▶ 00:00 Introductie: de Vijftiende Tishri en het Loofhuttenfeest ↑ hoofdstukken

Beste vrienden, jongens en meisjes, het is vandaag 30 september en op de Joodse kalender is het vandaag de veertiende van de zevende maand Tishri. Dat zegt de meesten van u misschien niet zo heel erg veel, maar ik zal u vertellen dat er vanavond op de kalender een nieuwe datum voor de Joden aanvangt. En dat is logischerwijs de vijftiende Tishri. De vijftiende Tishri is het begin van het Loofhuttenfeest. Het laatste, althans in de oorspronkelijke kalender van de Bijbel, het laatste grote feest van Israël. Zeven dagen lang; ik kom daar straks nog uitgebreid op terug.

Soekot heet dat feest voor de Joden, maar Soekot betekent ook gewoon loofhutten of eigenlijk gewoon hutten. De beschrijving van die dag vinden we uitgebreid op diverse plaatsen in de Bijbel. Het meest uitgebreid en ook voor het eerst echt goed vinden we die in Leviticus 23. Ik heb zo overwogen dat het wellicht het beste idee is om dat als uitgangspunt voor deze morgen te nemen. Ik zal zo enkele facetten van dat feest, van deze hoogtijd, wat belichten. Maar voordat ik dat doe, wil ik eerst even wat in het algemeen zeggen over die kalender, de feestkalender van Israël.

▶ 01:43 Overzicht: de Zeven Hoogtijden van Yahweh in Leviticus 23 ↑ hoofdstukken

Leviticus 23 is een hoofdstuk dat u goed moet onthouden. Als er één hoofdstuk is dat al die feesttijden en hoogtijden in één keer behandelt, dan is het juist dit hoofdstuk. Je grijpt nooit mis; alle hoogtijden worden daarin besproken, inclusief de Sabbat, want daar begint het mee. De Sabbat is natuurlijk een wekelijks terugkerend fenomeen, terwijl de andere hoogtijden een jaarlijks terugkerend verschijnsel zijn. Zeven hoogtijden — dat getal is veelzeggend en we zullen het vandaag nog vaak tegenkomen.

Kortweg beschreven zit het ongeveer zo in elkaar: je hebt drie hoogtijden in de eerste maand. Dat is ongeveer een half jaar geleden, in de periode maart-april. De kalender van Israël valt niet helemaal samen met onze kalender, omdat hun kalender gebaseerd is op de maan en de onze op de zon. Een maand bij Israël begint altijd bij een nieuwe maan. Onze maanden zijn oorspronkelijk geen echte maanden meer, want een maand betekent eigenlijk een maancyclus. Dat betekent dat bij het begin van een nieuwe maancyclus een nieuwe maand zou moeten beginnen. Bij Israël is dat zo, en overigens bij de moslims ook nog steeds. Bij ons niet meer, omdat onze kalender op de zon is gebaseerd. In elk geval, in de eerste maand had men drie hoogtijden.

Op de veertiende was daar de dag van het Pascha, dat wil zeggen: de slachting van het pascha-lam. Een dag later, de vijftiende — dat is exact een half jaar geleden vanaf vanavond gerekend — begon een week lang het feest van de ongezuurde broden. Dat duurt zeven dagen, van de vijftiende tot en met de eenentwintigste van die maand. En dan, daags na de Sabbat — ik liet die uitdrukking zojuist in mijn gebed al even vallen, want zo wordt het genoemd in Leviticus 23 — heb je ook nog het feest van de eerstelingsschoof. Dat is de eersteling van de gerstenoogst.

Het is heel opmerkelijk en wonderbaar dat al deze drie hoogtijden exact samenvallen met de grote heilsfeiten die we in het Nieuwe Testament tegenkomen. Op deze dag stierf onze Heer. 'Ons Pascha is geslacht,' zegt Paulus triomfantelijk in de eerste Korintiërbrief. En dat is ook zo, exact op de daarvoor aangewezen dag. Al duizenden jaren tevoren was door God niet alleen vastgelegd wát er zou gebeuren, maar ook wannéér het zou plaatsvinden. Het is daarom ook opmerkelijk dat de Bijbel dit niet de feesten van Israël noemt. Je kunt dat wel zo zeggen, maar zo noemt de Bijbel het niet; die noemt het de 'hoogtijden des Heren' of de 'hoogtijden van Yahweh'. Het zijn Zijn hoogtijden. Hij had de datum al gefixeerd: dán is het Pascha. En inderdaad, vijftienhonderd jaar later stierf onze Heer precies op die dag; Hij werd geslacht.

Vervolgens krijgen we een dag daarna de hoogtijd van de ongezuurde broden; dat was de eerste dag in het graf. Voor de volgende hoogtijd wordt in de Schrift geen vaste datum gegeven. Het Jodendom heeft dat lastig gevonden en heeft daarom maar een vaste datum geprikt, namelijk de zestiende, maar dat klopt niet. De Bijbel noemt juist geen datum, maar zegt simpelweg dat het 'daags na de Sabbat' is gedurende deze week. Op die dag na de Sabbat was de dag van de eerstelingsschoof. Je kon het eigenlijk op je vingers natellen: dat moest de dag zijn dat de Eersteling verrees uit het graf — de Eersteling van de gerstenoogst. Dat was precies de datum die daarvoor was vastgelegd. Dit zijn de drie hoogtijden in de eerste maand die Israël tot op de dag van vandaag viert. Zoals ik zei, voor de dag van de eerstelingsschoof heeft men een vaste datum gekozen, maar het moet in elk geval een dag na de Sabbat zijn.

Vervolgens heb je nog een hoogtijd in de derde maand, precies zeven weken na deze dag. Men moest namelijk zeven sabbatten gaan tellen, negenenveertig dagen in totaal. Je struikelt iedere keer over die zevens. Na die negenenveertig dagen, dus na zeven weken, krijg je de vijftigste dag. In het Grieks is dat Pinksteren; 'pink' heeft te maken met de vijftigste. Dan kom je inmiddels aan het begin van de derde maand. Dat is het feest van de eerstelingen. Ik moet mezelf even corrigeren: het is inderdaad het feest van de eerstelingen, maar dan niet van de gerstenoogst, maar van de tarweoogst. De tarweoogst is pakweg anderhalve maand later. Dan werden de eerstelingen van de tarweoogst aangeboden aan de Heer; daar worden allerlei voorschriften over gegeven. Het is bekend dat deze dag inderdaad haar vervulling heeft gekregen op dé Pinksterdag. Als christenen het over Pinksteren hebben, doelen ze per definitie op het gebeuren dat in Handelingen 2 beschreven staat. Maar oorspronkelijk was het een hoogtijd van de Heer, al vijftienhonderd jaar daarvoor ingesteld als het feest van de eerstelingen.

Dan krijg je de zevende maand, Tishri, wat samenvalt met september of oktober. Daarin vinden we nog drie hoogtijden, waarmee de zeven hoogtijden compleet zijn. Op de eerste van de zevende maand is het Joodse nieuwjaarsdag. 'Shana Tova' zeggen ze dan tegen elkaar: gelukkig nieuwjaar. Dat is de dag van het bazaangeschal. Het is een heel merkwaardig fenomeen dat nieuwjaarsdag gevierd wordt op de eerste van de zevende maand. Ik ga daar nu verder niet op in, maar er is een wonderlijke en prachtige reden voor. Hoe dan ook, die eerste dag was de dag van het bazaangeschal.

Vervolgens kreeg je op de tiende van de maand — dat was afgelopen woensdag — Yom Kippur. Dit is misschien wel dé hoogtijdag bij uitstek voor Israël, maar in elk geval een belangwekkende hoogtijd voor de Heer Zelf. De tiende is Yom Kippur, de Verzoendag, die wij natuurlijk allemaal nog kennen van de Yom Kippur-oorlog in 1973. Het was een slim idee van de Arabische wereld om Israël juist aan te vallen op de dag dat het hele openbare leven daar platligt en er niets gedaan wordt. Dat is hun duur komen te staan, maar dat is een ander verhaal.

En dan tenslotte komen we bij ons eigen verhaal aan: vanaf de vijftiende van de zevende maand heb je ook een week lang het Loofhuttenfeest. Dat is de tijd wanneer ook twee andere oogsten zijn ingezameld: in de eerste plaats de wijnoogst (of de druivenoogst) en tevens de olijvenoogst. Hiermee is gezegd dat de hoogtijden van Yahweh overduidelijk gegroepeerd zijn rond de oogsten. Dat lees je op meerdere plaatsen in de Bijbel, in Exodus maar ook in Deuteronomium. Daar vind je onder andere dit vers: 'Het Loofhuttenfeest zult gij zeven dagen vieren, wanneer gij de opbrengst hebt ingezameld van uw dorsvloer en van uw perskuip.' De dorsvloer heeft te maken met de eerste en de derde maand, de inzameling van de gerst en de tarwe. De perskuip heeft betrekking op de zevende maand.

▶ 11:41 De Profetische Vervulling van de Feestkalender ↑ hoofdstukken

Nu komen we op een ander punt en ik heb er al iets over gezegd wat de eerste maanden betreft. En dat is de betekenis van die dagen, van die hoogtijden. Die eerste maand is makkelijk te onthouden. Ik kan me voorstellen dat als je dit voor het eerst hoort over die hoogtijden, je zegt: het is moeilijk te onthouden. Nou, dat valt reuze mee als je eenmaal weet hoe het zit. Ik zeg dat voor heel veel dingen: als je eenmaal weet hoe het zit, dan denk ik: hoe kon ik er ooit zo moeilijk over doen? Maar dat geldt voor de betekenis van die hoogtijden van Yahweh ook.

De eerste maand heeft te maken met Christus' eerste komst. Dat kan niet missen. Zowel de veertiende, waarop Hij werd geslacht, als de vijftiende, de dag dat Hij in het graf terechtkwam. En vervolgens daags na de sabbat, ergens in die week, stond Hij op als Eersteling uit de dood. Dat kan niet missen. Dan krijg je vervolgens negenenveertig dagen later, op de vijftigste dag, Pinksteren. Dat heeft te maken met Gods werk in de tussentijd, in verband met Israël en in verband met de gemeente. Hoe dat precies zit, doet nu even niet ter zake, maar dat laat zich gemakkelijk verstaan.

De zevende maand is eigenlijk heel voorspelbaar als je eenmaal de gang ziet; dat kan niet missen. De zevende maand heeft te maken met de voltooiing van Christus' komst, of anders gezegd: Zijn wederkomst. Ik noem het expres de voltooiing, omdat 'zeven' in het Hebreeuws hetzelfde woord is als het woord voor 'volheid'. Zodat je ziet dat zeven – dat is vrij algemeen bekend, dacht ik – het getal is van compleetheid, van volheid en ook van voltooiing. En in de zevende maand wordt Christus' komst, de komst van de Messias, voltooid, te beginnen bij de dag van het bazaangeschal.

Ik kan dat niet strikt genomen bewijzen, maar ik ben in dit geval vrij moedig om dat zo te zeggen. Je moet altijd uitkijken om persoonlijke meningen te ventileren als je het Woord doorgeeft. Dat zijn twee dingen: A, wat het Woord van God zegt en B, wat jouw mening is. Maar daar zit u niet op te wachten. Ik maak één keer een uitzondering bij deze gelegenheid, dus ik ben gewaarschuwd. En dat is: als de hoogtijden in de eerste maand in verband met de eerste komst van Christus exact hun vervulling hebben gekregen, op de datum nauwkeurig – dat geldt trouwens ook voor de hoogtij in de derde maand – dan kun je wat mij betreft op je vingers uittellen dat datzelfde het geval moet zijn in verband met de voltooiing van Christus' komst.

Dat wil zeggen dat als Hij straks spoedig komt – want de termijn is echt hard bezig te verstrijken – die vastgelegde hoogtijden eveneens op de datum nauwkeurig vervuld zullen worden. Dat wil zeggen: de dag van het bazaangeschal. Als je mij vraagt of ik een idee heb welke datum dat zal zijn, dan zeg ik: ja, dat kan haast niet missen. Dat moet de dag zijn die de Heer ook al had vastgelegd. Ik geef toe, het bewijs moet nog volgen, dus we wachten even af, maar dat is wel de lijn en de sfeer. De Heer heeft niet zomaar een datum gekozen. De dag dat de bazuin zal klinken – wat trouwens nog een heel uitgebreid onderwerp is – dat zal de eerste Tishri zijn.

En de dag van de verzoening van het volk, de Grote Verzoendag, Yom Kippur, wanneer zal dat zijn voor Israël? Wanneer voor Israël verzoening zal volgen en haar zonden bedekt en weggezonden zullen worden in de woestijn? Dat zal zijn op de tiende Tishri. Zo geldt het ook voor het Loofhuttenfeest, waar we het nu over gaan hebben. Dat zal haar vervulling vinden op de vijftiende van de zevende maand.

Maar goed, wat dat dan precies is, daar moeten we het nu over hebben. We gaan naar Leviticus 23 en we volgen gewoon de lijn naar deze inleiding van de versindeling van het hoofdstuk. Dat is niet zo moeilijk. In vers 34 lees je, nadat er al drieëndertig verzen aan voorafgegaan waren waarin die andere voorgaande hoogtijden waren besproken, dat de HEERE tot Mozes spreekt en zegt: "Spreek tot de Israëlieten: Op de vijftiende dag van deze zevende maand begint het Loofhuttenfeest voor de HEERE, zeven dagen lang."

Op de vijftiende dag. Ik zei het al: de kalender van Israël is gebaseerd op de maan. Dat betekent dus dat de nieuwe maand ook nieuwe maan is. En aangezien een maancyclus om precies te zijn 29,5 dag duurt – dat is een wat ingewikkelde constructie; oorspronkelijk was het denk ik dertig dagen – betekent dit dat de vijftiende van de maand per definitie volle maan is. Altijd.

Ik weet niet of u destijds die film over de dood van Christus hebt gezien, 'The Passion'. Als u het begin van die film ziet – ik was zelf niet zo erg te spreken over die film, maar wat er heel fraai was en waar ik meteen door getriggerd werd: als je Jezus ziet in Getsemane, dan wordt er een blik gegeven op de hemel en zie je zo door de bomen de maan schijnen. Volle maan. Volkomen terecht, want het was inderdaad met volle maan. Bijna volle maan moet ik zeggen, want het was de veertiende. Halverwege de maand heb je volle maan.

Dan weet je trouwens ook meteen waaraan volle maan haar reputatie te dank heeft, want het is het embleem bij uitstek van vruchtbaarheid. Het is namelijk letterlijk halverwege de maandelijkse cyclus. Leuk hè, zulke dingen? Want we weten allemaal dat halverwege de maandelijkse cyclus het tijdstip van de vruchtbaarheid is; daar heeft volle maan ook haar naam aan te danken. Maar in ieder geval was het op die dag, halverwege die maand.

Op de vijftiende dag van deze zevende maand begint het Loofhuttenfeest voor de HEERE, zeven dagen lang. In het Hebreeuws staat dat dit 'Chaq hasoekot' is. Dat wil zeggen: feest der hutten, want dat is wat het is. Het is niet helemaal hetzelfde als 'feest der tenten'. De betekenis ligt er erg dichtbij, dat wel, maar het is net even wat anders. Het idee is – het is wat in discussie, maar bij een tent lijkt me dat vrij voor de hand liggend – wat is het verschil tussen een tent en een hut? Nou, vooral het materiaal dat je gebruikt. Bij een tent heb je een doek en bij een hut gebruik je andere materialen. Afijn, daar kunt u zelf wel wat bij invullen.

▶ 19:36 De Eerste Vermelding van Sukkot in Genesis 33 ↑ hoofdstukken

Opmerkelijk is dat het hier in Leviticus 23 vers 34 de tweede keer is dat het woord 'loofhutten' voorkomt. De eerste keer is in Genesis 33 vers 17. Dat is grappig, omdat daar het woord 'Sukkot' ook gewoon letterlijk wordt gebruikt. Laten we daar eens naartoe gaan.

In Genesis 33 vers 17 lees je de geschiedenis van Jakob, die twintig jaar lang in het buitenland heeft vertoefd. Na al zijn omswervingen was hij aangekomen bij zijn oom Laban en na twintig jaar keert hij weer terug naar het beloofde land. Je zou ook kunnen zeggen: na een verblijf van twintig jaar in de diaspora — in de verstrooiing, buiten het land — komt hij aan in het beloofde land. Hij is de hele tijd buitenshuis geweest, buiten het land.

Om de koppeling te maken: die twintig jaar zijn onmiskenbaar een uitbeelding van de tweeduizend jaar waarin wij nu leven, en waarvan ik zojuist al even aangaf dat die termijn hard bezig is te verstrijken. Dat klopt. In elk geval is Jakob hier een uitbeelding van Israël; hij was immers ook — trouwens, zijn naam was inmiddels ook Israël geworden. Dat is grappig, kijk maar in Genesis 32, vlak daarvoor, daar krijgt hij de naam Israël. Jakob is dus Israël.

Het heeft ook vooral te maken met de omkering van Jakob, de bekering van Jakob. Weet je waar dat plaatsvond? Bij de Jabbok. De omkering van Jakob vond plaats bij de Jabbok — dat is ook een omkering van de letters, hè? En dan keert hij terug en gaat hij door de Jordaan. Ja, dat zijn prachtige beelden. Maar in ieder geval: Jakob komt na die twintig jaar weer terug en arriveert in het land.

Vlak voordat hij de Jordaan overtrekt, kom je bij het plaatsje Sukkot. Er staat: 'Maar Jakob brak op naar Sukkot'. Omdat het hier een plaatsnaam is, heeft men het onvertaald gelaten, maar er staat gewoon hetzelfde woord als wat in Leviticus 23 gebruikt wordt voor het Loofhuttenfeest. Het zijn gewoon 'hutten'. Kijk maar, de uitleg volgt meteen in hetzelfde vers: 'En hij bouwde zich daar een huis en voor zijn kudden maakte hij hutten. Daarom noemde hij die plaats Sukkot.' Een beetje afhankelijk van de uitspraak: in het Nederlands zeg je 'Sukkot', maar het is eigenlijk 'Soekot'. Nou, dan weet je meteen wat Sukkot is, namelijk: hutten. Zo moeilijk is het niet. Het meervoud is 'Sukkot', het enkelvoud is 'sukkah' — dat even voor de taalgeoriënteerden onder ons.

Zodat je eigenlijk ook ziet — en laat ik daar alvast even op wijzen, want ik wil vanmorgen vooral attenderen op de profetische betekenis van dat feest Sukkot — dat Sukkot hier, bij de allereerste keer dat het woord gebezigd wordt, verwijst naar de periode na Israëls omzwervingen in het buitenland. Wanneer ze aankomen in het beloofde land, wordt het woordbegrip 'Sukkot' geïntroduceerd. Dat betekent dat Sukkot verband houdt met wat er in de toekomst gaat gebeuren: wanneer Israël als volk zal terugkeren in het beloofde land. Wat we de laatste eeuw beleven, is eigenlijk een provisorische voorvervulling daarvan, op eigen initiatief, maar de Heer zal dat straks Zelf ook doen. In elk geval verwijst Sukkot daarnaar. Dit is nog niet het volledige bewijs, maar ik hoop straks ook echt de 'bonnetjes' daarvoor te geven. Maar dit is al wel een hele mooie aanwijzing. De zevende maand heeft te maken met de wederkomst, nadat Israël weer zal terugkeren in het land.

▶ 24:32 De Grote Sabbat: Rust en Bevrijding van Slaafse Arbeid ↑ hoofdstukken

Goed, we moeten verder gaan, want er staat in vers 35 van Leviticus 23 dat er op de eerste dag van dat feest – van die hoogtijd, de vijftiende, de datum die vanavond ingaat – een heilige samenkomst zal zijn. Generlei slaafse arbeid zult gij verrichten. Daarmee heb ik iets aangegeven wat heel elementair is en ook heel erg voor de hand ligt. Dit zevende feest, op de zevende hoogtijd, duurt zeven dagen. Dat is opmerkelijk. Als je deze verzen leest, de verzen die we nu ter sprake brengen vanaf vers 34 tot het einde van het hoofdstuk – dat zal vers 42 of 43 zijn – dan kom je negen keer het getal zeven tegen. Zes keer wordt erop gewezen dat het zeven dagen duurt. Ja, nu weten we het wel, zou je zeggen, maar daarmee wordt uiteraard iets onderstreept. Het getal zeven is elementair, kenmerkend en karakteristiek voor die hele hoogtijd. Bovendien duurt het zevende feest zeven dagen in de zevende maand. Het is een uitbeelding. Als je zo vaak het getal zeven noemt, dan moet dat iets met de sabbat te maken hebben, de zevende dag.

Dat klopt ook, want daar begint het mee en daar eindigt het ook mee. Die vijftiende hoeft helemaal geen wekelijkse sabbat te zijn, en toch werd het als een sabbat gevierd. Generlei slaafse arbeid zult gij verrichten; dat wil zeggen: jullie zijn vrij. Want dat is het idee. Het gaat er niet zozeer om dat je niets mag doen, maar dat jullie vrij zijn. Geen slaafse arbeid meer; er is vrijheid en er is rust. Na al dat gezwoeg en geplotter is het nu eens een keertje tijd om op adem te komen. Dat is een woord dat de Bijbel ook in dit verband gebruikt: op adem komen, rust. Ik denk daaraan omdat het een uitbeelding is van de wereldsabbat. Ik neem dat heel letterlijk. Na zes dagen van duizend jaar – vanaf Adam gerekend zijn er inmiddels bijna zes dagen gepasseerd, zes millennia – dan breekt de tijd aan na die zes dagen. Voor de Heer is immers één dag als duizend jaar. Na zes dagen breekt de sabbat aan, de zevende dag, de grote sabbat. Dan zegt de Heer: na zes dagen geplotter is het nu Mijn dag, Mijn feest. Zeven; zo is het genoeg. Dat is precies wat het Loofhuttenfeest uitbeeldt. Het beeldt de sabbat uit, zoals zoveel andere tijden trouwens ook doen, maar het Loofhuttenfeest wel bij uitstek.

Generlei slaafse arbeid zult gij verrichten. Kijk, dat is wat er gaat gebeuren. Gisteren schreef ik daarover nog een blogje en toen gebruikte ik die formulering. Ik houd ervan om er zo aan te denken: God is perfect op schema. Er gaat niets mis. De millennia die inmiddels verleden tijd zijn, dat zijn er zes in getal. Dat betekent dat de zevende binnenkort gaat aanbreken. We hoeven het nu niet eens op het jaar, of voor mijn part op het decennium nauwkeurig te bepalen – dat is een ander onderwerp – maar iedereen voelt wel aan dat die tijd gaat komen. Ook de tweeduizend jaren zijn bijna voorbij, dus het klopt aan alle kanten. Hoe je het ook bekijkt, die sabbat gaat komen voor deze wereld.

Vers 36 zegt: "Zeven dagen zult gij de HERE een vuuroffer brengen." Ik heb u er al op gewezen, dus u zult er nu vanzelf automatisch over struikelen. Zeven dagen lang brengt men de Heer een vuuroffer. Dat konden allerlei offers zijn, maar het waren in elk geval offers die te maken hebben met vuur. In principe zijn dat brandoffers die omhoog stijgen. Het heeft te maken met nieuw leven, met dat wat er gebeurt nadat een dier geslacht is. Is het dan einde verhaal? Nee, dan begint het pas, want dan pas wordt het een lievelijke reuk. Na de slachting stijgt het op naar boven; dat is een vuuroffer. Dus na de slachting, na de dood, is er leven. Dat is voor de Heer een lievelijke reuk. Dat werd gedurende die hoogtijd, gedurende dat feest, zeer demonstratief bewezen.

Zeven dagen zult gij de Heer een vuuroffer brengen, en op de achtste dag zult gij een heilige samenkomst hebben. Die achtste dag hoort eigenlijk niet meer bij het feest, want ik zei al dat het Loofhuttenfeest zeven dagen duurt. Alleen die achtste dag is een soort appendix, het afsluitende feest. Als u daar meer over wilt weten – als ik even deze reclame mag maken – dan moet u volgende week zondag naar Den Haag komen. Het is een vrij kleine gemeente, maar u zult dat wel zien aankomen. Ik hoop daar dan te gaan spreken, want dan is het namelijk de achtste dag. Dan wil ik wat meer ingaan op die achtste dag en op Simchat Torah. Dat is een buitengewoon boeiend fenomeen. Daar gaan we het nu dus niet over hebben, want we hebben het nu over Loofhutten, en dat duurt zeven dagen. Maar die achtste dag heeft te maken met een nieuw begin. Daar wil ik het nu even bij laten, maar op de achtste dag zult gij een heilige samenkomst hebben en de Heer ook een vuuroffer brengen. Het is een feest, vergis u niet; dat wordt ook heel sterk benadrukt. Het is een feest.

Generlei slaafse arbeid; vrijheid dus. Rust zult gij verrichten. Dat is niet alleen maar iets wat ze moeten doen, daar gaat het niet om. Als je het profetisch ziet, is dit een belofte. Straks, als de sabbat aanbreekt in die zevende maand – en ik hoop dat u net zo dubbelzinnig denkt als ik – wanneer de komst van de Messias voltooid zal worden, dan breekt daar een sabbat aan en zal er geen slaafse arbeid meer worden verricht. Dan is er rust, mensen. Dan is er vrijheid voor Israël en, zo moet ik nu zeggen, voor de hele volkerenwereld. Want dat is Loofhutten; Loofhutten heeft alles te maken met de volkerenwereld.

Ik ga verder: "Dit zijn de feesttijden des HEREN." Eigenlijk staat er "de hoogtijden des HEREN". Die betekenissen liggen dicht bij elkaar, dat is waar, maar een hoogtijd hoeft niet per se een feest te zijn. Ik noem maar wat: 14 Nisan, de veertiende van die eerste maand, de dag van Pascha, heet ook een hoogtijd, maar je kunt dat moeilijk een feest noemen. Zoals wij Goede Vrijdag ook geen feestdag noemen. Maar goed, dat even terzijde. In de Statenvertaling staat inderdaad "de hoogtijden des HEREN", dat is correct. Het zijn de hoogtijden van Yahweh. Dit zijn de hoogtijden des Heren waarop gij heilige samenkomsten zult uitroepen. Dat wil zeggen: eerst op die eerste dag van dat feest, de vijftiende, en vervolgens ook op de achtste dag, om de Heer een vuuroffer te brengen: brandoffer en spijsoffer, en slachtoffer en plengoffers. Alles ging zomaar in rook op. De plengoffers hebben te maken met wijn die net was ingezameld en die uitgegoten wordt. De details van het slachtoffer laat ik nu even voor wat ze zijn.

▶ 32:44 Het Getal Zeventig: een Loofhuttenfeest voor Alle Volkeren ↑ hoofdstukken

Maar ik wil wel even op iets anders wijzen naar het voorschrift voor iedere dag. Welk voorschrift? Nou, dan moet je even gaan bladeren, want daar komen we in Numeri 29 op uit. Kijk het maar na: Numeri 29 vanaf vers 12 tot 38. Het is een hele uitgebreide beschrijving. Misschien een beetje saai om te lezen, maar als je eenmaal weet wat het is en waar het op betrekking heeft, dan is het een schilderij. Geweldig! Als je het gewoon aan tafel leest, dan denk je: 'Dat slaan we maar even over', want het is nu niet echt heel erg boeiend. Nee, maar tussen de regels door wordt daar een plaatje geschilderd. Wow!

In Numeri 29 wordt namelijk het voorschrift gegeven van wat er iedere dag zou gebeuren gedurende dat hoogtijdfeest van Loofhutten, van Soekot. Wat moest men namelijk doen? Men moest allerlei offers brengen, maar het meest in het oog lopend is dit: op de eerste dag zou men dertien stieren offeren. Op de tweede dag — dat is dus de zestiende van de maand — twaalf. Op de derde dag elf, op de vierde dag tien... Nou, het is heel voorspelbaar: de vijfde dag negen, de zesde dag acht en op de zevende dag zeven. En dan houdt het op, want dat was de termijn van het Loofhuttenfeest.

Tel ze maar bij elkaar op: 13 plus 12 plus 11 plus 10 plus 9 plus 8 plus 7... dat is 70 stieren. Er moesten ook nog bokjes en lammeren geslacht en geofferd worden, maar er werden gedurende Soekot in totaal 70 stieren geofferd. Je weet wel, het is algemeen gebruikelijk om te zeggen dat een offer alles te maken heeft met de dood. Maar dat is niet zo hoor; een offer heeft te maken met opstanding. Het gaat om dat wat er gebeurt na de slachting. In elk geval: 70 stieren.

Waarom zeg ik dat nu? En dit is niet een vondst van mezelf — wat ik vertel is helemaal geen vondst van mezelf — ik kan het gewoon zo laten zien uit de Schrift. Maar ook de Joodse traditie is hiervan zeer goed op de hoogte. De rabbijnen in hun verklaringen worden niet moe om erop te wijzen: het Loofhuttenfeest is het feest voor de volkeren. Nu gaat er bij een aantal van u misschien al een lampje branden of een belletje rinkelen — ik weet niet hoe dat bij u intern allemaal geregeld is — maar in elk geval: die 70 is het getal van de volkeren.

Waarom is dat? Vooral omdat we dat in Genesis 10 zien, wanneer daar de volkerenlijst wordt gegeven. De nakomelingen van Noach — Sem, Cham en Jafeth — hadden 70 zonen. De volkerenlijst telt 70 namen die allemaal representanten zijn van hun nageslacht, van de volken. 70 is gewoon het getal van de volken. Ik ga het nu niet helemaal uitleggen, maar ook het woord voor 'de wereld' wordt gekenmerkt door de zeventig en we kennen de zeventig boeken van de Bijbel. 70 is het getal van de volkeren.

Het Loofhuttenfeest heeft alles te maken met de volkerenwereld en dat zie je ook op allerlei manieren terug. Ik zal wijzen op een hele bekende profetie in Zacharia 14. In werkelijkheid gaat het nog een paar verzen door, maar ik bepaal u even vooral bij dit ene vers. Zacharia 12, 13 en 14 gaan allemaal over de zevende maand: als de bazuin zal klinken, als de HEER zal verschijnen en als er verzoening gedaan zal worden voor Israël. Maar het gaat ook over de tijd wanneer het Loofhuttenfeest gevierd gaat worden. En dat is een feest voor de volkeren; dat wordt uitdrukkelijk in de profetie zo gezegd.

Daar staat: 'Allen die zijn overgebleven...' Want er heeft inmiddels een behoorlijke slachting plaatsgevonden. De HEER verschijnt en die gaat het opnemen voor Zijn volk Israël. Alle volkeren zullen ten strijde trekken tegen Jeruzalem en dan treedt de HEER op. Dan zullen Zijn voeten de Olijfberg raken en dan zal Hij in het gericht treden met de volkeren. Dan zal Hij de wijnpersbak treden — wat dacht u daarvan? Dat is een bekende uitdrukking in verband met de profetie: de wijnpersbak van Zijn toorn. Dan neemt Hij het op voor Zijn volk. Dat zal een hele bloederige dag zijn, maar hoe dan ook: het heeft allemaal een positief oogmerk, want het is de wijnoogst, de vreugde.

Wat er gaat gebeuren, is dat er voor wat er overgebleven is van de volkeren een feest ingesteld gaat worden. En welk feest is dat? Het Soekot. Er staat: 'Allen die zijn overgebleven' — het overblijfsel dus van al de volkeren die tegen Jeruzalem zijn opgerukt. Dat waren trouwens alle volkeren, dus het blijft hetzelfde: de zeventig dus die tegen Jeruzalem zijn opgerukt, zullen van jaar tot jaar heentrekken om zich neer te buigen voor de Koning, de HEER der heerscharen, en het Loofhuttenfeest te vieren.

Soekot is inderdaad een hoogtijd die verband houdt met de volkeren. Straks in het Messiaanse Rijk, in dat zevende millennium, zullen alle volkeren duizend jaren lang van jaar tot jaar opgaan naar Jeruzalem. Waarom? Om in die maand Tisjri het Loofhuttenfeest te vieren. Het wordt uitdrukkelijk gelinkt aan de volkeren. Zoals de bazuin te maken heeft met de Gemeente en met Israël, en de Grote Verzoendag te maken heeft met Israël, zo is het Loofhuttenfeest het feest voor de zeventig, voor de volkerenwereld, voor de natiën. En allemaal mogen ze het meevieren. Trouwens, dat willen ze ook maar al te graag, want het brengt zegen met zich mee en ook regen. En als ze het niet doen, dan wordt het erg droog. Dat lees je allemaal in deze verzen; u moet het maar eens nalezen in Zacharia 14.

Goed, ik ga weer even verder en pak de draad weer op in Leviticus 23. Daar staat... ja, nu moet ik even goed lezen natuurlijk: 'Dit zijn de feesttijden des HEEREN, waarop gij heilige samenkomsten zult uitroepen om de HEERE een vuuroffer te brengen: brandoffer en spijsoffer, slachtoffer en plengoffers, naar het voorschrift voor iedere dag.' En dan loopt de zin gewoon door: 'Behalve de sabbatten des HEEREN en behalve de gaven en al de gelofteoffers en al de vrijwillige offers die gij de HEERE geven wilt.'

Wat bedoelt dat vers te zeggen? Nou gewoon: die dingen zullen er extra bij komen. Behalve de sabbatten die jullie sowieso al vieren en de offers die sowieso al dagelijks gebracht worden en de vrijwillige offers, enzovoort — dit komt er gewoon bij. Dus om het zo te noemen: de vijftiende van de maand, ongeacht op welke dag van de week het viel — of het nu op een maandag, dinsdag of woensdag was — dat was sowieso een sabbat. En de achtste dag was weer een sabbat. Maar dan had je ook nog eens een keertje de gewone sabbat. Dat kwam er dus gewoon bij. Dit zijn allemaal extra dagen, allemaal extra feestdagen. Daar teken je toch voor als gemiddelde werknemer? Om zoveel vrije dagen... ze konden er wat van doen hoor, van feestvieren! Heerlijk! En zoveel vrijheid, geen slaafse arbeid. Geweldig zoals de HEER dat had geregeld. Hij hield daarvan. Dat zijn dan ook bij uitstek de hoogtijden. Ik ga verder.

▶ 41:36 De Oogst van de Perskuip: de Wijnpersbak en Verlossing ↑ hoofdstukken

Doch op de vijftiende dag van de zevende maand... Nu vind je min of meer een herhaling, maar nu wordt het vanuit een ander perspectief belicht. Op de vijftiende dag van de zevende maand – daar hadden we het al over, dat is wat vanavond dus begint – wanneer gij de opbrengst van uw land inzamelt. Ik zei al: dat heeft te maken met olijven, maar met name ook, want dat speelt de grootste rol in dat verband, de druivenoogst die wordt ingezameld. Ik zei al: Loofhuttenfeest is het feest van de wijnoogst.

En dan zult gij, staat er, zeven dagen – hoe vaak is dat nu al niet gezegd? – zeven dagen het feest des HEREN, de hoogtijd des HEREN vieren. Op de eerste dag zal er rust zijn en op de achtste dag zal er rust zijn. Allemaal rust. Zeven, sabbat, volheid; geen slaafse arbeid. Maar het zal zijn wanneer gij de opbrengst van uw land inzamelt en dan, als dat allemaal gebeurd is, dan breekt het Loofhuttenfeest. Je moet eigenlijk ook zeggen dat het Loofhuttenfeest niet alleen maar de afsluiting is van de oogst van de perskuip, zeg maar van de olijven en de druiven; het is eigenlijk het afsluitende feest van alle oogsten.

Ik zinspeelde er zojuist al even op, maar die perskuip en de wijnoogst is een heel bekend, belangwekkend profetisch gegeven: de wijnpersbak. Ik heb even een paar teksten genoemd, maar ik ben allesbehalve compleet. Jesaja 63, kent u die schriftplaats? Een prachtige passage. Daar lees je over – ik moet even moeite doen om het uit mijn hoofd te citeren, maar als u het precies wilt weten, moet u het nog eens opzoeken: "Wie is het die van Edom komt?" Daar, in die plek in de woestijn waar Petra ligt, met bloedbesmeurde klederen van Bosra, een tweelingstad van Petra. Er staat dat Hij daar is met bloed besmeurd. En dat is de HEERE die alleen de wijnpersbak van Zijn toorn treedt. En dan staat er ook bij: "want een dag van wraak is aangebroken". Vandaar ook die perskuip.

Het idee is dat als je die perskuip treedt van die druiven... stel je voor je hebt een wit kleed aan, dan zit het helemaal onder het druivensap, onder de most – zo heet dat in de Bijbel dan, ongegist druivensap. Daar zit je onder alsof je helemaal bebloed bent, dat is het idee. Wijn en bloed hebben trouwens ook weer alles met elkaar. De Heer zal namelijk de wijnpersbak treden. Dat is een dag van wraak, zo staat het ook in Jesaja 63 bij. Aan de ene kant is dat heel bloederig, dat is ook zo, maar vergis je niet wat het oogmerk is. Het is een dag van wraak die is aangebroken; de Heer gaat het dan opnemen voor Zijn volk en dan zal Hij korte metten maken met alle tegenstand. Dat zeg ik erbij, maar het is tevens het jaar van de verlossing dat aangebroken is.

Let op die verhouding: één op 365, zal ik maar zeggen. Zo ligt de verhouding tussen wraak en verlossing. De "eeuwige wraak", zoals u dat wellicht is geleerd, is onbekend in de Schrift; dat kent de Bijbel niet. Wraak is trouwens sowieso al helemaal niet negatief. Het Hebreeuwse woord heeft te maken met het herstellen van verhoudingen. Dat is een totaal ander idee: wraak om de balans weer in orde te brengen. Het mag dan een pijnlijk proces zijn, zoals een operatie altijd een pijnlijk proces is, maar het heeft een positief oogmerk. Het is inderdaad een dag van wraak, maar het is tevens een jaar van verlossing.

In Psalm 30 staat het: "Een ogenblik duurt Zijn toorn, maar een leven lang Zijn goedertierenheid." Zo, dat zijn de proporties. Dat zijn de relaties en de verhoudingen in de Bijbel. Dat is toch geweldig? Een dag van wraak, daar heeft die wijnpersbak en die druivenoogst mee te maken. De Heer zal komen en er zal een Jom Kippoer voor Israël aanbreken. Maar ook vervolgens daarna, want via Israël zal het heil naar alle natiën gaan. En dat is Soekot, Loofhuttenfeest. Dan moet ik nu even verder gaan, want ik zie dat de tijd dringt. Wij hebben geen zeven dagen... of u wel?

▶ 46:53 De Lulav en Etrog: een Uitbeelding van de Mensheid ↑ hoofdstukken

Op de eerste dag staat er dan vervolgens in vers 40: "Op de eerste dag zult gij vruchten van sierlijke bomen nemen, takken van palmen en twijgen van loofbomen en van beekwilgen." Ik heb me daar de afgelopen weken eens wat mee beziggehouden en ik ben er werkelijk versteld van gestaan. Ik wist er wel een beetje van, over de loelav – want zo heet dat. Er zitten hier Joodse mensen in de zaal en die weten daar alles van. Het is leuk om dat eens na te gaan.

Als je bijvoorbeeld een loelav wilt aanschaffen, dan heb ik begrepen dat je daarvoor naar Antwerpen moet gaan. Daar kun je op de Joodse markt, als je het goed wilt doen, honderden euro's neertellen om een goede loelav aan te schaffen. Je hebt ze in alle soorten en maten, maar dat is een heel precies gebeuren. Ik moet erbij zeggen: het is een Joodse traditie. Het idee in de Bijbel wordt hier zo verwoord: "Je zult vruchten van sierlijke bomen nemen en takken van palmen." Dat eerste heet dan de etrog. In de Joodse traditie bestaat het geheel uit vier elementen: de etrog, de palmtak, de mirte en de wilgentak. Het is grappig om terzijde op te merken hoe men dat heeft uitgewerkt, want zo'n loelav moet aan alle mogelijke voorschriften voldoen.

Dat is echt zo typisch Joods zoals men dat dan uitwerkt; ik vind die precisie soms haast lachwekkend. De Bijbel zegt gewoon: "een palmtak". Maar ja, wat zegt het rabbinaat dan? Je hebt officieel goedgekeurde loelavs met het keurmerk van het opperrabbinaat. Dat moet dan een palmtak zijn waarbij de bladeren van de palm gewoon haaks op elkaar staan. Er wordt gelet op de kleur, de precieze vorm en de afmeting; het wordt allemaal bepaald. Vandaar ook dat je bijvoorbeeld zo'n orthodoxe Jood ziet die dat allemaal nauwgezet zit te bestuderen. Er moeten zoveel blaadjes zijn en ze moeten op een speciale manier bevestigd zijn. Het is bijna niet te geloven.

Dat geldt dus voor al deze dingen: voor de etrog en voor de palm. De etrog, dat zijn die vruchten van sierlijke bomen. In de praktijk van de Joodse traditie zijn dat citrusvruchten; een soort kalebas is dat. En dan heb je de palmtak, die trouwens altijd te maken heeft met overwinning en triomf. Dit in tegenstelling tot de wilgentak, die altijd te maken heeft met treurnis. U kent de uitdrukking wel van "je harp aan de wilgen hangen" uit Psalm 137. Bij ons kennen we dat ook: de treurwilg. De wilg heeft daar alles mee te maken. En de mirte, dat is dan de loofboom.

Even terzijde, want dit vind ik wel leuk om te vertellen. Ik zei u al dat in de Joodse traditie bekend is en onderstreept wordt dat Soekot alles te maken heeft met de volkerenwereld. En weet u hoe men deze vier attributen dan uitlegt? Men ziet ze als een uitbeelding van alle mensen. De wilgentak is een uitbeelding van degene die niet ruikt en niet smaakt. Dit is niet mijn eigen uitleg, kijkt u het maar na; de Joodse uitleg die ik nu geef, is heel gangbaar. De wilgentak ruikt niet en smaakt niet; dat is een uitbeelding van degenen die de Torah niet kennen en hem ook niet doen. De mirte ruikt wel, maar smaakt niet. Dit is een uitbeelding van degenen die de Torah wel kennen, maar hem niet doen. De palmtak is een uitbeelding die wel smaakt, maar niet ruikt. Dat zijn degenen die de Torah wel doen, maar niet kennen. En dan de etrog: dat is wat ruikt én smaakt, namelijk degenen die de wet, de Torah, kennen en hem ook doen.

Nu hebben we ze alle vier gehad; meer smaken zijn er in feite niet wat mensen betreft. Die loelav heeft men dan gedurende deze zeven dagen in de hand. Men loopt overal met de loelav in de hand, allemaal gebaseerd op dit veertigste vers. Het is een uitbeelding van alle volken: alle mensen zijn in één hand verenigd. We hebben elkaar allemaal nodig en voor hen is dit feest weggelegd. Zo is de universaliteit al in de Joodse traditie ingebakken. Dat is trouwens iets wat in de christelijke traditie volstrekt ontbreekt. We zeggen wel dat Israël en het Jodendom zo exclusief zijn, maar dan zeg ik: ik ken nog een religie waar dat nog veel erger is. Maar ook hier is het inderdaad allemaal feestelijk. Ik ga nu verder even voorbij aan de typologie van de vruchten en de loofbomen, want we moeten gewoon even verder. In elk geval...

▶ 52:26 Ware Vreugde voor het Aangezicht van de Heere ↑ hoofdstukken

In het vervolg van vers 40 lezen we iets wat ik prachtig vind: "En gij zult vrolijk zijn." Dat kun je trouwens op twee manieren lezen. "En gij zult vrolijk zijn": geen gejank, vrolijk wezen! Zo zou je het kunnen lezen als een gebod. De ene lezing is de wettische lezing, namelijk de last. Dat is trouwens erg hoor, want als je blij móét wezen, gaat dat je niet lukken. Je kunt namelijk niet blij zijn op commando. Dat gaat simpelweg niet. Je kunt allerlei dingen doen op commando, maar blij zijn op commando lukt niet. Sterker nog: hoe meer je het probeert terwijl je niet blij bent, hoe gefrustreerder je wordt.

Op het moment dat dit een last is — als je de wet, de Torah, opvat als iets wat op je gelegd wordt — kan het niet vervuld worden. Maar op het moment dat je ervan bevrijd wordt en ziet dat dit niet iets is wat jij moet doen, maar dat het een belofte is, dan gaat het ineens vervuld worden. Daarom geloof ik dat dit gewoon profetie is; het is een belofte. Wanneer zal dit echt vervuld gaan worden? Natuurlijk vieren we dit nu ook al zo feestelijk als mogelijk, en daar is geen kwaad woord over te zeggen, maar dit gaat pas echt vervuld worden straks in de zevende maand, bij de terugkeer van de Messias. Dan zullen ze ineens ontdekken dat de wet van hun schouders is genomen. Het "stenen tijdperk" is dan voorbij — en dan bedoel ik de stenen tafelen. Er is dan vrijheid. De wet, de Torah, is onderwijzing van Gods belofte en dan zullen ze vrolijk zijn. Niet: "je moet vrolijk wezen", maar: "nee, jullie zúllen vrolijk zijn voor het aangezicht van de Heere uw God, zeven dagen lang."

Dat is trouwens de enige goede, solide basis voor vreugde: het verblijf voor het aangezicht van de Heere. Alle andere vormen van vreugde, waarbij we zelf proberen blij te zijn door het aan allerlei uiterlijke dingen te ontlenen, werken uiteindelijk niet. Dat geeft alleen maar katers. Maar dit is echte vreugde, namelijk vreugde voor het aangezicht van de Heere. Dan luister je naar Zijn woord en dan word je vanzelf blij. Niet omdat je iets moet doen — je moet helemaal niks doen — maar je krijgt juist te horen wat Híj doet, wat Hij belooft en hoe Hij je bevrijdt. Gij zult vrolijk zijn!

Ik heb er een mooi vers bij gevonden uit Jesaja 35. Dat gaat ook over wat er straks zal gebeuren als Jakob zal terugkeren in het land. De vrijgekochten des Heeren zullen wederkeren en met gejubel in Sion komen. Let op: met gejubel. Soekot! Eeuwige vreugde zal op hun hoofd zijn. Dat betekent niet dat er eeuwige vreugde op hun hoofd móét wezen, nee, dat zál zo zijn. Blijdschap en vreugde zullen zij verkrijgen. Want dat is wat vreugde is: je krijgt het, je ontvangt het. Maar kommer en zuchten zullen wegvlieden. Als het licht aangaat, dan wordt de duisternis verdreven. Zo werkt dat. "Gij zult vrolijk zijn." Daar hebben die zeven dagen mee te maken. "En gij zult het als een feest des Heeren vieren, zeven dagen in het jaar; een altoosdurende inzetting voor uw geslachten. In de zevende maand zult gij het vieren." Dat kan ons inmiddels moeilijk ontgaan zijn: in loofhutten.

▶ 56:18 Wonen in Hutten: Ons Provisorische Bestaan op Aarde ↑ hoofdstukken

"In loofhutten zult gij wonen zeven dagen; allen die in Israël geboren zijn, zullen in loofhutten wonen." Ik heb hier een paar plaatjes gegeven waarbij u een indruk heeft van hoe dat in de praktijk ook werkt. Zeven dagen lang verruil je je prachtige luxe huis met alle comfort voor een hutje. Dat is behelpen. De Joodse traditie heeft daar diverse voorschriften voor gegeven. Want ja, die mensen zijn slim hoor; je zou er anders onderuit kunnen komen. Maar je moet minimaal zeven dagen in zo'n loofhut wonen en minimaal één maaltijd per dag daar eten. Ik moet erom lachen als ik eraan denk, maar het is een vereiste.

En zo'n hut mocht ook niet te solide zijn. Eén van de voorwaarden voor een koosjere loofhut — dat hij goedgekeurd is door de vereniging van opperrabbijnen — is dat hij bijvoorbeeld een goede storm niet moet kunnen doorstaan. Dat is echt een voorwaarde. Een goed huis moet een storm wel kunnen doorstaan, maar een loofhut mag een storm, enige storm, niet doorstaan. Dat is één van de voorwaarden. Een andere voorwaarde is dat het dak open moet zijn. Dat wil zeggen: niet geheel dicht, maar in ieder geval zodanig dat je de sterren kunt zien en de hemel kunt bekijken. Dat moet een loofhut zijn. Het is dus zeven dagen lang behelpen, heel provisorisch. Dat klinkt misschien niet erg leuk, maar dan is het juist zo mooi dat we — ondanks het feit, of misschien wel dankzij het feit dat we zo provisorisch leven — écht leven. We hebben geen dak boven ons hoofd, maar we gaan gewoon zeven dagen 'uit ons dak'. Volgens mij komt daar de uitdrukking vandaan. Een open hemel, een blauwe hemel. Het is behelpen, maar juist daarom zijn we zo blij. Want dan ineens word je ermee geconfronteerd: je hebt geen dak meer, geen gesloten hemel, maar je hebt een open hemel.

Ik moet er ineens aan denken dat die Gog-volkeren ook allemaal gericht zullen worden, en 'Gog' betekent 'dak'. Dat zeg ik zomaar even tussendoor. In elk geval: zeven dagen lang. En dan staat erbij — en dat is het laatste vers dat ik in dit verband citeer uit Leviticus 23: "Opdat uw geslachten weten dat Ik de Israëlieten in hutten heb doen wonen, toen Ik hen uit het land Egypte leidde. Ik ben de HEER, uw God." En dan zie je trouwens ook dat hutten en tenten toch wel erg dicht bij elkaar liggen. In elk geval herinnerde het hen aan die reis naar het beloofde land. Veertig jaar lang hebben ze in hutten gebivakkeerd, maar de HEER zorgde voor hen en gaf hun alles. Ja, zij deden natuurlijk niet liever dan klagen; dat is de mens, hè? Maar dat is juist wel zo mooi.

Het is trouwens prachtig dat in de Joodse traditie gedurende Soekot ook het boek Prediker, Kohelet, wordt gelezen. Juist Prediker wijst ons op het provisorische van ons bestaan. Het is maar vergankelijk, het is behelpen, een heel provisorisch leven. Wij denken het allemaal dichtgetimmerd te hebben, maar dat valt vies tegen. Want er hoeft maar dít te gebeuren en dan blijkt ons bestaan weer zo broos en zo breekbaar als het maar zijn kan. Dat is waar loofhutten naar wijzen: we zijn maar op pelgrimstocht, we zijn maar gewoon voorbijgangers. En dan kun je natuurlijk proberen hier iets heel solides neer te zetten, maar het feest wijst erop dat dát het niet is. Juist daarom vieren wij feest: omdat we bepaald worden bij die open hemel.

Laat ik dan afsluiten met dit woord uit Prediker 3, dat dus ook met Soekot gelezen wordt. Prediker zegt deze mooie, wijze woorden: terwijl je dus in een vergankelijk bestaan vertoeft waar het behelpen is, hebben wij toch vrolijkheid en feest in het hart. Waarom? "Ik heb ingezien," zegt Prediker — Salomo of Hizkia, wat u wilt — "ik heb ingezien dat het niet in hun eigen macht staat, maar als men zich verheugt en zich te goed doet in zijn leven, kortom als iemand eet en drinkt en het goede geniet bij al zijn zwoegen, dan is dat een gave Gods." Ja inderdaad, er staat nog bij: "Het is niet in hun eigen macht hoor." Want wij zijn mensen die dat niet in hun eigen vermogen hebben om dat te doen. Nee, in het algemeen: als je het goede mag genieten, dan is dat een gave Gods. Je kunt het niet claimen; het werkt niet zo. Het is gewoon behelpen, maar als je je zegeningen kunt tellen en het goede geniet, dan is dat een gave Gods. Eten en drinken en je mag vrolijk zijn; er zijn zoveel goede dingen. Als het mag: erken Hem en kijk naar boven.

En dan staat er nog bij: "Ik heb ingezien dat al wat God doet, voor eeuwig is." Dat is solide. De mens niet, die bouwt alleen maar hutjes. "Daaraan kan men niet toedoen, daaraan kan men niet afdoen; en God doet dat opdat men voor Zijn aangezicht vreest." Nou, is dat niet prachtig dat het Loofhuttenfeest daar ook aan herinnert? Inderdaad een vergankelijk bestaan, maar wij worden bepaald bij God, die doet wat Hij doet. Daaraan kan men niets toedoen en daaraan kan men niets afdoen. Maar we kunnen ons daar wel in verheugen. En zo'n vreugdevol feest, dat wens ik u en dat wensen wij elkaar van harte toe.