie is de waarheid? Dat is Jezus Christus. Gods woord is waarheid. Waarheid is inderdaad ook "hard" en vast; godzijdank, want je kunt erop staan. Waarheid ontmaskert. Waarheid is nuchter. Weet ook dat de waarheid in deze aion ten onder wordt gehouden. Weet dat waarheid impopulair is in de eindtijd; dat is heel belangrijk om juist nu te weten. Maar ook: waarheid maakt vrij en waarheid maakt één. Ik zou dit kunnen aanvullen met nog heel wat meer kenmerken van de waarheid, maar dan ga ik ver over mijn tijd heen, want ik heb inmiddels 65 minuten gesproken. Zullen we het hierbij laten voor vandaag?
UltimateGoodNews