GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

Sara & Hagar

02-06-2013 - Geplaatst door Andre Piet
Presentatie van samenkomst gehouden op 2 juni 2013 in Rotterdam

Geen christelijke prediker verkondigt alleen maar ‘wet’. De meesten verkondigen wet én genade of genade én wet. Er moet een balans zijn. Zegt men. Paulus laat in Galaten 4 een heel ander geluid horen en maakt dit duidelijk aan de hand van de geschiedenis van Sara en Hagar.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

Deze Bijbelstudie behandelt de allegorie van Hagar en Sara uit Galaten 4 om het onderscheid tussen wet en genade uit te leggen. Hagar en de berg Sinaï staan symbool voor het oude verbond, menselijk zwoegen en geestelijke slavernij. Sara daarentegen vertegenwoordigt het hemelse Jeruzalem, Gods belofte en ware vrijheid die leven voortbrengt uit de dood. Gelovigen worden opgeroepen om niet terug te keren naar een religieus slavenjuk van eigen werken, maar als kinderen van de belofte uitsluitend te vertrouwen op wat God volbrengt.

“Een mens is rechtvaardig doordat hij "amen" zegt op Gods belofte.”

Context: de Invloed van Judaïsten in Galatië ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, vrienden. Goed u hier weer te mogen treffen op deze stralende zondagmorgen. Ja, het kan nog steeds, u ziet het. En terwijl de hemel blauw is en de zon schijnt, zijn wij hier samen rondom een woord van genade. Van een God die alles in zijn hand heeft, die ons een geweldig goed bericht heeft toevertrouwd dat spreekt van wie Hij is en hoe zijn liefde de hele schepping omvat. Wie je ook bent en wat je ook op je kerfstok hebt, Hij brengt alles tot een goed einde. Dat is ongeveer het goede bericht, het evangelie in een notendop.

Maar ik stel voor dat we vandaag eens wat dieper gaan spitten, in meerdere opzichten. We gaan naar de geschiedenis toe die we zojuist hebben gelezen. Het verwijst naar een geschiedenis die inmiddels zo’n pakweg 4000 jaar geleden heeft plaatsgevonden: die van Hagar en Sara. Deze is later door Paulus, ook alweer 2000 jaar geleden, besproken in de Galatenbrief. Het is goed om, voordat ik daar wat over ga vertellen, even de context te schilderen. Waar gaat het nu eigenlijk over? Want we gaan nu naar Galaten 4 toe, wat betekent dat er al drie of vier hoofdstukken aan vooraf zijn gegaan. Dat heeft uiteraard een bepaalde aanleiding.

U moet weten dat Paulus daar in Galatië, in de landstreken in het momenteel zo turbulente Turkije, het evangelie had verkondigd in een heidense, niet-Joodse omgeving. Hij had hen verteld wie God is en de boodschap gebracht aangaande de Zoon van God die de dood heeft overwonnen. Dat heeft daar weerklank gevonden. Er waren velen die tot geloof waren gekomen en deze boodschap in hun hart hebben omsloten en haar hebben beaamd.

Nadat Paulus weer verder was gegaan – hij had zijn hielen nog niet gelicht, die indruk krijg ik althans in deze brief – kwamen er in die ecclesia’s, de gemeenten die in die landstreek ontstaan waren, Judaïsten. Wat zijn dat voor mensen? Dat waren mensen die die heidense gemeenten wilden judaïseren. Dat woord komen we letterlijk zo tegen in Galaten 2 vers 14; het wil zeggen 'verjoodsen'. We lezen in hoofdstuk 2 dat er al op wordt gezinspeeld dat ze ook de spijswetten, zoals die voor Joden golden, wilden opleggen. In Galaten 4 lezen we bovendien dat ze dagen, maanden en jaarlijkse hoogtijden wilden invoeren in die ecclesia’s. Want ja, jullie zijn nu wel gelovig geworden, maar als je nu echt compleet wilt worden, als je echt wilt groeien in het geloof en daarin volmaakt wilt zijn, dan zul je toch echt de Torah moeten gaan houden. Ook de besnijdenis wilden ze invoeren.

Paulus is ontsteld. Zo begint hij ook de brief, en de toon die hij in deze hele brief aanslaat is nogal fel. Hij zegt, zoals we zojuist hebben gelezen: 'Ben ik nu jullie vijand geworden omdat ik je de waarheid zeg?' In hoofdstuk 3 vraagt hij zich af: 'Zijn jullie nu helemaal betoverd?' Ja, zo zegt hij dat: 'Jullie zijn betoverd, wie heeft jullie zulke dingen verteld?' Hij vraagt: 'Zijn jullie nu begonnen in de Geest en eindigen jullie in het vlees?' Dat wil zeggen: jullie hebben een boodschap om niet ontvangen. God houdt van je zoals je bent, Hij accepteert je en Hij rechtvaardigt je. En nu denken jullie het compleet te maken en te voleindigen in het vlees door weer zelf werken te doen om zo rechtvaardig te leven voor God? Hij benadrukt: je bent gerechtvaardigd door geloof, en dat wil zeggen door het aanvaarden van de belofte van God. Zo is een mens rechtvaardig, en vaak verwijst hij daarbij ook naar de geschiedenis van Abraham.

In Galaten 3 zet hij ook uiteen dat de wet een heel tijdelijke functie heeft gehad. Pas duizenden jaren na Adam is die gekomen, honderden jaren nadat God een belofte had gegeven aan Abraham. Toen kwam die wet op de berg Sinaï tot het volk Israël, één volk. Dat was een pedagoog, een tuchtmeester tot op Christus, tot het moment dat Christus uit de doden opstond. Nu zijn wij niet meer onder die pedagoog, onder die tuchtmeester. Dat had hij in Galaten 3 uitgelegd.

En dan komen we in hoofdstuk 4, inmiddels eigenlijk aan het slot daarvan. Daar zegt hij ook: 'Ik ben in zorg over jullie.' In het voorgaande vers, vers 20, zegt hij dat hij in onzekerheid over hen is omdat dit nu de gang van zaken is in de ecclesia. Vervolgens vervolgt hij in vers 21, en ik stel voor dat we daar ook de draad oppakken.

Luisteren Naar de Wet: de Twee Zonen van Abraham ↑ hoofdstukken

Zeg mij, jullie die onder de wet willen staan, luisteren jullie niet naar de wet? De gedachte daarbij is: jullie willen de wet graag houden en eronder staan, maar in wezen luisteren jullie niet naar de wet. Want die twee staan tegenover elkaar. Je zou zeggen: als je naar de wet luistert, ga je eronder staan. Paulus keert het echter precies om: als je onder de wet staat, dan luister je juist niet naar de wet.

In Galaten 3 had hij dat al uitgelegd en uiteengezet. Die wet heeft een tijdelijke functie gehad, maar we leren er nog steeds van. Dat is ook precies wat hij in de volgende verzen laat zien. Wij houden ons bezig met de Torah, maar niet doordat we eronder gaan staan of doordat we de dingen die daarin staan – over de spijswetten, de hoogtijden en al die 613 bepalingen – letterlijk gaan houden. Wij luisteren ernaar omdat de belofte daarin klinkt.

Zeg mij, jullie die onder de wet willen staan... Ga nu niet zeggen dat dit alleen een dwaling uit die dagen was. In wezen is de christenheid al sinds de dagen van de apostelen – of eigenlijk al ín de dagen van de apostelen, want Paulus schrijft deze brief en het is hoogst actueel – gejudaiseerd. Feitelijk waande de kerk zich ook Israël. Zij meende de plaats van de Joden te hebben ingenomen en veel zaken in de christenheid verwijzen eigenlijk allemaal naar dat judaïsme.

Vaak heeft men dingen eigenmachtig veranderd. Van de sabbat hebben ze de zondag gemaakt, van de besnijdenis de zuigelingendoop, en men heeft een bepaalde priester-elite ingesteld met priestergewaden. Het herinnert allemaal aan het judaïsme en dat is inmiddels gemeengoed geworden onder de christenen. Het is, ik moet het zeggen, meer 'gemeen' dan 'goed' geworden. In de hele christenheid is het een religie geworden, een godsdienst met wetten en geboden, maar men luistert niet naar de wet. De diepere zin ontgaat hen.

Nu zegt Paulus in vers 22: "Er staat immers geschreven dat Abraham twee zonen had: één bij de slavin en één bij de vrije." De vrije staat hier tegenover de slavin. De slavin verwijst naar Hagar – Paulus veronderstelt dat dit als bekend wordt beschouwd – en de vrije naar Sara, die geen slavin was maar in vrijheid stond.

Hij spreekt jullie daar in Galatië aan: jullie beroemen je erop. Dat wordt jullie ook zo verteld door die judaïsten, de predikers die jullie onder de wet willen brengen. Zij zeggen: "Wij zijn kinderen van Abraham en dus moeten wij ons aan de wet houden." Maar Paulus zegt: vergis je niet. Als je werkelijk naar de wet zou luisteren, naar de Torah, dan zou je weten dat Abraham twee zonen had: één bij de slavin en één bij de vrije. Je kunt wel zeggen dat je een zoon van Abraham bent, maar wat dan nog? De vraag is: welke zoon ben je? Ben je een kind van de belofte of ben je die ene zoon die verwekt was bij Hagar?

Want dat zegt hij in vers 23: "Maar die van de slavin..." – en dat is heel tekenend – "...die van de slavin die dus gebonden was en gebukt ging onder een juk, was naar het vlees verwekt." Dat was trouwens, als Egyptische, naar het vlees. Laten we daar even naar teruggaan.

Genesis 16: Hagar en het Verwekken Naar het Vlees ↑ hoofdstukken

We gaan naar de geschiedenis waar Paulus naar verwijst: Genesis 16. Daar lezen we in vers 1 van dat hoofdstuk dat Sarai, de vrouw van Abram, hem geen kinderen schonk. Ze was onvruchtbaar. Al die jaren nadat God Zijn belofte inmiddels had gegeven, kwam er geen kind. In Genesis 15 lees je dat al, en eigenlijk nog eerder had God gezegd: "Zoals de sterren van de hemel, zo zal jouw nageslacht zijn." De jaren telden en de jaren klommen ook bij dit oudere echtpaar, en Sarai kon geen kinderen krijgen. Zij had een Egyptische slavin van wie de naam Hagar was.

In vers 2 staat: "En Sarai zeide nu tot Abram: Zie toch, de HERE heeft mij niet vergund te baren." God had aan Abram gezegd: "Zo zal jouw nageslacht zijn", maar Sarai is gaan redeneren. Ze zegt: "Het is mij niet vergund te baren. Ga toch maar tot mijn slavin; misschien zal ik uit haar gebouwd worden." Dat wil zeggen: God gaat misschien die belofte van dat talrijke nakomelingenschap vervullen via Hagar. Doe het dan maar op die weg; God een beetje helpen, zeg maar.

Ja, het is natuurlijk ook erg moeilijk. Abram was een man op leeftijd en Sarai was onvruchtbaar. Bovendien ging het haar niet meer naar de wijze der vrouwen, zoals je leest. Dat wil zeggen: die vrouw kon menselijkerwijs gesproken helemaal geen kinderen meer krijgen. Het was onmogelijk. Maar 'God' en 'onmogelijk' zijn twee woorden die niet bij elkaar passen. Er staat ook ergens in de geschiedenis van Abraham: "Zou voor de HERE iets onmogelijk zijn?"

Het idee dat bij haar postvatte en waar zij Abram deelgenoot van maakte, resulteerde in een advies waar Abram naar luisterde. Het is doorgaans goed om naar je vrouw te luisteren natuurlijk, maar in dit geval was het niet zo handig. Sterker nog, het was fataal. Als we het zojuist nog even hadden over het hele Midden-Oostenconflict, dan is dat feitelijk hierop terug te voeren. Het is niet zo moeilijk om te laten zien dat dit eigenlijk nog steeds het conflict is tussen Ismaël en Isaak. Van die kant wil ik het vanmorgen niet benaderen, maar het idee is vooral dat Hagar de slavin is en dat zij baarde 'naar het vlees'.

Dat wil zeggen: Abram heeft een kunstje uitgevoerd. Hij wilde God een handje helpen. God heeft het weliswaar beloofd, maar Hij zal het vast anders bedoeld hebben en wij moeten nu toch maar ons beste beentje voorzetten om de belofte daarmee in vervulling te laten gaan. God helpen. Maar Paulus zegt dat dit dus 'naar het vlees' verwekt is. Dat staat tegenover het kind dat door de belofte werd verwekt; dat is het kind van de vrije.

Het is heel apart zoals Paulus dat benadert. God geeft een belofte aan Abram, maar voordat die belofte vervuld wordt – de beloofde zoon van Abram, waarbij ik ook dubbelzinnig verwijs naar Jezus Christus, het zaad van Abraham, de beloofde zoon van Abraham – krijg je eerst nog die geschiedenis van het eigen werk: van Hagar en Ismaël. Paulus zegt dat dit een beeld is van de wet. En dat klopt typologisch inderdaad ook precies. Want eerst gaf God Zijn belofte aan Abraham, 430 jaar voordat Hij de wet gaf op de berg Sinaï. Pas veel later zou God daadwerkelijk de beloofde zoon geboren doen worden: Christus.

De Allegorie: het Verbond van Sinaï Versus de Belofte ↑ hoofdstukken

Paulus brengt nu naar voren dat hierin een diepere zin gelegen is. Zo zegt hij dat in vers 24: "Dit is iets waarin een diepere zin ligt." Als je naar de wet luistert, dan zou je dat ook moeten kunnen ontdekken. Letterlijk zegt hij: "Dit is allegorisch." Sommige mensen zeggen: "Daar moet ik niets van hebben of weten," maar Paulus neemt het de Galaten in feite kwalijk dat ze dat zelf niet hebben gezien. Ze waren zo druk doende met wat wel en niet mocht en dat de wet gehouden moest worden, maar luister nu gewoon naar wat die wet zegt, naar die diepere zin. Juist dat openbaart zulk geweldig licht van God, namelijk het licht van Zijn genade.

Hij zegt dat dit allegorisch is, dat wil zeggen: een metafoor, een type. Dat woord gebruikt hij in een ander verband ook weer. "Want," zegt hij, "dit zijn twee bedelingen." Letterlijk staat er dat dit twee verbonden zijn. Hagar staat dus voor een verbond en Sara staat voor een verbond. Of, zo u wilt: Ismaël staat voor een verbond en Isaak ook. Namelijk het verbond met Abraham aan de ene kant, dat onvoorwaardelijk was. Je leest in Genesis 15 — ik verwees zojuist al even naar Genesis 16 — dat God een verbond sluit met Abraham, waarbij Abraham trouwens in slaap viel. Dat is een heel eigenaardige geschiedenis, maar wel weer tekenend, want het betekent namelijk dat van de mens geen enkele bijdrage verwacht wordt.

Daarentegen heb je ook dat verbond bij de berg Sinaï. Dat is een tweezijdig verbond. Dat wil zeggen: God geeft weliswaar de belofte en Zijn genade, maar Hij maakt dit afhankelijk. Het volk had gezegd: "Alles wat de HEERE gesproken heeft, dat zullen wij doen." God had Zijn belofte gegeven en nu zegt Israël daar bij de berg Sinaï heel hoogmoedig: "Alles wat de HEERE gesproken heeft, zullen wij doen. U geeft een belofte, wij doen ook een belofte." Maar dat is linkersoep. Dat bleek ook meteen, want voordat zij de wet daadwerkelijk kregen en de stenen tafelen in ontvangst konden nemen, lagen die al in gruzelementen. Ze hadden hun belofte al verbroken. Dat werkt dus helemaal niet.

Die twee staan tegenover elkaar; dit zijn twee verbonden. Dan zegt Paulus: "De ene van de berg Sinaï, die slaven baart, dat is Hagar." Het ene representeert dus het ander. De berg Sinaï baart slavernij, en dat is Hagar. Dan gaat hij verder. Het woord Hagar betekent — en dat is heel interessant — de berg Sinaï in Arabië. Arabië... u vindt het misschien wat vreemd, en ik prikkel u eigenlijk alleen maar door het zo even voor te stellen, maar als u naar het plaatje kijkt, ziet u rechts van de Golf van Eilat, bij de Rode Zee, Arabië liggen. Daar ligt de berg Sinaï. Meestal wordt deze aan de andere kant van de Rode Zee gelokaliseerd, maar er zijn hele goede aanwijzingen dat het inderdaad daar is. Ik prikkel u alleen maar om die gedachte eens te overwegen; daar moeten we het bij een andere gelegenheid nog maar eens over hebben.

In elk geval, en dat is nu het punt: het woord Hagar, zegt Paulus, is in Arabië de berg Sinaï. Dat is veelzeggend. Die berg Sinaï heet in Arabië dus 'Agar'. Dat is nu juist de allegorie, de metafoor; dat is precies waar het voor staat. Die berg Sinaï wordt gesymboliseerd in Hagar. Vervolgens zegt Paulus dat het op één lijn staat met het tegenwoordige Jeruzalem. Dat immers staat eigenlijk ook voor de berg Sinaï, voor het houden van de wet: het godsdienstige Jeruzalem. Hij zegt dat dit met zijn kinderen in slavernij is. Je krijgt dus dit idee: je hebt de berg Sinaï, daarvan is Hagar een uitbeelding, en dat ligt in één lijn met het tegenwoordige Jeruzalem, dat zich immers ook laat leiden door al Gods bepalingen die gegeven zijn op de berg Sinaï.

Paulus zegt: "Het is ook Hagar." Waarom? Omdat het baart naar het vlees. Men denkt dat Gods belofte door eigen werken vervuld moet worden; dat je rechtvaardig wordt door je eigen prestaties. Wil je rechtvaardig in deze wereld leven? Wel, dan moet je dit doen en dat doen. Paulus zegt: "Niets ervan." Een mens is rechtvaardig doordat hij "amen" zegt op Gods belofte. God had onvoorwaardelijk beloofd: "Zo zal jouw nageslacht zijn." En Abraham geloofde God; hij beaamde Hem. Zo was hij rechtvaardig. Abraham leefde niet volgens de wet. Hij kon niet eens volgens de wet leven, want het zou nog honderden jaren duren voordat God die stenen tafelen en alles wat erbij hoort aan het volk Israël zou geven.

Mensen vragen: "Hoe kun je rechtvaardig leven zonder wet?" Ik heb het christenen zo vaak horen zeggen. Zij luisteren elke zondag weer naar die tien geboden die God aan het volk Israël gegeven heeft. Dan kun je wel zeggen: "We zijn gered," maar ik hoorde ooit iemand zeggen: "Om tien uur sprak de dominee: 'We zijn bevrijd', maar pas om elf uur werden wij uit het diensthuis geleid." Vaak is dat zo: de tent van Hagar. Natuurlijk kun je zeggen dat men genade predikt, maar men predikt ook wet. Men zegt dan dat er balans moet zijn. Ik heb het zo vaak gehoord; ik ben zelf ook in zo'n milieu opgegroeid. Verreweg de meeste christenen kennen dat wel; het is theologisch jargon.

Men zegt dan: "De prediking moet een balans zijn van wet en genade." Dat is zelfs een standaardformule: wet en evangelie. Sommige mensen zeggen: "Nee, het is anders: het is evangelie en wet." Die keren het dan om. Maar ja, als het een balans is, maakt het uiteindelijk geen verschil. Dan zeggen we: "Beide elementen zijn nodig; je moet vertellen over Gods genade, maar je moet ook vertellen wat een mens moet doen, wat hij moet werken om rechtvaardig te zijn." Paulus veegt er echter de vloer mee aan. Het is namelijk geen kwestie van balans. Kom nou! Want wat men balans noemt, noemt Paulus gewoon mengen, mixen. Het zijn twee elementen die elkaar niet verdragen.

Goed, Hagar staat voor die vrouw die baart naar het vlees: een kunstje, God willen helpen, eigen werken. Wat ook heel typerend is: ze baart slaven. Ze was zelf een slavin en Ismaël was de zoon van een slavin. Gebonden, gebukt. Paulus zegt: "Dat is allegorisch, dat is een metafoor." Dat is typerend voor het tegenwoordige Jeruzalem, het jodendom, en voor allen die onder de wet willen staan — voor religie in het algemeen, de christelijke inclusief. Feitelijk heeft Paulus het hier ook over de gemeenten in Galatië, die de naam van Christus wel kenden, maar inmiddels van de genade waren verwijderd. Wat heb je daar dan nog over? Maar, zegt Paulus, ik moet verder gaan.

Het Hemelse Jeruzalem en Nieuw Leven uit de Dood ↑ hoofdstukken

Het hemelse Jeruzalem, dat is vrij. Hij gaat diep hoor, met zijn bespreking, en hij gaat van schriftplaats naar schriftplaats. Dus u moet me maar niet kwalijk nemen dat ik dan ook soms wat door de Bijbel heen cross. Maar goed, even dat woord: het hemelse Jeruzalem. Ik denk daarbij dat Paulus niet doelt op die stad boven – ook dat is een Bijbelse gedachte – maar er staat hier letterlijk: het opwaartse Jeruzalem. Kijk, aan de ene kant heb je het tegenwoordige Jeruzalem dat gebukt gaat onder de wet en een slavin is. Maar je hebt ook het opwaartse Jeruzalem, en Paulus noemt het later in Galaten 6 vers 16 het ‘Israël Gods’. Dat zijn zij die het Evangelie werkelijk kennen en weten dat ze bevrijd zijn van de last.

Dat plaatje moet het inderdaad illustreren. Want iemand die gebukt gaat, u weet het, die kijkt naar beneden. Maar iemand die het moet hebben van Gods belofte, die kijkt omhoog. Daar hoef je helemaal niet te kijken naar jezelf, ook niet naar anderen. God heeft gesproken: "Ik maak jou rechtvaardig. Ik geef jou wat jij nodig hebt." En ook in je praktische leven – ik bedoel niet alleen de redding, maar ook gewoon heiliging, zoals dat dan heet in het jargon. Maar goed, dat is op zich Bijbelstaalgebruik; dat neem ik voor mijn rekening.

En die vrucht van de Geest? Ik hoop juist volgende week in Maren daar nog veel uitgebreider op in te gaan; we hebben daar een heel weekend over belegd. De vrucht van de Geest is wat God in het mensenleven kan bewerken aan liefde, aan vreugde, aan vrede, aan lankmoedigheid en goedheid, zelfbeheersing en nog een aantal andere aspecten en kenmerken. God werkt dat. Dat is geen eigen werk; dat is wat Hij geeft. En hoe geeft Hij het? Hoe werkt dat dan? Nou, heel simpel: omhoog kijken. Hij spreekt, dan word je ook echt mens.

Ik vind het altijd erg mooi – het is hier meer dan eens gezegd, maar voor degenen die het nog nooit gehoord hebben, wijs ik er even op – dat het Griekse woord voor mens, antropos, eigenlijk letterlijk betekent: iemand die naar omhoog kijkt. Schitterend! Dan ben je een mens. En er zijn er velen, ook godsdienstigen, die in werkelijkheid – en dan hoef je niet eens in het zwart gekleed te zijn – altijd maar naar beneden kijken en gefrustreerd zijn. Want ja, nu ben ik wel gered, maar nu moet ik mijn best doen, maar ik voldoe toch niet aan de norm. En hoe meer je bezig bent met voldoen aan de norm, hoe meer je er eigenlijk ook bij bepaald wordt dat je net niet genoeg hebt. Dat is teleurstellend, frustrerend. Nou, dat is niet leuk. Kijk, daar wordt een mens niet blij van. Een kenmerk van de blijde boodschap is dat je er blij van wordt. Gek hè? Maar als die blijde boodschap blij maakt, geeft dat ook vrede en dat werkt vrucht uit.

Hier staat: het hemelse Jeruzalem, dat wil zeggen het Israël Gods dat werkelijk weet dat het bevrijd is. Dat kijkt omhoog. En inderdaad, dat is vrij. Dan zegt Paulus: "Dat is onze moeder." Jullie praten maar over: "Wij zijn zonen van Abraham." De vraag is: wie is je moeder? Niet wie is je vader, Abraham. "We zijn zonen van Abraham." Ja, maar Abraham had twee zonen. Van wie ben je een zoon? Ben je een zoon van de slavin? Of ben je een zoon van de vrije, van Sara, naar de belofte verkregen? Dat is de vraag.

En dan gaat Paulus een woord citeren uit Jesaja 54. Want, zegt hij, er staat geschreven... Ik zei al: ik cross van het ene Bijbelgedeelte naar het andere. Allemaal van die Bijbelse associaties; de diepere structuren van de Schrift openbaart Paulus zo al schrijvend. Schitterend. Want dan zegt hij: "Er staat geschreven", en dat staat in Jesaja 54. En ik zal u eens wat vertellen: dat volgt op Jesaja 53. Dat is inderdaad veelzeggend, want Jesaja 53 is voor velen van u wellicht ook een begrip. Jesaja 53 is dat hoofdstuk waar gesproken wordt over de Knecht des Heeren. Feitelijk is het de belijdenis die Israël als volk eens op haar lippen zal nemen. Wanneer ze tot ontdekking zullen komen wie die Knecht is, dan zullen ze zeggen: "Wij achtten Hem een geslagene en van God verdrukte, maar om onze overtredingen werd Hij doorboord. Als een lam dat ter slachting geleid wordt, zo deed Hij Zijn mond niet open. Om de overtreding van mijn volk is de straf op Hem geweest." Nou, al die woorden staan in Jesaja 53. Straks zullen ze die op de lippen nemen; die woorden zijn de woorden van Israël. "Wij", iedere keer wordt er gesproken over "wij", in de verleden tijd. En de Knecht zullen ze herkennen.

En dan in Jesaja 54 vers 1. Dat heft aan met: "Verheug u, gij onvruchtbare." Waarom noemt Paulus dat vers nu? Wel, het gaat erom dat je tot ontdekking bent gekomen wie de Knecht des Heeren is. Je bent tot ontdekking gekomen wie de opgewekte Messias is en hebt de vrijheid in Hem verkregen. Maar nu gaat Paulus nog een link leggen, namelijk hij zegt: "Ja, die onvruchtbare, dat was die Sara in ieder geval." Daar had hij het over. Sara was die onvruchtbare vrouw die niet in staat was om kinderen voort te brengen. Nee, dat was onmogelijk. Maar Paulus citeert dan uit Jesaja 54: "Verheug u, gij onvruchtbare." Hoezo? "Verheug u, gij die niet baart, breek uit en roep, gij die geen weeën kent." Dat wil zeggen: sta op! Ja, letterlijk en figuurlijk. Sta op, nieuw leven! Breek uit in gejubel. Waarom? Omdat God leven uit de dood verwekt.

Want Sara's lichaam was verstorven. Verstorven, zo wordt dat genoemd in de Bijbel. Zij was dood. Zij kon geen leven voortbrengen en dus was zij in feite een uitbeelding van de dood. Onvruchtbaar. Maar het hele Evangelie gaat eigenlijk over deze boodschap dat voor God niets onmogelijk is. En wat doet Hij? Hij verwekt leven uit de dood. Dat is het Evangelie. Wij zijn allemaal stervelingen, al die miljarden mensen. Ja, waarom hebben we daarvoor gekozen? Nee, dat ben je gewoon op voorhand al. Je komt ter wereld en dan weet je: eens komt er een moment dat je ook weer afscheid neemt. We zijn stervelingen. Jaren denken we daar misschien nauwelijks aan, als je nog jong bent helemaal niet. Soms word je er ineens zo bij bepaald, soms heel regelmatig. Hoe ouder je wordt, hoe meer je erbij bepaald wordt: we zijn stervelingen.

Ja, maar waarom hebben wij nou een blijde boodschap? Omdat we een God kennen die de doden levend maakt en leven verwekt uit de dood. En Abraham en Sara, ja, ze waren verstorven. Maar God is degene die doet opstaan en Abraham heeft dat aan den lijve ervaren. Ja, dat bedoel ik inderdaad dubbelzinnig. Hij verwekt leven uit de dood. En dat is toch een geweldige reden om te juichen! Wij kijken omhoog, waarom? Ja, we hebben een God, mensen, voor wie niets onmogelijk is. En we kijken over het graf heen. Uitzicht, het beste komt nog! Hoezo, waarom getreurd? En bovendien: we leven in vrijheid uit de belofte. Zo verandert God een mens.

Wij veranderen niet. Een mevrouw liet net nog een tekst zien, net voordat ik hier naar voren kwam. Ze liet een tekst zien waarop stond: "De mens verandert misschien het Woord." Dat kan helemaal niet. Maar wat God doet: het Woord verandert ons. En zo is het. Het Evangelie is een kracht Gods en als je gelooft, gaat het werken. Je wordt er in de eerste plaats al blij van. En dan moet je dus weten hoe explosief dat is in je leven. Vandaar ook die titel van dat boek waar zojuist even op gewezen werd. Het is heel explosief, het verandert, het is dynamisch – dynamiet! "Verheug u, gij onvruchtbare, die niet baart, breek uit en roep, gij die geen weeën hebt, want talrijker zijn de kinderen van de eenzame dan van haar die een man heeft."

En Paulus past dit ook hier toe in verband met de geschiedenis van Hagar en Sara. Dat wil zeggen: jullie zijn kinderen van Sara, kinderen van de belofte. Niet alleen uit de Joden, maar veel talrijker ook uit de natiën. De kinderen van die Sara zijn veel talrijker dan van haar die een man heeft. Want daarbij verwijst hij naar Hagar, die de vrouw werd van Abraham. Allemaal eigen werken en keuzes; alleen maar ellende leverde het op. Ze baarden alleen maar slaven.

Dat sloeg eigenlijk nergens op; daar kwam hij vanzelf wel achter. Daarom doet een mens er altijd verstandig aan gewoon te luisteren naar wat God zegt. En dan kunnen mensen wel zeggen: "Ja, dat is allemaal veel te makkelijk." Laat ze maar praten. Wie het laatst lacht, lacht het beste. Volgens mij heeft Sara die uitspraak bedacht. Ze noemt niet voor niets haar zoon Isaak. Wat betekent dat? Hij zal lachen.

Ja, want God steekt, zoals we hoorden, een lange neus naar al het menselijk gepraat over onmogelijkheid. Hoezo onmogelijk? "Ik ben het die werkt en Ik ben het die ook Mijn beloften vervult." En dan zegt Paulus in vers 28: "En gij, broeders, zijt evenals Isaak..." Lachen om al die onmogelijkheden! Een kind van de belofte, dat is iemand die lacht.

Jullie zijn evenals Isaak kinderen van de belofte. Dat had Paulus trouwens ook al in het voorgaande hoofdstuk gezegd. Hij zegt: "Indien gij nu van Christus zijt" – dat wil zeggen: de Opgewekte, de uit de doden Opgestane, Leven uit de dood – "indien gij nu van Christus zijt, dan zijt gij zaad van Abraham." Want dat had Paulus ook al uitgelegd – dat kan ik nu verder niet meer aantonen – maar het zaad van Abraham, dat is Christus.

Nou, als wij nu van Christus zijn, zijn we dus zaad van Abraham en dus naar de belofte erfgenamen. En als u dat een beetje kort door de bocht vindt, dan moet u het maar eens teruglezen. Zo schrijft Paulus over die dingen en het is heel logisch. Het is niet alleen logisch, het is geweldig! We zijn naar de belofte erfgenamen, we zijn kinderen van de belofte. En, zegt Paulus: "Maar zoals destijds hij die naar het vlees verwekt was, hem die naar de geest verwekt was, vervolgde, zo ook nu." Waar doelt Paulus op? Nou, hij doelt op die geschiedenis die je dan leest.

Genesis 21: het Conflict Tussen de Slavin en de Vrije ↑ hoofdstukken

Dat staat in Genesis 21. We moeten er even naartoe gaan. Daar staat dat, als inmiddels Isaak geboren is, het conflict ontstaat. Want daar staat: "God heeft gemaakt dat ik lach." Sara noemt haar kind niet alleen 'lachen', maar zij lacht zelf ook. Ze lachten het laatst, maar ook het best. Ieder die het hoort, zal om mijnentwil lachen. Het is natuurlijk niet voor niets dat juist het volk dat daaruit voortkomt zo gekenmerkt wordt door gein. Gein is trouwens ook een Hebreeuws woord en dat betekent genade, maar dat is dus lachen. Het heeft allemaal met elkaar te maken. Gein is lachen. Ja, wanneer heb je gein? Nou, als je God kent en als je gewoon uitgaat van Zijn belofte. Niet van werken, want daar word je doodongelukkig van en dan leef je in slavernij. Dan ben je altijd maar bezig met het werk en je best doen, maar je komt er nooit. Dan kijk je naar beneden; kijk omhoog! Dat geldt niet alleen voor Sammy: kijk omhoog.

Sara zei: "God heeft gemaakt dat ik lach en ieder die het hoort zal om mijnentwil weer lachen." En ze zeiden: "Wie had aan Abraham durven toezeggen dat Sara kinderen zoogt? Want ik heb een zoon gebaard in zijn ouderdom." Het kind groeide op en het werd gespeend, dat wil zeggen dat het van de borst af raakte. Gespeend wil dus zeggen dat je niet meer de moedermelk drinkt. Dat is een hele happening hoor, want er staat: "En Abraham richtte een grote maaltijd aan op de dag dat Isaak gespeend werd." Dat betekent niet dat hij dacht dat hij de borst kreeg, maar juist dat hij de borst niet meer kreeg. Dat is misschien een beetje raar, maar dat betekent het echt. Isaak was toen trouwens vijf jaar; dat is een hele berekening waar ik u nu niet meer mee zal lastigvallen. Maar zolang kun je dus doorgaan met de borst geven.

Het is een hele happening, want dan ben je van de melk af. Daarin zit ook nog een hele diepere zin. Als je van de borst af bent en geen moedermelk meer krijgt, dan ben je eindelijk toe aan de vaste spijs. Dan ben je niet meer onder het ABC en de wet, maar dan heb je te maken met het diepere onderwijs van de Schrift. Nou ja, dat zit er zo allemaal aan vast, maar goed.

Toen zag Sara (vers 9) dat de zoon van Hagar... en nou komt het, want daarom verwijs ik naar dit hoofdstuk. Dat doet Paulus namelijk ook. Toen zag Sara dat de zoon van Hagar, de Egyptische, die zij Abraham gebaard had, spotte. Dat wil zeggen dat Ismaël Isaak bespotte. Waarschijnlijk was dat, zoals je uit de hele context opmaakt, ingegeven door Hagar. Want er ontstond nijd. Jaloezie kun je je misschien ook wel voorstellen, want het was allemaal maar makkelijk met die Isaak. Die kwam het laatst en is nog zoon van de belofte ook. Voor Hagar was er zoveel uit de kast gehaald met al die toestanden, en nu bij Sara komt het zomaar om niet. Bij haar wordt een kind verwekt, wat feitelijk onmogelijk was.

Er ontstond twist, maar vooral ook vijandschap. Die vijandschap is feitelijk 'de kift', het niet kunnen verkroppen. Paulus zegt het ook: toen was de volle vervolging van Ismaël gericht op het kind van de belofte. Het is nog steeds niet anders. Zij die onder de wet leven – religie – vinden dat het allemaal niet zo makkelijk mag zijn. Je moet zelf werken! Ze leven in slavernij en ze kunnen die vrijheid niet verdragen. Dat het zó makkelijk zou zijn om zo te leven... nou, ik zou zeggen: probeer het eens. Maar dat matcht niet. Het is het een of het ander.

Dat blijkt ook wel, want dan staat er in vers 30: "Maar wat zegt het Schriftwoord?" Dat is precies het citaat dat volgt op vers 9 van Genesis 21. Wat zegt het Schriftwoord? "Zend de slavin weg met haar zoon, want de zoon van die slavin zal in geen geval erven met de zoon van de vrije." Het is het een of het ander. Ga nou niet zeggen dat we ze in balans moeten houden en ze allebei gezellig in de tent moeten houden. Nee, het is het een of het ander. Je leeft uit de belofte, maar dan niet uit werken. En het is belofte, mensen. Laat je niet gek maken en laat je er niet door van de wijs brengen. Het is Gods belofte, Evangelie, puur om niet. Daarop mogen we staan. Leef daaruit, want zo erf je ook.

Die erfenis is trouwens ook de zegen van Abraham, met de belofte van de Geest. Het gaat om wat de Geest in je kan uitwerken, namelijk de vrucht van de Geest. Het werkt maar op één manier: doordat Hij actief wordt in jouw leven met Zijn woord van belofte. Het is Zijn werk. Daarom zegt Paulus – en ik moet ook afsluiten, zoals Paulus dat feitelijk ook doet als conclusie van deze exercitie – nadat hij dat heeft uiteengezet en uitgelegd over Sara en Hagar...

Conclusie: Houd Stand in de Vrijheid ↑ hoofdstukken

Daarom, broeders, zijn wij geen kinderen van een slavin, maar van de vrije, in vrijheid. God geeft Zijn belofte; sta daarop. En ik pak nu stiekem vers 1 ook nog even mee, want van die hoofdstukindeling moet je je niet te veel aantrekken. Vers 1 sluit namelijk naadloos aan bij het voorgaande van hoofdstuk 4. Daar zegt hij: opdat wij waarlijk echt vrij zouden zijn, heeft Christus ons vrijgemaakt. Houd dus stand en laat je niet weer een slavenjuk opleggen.

En weet je wat dat is? Standhouden, dat wil zeggen: sta op de belofte van het Evangelie en zeg daar "amen" op. Doe dat elke dag, dus niet alleen maar: "Ik heb daar ooit op gestaan." Dat hadden die Galaten ook; ook zij hadden daar ooit op gestaan. Ze waren echter zo "gek" geweest — ze waren betoverd — om er weer van afgevoerd te worden. Dat was de ellende. Sta daarop en blijf erop staan, elke dag weer opnieuw: "Heer, ik ben rechtvaardig, want U hebt gesproken. U bent het ook die Uw Geest aan mij geeft en dat uitwerkt in mijn leven." En dat is niet mijn werk, maar Uw werk. Dank U wel op voorhand dat U dat doet en mij vrede geeft, vreugde geeft en al die andere dingen nog meer.

Dan leef je in dankbaarheid. Dat "staan", dat wil zeggen dat je God dag in, dag uit dankt en prijst voor wat Hij doet, zal doen en gedaan heeft. Kortom: Hem alleen de eer. Hij werkt en daarom komt Hem ook alleen de eer toe. Als je God alleen de eer wilt geven, laat Hem dan ook al het werk doen. Zo’n leven mogen we leven. Houd dus stand.

Ik stel voor dat we met elkaar een lied gaan zingen.

🎧 Sara & Hagar
Delen: