▶ 00:00 Introductie: de Eerste Ontmoeting in Korinthe ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, dames en heren, beste vrienden. Heel goed om u hier te treffen. Ik wil u vanmorgen eens nader kennis laten maken met dit stel waarvan u de namen geprojecteerd ziet: Priscilla — voor sommige mensen een hele bekende naam hier — en Aquila. Een tweetal, een stel, een echtpaar dat we in het Nieuwe Testament een aantal keren tegenkomen en dat behoort tot de intimi, mag ik wel zeggen, van de apostel Paulus.

Zes keer komen we hun namen tegen. Wat trouwens bijzonder is als we hun namen tegenkomen, is dat dit altijd als tweetal is. Daarmee is in elk geval gezegd dat het een hecht stel was, onafscheidelijk van elkaar, en ze hebben buitengewoon veel betekend voor de apostel Paulus. Ik wil vanmorgen gewoon die vermeldingen eens met u de revue laten passeren. Drie keer komen we de namen tegen in het boek Handelingen en drie keer in de brieven; dat wil zeggen in de brieven van Paulus. Laten we het gewoon systematisch aanpakken en beginnen bij het begin.

De eerste keer is zo rond het jaar 52. U moet me maar niet op een jaartje pakken, want helemaal zeker is dat ook niet meer te achterhalen, maar zo rond het jaar 52 van onze jaartelling komen we het stel tegen in Korinthe. Dat is, zoals gezegd, in Handelingen 18. Dan lees je in vers 1: "Daarna verliet hij — en die 'hij', dat is Paulus — Athene en hij kwam te Korinthe."

Ik hoor nu sommige mensen al denken dat je de hele week al wordt doodgegooid met Griekenland en nu zijn we zondag in de samenkomst. Ja, maar nu hebben we het niet over een schuldencrisis; nu hebben we het over de oplossing van schuld. Daar hebben we zojuist toch van gezongen? Die alle schuld vergeeft en die alles op Zich nam.

Paulus verliet Athene; dat is trouwens een bekende geschiedenis in Handelingen 17. Dat is wat hier direct aan voorafging: dat hij daar op de Areopagus in het centrum van de stad het woord genomen heeft en die beroemde rede heeft uitgesproken. Afijn, Paulus verliet Athene en hij kwam te Korinthe. Ik zal het u even op mijn kaartje laten zien. Dit is Athene en hij is vervolgens naar het westen gegaan, naar Korinthe. Dat is ongeveer een kilometer of 65, zo heb ik me laten vertellen, en dat zal wel kloppen. Er zijn hier mensen uit Weert; die hebben er heel wat langer over gedaan... nou ja, dat zeg ik: langer over gedaan, het is een veel grotere afstand. Waarschijnlijk heeft Paulus er geen twee uur over gedaan om deze afstand af te leggen.

In elk geval ging hij naar Korinthe, een bekende havenstad die deze zee hier, de Adriatische Zee, verbindt met de Egeïsche Zee. Hij kwam daar te Korinthe en dan lees je in vers 2 dat hij daar een Jood vond met de naam Aquila. Aquila is een Latijnse naam en dat betekent adelaar. Hij was geboren in Pontus. Pontus betekent trouwens 'zee'. Het woord zelf betekent zee. Waarom heet het zo? Omdat deze streek, in het noordoosten van Turkije, aan de Zwarte Zee gelegen is. Vandaar dus dat het gebied zo heet.

Feitelijk lees je in het boek Handelingen 2 al dat er velen in Jeruzalem waren op de Pinksterdag. Een van de streken die daar genoemd worden, is dat daar Joden en Jodengenoten waren uit Pontus. Deze streek dus. Daar kwam dus ook Aquila vandaan. Nu staat er van hem dat hij juist uit Italië gekomen was. Dat is het mooie van PowerPoint, dan laat je nog een keer een kaart zien. Hij kwam uit Rome, dus hij heeft deze reis waarschijnlijk niet in een rechte lijn afgelegd, want het zal geen vliegverbinding geweest zijn, maar hij kwam in elk geval uit Italië.

Hij was daar met Priscilla, en daar heb je zijn vrouw. Priscilla is afgeleid van het woord Prisca. Het is heel grappig: Paulus noemt haar in zijn brieven altijd Prisca. Dat is een Latijns woord dat 'oud' betekent, maar in het boek Handelingen wordt ze drie keer Priscilla genoemd. Priscilla is een verkleinwoord van Prisca: oudje dus. Het is maar goed dat Priscilla er niet is, want ze zou zich waarschijnlijk helemaal niet gecomplimenteerd voelen. Maar dat is het: oudje. Misschien is ze klein van stuk geweest; ik ken wel meer Priscilla's die klein van stuk zijn. Maar Priscilla is dus een verkleinwoord.

Het is wel opmerkelijk: zij mag dan Priscilla genoemd worden in de Handelingen, maar van de zes keer wordt ze vier of vijf keer als eerste genoemd van het echtpaar. Dat is toch vrij eigenaardig. Voor sommige mensen misschien niet, maar het is altijd Priscilla en Aquila, op een enkele uitzondering na. Men heeft wel gesuggereerd hoe dat zit, maar als je dat in de handboeken naleest, zie je dat er altijd weer veel aanleiding tot fantasie en speculatie is, omdat de gegevens over hen tamelijk summier zijn.

We weten waar Aquila vandaan kwam. Of Priscilla ook Joods was, weten we niet; dat wordt er niet bij gezegd. Dus daar kun je ook weer over gaan zeggen: "Nee, Priscilla is niet Joods geweest." Andere mensen zeggen weer dat Priscilla altijd als eerste genoemd wordt omdat ze waarschijnlijk beneden haar stand getrouwd was. Zij zou van hoge afkomst zijn geweest, wat dan ook weer wordt afgeleid van haar naam Priscilla. Met zekerheid valt daarover helemaal niets te zeggen. Ik stel voor dat we ons gewoon beperken tot de Bijbelse gegevens.

Priscilla was zijn vrouw en dan lees je waarom zij zich daar in Korinthe inmiddels bevonden. Waarom? Omdat Claudius — dat was de keizer in die dagen — dat bevolen had. Een jaar of acht is hij, meen ik, keizer geweest. Hij was de vader trouwens van een veel beruchtere keizer: keizer Nero. Dat was zijn pleegzoon, die na hem aan het bewind kwam. Dit was dus Caesar Claudius. Die had ooit bevolen... en dit is trouwens wel een opmerkelijk gegeven, zeker voor de chronologen onder u, mensen die zich bezighouden met tijdstabellen en waar je iets moet plaatsen. In de hele tijdstabel van het boek Handelingen is dit een belangrijk gegeven, want we weten namelijk dat deze keizer inderdaad dit bevel ooit heeft gegeven.

Waarom hij de Joden bevolen had Rome te verlaten, is nog wat omstreden, maar in ieder geval heeft dit plaatsgevonden in 41 of 49. Twee keer heeft iets soortgelijks plaatsgevonden onder zijn bewind; dat is in de grote handboeken en encyclopedieën wel na te lezen. Claudius had dus een antisemitisch decreet: de Joden moesten Rome verlaten. Dat hebben ze trouwens lang niet allemaal gedaan en het was ook niet een definitief besluit, want later in zijn bewind komen we dit stel, Aquila en Priscilla, weer tegen in Rome.

Maar goed, Claudius had bevolen dat alle Joden Rome zouden verlaten. Dat is deze man, Claudius Caesar. En Paulus kwam bij hen. Paulus ontmoette deze Aquila en Priscilla vermoedelijk in deze heidense stad in de synagoge. We lezen trouwens in het vervolg — dat gaan wij nu niet allemaal meer lezen — maar in Handelingen 18 lees je inderdaad dat Paulus naar zijn gewoonte ook naar de synagoge toe ging en daar sabbatten achtereen het woord geopend heeft vanuit de Schriften, de Tenach, dat wil zeggen de Joodse Bijbel.

...ons Oude Testament heeft bewezen dat Jezus de Christus is. Wat heel veel stof deed opwaaien. Dat wil zeggen dat er velen tot geloof kwamen, maar ook dat velen zich daartegen hebben verzet.

Paulus ontmoet deze Priscilla en Aquila, waarbij trouwens ook nog de vraag is — het staat hier namelijk niet, dus het is open — of Priscilla en Aquila inmiddels al gelovig waren. Geloofden zij al in Christus Jezus? Ja of nee? We lezen er niet van. Sommigen zeggen: "Ja, absoluut wel." Andere mensen zeggen: "Nee, waarschijnlijk niet." De tekst zegt het niet. Paulus neemt zijn intrek bij hen en dat had een bijzondere reden. Dan gaan we naar vers 3.

▶ 10:28 Tentenmakers en het Leven als Pelgrim ↑ hoofdstukken

En omdat hij hetzelfde handwerk uitoefende – je moet namelijk weten: Paulus was weliswaar apostel. Dan zou je misschien zeggen: die man wordt in zijn levensonderhoud voorzien door anderen. Nou, meestal was dat niet zo. Bij bepaalde gelegenheden kreeg hij inderdaad giften, bijvoorbeeld uit Filippi, en bij andere gelegenheden ook, maar in principe werkte hij gewoon voor zijn eigen kost.

Hij had een handwerk en dat was hetzelfde als wat ook Priscilla en Aquila uitoefenden. Omdat hij hetzelfde handwerk uitoefende, bleef hij bij hen. Hij kwam bij hen en bleef bij hen, en we weten uit het vervolg van Handelingen 18 dat Paulus daar achttien maanden in Korinthe is gebleven. Na anderhalf jaar moet hij uiteindelijk toch vertrekken. Anderhalf jaar heeft hij daar dus in Korinthe bij dit stel gewoond en ook gewerkt. Ze werkten samen, want zij waren tentenmakers van hun handwerk.

Het woord dat hier in het Grieks gebruikt wordt, betekent inderdaad zoiets als tentenmakers. Men heeft wel gezegd: "Ja, maar in die dagen was dat eigenlijk al helemaal geen beroep meer. Dat is moeilijk te plaatsen daar in Korinthe en het zal wel gewoon leerbewerking geweest zijn." Dat zou kunnen; per slot van rekening is een kruidenier tegenwoordig ook niet meer iemand die alleen maar kruiden verkoopt. Je kunt niet uit het woord als zodanig afleiden wat het woord precies betekent.

Maar dan blijft het toch in elk geval opmerkelijk, ook al is het een wat breed begrip geworden, dat het afgeleid is van tenten maken. Ik vind het beroep dat deze mensen uitoefenden – zowel Paulus als Priscilla en Aquila – eigenlijk tekenend. Het is metaforisch voor waar zij in hun leven voor stonden. Dat wil zeggen: het waren pelgrims, ze hadden geen vaste verblijfplaats. Nou, dat kun je wel zeggen; voor hen was dat heel letterlijk.

Paulus reisde zijn hele leven maar rond en overal waar hij kwam, heeft hij het goede bericht van Christus Jezus uitgebazuind. Hij had geen vaste verblijfplaats. Hier in Korinthe was hij anderhalf jaar, maar meestal was hij ergens veel korter. Hetzelfde geldt voor Priscilla en Aquila. Aquila kwam uit Pontus, is vervolgens naar Rome gegaan en hier is hij in Korinthe. Straks zullen we zien dat hij naar Efeze gaat. Hij is uiteindelijk weer teruggegaan naar Rome en later weer in Efeze terechtgekomen. Ja, echt waar.

Een vaste verblijfplaats hadden deze mensen niet. Feitelijk staat dat ook voor het leven van een pelgrim; mensen die op reis zijn. Die hier geen vaste verblijfplaats hebben, maar in een tent wonen. Een tent is eigenlijk een embleem van een pelgrim, van iemand die doortrekt. Die zijn kaarten niet gezet heeft op dit leven, op het hier en nu. Het gaat allemaal nog komen en dit is slechts een tijdelijk verblijf. We vertrekken toch weer. Ze waren tentenmakers van beroep, wat heel tekenend is voor zowel Paulus als voor deze mensen. Dan gaan we naar de tweede keer.

▶ 14:02 De Tweede Vermelding: de Boodschap van Genade en Weerstand ↑ hoofdstukken

We blijven trouwens in Handelingen 18, want inmiddels zijn we achttien maanden verder, een anderhalf jaar later dus. Priscilla en Aquila zijn nog steeds in Korinte. En dan lees je: "En nadat Paulus daar nog verscheidene dagen was gebleven..." – u ziet, ik ben inmiddels in vers 18, terwijl we zojuist nog in vers 3 waren.

Dat verblijf van Paulus wordt daar beschreven en alles wat daar gebeurde in de synagoge. Want zoals altijd heeft Paulus' boodschap enorm veel losgemaakt. Dat wat hij vertelde, stond zo haaks op de tradities en overtuigingen van de mensen die hij toesprak. Juist ook van de niet-Joden had hij veel aanhang; dat lees je in de voorgaande verzen. Juist hen bereikte hij. Degenen die zich lieten voorstaan – en ik haak nu eigenlijk ook even aan bij wat zojuist mijn broeder al vertelde over genade – en hoe haaks dat kan staan op godsdienstige vooroordelen.

Waarbij juist godsdienst het grootste struikelblok is. Altijd weer, ik zeg het met nadruk: godsdienst is het grootste struikelblok voor de boodschap van genade. Heel veel mensen denken: "Als mensen godsdienstig zijn, dan heb je in elk geval toch een ingang om de boodschap aangaande Jezus Christus te vertellen." Nou, in de praktijk blijkt het juist omgekeerd te zijn. Heidenen bereikte Paulus met veel meer gemak; dat wil zeggen, daar was geen aanstoot voor.

Paulus predikte genade: je hoeft er helemaal niets voor te doen. Hij predikte een God die nooit laat varen het werk van Zijn handen, Die een Redder is van deze hele wereld, puur om niet. Wiens Zoon opstond uit de doden en leven geeft. Niet op voorwaarde dat jij kiest; nee, dat is zo. En een gelovige is iemand die zegt: "Amen, dat is de waarheid."

En weet u wat de ellende is? Dat zie je dus ook in Handelingen 18, maar eigenlijk overal: dat deze boodschap van Paulus zoveel verzet oproept in de synagoge. Maar ik zeg er eventjes bij: net zo goed ook bij de godsdienstige mensen die zich eigenlijk de geestelijke erfgenamen van de synagoge voelen. Ja, ik bedoel gewoon de christenheid, want het is echt niet anders. Ik heb er altijd grote moeite mee dat dan de beschuldigende vinger naar de Joden en naar de synagoge wordt gestoken, zo van: "Nou, die mensen begrepen er helemaal niks van." Zou het vandaag anders zijn als je nu gewoon vertelt dat het Evangelie genade is? Het is een boodschap: God houdt van jou, Hij laat je niet los, Hij is jouw Heer, en al geloof je er geen barst van, het is waar. Kijk, dat is wat geloof is. "Ja, maar is het dan zo simpel?" Ja, zo simpel is het juist wel, en dat is nou precies het verzet wat het altijd weer oproept.

Nou, deze boodschap is met enorme kracht daar in Korinte gebracht. Paulus heeft daar dus anderhalf jaar doorgebracht en uiteindelijk vertrekt hij. Nadat Paulus daar nog verscheidene dagen was gebleven, nam hij afscheid van de broeders daar en voer hij weg naar Syrië. Ik zal weer eventjes een kaartje laten zien. Hier zou hij uiteindelijk naartoe gaan, en daar komt hij uiteindelijk ook terecht. Maar hij vertrekt dus deze kant op en hij wordt vergezeld, staat er, door Priscilla en Aquila.

Ze kwamen uit Rome en ze waren hier anderhalf jaar eerder, of misschien twee jaar eerder, terechtgekomen in Korinte. En nu gingen ze deze kant op, maar ze komen terecht in Efeze. Dat zal ik nog laten zien. Maar eerst lees je nog: "Nadat hij..." Wie is nou die "hij"? Oké, ook daarvan: als je de tekst leest, dan kan dat zowel slaan op Aquila als op Paulus. Maar aangezien het toch vooral hier gaat om dat wat Paulus heeft verteld – Paulus is het onderwerp – ga ik ervan uit dat het inderdaad om Paulus gaat.

Nadat hij te Kenchreeën... wat is dat nou weer? Nou, dat zal ik ook even laten zien. Hier heb je Korinte, Kenchreeën was eigenlijk ook een onderdeel van Korinte, maar het was de zuidelijke haven. Je had een noordelijke haven en de zuidelijke haven heette Kenchreeën. Eigenlijk was Korinte een havenplaats. De meeste schepen hadden er een hekel aan om dit Griekse schiereiland te omvaren. Met al die uitstulpingen was dat zeer gevaarlijk, met name in de winter. En dan gingen ze liever zo. Tegenwoordig kun je gewoon door het kanaal van Korinte, maar dat was er in die dagen nog niet, althans niet afgemaakt.

Maar er was een soort van overtoom gemaakt. Dat wil zeggen dat de schepen werden getrokken; een paar kilometer toch wel, van de ene zee naar de andere zee, over het land. Dat is een overtoom, hè? U denkt: "Pep-pep!"? Nee, oké, zo snel ging dat nou ook weer niet. Maar dat vond dus hier plaats. Je had dus de noordelijke en de zuidelijke haven. Dat doet nu verder niet zoveel ter zake, maar dan kunt u het plaatsen.

Paulus heeft daar bij Kenchreeën... Later kom je trouwens in zijn brieven die plaats weer tegen. Want wie was daar een dienares in die Ecclesia? Hier had je ook een Ecclesia. De Bijbelkenners onder u? Niemand? Of bent u allemaal zo bescheiden dat u zegt: "Nou, dat zeg ik liever niet"? Nou, dat was Febe. Romeinen 16 vers 1. Zij was dienares van de Ecclesia van Kenchreeën. Dus hier kwamen ook mensen samen, een Ecclesia.

Afijn, Paulus was daar te Kenchreeën en heeft daar zijn hoofdhaar laten afknippen, want hij stond onder een gelofte. Ook hiervan weten we verder niets. In elk geval heeft hij ooit een belofte gedaan. Doen mensen nu ook wel eens een keertje, hè? Dan zeggen ze: "Als ADO bij de eerste vijf hoort, dan laat ik me helemaal kaalscheren." Ja, zoiets. Nou, dat is vrij banaal, geef ik toe, maar ik bedoel: een gelofte, daarvan lees je in de Bijbel dat het bij de Joodse gewoonte hoorde. Paulus heeft een gelofte gedaan en die vervult hij daar bij Kenchreeën. Hij laat daar zijn hoofdhaar afknippen.

Enfin, dan lees je: "En ze kwamen dan vervolgens te Efeze aan." Dat ligt precies aan de andere kant, ongeveer op dezelfde hoogte als Korinte. Ook een grote stad in het westen van Turkije. En dan staat er: "En hen" – dan gaat het over Aquila en Priscilla – "daar achterlatende, ging hij zelf naar de synagoge en hij hield besprekingen met de Joden." Waarom Priscilla en Aquila daar niet bij waren, weet ik niet. Paulus verlaat dus Priscilla en Aquila. Hij ging verder vanuit Efeze richting Syrië, maar hij laat Aquila en Priscilla daar achter.

▶ 22:33 De Derde Vermelding: de Komst van Apollos in Efeze ↑ hoofdstukken

Goed, dan krijgen we de derde keer dat de naam van Priscilla en Aquila genoemd wordt, namelijk in ditzelfde hoofdstuk, en dat zal een jaar of twee later zijn. Priscilla en Aquila ontmoeten elkaar in Efeze, waar zij dus aangekomen zijn en waar ze achtergelaten zijn door Paulus, die verder was getrokken. Daar ontmoetten ze een zekere Apollos. Dat moeten we ook eens nader bezien.

We komen inmiddels in vers 24 van ditzelfde Handelingen 18. Een zekere Jood genaamd Apollos – dat is trouwens geen Joodse naam, maar echt een Griekse naam, afgeleid van de Griekse god Apollo. Hij was geboortig uit Alexandrië. Om het even te laten zien: dat ligt in het noorden, een grote havenstad in de Nijldelta van Egypte. Hij kwam daarvandaan en we lezen dat hij een geleerd man was. Dat staat in de NBG-vertaling, maar in de Statenvertaling ziet u dat het een welsprekend man was. Er is wat discussie over wat het Griekse woord dat hier gebruikt wordt precies betekent. Was hij geleerd? Dat was hij in ieder geval wel, dat blijkt wel uit het vervolg. Of was hij welsprekend? Er is wat onenigheid over, maar wellicht is hij het beide geweest.

Laten we ervan uitgaan dat Apollos inderdaad, zoals de Statenvertaling dat weergeeft, welsprekend was. Dat staat trouwens in contrast met Paulus. Van Paulus weten we dat hij niet bepaald een welsprekende reputatie had; dat wil zeggen dat hij voor publiek niet zo goed het woord kon voeren. We lezen in de tweede Korinthebrief dat zijn verschijning en zijn spreken niet zoveel betekenden. De man was geen groot orator of iemand die het publiek wist te boeien door zijn manier van doen. Maar wat hij zei – dat zegt hij trouwens ook in de Korinthebrief – zijn getuigenis kwam met geest en kracht. Misschien kwam het er allemaal niet zo vlot uit, of misschien wel met stotteren, dat weet je niet. Maar van Apollos lezen we in elk geval dat hij de gaven van welsprekendheid had.

Hij was een geleerd man en – wat mij betreft nog veel belangrijker – hij was doorkneed in de Schriften. Letterlijk staat er dat hij 'vermogend' was; dunatos staat er in het Grieks. Hij was machtig in de Schriften, ik meen dat de Statenvertaling dat ook zo vertaalt. Hij kende de Schriften, dat wil zeggen de Tenach, door en door. Uiteraard was er in die dagen nog geen sprake van het tweede deel van de Bijbel, het Nieuwe Testament. Hij was machtig in de Tenach. Daarvan vinden we heel wat meer voorbeelden, maar van Apollos wordt het dus heel expliciet gezegd.

Het is trouwens opmerkelijk als je bijvoorbeeld de toespraken van Paulus leest, maar ook die van een eenvoudige visser als Petrus, met name zijn rede in Handelingen 2 en 3. Hoe hij als eenvoudige man, die niet geletterd was en geen hoge opleiding had genoten, met gemak hele passages uit de Schriften, de Psalmen en de Profeten uit het hoofd kon citeren. Dan neem je je petje voor af. De mensen in die dagen kenden de Schrift op hun duimpje. Maar van Apollos wordt zelfs nog expliciet gezegd dat hij in het publiek welsprekend was en machtig, vermogend in de Schriften.

Hij kwam dus te Efeze aan. Hij kwam uit Alexandrië en is richting Efeze gegaan. Hij was ingelicht omtrent de weg des Heren. Als je het boek Handelingen goed kent, dan gaat er hier een lampje branden. Dat is een opmerkelijke, typische formulering in het boek Handelingen. Iedere keer heten de mensen die geloofden in de Messias 'mensen van de weg'. Iedere keer wordt het zo genoemd: 'de weg', of zij getuigden van 'de weg'. Die uitspraak komt uiteindelijk uit de Tenach, uit de profeet Jesaja. Je leest over Johannes de Doper, bijvoorbeeld in Mattheüs 3 (er zijn meer plaatsen daarvoor aan te voeren), dat hij degene is van wie door de profeet Jesaja gesproken werd. Honderden jaren eerder was er al door Jesaja gesproken en geschreven over iemand die zou komen: de stem van een die roept in de woestijn: 'Bereidt de weg des Heren'. Dat is precies dezelfde uitdrukking. 'Bereidt de weg des Heren, maakt recht zijn paden.' Jesaja profeteerde dat er iemand zou komen die de weg van de Here zou bereiden, dat wil zeggen: de weg effen zou maken en in gereedheid zou brengen, zodat de Here inderdaad Zijn pad zou kunnen gaan. Hij bereidde de weg van de Messias. Daar gaat het hier over. 'De weg des Heren' gaat over de Messias die zou komen en die eerst werd aangekondigd en geïntroduceerd door zijn neef Johannes de Doper. Die heeft inderdaad in de woestijn bij de Jordaan gepredikt.

Waarom noem ik Johannes de Doper nu ook? Wel, Apollos was daarvan op de hoogte; hij was ingelicht omtrent de weg des Heren. In vers 25 staat dat hij vurig van geest sprak en nauwkeurig, met precisie leerde. Vurig van geest – daar kun je je wel iets bij voorstellen. Het woord dat hier voor 'vurig' wordt gebruikt, doet denken aan een zeloot, een ijveraar. Iemand die – wij zouden haast zeggen – fanatiek is, al heeft dat een negatieve klank. Maar hij was iemand die gedreven en met grote kracht sprak. Vurig van geest sprak en leerde hij nauwkeurig. Dat is een wonderlijke en kostbare combinatie, want vurigheid van geest wil nogal eens ten koste gaan van de nauwkeurigheid waarmee je leert. In je gedrevenheid kun je je soms bepaalde slordigheden permitteren. Maar deze Apollos was een welsprekend man, doorkneed in de Schriften en vurig, een ijveraar van geest, een gedreven man, maar hij leerde met nauwkeurigheid. Hij kon de dingen laten zien, en de mensen die hem checkten, konden bevestigen dat het waar was wat hij zei. Hij sprak en leerde nauwkeurig. Geweldig dat dat zo van die man gezegd wordt.

Waaromtrent leerde hij nauwkeurig? Het vervolg zegt het: hetgeen op Jezus betrekking had, ofschoon hij alleen wist van de doop van Johannes. Deze Apollos kwam dus in Efeze aan. Hij kwam uit Alexandrië en bevond zich nu in Efeze. In de synagoge treedt hij op en hij leerde nauwkeurig over Jezus, hoewel hij eigenlijk nog niet veel van Jezus wist. Dat staat hier: hij wist alleen van de doop van Johannes. Johannes, die in de woestijn bij de Jordaan gedoopt en gepredikt heeft, kondigde Hem aan die zou komen: zijn neef Jezus, Yeshua.

Ik heb dit plaatje er expres bij gezet, want wat lees je in Johannes 1 over deze Johannes de Doper? Hele mensenmassa's kwamen op de been en gingen naar hem toe om naar hem te luisteren. Hij zei: "Het Koninkrijk is nabijgekomen." En op een gegeven ogenblik ziet hij tussen de mensenmassa's Hem verschijnen: Jezus. Dan lees je in Johannes 1 dat hij roept: "Zie!" Zoals dat in Johannes 1 beschreven wordt, is het heel aanschouwelijk. Het idee is: hij doopte daar en de mensenmassa's waren er, en op een gegeven ogenblik ziet hij Hem en zegt: "Zie, het Lam Gods, dat de zonde der wereld wegneemt." Als je het leest, dan zie je hem ook wijzen: "Zie het Lam Gods, daar staat Hij. Hij is het Lam van God dat de zonde der wereld wegneemt."

Waarmee ook is gezegd dat Hij ooit als een lam zou sterven; dat ligt er allemaal in opgesloten. Maar vervolgens zou Hij ook verrijzen. Een lam wordt geslacht, vervolgens wordt het op het altaar gelegd, verhoogd en stijgt het op. Welnu, Hij is het die eens de zonde van deze wereld zal wegnemen. Dat wil zeggen: de zonde in de kosmos zal afschaffen. Johannes had op Hem gewezen, op Jezus.

Deze Apollos was daarvan dus op de hoogte. Hij kende de Schriften, hij wist ook van Johannes de Doper en hij wist van de Koning die zou komen. Ik zeg er even bij voor degenen die dat niet weten, maar het is in het algemeen onwijs belangrijk om van het Nieuwe Testament te begrijpen dat in de dagen van de eerste eeuw de Messiaanse verwachting in het Jodendom heel groot was. Men wist: dit is de tijd dat de Messias gaat komen. Waar Hij zou komen en waarom, dat was namelijk allemaal voorzegd.

Dan vraag je je vervolgens af: hoe komt het dan dat ze Jezus niet hebben herkend? Het antwoord is dat Hij niet voldeed aan hun profiel, aan hun traditionele voorstelling en aan dat wat zij ervan verwacht hadden. Hij voldeed helemaal aan het profiel van de Schriften, maar niet aan dat wat men ervan gemaakt had. Waar heb ik dat vaker gehoord? En dus verwerpt men het, niet op grond van de Schrift, maar op grond van de traditie. Apollos wist het, Apollos wist van Jezus. Maar hij wist er niet al te veel van, want er staat: "ofschoon hij alleen wist van de doop van Johannes".

En dan staat er: hij begon vrijmoedig op te treden in de synagoge. Het verhaal wordt heel beeldend beschreven. Het woord 'vrijmoedig' in het Grieks is parrhesia, dat betekent eigenlijk: alles zeggen. Vrijmoedig wil zeggen dat je niets achterhoudt en dat je alles spreekt. Dat wat je op je hart hebt, dat zeg je; dat is vrijmoedig. Dat is een prachtig woord. Vrijmoedig betekent dat je je niet laat hinderen door wat men zal zeggen of door de vraag of het wel mag.

Ik denk weleens dat vrijmoedigheid zo belangrijk is, ook voor de prediker. Sterker nog, als een prediker niet vrij is om te zeggen wat hij zelf gevonden heeft in de Schriften, dan wordt hij aan banden gelegd. Maar wat je feitelijk daarmee doet, is het Woord van God aan banden leggen. Het is zo belangrijk dat iemand die spreekt ook met vrijmoedigheid kan spreken en zich niet laat hinderen door de opinies van andere mensen, door de tradities van zijn publiek of door hun vooroordelen. Dat gevaar is zo groot. Maar deze Apollos was vrijmoedig; hij trad vrijmoedig op daar in de synagoge. En dan lees je — nu komen we eindelijk hun namen weer tegen:

▶ 36:46 De Weg van God Nauwkeuriger Uitgelegd ↑ hoofdstukken

Voor de derde keer Priscilla en Aquila, weer in die volgorde, ziet u. En toen Priscilla en Aquila hem hoorden, die Apollos dus – Paulus was inmiddels verdergegaan, maar zij hoorden hem spreken – namen zij hem tot zich en ze legden hem de weg van God nauwkeuriger uit. Als je goed oplet bij het lezen van deze verzen, dan staat er eerst dat hij doorkneed was in de Schriften; hij sprak en leerde nauwkeurig aangaande de weg des Heren. En nu lees je dat Priscilla en Aquila hem zo aanhoorden, hem apart namen en, zoals wij zouden zeggen: ze updaten hem. Hij was gewoon niet up-to-date. Wist hij veel van het feit dat de weg – dat is een mooi woord – inmiddels weer vervolgd was? Dat de Heer Zijn pad inmiddels voortgezet had en de tocht had voortgezet op de weg.

En Aquila en Priscilla, of Priscilla en Aquila... Zij heeft misschien wel vooral het woord gevoerd; de woordvolgorde suggereert het in elk geval, en het plaatje ook trouwens. Beiden hebben hem inderdaad nader geïnformeerd. Ze hebben hem gesproken, niet alleen over de doop van Johannes, want daarvan was hij op de hoogte, en dat Jezus de beloofde Messias is, dat wist hij ook. Maar dat Hij gestorven was, dat Hij opgestaan was uit de doden en ook – let op – dat inmiddels Israël terzijde was gesteld. Dat was Paulus’ prediking ook: dat het heil naar de heidenen was gegaan. Enfin, dat is allemaal nadere informatie die zij hebben doorgegeven aan deze Apollos. Ze legden hem de weg van God nauwkeuriger uit. Hij deed het al nauwkeurig, maar nu nog nauwkeuriger; meer op de hoogte brengen van hoe de stand van zaken nu is.

Ik herken dat zo en wellicht u ook. Dat je iemand hoort vertellen van de Heer Jezus Christus, en diegene is er misschien wel enthousiast over, maar vaak is men niet op de hoogte van zoveel andere dingen die ook in de Schrift staan. Dan zeg ik wel eens: "Weet je dat ook al?" En dan kun je het gewoon uitleggen. Mooi woord, hè? Dan kun je het allemaal uitstallen en zo uitleggen. Het Griekse woord dat hier gebruikt wordt, betekent eigenlijk ook hetzelfde: je legt de dingen uit. Daar staat het en je laat het allemaal zo zien.

De weg van God nauwkeuriger uitleggen; Priscilla en Aquila doen dat bij deze Apollos. En dat is niet tegen dovemansoren gesproken. Apollos was een eerlijk man; hij stond daar helemaal open voor. We weten van deze Apollos dat hij vervolgens inderdaad is gaan prediken in Efeze. Hij is later trouwens ook in Korinthe gekomen en hij heeft een geweldige bediening gehad. We vinden hem nog diverse keren in de brieven genoemd, zodat deze man machtig in de Schriften gesproken heeft aangaande de Heer Jezus Christus met nauwkeurigheid. Maar waarom? Omdat hij nader geïnformeerd was door Priscilla en Aquila. Goed, dan gaan we naar de vierde keer.

▶ 40:41 De Vierde Vermelding: Medearbeiders Die Hun Hals Waagden ↑ hoofdstukken

Prisca en Aquila. Nu zijn ze weer in Rome. We gaan naar Romeinen 16. We hebben hun namen nu drie keer gezien in het boek Handelingen, in Handelingen 18, en ook Paulus noemt hun namen drie keer. De eerste keer is in Romeinen 16. Ik zei al dat Paulus ze niet Priscilla en Aquila noemt, maar Prisca en Aquila. In Romeinen 16 vers 3 staat: "Groet Prisca en Aquila, mijn medearbeiders in Christus Jezus."

Als je dat woord 'medearbeiders' leest, dan zou je denken: ja, natuurlijk. Ze hebben anderhalf jaar in Korinthe samengewerkt, in hetzelfde huis gewoond en ze hebben gewerkt in de tentenmakerij. Maar dat is niet wat hier staat. Ze waren medearbeiders in Christus Jezus. Dat wil zeggen dat ze hebben samengewerkt in de boodschap aangaande Christus Jezus. Let op die formulering. Het is typisch Paulus, waarbij de titel 'Christus' voorop staat. De Christus is Hij krachtens Zijn opstanding en verheerlijking. Zij kenden Christus Jezus. Dat is een heel triomfantelijke naam. Hij die daar nu de opgestane is, daarboven, onttrokken aan het oog. Hij is de Christus Jezus. En die boodschap over wie Hij is — de Redder van de wereld, de Heiland van Israël, de Koning der koningen, et cetera — die boodschap hebben zij uitgebazuind.

Paulus heeft bijzonder veel met hen samengewerkt en ze hebben samen voor die boodschap gestaan. Dat ging dan ook ten koste van hun eigen leven. Dat zien we, want we lezen in vers 4 van Romeinen 16 vervolgens over deze Prisca en Aquila: "Mensen die voor mijn leven — voor mijn ziel staat er letterlijk — hun hals gewaagd hebben." Een waaghals, ja. Wij kennen die uitdrukking ook nog: je nek uitsteken. Wij bedoelen het meestal niet meer letterlijk. Ik weet niet of Paulus het hier wel letterlijk bedoelt. Je nek uitsteken is eigenlijk dat je je nek ontbloot. Waarom? Voor degene die het zwaard zal heffen om jou te onthoofden. Dat is eigenlijk je nek uitsteken: je nek ontbloten zodat je onthoofd kunt worden. Je hals wagen zoals zij dat hebben gedaan, is dus feitelijk je leven riskeren. Dat is precies wat Paulus zegt: "die voor mijn ziel hun hals gewaagd hebben."

Waar Paulus precies op doelt, is niet helemaal duidelijk, want dat vinden we niet in het boek Handelingen vermeld. Maar we weten wel dat toen Paulus in Efeze was, waar ook Aquila en Priscilla een lange tijd hebben vertoefd, het een heel zware tijd is geweest waarin het leven van Paulus diverse keren bedreigd is. We lezen in 1 Korinthe 15 vers 32 dat Paulus zegt: "Indien ik te Efeze, naar de mens, met wilde dieren gevochten heb." En dan schrijft hij erbij: "Ach, wat baat het mij? Indien er geen doden opgewekt worden, laten we eten en drinken, want morgen sterven wij." Ik heb expres het hele verband er even bij gehaald. Waarom? Die Prisca en Aquila waren mensen die overtuigd waren van wie Christus Jezus was. Ze hebben zich ingezet samen met Paulus om die boodschap uit te bazuinen en daarbij hebben ze hun eigen leven niet geteld. Waarom? Het gaat niet over een theorie. Het gaat hier over de waarheid dat dit leven — daar hadden we het al even over in verband met die tentenmakerij — slechts een zandkorreltje is aan de stranden der eeuwigheid. Zo is het.

Het leven komt nog. Kijk naar wat Paulus hier zegt: waarom heb ik dat gedaan? Waarom heb ik in Efeze met wilde dieren gevochten? Wilde dieren zijn hier overigens figuurlijk bedoeld. Waarom heb ik zulke levensbedreigende omstandigheden meegemaakt en getrotseerd? Waarom hebben ook Prisca en Aquila hun leven gewaagd voor mij? Gewoon omdat zij dezelfde waarheid kenden als hij, namelijk dat dit leven er feitelijk niet toe doet. Het gaat om wat gaat komen. Paulus zegt: als dat het niet is, als er inderdaad geen dodenopstanding is, dan is het allemaal flauwekul. Dan zitten we hier gewoon een beetje elkaar iets wijs te maken en stelt het helemaal niets voor. Maar het stelt wel wat voor, want de waarheid is: de steen is weggerold. Het graf is daar ooit in Jeruzalem leeg achtergelaten. De Eersteling is verrezen uit het graf en Hij is de Overwinnaar. Hij is de garantie dat de dood compleet tenietgedaan wordt. Dat is het Evangelie.

Zij wisten dat; Prisca en Aquila wisten dat. Daarom hebben ze hun leven geriskeerd om dit te vertellen. Dit is het enige wat ertoe doet, en al het andere is in vergelijking daarmee volstrekt waardeloos. U zegt: zijn er dan geen waardevolle dingen hier op aarde? Jawel, maar vergelijk het niet met dat wat gaat komen, want dan stelt het echt niks voor. In die verhoudingen moet je de dingen zien. Dan leer je trouwens ook relativeren. Relativeren betekent letterlijk 'in relatie brengen met'. Als je de dingen in dat licht gaat zien, dan ga je relativeren en dan ga je ook lachen. De dingen hier zijn niet zo belangrijk als je ze ziet in het licht van wat gaat komen. Daarom hebben zij hun leven gewaagd. Het waren mensen die wisten waar het op aankwam.

Goed, ze hebben hun leven gewaagd en er staat niet alleen dat Paulus hen dankbaar is. Hij is hen, Prisca en Aquila, dankbaar, maar er staat ook: "al de Ecclesia's van de natiën." De heidengemeenten. Met andere woorden, die Prisca en Aquila hebben een heel goede reputatie in al die Ecclesia's gehad. Ze hebben zich bijzonder ingezet voor Paulus, of beter gezegd: voor de boodschap die de apostel Paulus mocht doorgeven, dat machtige Evangelie. Daar is een roep van uitgegaan. Paulus was hen dankbaar, maar er gaat een geweldige sprake van hen uit. Dan lees je ook nog: "Groet insgelijks." Dat schrijft Paulus bij een latere gelegenheid vanuit Korinthe aan de Romeinen. Op dat moment bevonden zij zich dus weer in Rome.

Ik kan me voorstellen dat u zegt: "Sorry André, ik kan het nu niet helemaal meer reconstrueren." Inderdaad, ze gingen nog wel eens een keertje; ze verkasten iedere keer weer. Hier bevonden ze zich dus weer in Rome. Welnu, ze hadden een Ecclesia, een gemeente. Ja, ik heb altijd wat moeite met dat woord 'gemeente', want sommige mensen hebben daar zo'n kerkelijk idee bij. Ze denken meteen aan een kerkinstituut of eventueel een torentje. Nee, mensen. Een Ecclesia is gewoon een samenroepsel, een kring van uitgeroependen die bij elkaar komen om elkaar te bemoedigen en aan te moedigen. Het is geen instituut met een kerkorde, een organisatie of een stichting. Nee! Het zijn gewoon mensen die bij elkaar komen. Prisca en Aquila waren mensen die aan huis anderen ontmoetten en ontvingen. De Ecclesia bij hen aan huis. Hoeveel dat er geweest zijn, dat weet ik niet. Let op: de Ecclesia in Rome kwam dus bij elkaar in huis. Zo groots is dat allemaal niet hoor. Ik stel me voor dat het gezelschap toch aanzienlijk kleiner is geweest dan wat hier nu in deze zaal zit. Ze kwamen soms ook wel in veel grotere gelegenheden bij elkaar, maar dat maakt niet uit. Je hoort bij elkaar en dus zoek je elkaar op en je moedigt elkaar aan. Dat is wat een Ecclesia is. "Groet insgelijks de Ecclesia bij hen aan huis." Komen we bij de vijfde keer?

▶ 50:12 De Laatste Vermeldingen: Trouw tot het Einde ↑ hoofdstukken

In 1 Korinthe 16 lezen we dat Paulus hen aanschrijft. Op dat moment bevinden zij zich weer in Efeze. Prisca en Aquila bevinden zich nu in Efeze. En dan lees je trouwens ook weer — dat is apart —: "U groeten de gemeenten van Azië. Vele groeten in de Here van Aquila en Prisca en van de gemeente bij hen aan huis."

Ze hadden dus, toen ze in Rome waren, een ekklesia aan huis. Maar toen zij in Korinthe waren, hadden ze ook een gemeente aan huis. Nee, pardon, nu zit ik de boel door elkaar te halen. In Efeze hadden zij dus ook een ekklesia aan huis. Paulus zegt dat al die gemeenten van Azië, in het huidige Turkije, u laten groeten: "Vele groeten in de Here van Aquila en Prisca en van de ekklesia bij hen aan huis."

Dan komen we tenslotte bij de laatste vermelding, en dat is de allerkortste; daar kan ik ook heel kort over zijn. Dat is jaren later, wanneer Paulus zijn laatste brief schrijft: de tweede brief aan Timotheüs. Het wordt vaak terecht zijn geestelijk testament genoemd. Hij schrijft deze brief aan Timotheüs, zijn jonge medewerker. Paulus stond op het punt om geëxecuteerd te worden; juist in de voorgaande verzen lees je dat.

Laten we het even lezen. De Here zal Paulus... Dat was een man, als je zo'n brief leest, dat is zo sprankelend, zo krachtig. Op het punt om geëxecuteerd te worden zegt hij zelf: "De tijd van mijn verscheiden is nabij." Hij was gevangen en zou omgebracht worden, en dan zegt hij vol vertrouwen: "De Heer zal mij beveiligen tegen alle boze opzet — of bevrijden of beveiligen van alle boze opzet — en in elk geval mij behouden in Zijn hemels koninkrijk brengen." Geen twijfel mogelijk. Hij zal mij... niet "ik hoop dat", nee, dat zál zo zijn. Hij zal mij behouden in Zijn hemels koninkrijk brengen, en vervolgens volgt er nog een lofzang ook: "Hem zij de heerlijkheid in alle eeuwigheid."

Dat laatste heb ik maar even doorgekrast omdat we het de vorige keer over die aionen hebben gehad. Ik kan het er nu ook wel eventjes bij zeggen: daar staat letterlijk "tot in de aionen van de aionen". Hem zij de heerlijkheid, ook in die wereldtijdperken die nog gaan komen. De meest overtreffende aionen moeten namelijk nog komen. Deze aion is de boze aion, maar de aionen die gaan komen, dat zijn de aionen waarin Christus Jezus tevoorschijn zal komen en zal heersen en Zijn koninkrijk zal vestigen. Hem zij de heerlijkheid tot in de aionen der aionen. En dan sluit Paulus af: "Amen."

Vervolgens doet hij alleen nog de groeten. Dit zijn de laatste verzen die hij optekent, de laatste die we van de apostel hebben: "Groet Prisca en Aquila." Paulus schrijft deze brief aan Timotheüs, die zich in Efeze bevond. Aquila en Prisca bevonden zich daar ook, en hij zegt tegen Timotheüs: "Groet hen." Jaren later denkt Paulus aan hen, zijn medearbeiders die hij zo dankbaar was, met wie hij zoveel heeft samengewerkt en zoveel heeft beleefd. Hij noemt hen. Waarom? Omdat ze tot aan het einde trouw zijn geweest en gebleven aan hem en aan die machtige boodschap die hij heeft uitgebazuind: "Groet Prisca en Aquila."

Daar gaat een geweldige sprake van dat echtpaar uit. Wat ik vanmorgen gedaan heb, is wat ik van tevoren zei: ik wilde u graag eens nader kennis laten maken met dit prachtige stel. Wat God in hun leven heeft betekend en met hen heeft kunnen doen. Hoe het Woord door hen heen is gegaan en hoe ze hun eigen leven niet hebben geteld, omdat zij wisten waar het op aankwam. Ze zijn de boodschap trouw gebleven van die machtige waarheid dat Hij de grote Overwinnaar is en zal blijken te zijn.