▶ 00:00 Introductie: de Openbaring van God aan Adam ↑ hoofdstukken

Naar dat geweldige doel waar we zojuist ook over hebben gezongen: ik wil vanmorgen graag uw aandacht bepalen bij het onderwerp dat u hier op het scherm geprojecteerd ziet. Het plaatje dat u erbij ziet, wijkt enigszins af van het origineel; dat heb ik zelf bewerkt. Ik weet niet of u ooit in de Sixtijnse Kapel bent geweest – ik niet, en daarom kon ik mij deze vrijheid misschien ook veroorloven – maar Michelangelo heeft het net iets anders geschilderd. De hand van God die Adam aanraakt en het leven geeft; dat is wat het plaatje in het origineel bedoelt te zeggen. Het is een indrukwekkend schilderij dat u ongetwijfeld vaak genoeg heeft gezien.

Wat ik u vanmorgen echter wil vertellen, is dat er nog iets anders plaatsvond. God schonk Adam niet alleen het leven, maar Hij heeft hem ook Zijn Woord geschonken. Dat wil zeggen: God heeft aan Adam een openbaring gegeven van het feit dat Hij de Schepper is, een openbaring aangaande de schepping van hemel en aarde. In die zin – en het is natuurlijk een wat artistieke weergave – zou je inderdaad kunnen zeggen dat dit is gebeurd.

Ik neem daar nu ook gewoon even de tijd voor. We hebben tot één uur de tijd, heb ik begrepen, want dan gaan we eten. Dat is de deadline die ik heb, dus gaat u er even lekker voor zitten. Er staan hier geen camera’s en er is geen tv-uitzending, dus ik heb wat meer de tijd. Ik vroeg zojuist hoe lang ik mag spreken. Mag het drie kwartier? Nou, als het boeiend is wel, anders niet. Maar ja, dat hoor ik pas achteraf, dus dat schiet qua informatie ook niet echt op. Ik ga het er dus over hebben dat God zich aan Adam geopenbaard heeft als de Schepper. Ik wil u dat dit uur laten zien.

De titel van deze studie – want het is écht een studie – is: De schepping van Genesis 1. Als u hier bent gekomen voor een meditatief moment of een preek, dan moet ik u zeggen dat u wellicht teleurgesteld weg zult gaan, want het is echt bedoeld als studie. Dit hele weekend staat in het kader van een aantal onderwerpen die allemaal met elkaar te maken hebben: Bijbel en wetenschap, Bijbel en bewijs, geloof en weten. Vandaar ook de keuze voor dit onderwerp. Het is een thema dat dit jaar met name heel veel aandacht heeft gekregen in de media, en niet alleen in de christelijke media, kranten en tijdschriften, maar ook ver daaromheen. Het zal u wellicht niet ontgaan zijn dat het dit jaar 200 jaar geleden is dat Charles Darwin geboren werd. Het is bovendien precies 150 jaar geleden dat hij zijn beroemde boek The Origin of the Species schreef, Het Ontstaan der Soorten. Vandaar dat wat Darwin ooit naar voren heeft gebracht erg in de belangstelling staat. Daarmee is ook het debat over schepping en evolutie, of schepping óf evolutie, weer heel sterk in de schijnwerpers komen te staan. Daar doen wij vanmorgen gewoon eens aan mee.

Ik ben overigens gevraagd om het over dit onderwerp te hebben. Het is alweer een half jaar geleden dat ik een studiedag heb gewijd aan dit thema en ik wil dat nu nog eens dunnetjes overdoen in een verkorte weergave. Ik hoop dat ik mag zeggen dat het onderwerp voor mezelf nu ook wat rijper is geworden. Toen ik het de vorige keer vertelde, was het naar mijn eigen gevoel achteraf nog wat groen; nu is het gerijpt en ik wil u meenemen in dit onderwerp.

De titel 'De schepping van Genesis 1' is een wat dubbelzinnige titel. Ik zal dat uitleggen. Als eerste optie zou je kunnen denken dat het betekent dat Genesis 1 gaat over de schepping van hemel en aarde. Dat is ook zo, vandaar de titel. Maar ik wil het vanmorgen op een wat andere manier belichten, namelijk dat Genesis 1 zélf een schepping is. Een creatie. Een goddelijk manifest dat aan Adam overhandigd is. Dan klopt dat plaatje op het scherm toch weer aardig.

Ik ga dit doen aan de hand van een negental stellingen en ik vraag u om mij bereidwillig aan te horen. Ik ga u vanmorgen dingen vertellen waarvan ik vrijwel zeker weet dat ze voor het merendeel van de mensen nieuw zijn. Bij een heel aantal stellingen zult u zeggen: "Nou, dat heb ik nog nooit gehoord." Ik wil u dus waarschuwen. Ik vraag u om mij bereidwillig aan te horen, maar niets voor zoete koek te slikken. Volg kritisch wat al die nieuwlichters – mensen die weer nieuwe dingen hebben ontdekt – te vertellen hebben. Luister naar mijn verhaal en ga vervolgens na in hoeverre dat overeenkomt met wat er in de Schrift staat. Dat is uw taak. Ik ga vanmorgen enkel de dingen aangeven.

▶ 06:07 Stelling 1 en 2: het Boek Genesis als Verzameling van Toledot ↑ hoofdstukken

Laat ik beginnen bij stelling 1. Misschien is dat ook al heel erg nieuw voor u. Ik kan op al die dingen natuurlijk niet al te diep ingaan, want ik heb dan weliswaar tot één uur de tijd, maar ja, ik kan toch niet anders dan alleen maar een aantal dingen aanstippen en soms daarbij wat kort door de bocht moeten gaan. Het boek Genesis vormt een verzameling boeken en documenten. In het Hebreeuws zou je dat anders moeten noemen: toledot. Toledot is een woord dat heel vaak in het boek Genesis voorkomt; dat is eigenlijk het sleutelwoord van dat boek. Het woord 'Genesis' is eigenlijk ook een weergave, de Griekse weergave van dat Hebreeuwse woord. Genesis betekent eigenlijk ontstaan of wording, maar dat heeft ook alles te maken met het woordje toledot. Kijk, het boek Genesis is eigenlijk een compilatie, het is een bibliotheek; het is een heel aantal boeken en documenten die bij elkaar gevoegd zijn. Genesis is samengesteld ooit jaren later, ik mag wel zeggen duizenden jaren later, door Mozes. Daarom maakt het ook deel uit van de boeken van Mozes, maar niet omdat Mozes dit boek geschreven heeft; hij was de redacteur ervan. De schrijvers van de boeken van Genesis, als ik het dan zo mag zeggen, dat waren de aartsvaders zelf.

Ik zal u dat laten zien. In Genesis 2 vers 4 — we komen daar nog meer op terug — daar staat, en het is zojuist ook voorgelezen: "Dit zijn de toledot." Ik geef het nu even op z’n Hebreeuws weer. Dit zijn de toledot, de documenten. In de NBG-vertaling staat er 'de geschiedenis'. Dat is een beetje lastig, want dat woordje toledot is nooit concordant weergegeven. Daarom zeg ik het maar gewoon op z’n Hebreeuws. Want in Genesis 2 vers 4 wordt het hier weergegeven in de NBG-vertaling met 'de geschiedenis', en elders wordt het weer weergegeven met 'het geslachtsregister'. Dus zoek het maar uit. "Dit zijn de toledot van hemel en aarde" en inderdaad, het is het boek, het is het document van hemel en aarde. Dit ziet terug op het voorgaande: Genesis 1 vers 1 tot en met hoofdstuk 2 vers 4. Dat zijn de toledot, dat zijn de geschiedenissen, dat is de registratie. Dat zijn de documenten van hemel en aarde. Als je het in het Grieks bekijkt, de Griekse vertaling, de zogenaamde Septuagint — de vertaling van de zeventig, LXX — daar staat er trouwens: "Dit is het boek Genesis van hemel en aarde." Dit is het boek Genesis. Dus Genesis 1 is zelf een boek.

Genesis 5 vers 1 zegt — in de NBG-vertaling staat dat dit het geslachtsregister is en dat zou dan slaan op wat er navolgt — maar net als in Genesis 2 vers 4 ziet dit terug op het voorgaande en dan staat er: "Dit is het boek van de toledot van Adam." En dat is heel opmerkelijk, want dat betekent dat Adam zelf de schrijver is van de verhalen van de geschiedenis vanaf hoofdstuk 2 vers 4. Dat heeft Adam zelf te boek gesteld. De geschiedenis van Genesis 2, het zogenaamde tweede scheppingsverhaal; Genesis 3, de zogenaamde zondeval; Genesis 4, het verhaal van Kaïn en Abel. Nou, dat is allemaal geboekstaafd en opgetekend door Adam. En dan staat er aan het einde van dat document: "Dit is het boek van de toledot van Adam." Dat zijn dus echt boeken zo enorm oud; we zeggen wel eens 'zo oud als Methusalem', maar ik kan u vertellen: het is nog veel ouder. Zo oud! Dat zijn dus de meest oorspronkelijke boekwerken, geschriften. Wellicht is het toen nog opgetekend — daar ga ik van uit — op stenen tafelen. Dat waren eigenlijk ook hele harde schijven, zeg maar. Dus in die zin zijn we nou ook weer niet zo heel erg modern bezig. Ik moet zeggen, ik geef de voorkeur aan deze harde schijven hoor, daar kun je namelijk heel makkelijk kopietjes van maken. Maar goed.

In Genesis 5 vers 1 staat: "Dit is het boek van de toledot van Adam." Als je nog een hoofdstuk verder leest, in hoofdstuk 6 vers 4, dan staat er: "Dit zijn de toledot, de documenten van Noach." En dat heeft Noach dus weer opgetekend. En in hoofdstuk 10 vers 1 staat: "Dit zijn de toledot van de zonen van Noach." Het hele verhaal van de zondvloed, dat is opgetekend door ooggetuigen: door Sem, Cham en Jafeth. Dat is onwijs boeiend, dat kan ik u wel verklappen, want dat zijn studies op zich. Ik heb me dit jaar er heel veel mee beziggehouden. Afijn, ik kan nog wel even verder gaan hoor, want dat woord toledot komt nog vaker voor in het boek Genesis. Wat ik ermee wil aangeven is dat het boek Genesis dus eigenlijk een verzameling van boekwerken is, of van documenten die uiteindelijk in handen van Mozes zijn terechtgekomen en die hij bij elkaar gebracht heeft. Hij heeft het ook geredigeerd en soms ook aantekeningen erbij gevoegd, et cetera. Maar het zijn de boekwerken, de toledot, de documenten van de aartsvaders zelf die dat als ooggetuigen hebben opgetekend. Zodat dat maar niet door mondelinge overlevering uiteindelijk na duizenden jaren op schrift is gesteld. Nee, het is werkelijk een ooggetuigenverslag. Dat was stelling 1.

Komen we bij stelling 2: "Genesis 1 is een boek onderscheiden van het boek van Adam." Eigenlijk, als u heel goed opgelet hebt bij wat ik zojuist gezegd heb, heb je dat zelf al kunnen vaststellen. Want wat lazen we in Genesis 2 vers 4? Ik geef u even de Septuagint-versie weer. Daar staat: "Dit is het boek Genesis," of letterlijk betekent dat: "Dit is het wordingsboek van hemel en aarde toen zij geschapen werden." Dit is de afsluiting van dat eerste boek. Dit is de ondertitel, zeg maar, en het slaat op dat wat eraan voorafgegaan is. En dan staat er: "Dit is het wordingsboek van hemel en aarde toen zij geschapen werden." En dan staat er in Genesis 5 vers 1: "Dit is het boek van de documenten (of de toledot) van Adam." Waarmee gezegd is: dat zijn dus twee verschillende boekwerken. Dat eerste deel tot Genesis 2 vers 4 — ik noem dat even voor het gemak Genesis 1 — dat eerste hoofdstuk is een boek apart. Ja, en dan stel je de vraag: als Adam nou niet degene is geweest die dat heeft opgetekend, als dit deel, als dat eerste boek van Genesis (Genesis 1) nou niet deel uitmaakt van het boek van Adam, hoe zit het dan wel? Wie heeft dat dan geschreven? Is het gedicteerd misschien door God? God sprak en Adam heeft het opgetekend? Of zou het misschien nog anders zijn? Zou het geschreven zijn door God?

Dat zou natuurlijk helemaal opmerkelijk zijn. Als Genesis 1 zelfs nog ouder is dan dat boek van Adam, en dat dat het verhaal is — ja, niet alleen maar het verhaal is van God, His story — maar ook opgetekend, geboekstaafd en geschreven is door God zelf. Wie anders kan vertellen over de schepping van hemel en aarde dan de Schepper zelf? Dat Hij Zijn eigen manifest geschreven heeft. En ik vermoed — hoor hoe voorzichtig ik dit zeg — ik vermoed dat dit laatste het geval is: dat God zelf de Schrijver is van dit boek. Dat het niet deel uitmaakt van het boek van Adam, dat is een vaststelling, maar dat het kennelijk is opgetekend door God zelf. En daar heb ik nog een aanwijzing voor. Dat is dat Genesis 1 tien woorden bevat. Tien keer lees je in dit hoofdstuk: "En God zeide." En God zeide, en God zeide, en God zeide... tien keer aan toe. Het zijn tien woorden. Maar als u een beetje bekend bent met de Bijbel, dan weet u dat 'de tien woorden' doorgaans de uitdrukking is die gebruikt wordt voor wat wij altijd de Tien Geboden noemen. Dat wat op stenen tafelen is geschreven, dat heet 'de tien woorden'. Je vindt dat verschillende keren; je vindt dat bijvoorbeeld in Deuteronomium 4 vers 13.

Daar staat dat God de Tien Woorden – ja, de Tien Woorden staat er – schreef op twee stenen tafelen. Heb je weer die harde schijven, zal ik maar zeggen. Die overigens niet zo heel erg groot waren, hoor. Er wordt heel vaak gedacht, en zo wordt het ook op plaatjes afgebeeld, dat Mozes van die grote stenen tafelen in zijn armen had. Maar weet u wat opmerkelijk is? Ik zeg het er even tussendoor, dat is een stelling apart: het was gewoon pocketformaat. Want je leest later dat Mozes de stenen tafelen in zijn hand had. De stenen tafelen in zijn hand. Zo groot was dat dus niet; niet in zijn armen of in zijn arm, nee, in zijn hand. Wat verder ook niet zo ter zake doet.

Wat wel ter zake doet, is dat de Tien Woorden van God – die monumentale woorden die God aan Israël heeft gegeven – daarvan heeft God gezegd: die schrijf Ik zelf op. Mozes heeft een heleboel opgetekend, maar dat behield God voor Zich: de Tien Woorden. Dat heeft Hij zelf geschreven.

Maar de Bijbel begint ook al met de Tien Woorden: "En God zeide". En dat boek – want zo heet het in de Bijbel, want Genesis 1 is een boek – maakt geen deel uit van het boek van Adam. Dus ik ben zo vrij om de conclusie te trekken. Het staat er niet expliciet, maar het wordt ons als het ware op een serveerblaadje aangereikt: God zelf heeft die Tien Woorden opgeschreven als het manifest: "Ik ben de Schepper". Goed, we gaan naar stelling drie.

▶ 17:44 Stelling 3 tot 6: Problemen bij de Traditionele Lezing ↑ hoofdstukken

Dit is simpel hoor, daar kan ik heel kort over zijn. Maar ik wil u ook een beetje bepalen bij wat problemen bij de traditionele uitleg over Genesis 1. Kijk, Genesis 1 heeft de reputatie het verslag te zijn dat God de hemel en aarde in zes dagen heeft geschapen. Dat is de traditionele lezing: God heeft de hemel en aarde in zes dagen geschapen, of eventueel herschapen in die zes dagen. Ik ga u vertellen dat het anders was. Dat reik ik u aan en daarom bent u nu gewaarschuwd. Dat had ik al eerder gedaan, maar ik doe het nog een keertje.

Eén van de problemen heeft te maken met deze stelling: morgen en avond veronderstellen zonsopgang en zonsondergang. U zegt dat dit een open deur intrappen is, en dat lijkt mij ook, maar daarmee komen we wel op een groot probleem bij de traditionele, gebruikelijke lezing van Genesis 1. De zon kwam namelijk pas op de vierde dag ten tonele. Maar hoe zit het dan met die voorgaande dagen? We lezen iedere keer: "en het was avond geweest en het was morgen geweest, dag één." En dan lees je weer: "en God zeide." Vervolgens: "en het was avond geweest en het was morgen geweest, de tweede dag," enzovoorts. Maar pas op de vierde dag komt de zon. Hoe kan er sprake zijn van avond, van dag of van morgen als de zon er nog niet is? Dat is een heel groot probleem. Dat heeft niets met moderne wetenschap te maken; al duizend jaar lopen Bijbellezers tegen dat probleem aan en ik heb eerlijk gezegd nog nooit een goede verklaring daarvan gelezen.

Wat ik u wil aanreiken — wat ik zo ga toelichten — is dat Genesis 1 het verslag is dat God aan Adam heeft gegeven. God heeft tot Adam gesproken in de hof. Hij heeft dat gedaan — ik licht nu al een tipje van de sluier op — in zes dagen, zodat de zes dagen geen betrekking hebben op de schepping, maar op de openbaring van de schepping aan Adam. Dan krijg je een heel ander verhaal en dan heb je dit probleem trouwens ook niet. Een morgen betekent niets anders dan dat de zon opkomt; dat zijn in de Bijbel in wezen synoniemen. Voor ons ook: als we zeggen dat het morgen is, betekent dat de zon opkomt. Andere mensen zeggen weer dat dit getuigt van een verouderd wereldbeeld, want we weten toch dat de aarde roteert? Dat klinkt grappig, want we praten allemaal over zonsopgang. Volgens mij is dat een hele zinnige manier, want het is gebaseerd op waarneming, puur empirisch om het eens wetenschappelijk te zeggen. De zon komt op, je ziet dat toch? En die zon gaat ook weer onder, en dat noemen we avond. Maar dat was dus al bij dag 1, dag 2 en dag 3; dat lezen we allemaal. Dat maakt de traditionele lezing van een schepping in zes dagen toch heel eigenaardig.

Ik ga naar stelling 4: de zes pauzes, de zes onderbrekingen tussen de avonden en de morgens waren niet nodig voor God. Dat lijkt ook een beetje een open deur intrappen, maar denk er eens over na, want het is heel eigenaardig als je de gebruikelijke lezing volgt. In de schepping in zes dagen gebeurt er 's nachts niets. Dan denk je: hoezo? Moest God uitrusten? Waarom alleen overdag het uitspansel formeren, het land tevoorschijn laten komen of de zeeën op een plaats brengen? Waarom alleen overdag? En overdag wanneer dan? Maar goed, dat is nog een andere stelling. Waar waren die zes pauzes eigenlijk voor nodig voor God? In Jesaja 40 staat: "Een eeuwig, een aionisch God is Yahweh." Dat wil zeggen: Hij is de God van de eeuwen, Hij omspant de tijden. Een eeuwig God is Yahweh, Schepper van de einden der aarde.

De einden van het land is het eigenlijk, want de aarde is in de Bijbel geen planeet, maar gewoon het droge. God noemde het droge aarde. De einde der aarde is dus gewoon daar waar de zee begint. Ik woon aan het einde der aarde, aan de kust namelijk. Vanmorgen ging ik helemaal naar Maren toe; dat is het einde der aarde. Mensen hebben daar de gekste conclusies uit getrokken en zeggen dat de Bijbel een antiek wereldbeeld vol fouten heeft, dat de aarde een platte pannenkoek zou zijn waar je vanaf kunt rollen. Dat kunt u vergeten. Je moet gewoon de Bijbelse definities aanhouden: God noemde het droge aarde, dus de einde der aarde betekent gewoon de kustrook. Zo simpel kunnen de dingen zijn. Een eeuwig God is Yahweh, Schepper van de einden der aarde, en nu komt het: Hij wordt noch moede noch mat en zijn verstand is niet te doorgronden. Waarmee is aangegeven dat God geen nachtrust hoefde te hebben. God had geen nacht nodig om even te relaxen. Nee, Hij is de Schepper van de einden der aarde en Hij wordt noch moede noch mat. Maar dat roept wel de vraag op waarom er 's nachts niets gebeurt. Was dat voor God? Nee, dat was niet voor God. Voor wie dan wel? Ik heb al een paar hints gegeven, maar we gaan verder; ik wil niet voor de muziek uitlopen.

Stelling 5: het woord 'dag', 'avond' of 'morgen' duidt altijd op lokale tijd. God richt zijn woorden tot iemand op aarde. Ik bouw de spanning op; de ene stelling is eigenlijk weer gebaseerd op de andere. Wat ik met deze stelling aangeef, is dat wanneer je spreekt over avond of morgen, dat per definitie lokale tijd is. Op het moment dat het hier ochtend is, is het aan de andere kant van de wereld avond. Als het hier twaalf uur 's middags is, is het in Nieuw-Zeeland ook twaalf uur, maar dan midden in de nacht. Dus als er staat: "en het was avond geweest en het was morgen geweest", vanaf welke locatie werd het dan avond voor de God van de hemel, de eeuwige God die zijn woord spreekt? Wat ik hiermee aangeef, is dat het lokale tijd is, wat suggereert dat er gesproken wordt tot iemand op aarde.

Stelling 6 is ook een leuke: Adam en Eva kunnen bezwaarlijk op één dag zijn geformeerd. Ik heb expres dat woord gebruikt, want er zijn mensen geweest die geprobeerd hebben om het wel zo te lezen, maar dan krijg je een hele merkwaardige constructie. Daarom heb ik het maar zo geformuleerd. Volgens de gebruikelijke lezing van Genesis 1 zouden Adam en Eva op dag zes zijn geformeerd. Maar als je Genesis 2 leest, het andere scheppingsverhaal — inmiddels weten we natuurlijk beter: het is inderdaad een ander scheppingsverhaal, maar het was het verhaal van Adam zelf. Genesis 2 vanaf vers 4 maakt deel uit van het boek van Adam; dat heeft Adam zelf opgetekend. Uit dat scheppingsverhaal weten we dat er een aanzienlijke tijdspanne zit tussen Adams formatie en de formatie van Eva, die uit hem voortkwam. Adam werd geformeerd uit de aardbodem en Eva kwam uit hem voort. Dat is dus anders dan wat Darwin zei, want die bracht het schokkende idee naar voren dat je uit de dierenwereld zou voortkomen en dat de apen jouw verre voorouders waren. Mensen kunnen daar natuurlijk nooit vrede mee krijgen.

In elk geval leert Genesis 2 ons zoveel anders over hoe het wel gegaan is. Als er iemand is geweest die het heeft geweten en die het heeft kunnen optekenen, dan is het Adam wel. Hij heeft het namelijk zelf meegemaakt en hij is ooggetuige geweest. Hij vertelt hoe God dat inderdaad gedaan heeft. Nou ja, hoe summier ook, maar in elk geval vertelt hij ook van de dingen die er zo tussendoor nog gebeurd zijn.

Want dan lees je in Genesis 2: Adam werd geformeerd uit de aarde en geplaatst in de hof. Vervolgens instrueert God Adam. Dan lees je dat Adam alle dieren benoemt. En ook al is dat een lokaal gebeuren geweest, dan is dat toch nog een flinke klus. Dat doe je niet zo eventjes op een achternamiddag, als u het mij vraagt. Adam vindt voor zichzelf geen hulp en dan lees je dat God een diepe slaap over Adam doet komen. Aan het einde van Genesis 2 lees je dat Eva geformeerd wordt uit een zijde van Adam. Maar fijn, dat is weer een ander verhaal.

Wat ik ermee wil aangeven is dat dit toch bezwaarlijk allemaal binnen twaalf uur heeft kunnen plaatsvinden. Want een dag is gewoon twaalf uur. De Bijbel kent geen dagen van 24 uur, maar dagen van twaalf uur. Want wat was de definitie van een dag? God noemde het licht 'dag' en de duisternis noemde Hij 'nacht'. Dus dagen van 24 uur bestaan er niet. Een dag is de periode tussen morgen en avond als het licht is. Vanaf het moment dat het licht wordt, begint de dag. Vanaf het moment dat de zon ondergaat, is het nacht. Dan is de dag voorbij. Afijn.

De Heer Jezus had het ook al gezegd: gaan er geen twaalf uren in een dag? Ja inderdaad, gemiddeld wel. Dat is overal trouwens zo. Een dag duurt gemiddeld nooit langer dan twaalf uur. Ook bij ons niet. Gemiddeld. Of je nu op de evenaar woont, dan is een dag altijd twaalf uur. Bij ons is een dag soms maar een paar uur, maar in de zomer hebben we daarentegen weer veel langere dagen; gemiddeld duurt een dag echter twaalf uur.

Afijn, dit zou allemaal binnen twaalf uur gebeurd moeten zijn volgens de traditionele lezing van Genesis 1. Dat Genesis 1 dus de weergave zou zijn dat God hemel en aarde in zes dagen gemaakt of geschapen heeft. Dat is problematisch. Ziet u het?

▶ 30:17 Stelling 7: in Zes Dagen Heeft Jahweh Hemel en Aarde Gedaan ↑ hoofdstukken

We gaan naar stelling 7. Ik heb er in totaal negen, dus we zijn er bijna. Dit is een belangrijk punt: God schiep niet, maar deed hemel en aarde in zes dagen. Dat klinkt misschien niet erg Nederlands, dat geef ik toe, maar het is wel de beste weergave zoals we dat in de Bijbel vinden. Ik neem u daarvoor even mee naar Exodus 20 vers 11.

Men zegt vaak: "De Bijbel, wat zegt die daarover?" Ik hoorde het nog niet zo heel lang geleden uit de mond van meneer Knevel, van de Evangelische Omroep, Andries Knevel. Hij zei: "Ik kan niet meer geloven dat God de hemel en aarde in zes dagen geschapen heeft." Dan denk ik: als je dat ooit geloofd hebt, wie geloofde je dan? Ik heb het ook nooit in de Bijbel gelezen. Dan heb je misschien de dominee geloofd, maar in de Bijbel staat het niet. Meneer Knevel, en zo zijn er vele christenen, krijgt elke zondag de tekst van die twee stenen tafelen voorgelezen en opgelegd: de tien woorden. Een van die tien woorden luidt: "Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt." Maar tot wie sprak God al deze woorden? Tot het volk van Israël. Ik vind dat men het zichzelf als gelovige uit de heidenen niet zou moeten aandoen om dat zomaar tot zich te nemen. Dan krijg je hele rare constructies en leringen, zoals met name bij dit ene gebod al het geval is.

Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt. "Zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen," staat er. In het Hebreeuws staat daar het woordje asah. Ik zeg dat niet om interessant te doen, maar om u op iets te wijzen. Zes dagen zult gij al uw werk doen. Wat voor werk? Dat maakt niet uit. Dat "doen" kan op eigenlijk alle mogelijke activiteiten slaan. Wat kun je doen? Elke activiteit doe je; dat kan zelfs slapen zijn, of schrijven, of iets vertellen. Dat is allemaal doen. Zes dagen zult gij al uw werk doen, maar de zevende dag is de sabbat van Yahweh uw God, dan zult gij geen werk doen – daar staat weer in het Hebreeuws het woordje asah. Want, zo staat er: "In zes dagen heeft Yahweh..." – en nu staat er in onze vertalingen – "...de hemel en de aarde gemaakt, de zee en alles wat daarin is."

Dat is niet zo mooi, want daarmee verbreek je de verbinding tussen vers 8 en 9 en vers 11. Er wordt namelijk gesproken over "doen". Als men het consequent had weergegeven, had er moeten staan: "Want in zes dagen heeft de Heer...", als men het woordje asah consequent met "doen" had weergegeven. Dat noemen we concordant: daar consequent in zijn. Bovendien begrijp je de tekst dan ook beter: want in zes dagen heeft Yahweh de hemel en de aarde gedaan, de zee en alles wat daarin is. Dat is wat er staat. In zes dagen heeft Hij hemel en aarde gedaan.

Dan krijg je natuurlijk de vraag: wat betekent dat, hemel en aarde "doen"? Zoals ik al zei, is dat een woord dat op alle mogelijke activiteiten kan slaan. Het kan maken zijn, schrijven zijn, of vertellen. Het kan van alles wezen. In Exodus 20 wordt dat verder ook niet uitgelegd, maar dat is ook logisch, want Yahweh verwijst hier in deze tien woorden naar die eerste tien woorden die we vinden in Genesis 1 en de eerste verzen van hoofdstuk 2. Wat lezen we aan het einde van dat scheppingsverslag? Daar staat: "En God zegende de zevende dag en heiligde die, omdat Hij daarop gerust..." – nou, er staat gewoon "gestaakt" hoor – "...gestaakt heeft van al het werk." Waarom staakte Hij? Wel, het was voltooid. Hij wordt noch moede noch mat, dus het was geen rusten van vermoeidheid. Nee, Hij staakte van al het werk dat God scheppende tot stand gebracht heeft.

Waar doelt dat op? Je kunt zeggen dat dit doelt op de schepping die beschreven wordt in Genesis 1: over hemel en aarde, de zee en het land, de bloemen en het gras. Hij is de Schepper daarvan. Dat is waar, maar het doelt op nog iets, namelijk dit: "Dit zijn de toledot", of "Dit is het wordingsboek van de hemel en de aarde." Dat is in die zes dagen tot stand gebracht. Dat heeft God gedaan. God heeft verslag gedaan van hemel en aarde; Hij heeft het boek van de hemel en de aarde gemaakt, het boek van het ontstaan van hemel en aarde. Niet die schepping duurde zes dagen. Nee, God heeft het aan Adam in zes dagen verteld, bekendgemaakt en opgetekend. Zo is het boek tot stand gekomen.

Stel je voor, ik heb een wereldreis gemaakt en ik maak daar een video van. U weet dat ik nogal goed bij kas zit, hè? Dan maak je zo'n wereldreis en daar doe je een jaartje over. Je hebt van alles gezien en je maakt er een video van. U kent het verschijnsel wel van die vakantieverslagen van andere mensen die je moet aanhoren, of fotoboeken van hun vakantie die zo dik zijn. Daarom heb ik die wereldreis samengebracht in een uur. Dan zeg ik: "Onze wereldreis in zestig minuten." Betekent dat dat die wereldreis zestig minuten duurde? Nee, die wereldreis duurde geen zestig minuten, maar de weergave, de samenvatting, het verslag, de openbaring ervan duurt zestig minuten. Die zestig minuten hebben geen betrekking op die wereldreis zelf, maar op de samenvatting daarvan.

Wel, zo is het ook met die zes dagen in Genesis 1. In die zes dagen kwam dat boek, dat wordingsboek, die geschiedenis tot stand. God heeft dat aan Adam verteld in de hof van Eden. God heeft Zich geopenbaard en sprak tien keer. Dat heeft Hij niet allemaal in één keer gedaan. God sprak, en dan lees je: "en het werd avond en morgen, dat was de eerste dag." Op de tweede dag ging God weer spreken. Hij ging Zijn schepping openbaren aan Adam. Adam heeft zulke immense dingen gehoord, en daarmee werd hij ermee bekend dat de God door wie hijzelf geformeerd was, ook de Formeerder was van alles. God maakte hem dat bekend in die zes dagen: dat boek, die toledot, die geschiedenis of dat wordingsboek. Dat is inderdaad ook een creatie, en als afsluiting van Gods scheppingswerk heeft Hij dat gegeven aan Adam en Eva: "Dit is het wordingsboek van hemel en aarde."

U moet daar misschien even aan wennen, maar u hebt daar de tijd voor. Overweeg dat zo eens. Het is een hele andere manier om tegen dat eerste hoofdstuk van de Bijbel aan te kijken.

▶ 38:52 Stelling 8 en 9: een Onbepaald Begin en een Gegarandeerde Afloop ↑ hoofdstukken

Dan komen we bij stelling acht, de voorlaatste stelling inmiddels: God sprak tot de mens in zes dagen en Hij benoemde voor hem de dingen. Dat is ook een belangrijk punt, want je leest iedere keer in Genesis 1 dat God dingen benoemt. Dat begint al op de eerste dag: God noemde het licht "dag". Maar voor wie? Als er nog helemaal niemand was, voor wie benoemde Hij dat dan? En Hij noemde de duisternis "nacht". Op de tweede dag noemde Hij het uitspansel "hemel". Voor wie? Of op de derde dag: Hij noemde het droge "aarde" en Hij noemde de wateren "zeeën". Hoe staat het er precies? God benoemt de dingen. Dat suggereert dat Hij spreekt tot iemand die Hij onderwijs geeft. En dat klopt dan ook; die zes dagen gaan over Gods story, "His story". Ik vind "His story" een mooi woord in dit verband. Zijn verhaal doet Hij in die zes dagen aan Adam. Hij maakt Zich bekend in die hof van Eden en Hij benoemt voor Adam – en wellicht ook voor Eva – die dingen.

Dan komen we bij stelling negen, de laatste, en dat is eigenlijk min of meer een conclusie: de schepping van hemel en aarde vond plaats in een onbepaald begin. Zelfs in onze vertalingen komt dat niet helemaal uit de verf. In onze meeste vertalingen, zoals de NBG-vertaling, staat: "In den beginne". Dat woordje "den", als je een concordante vertaling hebt dan weet je dat wel, dat staat er helemaal niet. Er staat niet "in hét begin", maar gewoon "in begin". Wanneer dat was, hoe lang dat geleden is en over welke tijdspanne dat heeft plaatsgevonden, we weten het niet. Het enige wat Adam verteld werd in zes dagen, is dat God de Schepper is van alles wat hij zag. Inderdaad, dat wordingsboek kwam in die zes dagen tot stand. Dat is eigenlijk de clue die ik u vanmorgen mee wil geven en wat u nog eens heel goed moet overwegen en overdenken. Ga in de Schriften na of deze dingen alzo zijn.

Deze weergave betekent ook dat er aanzienlijk grotere marges zijn dan de creationisten ons altijd hebben verteld. Het creationisme is heel erg geschoeid op de leest dat God de hemel en de aarde schiep in zes dagen. Dan krijg je grote problemen met de ouderdom van de aarde – ik weet wel, daar zijn ook nog weer andere ideeën over – of over de ouderdom van de levende natuur. Begrijp me goed, er is absoluut geen pleidooi voor de theorie van Darwin (dat wij zouden voortkomen uit het dierenrijk, maar dat had ik u al verteld). Dat kun je heus op je buik schrijven, want het is namelijk ooit al eens op stenen tafelen geschreven door de ooggetuigen zelf dat het heel anders is gegaan. Maar het neemt niet weg dat de Bijbel over de ouderdom van de aarde en ook de ouderdom van de levende natuur geen uitspraak doet; in Genesis 1 vertelt Hij daar niets over. De zes dagen hebben geen betrekking op de schepping, maar hebben te maken met de tijd die God heeft uitgetrokken om Adam te onderwijzen en hem te vertellen dat Hij de Schepper is van hemel en aarde en van de zeeën en alles wat daarin is.

Genesis 1 is, hoe het ook zij, het machtige manifest dat er een Schepper is. Wellicht door God Zelf opgetekend. God heeft Zichzelf aan Adam zo geopenbaard: dat Hij de grote Creator is van alles. Daarmee is feitelijk ook de goede afloop gegarandeerd. Want als Hij iets begint, dan maakt Hij het ook af. Sterker nog, datzelfde boek Jesaja waar ik u al eerder uit citeerde, zegt dat Hij van den beginne de afloop al verkondigd had. Dat stond allemaal al vast. Hij staat aan het begin en Hij staat aan het einde. God heeft het eerste woord. Letterlijk zelfs; die eerste woorden, dat eerste boek, dat eerste hoofdstuk van de Bijbel, dat is Gods woord Zelf. Niet alleen wat Hij gesproken heeft, maar wellicht zelfs opgetekend heeft. God heeft het eerste woord, en het loutere feit dat Hij dat allemaal zo aan de mens bekend heeft gemaakt, garandeert de geweldige afloop en de geweldige uitkomst van de geschiedenis. Dat kan niet missen.

Daarmee hebben we toch nog een stichtelijk einde, want als ik hieraan denk, dan word ik zo blij. Het is niet alleen maar een kwestie van verstandelijk gaan begrijpen hoe dat zit met Genesis 1. Het machtigste is dat we een Schepper hebben die bovendien ook de Redder is van deze wereld. Ik stel voor dat we een lied gaan zingen.