▶ 00:09 Inleiding: een Tekstkritisch Omstreden Gedeelte Vol Genade ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, beste vrienden. Het is goed om u hier weer te ontmoeten en goed om elkaar weer te zien en te treffen rondom dat Woord waarvan Ton zojuist in zijn gebed zei dat het een schat is vol van rijkdom. Ik ben er zeker van dat ook het gedeelte dat we vanmorgen met elkaar eens wat nader willen bezien, daar weer een geweldig treffend voorbeeld van is. Ik heb de studie 'Op heterdaad' genoemd, en waarom ik dat zo gedaan heb, zult u vanzelf wel zien in dit gedeelte.

Het gaat namelijk over Johannes 8 vers 1 tot 11. Het is een unieke geschiedenis in meerdere betekenissen, maar ook in die zin dat we het maar één keer in de Evangeliën vinden opgetekend. Dat wil zeggen: er is geen parallelle passage in Mattheüs, Markus of Lukas, zoals dat heel vaak wel het geval is. Hoewel ik erbij moet zeggen dat juist Johannes degene is die vaak unieke dingen in het licht stelt die we elders in de Evangeliën niet aantreffen. Johannes 8 is daar een voorbeeld van. Het is een bekende geschiedenis en dat op zich is eigenlijk al eigenaardig, want als u nu in uw Bijbeltje kijkt — tenminste als u een NBG-vertaling of een andere moderne vertaling hebt — dan zult u zien dat deze passage, Johannes 8 vers 1 tot 11 (of eigenlijk begint het al een vers eerder), tussen vierkante haken staat.

Wat willen de vertalingen daarmee aangeven? Dat het een tekstkritisch omstreden gedeelte is. Men is er niet helemaal zeker van of dit daadwerkelijk ooit in de Bijbel stond en ook door Johannes is opgetekend. Dat geven die vierkante haken aan. Sommigen zeggen ja, anderen zeggen nee. Wat is namelijk het geval? In de beste van de drie grote handschriften — ik zal u daar verder niet al te zeer mee vermoeien, maar dit is toch achtergrondinformatie die handig is om vooraf te weten, ook om te begrijpen waarom het tussen haakjes staat — ontbreekt deze passage. Er zijn drie grote handschriften van het Nieuwe Testament: de Alexandrinus, de Sinaiticus en de Vaticanus. We hebben niet meer het oorspronkelijke geschrift waarop Johannes dit heeft opgetekend, maar we hebben nog wel kopieën daarvan die van latere datum zijn. Welnu, in deze drie grote handschriften ontbreekt deze passage.

Dat is voor velen reden genoeg om te zeggen dat dit gedeelte oorspronkelijk niet in Johannes stond. En dat zou een hele goede reden zijn, ware het niet dat juist bij dit gedeelte in die handschriften een beschadiging heeft plaatsgevonden. De Codex Alexandrinus laat bijvoorbeeld een heel wit gedeelte zien waarmee is aangegeven dat er iets is weggelaten, en dat is op zich al een aanwijzing. Het loutere feit dat daar iets is weggelaten, zou — om met Ton te spreken — de belletjes moeten laten rinkelen en de rode lampjes moeten laten branden. Ik heb de details over in welke handschriften het wel of niet staat expres maar even in kleine lettertjes in de voetnoten bijgezet, want dat doet uiteindelijk niet zoveel ter zake.

Wat ik wil zeggen is dat dit gedeelte gewoon gehavend is. Dat is mijn uitleg, en u moet maar zien hoe u dat beoordeelt. Ik zou zeggen: luister vanmorgen naar wat ik te vertellen heb en check het in de Schrift. Ik ben ervan overtuigd dat dit gedeelte ooit door Johannes is opgetekend, maar dat men grote moeite heeft gehad met de inhoud. Waarom? Omdat de genade er zo overduidelijk in doorklinkt. Men heeft gemeend, zeker in de eerste eeuwen van de kerkgeschiedenis, dat hier zo gemakkelijk over zonde en schuld gesproken werd en dat de genade wel heel erg duidelijk straalde. Om inhoudelijke redenen is men daarom gaan 'scheuren'. Dat durf ik rustig zo te zeggen, want in andere oude handschriften komt het namelijk nog wel voor. Het is gewoon gehavend uit de strijd gekomen. Eigenlijk is wat er met dit gedeelte is gebeurd min of meer vergelijkbaar met wat er met de vrouw uit de geschiedenis is gebeurd: ook gehavend.

Maar God waakt over Zijn Woord, want er is intern bewijs dat dit gedeelte wel degelijk door Johannes is opgetekend. Met intern bewijs bedoel ik bewijs vanuit het Evangelie zelf. Zoals Johannes schrijft, zo vinden we dat hier; we herkennen zijn handschrift. Er is bijvoorbeeld een direct verband met het navolgende vijftiende vers. Daar lees je — en dat staat niet meer tussen vierkante haken — dat Jezus zegt, ook tegen de Farizeeën en de schriftgeleerden: "Gij oordeelt naar het vlees, Ik oordeel niemand." Als dit gedeelte weggelaten zou zijn, dan begrijp je die uitspraak niet.

Een ander heel gewichtig argument voor intern bewijs vanuit het boek zelf is de regel in het Johannesevangelie dat elke redevoering wordt voorafgegaan door een illustratieve geschiedenis. Een verhaal dat een illustratie is van de inhoud van de rede. Welnu, in het navolgende vinden we een rede waarin Jezus spreekt en Zichzelf presenteert als het Licht der wereld. En juist dat wordt in deze geschiedenis zo schitterend gedemonstreerd. Het wordt manifest: daar schijnt het licht in de duisternis, in het hart van religieuze duisternis. Het is de Heer die in Zijn Woord en in Zijn hele opstelling ook de duisternis van het menselijk oordeel en veroordeling aan de kaak stelt. Ook dat is een heel duidelijk bewijs; deze passage illustreert perfect de navolgende rede over het Licht der wereld.

En ik zal nog een reden noemen: als we helemaal terugbladeren naar het begin van het Johannesevangelie, naar de inleiding in Johannes 1 vers 17, dan lezen we: "De wet is door Mozes gegeven, de genade en de waarheid zijn door Jezus Christus gekomen" — of letterlijk: "geworden". Dat wil zeggen: manifest geworden, zichtbaar geworden. Het gedeelte dat we vanmorgen willen behandelen, illustreert dat perfect. Ik zou dat veel uitgebreider kunnen bewijzen, maar dan zouden we niet meer op het gedeelte zelf ingaan. Hiermee wil ik zeggen dat dit gedeelte wel degelijk door Johannes is opgetekend. Ondanks het feit dat de handschriften zo gehavend zijn en er tekstkritisch veel op aan te merken is, is het interne bewijs overduidelijk. Die vierkante haakjes zijn tot uw dienst, maar dat het desalniettemin toch in de Bijbel is terechtgekomen, is volkomen juist en correct. Ik ben daar blij om, want het Licht van deze wereld — met hoofdletters — zoals God dat ook Johannes heeft laten optekenen, schijnt hier zo duidelijk in door.

▶ 09:54 De Valstrik: Religieuze Hypocrisie Rondom de Vrouw op Heterdaad Betrapt ↑ hoofdstukken

Goed, dat even ter inleiding. Laten we dan gewoon maar de geschiedenis lezen en dan volgen we vers voor vers tot we bij vers 11 aankomen. In vers 1 lees je dat Jezus zich begaf naar de Olijfberg. In de voorafgaande geschiedenis bevond hij zich in de tempel, en vervolgens ging hij in de nacht of in de avond naar de Olijfberg. Dat was hij trouwens gewoon wanneer hij in Jeruzalem verbleef. Hier ziet u een plaatje; dit is de Olijfberg op de achtergrond. Ik moet erbij zeggen dat zoals we het nu zien, het heel anders is dan in de dagen van de Heer Jezus. In Jeruzalem is sindsdien zoveel gebeurd. Ooit, in het jaar 70, is het helemaal met de grond gelijk gemaakt. Deze bogen stonden er toen nog niet; dit is van de moslims en hoort bij de Al-Aqsa Moskee en de Rotskoepel. Die kerken stonden er toen ook nog niet, maar dat begrijpt u ook wel. In elk geval is dit de Olijfberg. Jezus begaf zich vanaf het tempelplein in Jeruzalem naar de Olijfberg.

In vers 2 komen we bij het eigenlijke gedeelte. Des morgens vroeg was hij wederom aanwezig in de tempel, of zoals er in de Statenvertaling terecht en letterlijk staat: "Hij kwam wederom in de tempel." Al het volk kwam tot hem, hij zette zich neer en hij leerde hen. Ook dat is een vrij gebruikelijke procedure. Iedere keer lees je dat wanneer de Heer daar in de tempel is. Hij leert, hij geeft onderwijs en er kwam zeer veel volk naar hem toe om te luisteren. Wat trouwens een doorn in het oog was van de leiders in die dagen, de religieuze elite. Ook dat lees je al in het voorgaande en in dit gedeelte komt dat weer heel duidelijk uit de verf.

Hij zette zich neer en leerde hen. Dat is altijd zo; dat is de positie van een leraar. Een leraar in de Bijbel zit in het algemeen – we moeten daar maar eens op letten. Een profeet staat, maar een leraar zit. Zitten is eigenlijk een beeld van rust; dat is de beste positie om onderwijs te geven. Het is wellicht een overweging voor Ronald Duipmans om hier eens een kruk neer te zetten. Ja, ik zie je al denken: een kruk, dat is een goeie voor jou. Maar het demonstreert rust, en juist in rust kun je leren.

Even voor de jongelui, dat is ook wel interessant: wist je wat het woord 'school' eigenlijk betekent? Het is een Grieks woord, het komt uit het Grieks. Ik heb zo het idee dat de jongelui me niet eens zullen geloven, maar het is gewoon waar: school betekent 'vrije tijd'. Dat is wat het woord oorspronkelijk betekent. Het idee achter dat woord is dat je juist als je vrij bent en in rust bent, helemaal in de stemming bent om te leren. Onder stress of onder dwang leer je niet optimaal; dat doe je juist in rust. Ik vind het trouwens ook opmerkelijk dat wij in Nederland het woord 'leerstoel' kennen. Een hoogleraar bekleedt een leerstoel. Je zou haast zeggen dat hij een meubelmaker is. Nee, een leerstoel is een positie van onderwijs.

Al het volk kwam tot hem, hij zette zich neer en hij leerde hen. Dan staat er – en dat is feitelijk de inleiding tot de geschiedenis – dat de schriftgeleerden en de Farizeeën een vrouw brachten die op overspel betrapt was. Zij stelden haar in het midden en zeiden tot hem: "Meester," of "Rabbi". Dat konden ze moeilijk ontkennen, want hij gaf immers onderwijs. "Deze vrouw is op heterdaad betrapt bij het plegen van overspel." Dat is waar de titel aan ontleend is: op heterdaad. Wat trouwens een opmerkelijk woord is in dit verband, want op heterdaad betekent letterlijk – kijk maar in het etymologisch woordenboek – 'op het heetst van de daad'. Dat is erg dubbelzinnig en hier met recht het geval: op heterdaad betrapt tijdens het plegen van overspel.

Nu ga je toch de vraag stellen, als simpele lezer: waar is de man? In mijn beleving heb je bij overspel toch altijd minimaal twee betrokkenen. Maar hier wordt alleen de vrouw in het midden geplaatst die op heterdaad betrapt zou zijn. Dat is heel eigenaardig. De vraag die je dus op voorhand al stelt, is: waar is de man? Daar kun je natuurlijk vragen over stellen, maar uit het vervolg komt toch het een en ander aan suggesties bovendrijven. Ik zal u alvast iets zeggen: was het misschien een Farizeeër?

Ik weet niet in hoeverre u het nieuws volgt, maar de laatste jaren zijn er nogal wat schandalen in godsdienstige context naar boven gekomen. We weten allemaal wat er in de rooms-katholieke wereld is gebeurd en hoe allerlei dingen uit het verleden nu vrijkomen; wat er allemaal door de geestelijkheid is gedaan onder een religieuze dekmantel. Dat is zo stuitend. Dat gebeurt trouwens overal in de wereld. Ik zat van de week – dit is even een zijstapje – een stukje van de talkshow Pauw & Witteman te bekijken. Bart Chabot was daar te gast en hij besprak de film The Whistleblower, die deze week in première is gegaan. Dat gaat over de oorlog in Bosnië. Ik heb de film zelf niet gezien, maar hij vertelde dat het gaat over de soldaten van de VN in de oorlog in Joegoslavië die daar veel vrouwen hebben misbruikt. Een Amerikaanse journaliste wilde die dingen aan de kaak stellen en onderzoek doen, maar ze stuitte op enorm veel verzet omdat al die mannen elkaar de hand boven het hoofd hielden.

Want ja, als het licht in de duisternis gaat schijnen, dan haat de duisternis het licht. Waarom? Omdat het licht de waarheid aan het licht brengt. De leugen vreest het bewijs, omdat het bewijs de waarheid toont. In die film was het onderwerp hoe mannen in een mannenwereld, en zeker de machthebbers, elkaar de hand boven het hoofd houden. Dat zie je in de religieuze wereld ook. Daar is het nog des te stuitender omdat men het daar zo goed weet; vandaar dat het juist daar een schandaal is dat men de regels kent en ook oordeelt, terwijl dan de hypocrisie aan het licht treedt.

In elk geval wordt hier alleen de vrouw in het midden gesteld die op heterdaad betrapt was bij het plegen van overspel. Die Farizeeën en schriftgeleerden dagen Jezus uit om hem te verzoeken. Want dan staat er dat zij vervolgen: "In de wet heeft Mozes ons bevolen zulken te stenigen. Gij dan? Wat zegt gij?" Dit was een strikvraag. Zou Jezus inderdaad hebben gezegd dat zij gestenigd moest worden, dan zouden ze hem aanklagen bij de Romeinen, want dat zou niet minder dan verzet tegen de Romeinse overheid zijn. De Romeinse overheid verbood het namelijk om het recht in eigen hand te nemen. Zou Jezus echter zeggen dat deze vrouw niet gestenigd moet worden, dan zouden ze rondvertellen dat hij inging tegen wat Mozes heeft geleerd en tegen hun godsdienst.

Dus wat Jezus ook zou zeggen, ja of nee, Hij zou altijd fout wezen. Daarom was dit een strikvraag om Hem met recht te strikken.

Maar let trouwens even op wat hier staat. Ik stelde zojuist al even de vraag: waar is de man? En hier lees je ook: "...en in de wet heeft Mozes ons bevolen zulken — meervoud — te stenigen." Jawel, maar er was hier maar één. Dan zou dit voor niet-ontvankelijk verklaard moeten worden, want er was er maar één. Maar ik loop nu al even vooruit op wat er nog gaat komen.

We lezen verder in vers 6: "En dit zeiden zij om Hem in verzoeking te brengen, opdat zij iets hadden om Hem aan te klagen." Bij wie dan ook? Of ze zouden richting de Romeinse overheid gaan, of ze zouden naar de religieuze autoriteiten gaan, of ze zouden Hem bij het volk domweg aanklagen. En dit zou een reden voor hen zijn om Hem inderdaad af te wijzen en te veroordelen.

U ziet hoe ook hier weer — het is heel typerend — religie er altijd op uit is (het is ook de essentie van religie) om mensen te veroordelen. Daar baseert men ook hun autoriteit op. Dat is ook de wijze waarop men mensen bindt: veroordeling, aanklagen. Goed, ik lees verder.

▶ 22:21 De Eerste Keer Schrijven: de Vinger Gods en de Verbrijzelde Wet ↑ hoofdstukken

Dan lees je in vers 6: "maar Jezus bukte neer en hij schreef met de vinger op de grond." Ik heb hier een plaatje erbij. Ik heb op internet even gekeken en er zijn vele plaatjes, want dit heeft altijd heel sterk tot de verbeelding gesproken. Want het roept een aantal vragen op. Straks lezen we het nog een keer, dat hij weer bukt en weer op de grond gaat schrijven. Het is trouwens de enige keer dat we lezen dat de Heer Jezus schreef. Nergens vinden we dat in de evangeliën. En wat hij geschreven heeft, dat hebben we niet meer. En de vraag is altijd weer – en ik heb die mezelf ook jaren gesteld – en ik kan u zo een aantal suggesties aan de hand doen: wat zou Jezus geschreven hebben? Het punt is: het staat er niet. Er staat helemaal niet wat Jezus heeft geschreven. Je kunt wel allerlei dingen opperen en ook hele interessante dingen opperen, maar het loopt allemaal stuk, al die suggesties, op het simpele feit dat er tot twee keer toe staat dat Jezus schreef, maar niet wat hij schreef. En juist dat is ook de sleutel om dit te gaan begrijpen.

Jezus bevond zich in de tempel. Daar lagen al die stenen en wat doet hij? Hij bukt en met zijn vinger schrijft hij daar in die steen. Wat er staat, staat er niet bij, maar hij schreef met zijn vinger daar op de grond in het steen. Hoort u wat ik zeg? Waar herinnert dit aan? We gaan eens naar Exodus 31. Daar lees je over God op de berg Sinaï en hij gaf aan Mozes – en dan lees ik even verder – op de berg Sinaï de twee stenen tafelen der getuigenis, tafelen van steen. Dat is hetzelfde materiaal als wat ook op de grond daar in de tempel lag, beschreven door de vinger Gods. Het feit dat we in Johannes 8 lezen, niet wat Jezus schreef, maar dat hij met zijn vinger daar in de aarde – dat wil zeggen daar bij die gelegenheid, met zijn vinger in het steen schreef of op het steen, hoe je het zeggen wil – verwijst naar de wet van Mozes die geschreven was met de vinger Gods in het steen.

Dan lees je trouwens ook wat ermee gebeurt. De stenen tafelen... de wet is door Mozes gegeven – dat lazen we zojuist al in Johannes 1 – maar de genade en de waarheid zijn door Jezus Christus geworden. Wat is er met die stenen tafelen gebeurd? Nou, dat weten we. Het eerste wat ermee gebeurde, nog voordat Mozes helemaal beneden was en bij het volk, waren ze al verbroken. Mozes had de wet toen al verbroken, ja. Maar dat is ook heel veelzeggend. Want dan lees je in Exodus 32: "en zodra hij" – daar gaat het over Mozes – "de legerplaats genaderd was..." Ik ga er even gemakshalve vanuit dat we de geschiedenis kennen, dat het volk om het gouden kalf heen danste en zich een afgod had gemaakt. En ja, dat staat er trouwens ook bij: "zodra hij de legerplaats genaderd was en het kalf en de reidansen zag, ontbrandde de toorn van Mozes. Hij wierp de tafelen uit zijn hand."

Even stoppen, even pauze. Uit zijn hand. Die stenen tafelen worden altijd heel groot voorgesteld, weet je wel, die hij in zijn armen droeg. Maar je leest een paar keer dat hij de stenen tafelen in zijn hand had. Ik ga ervan uit, door de wijze waarop dat beschreven wordt, dat die wet, die stenen tafelen, gewoon pocketformaat waren. Niet dit, want dit... gewoon klein. Hij had de stenen tafelen niet in zijn armen, maar in zijn hand. Dat waren nog eens tablets! Daar las ik ook nog over: in die tablets ging het ook nog over idols... maar goed, die heeft niet iedereen. Hij wierp de tafelen uit zijn hand en hij verbrijzelde ze aan de voet van de berg, de Sinaï dus. Zodat Sinaï eigenlijk model staat voor de wet van Mozes. De wet die God aan Mozes heeft gegeven en die hij aan het volk zou geven, maar nog voordat het bij het volk kwam, waren ze al verbrijzeld. Dat is zo symbolisch: de mens die niet in staat is om de wet te houden. En als de wet opgelegd wordt, dan is dit wat ermee gebeurt: ze worden verbrijzeld.

Dat is de wet. En dan vraag je met de apostel Paulus in Romeinen 7: is de wet dan niet goed? Jawel, de wet is wel goed, maar hij blijkt niet – om ook nog eventjes in computermen te blijven – hij blijkt niet compatible te zijn met de mens. Dat matcht niet. De mens blijkt niet in staat te zijn om die wet te houden en die wet te dragen. Zodra die wet opgelegd wordt... het komt letterlijk van boven, de wet kwam van boven en het wordt opgelegd aan de mens... wel, ze waren al stuk voordat ze gearriveerd waren bij het volk waar ze terecht moesten komen. Ze werden verbrijzeld.

En als Jezus met zijn vinger daar in de tempel schrijft, dan moeten we niet de vraag stellen: wat schreef hij? Het wordt er niet bij vermeld, dus de aandacht gaat louter naar het feit dat hij met zijn vinger in de stenen schreef. Zoals ooit God met zijn vinger de wet had beschreven en aan het volk had gegeven. Nou, we weten wat ermee gebeurd is de eerste keer: veroordeling, verbrijzeling. Dat zien we dan vervolgens ook in deze geschiedenis. Want er staat: "doch toen zij hem bleven vragen..." Wat Jezus hier dus deed... hij geeft geen antwoord. Die mensen komen daar met die vrouw en plaatsen haar in het midden. Zij stellen een vraag en Jezus reageert niet. Dat wil zeggen, hij geeft geen antwoord, maar hij bukt en gaat gewoon schrijven met zijn vinger in de steen. Hij zegt niks. Doch toen zij hem bleven vragen, richtte hij zich op en hij zei tot hen: "wie van u zonder zonde is, werpe het eerst een steen naar haar."

Dit was trouwens volstrekt conform de wetgeving. Op verschillende plaatsen lees je dat, het is in een iets andere context, maar je leest in Deuteronomium 17 hoe dat dan in zijn werk ging: "Het eerst zal de hand der getuigen zich tegen hem keren, om hem ter dood te brengen en daarna de hand van het gehele volk." Dus wie moest de eerste steen werpen? In onze dagen vinden wij dit ongehoord. Dat wil zeggen, in een westerse context zeggen we: dit kan niet meer. Dat is ook heel begrijpelijk dat wij dat nu zeggen. We leven zoveel eeuwen later en onze cultuur is zozeer door de Bijbel, ook door het Nieuwe Testament, beïnvloed, zodat die gedachten bij ons heel moeilijk meer landen. Maar het gaat mij er nu even om ons te verplaatsen in die wet van Mozes. Hoe stond het daar opgetekend? Wie moest de eerste steen werpen? Wel, dat waren de getuigen. Een zaak stond pas vast als er twee of drie getuigen waren. Er moesten minimaal twee getuigen zijn; dat is in zo'n geval van overspel en op heterdaad betrappen natuurlijk al lastig. Dus in de praktijk kwam dat al niet zoveel voor, maar het ging even om de wetgeving. De getuigen, de betrouwbare getuigen zouden bij zo'n man en vrouw de eerste steen werpen. Nou, de Heer zegt: wie zonder zonde is... dat wil zeggen, wie een betrouwbaar getuige is. Want dat was degene die zonder zonde was; een getuige die nergens van te beschuldigen was. Wie zonder zonde is, die werpe de eerste steen. En dat was het enige antwoord wat de Heer gaf. Maar zo geweldig, want wat lees je? Nou, eerst zegt hij dus dit en vervolgens...

▶ 32:31 De Tweede Keer Schrijven: de Stenen Tafelen Veilig in Christus, de Ark ↑ hoofdstukken

En weer bukte Hij neer en schreef op de grond. Er wordt niet zoveel gesproken. De Heer schreef in een steen en geeft antwoord conform de wet: "Wie zonder zonde is" – dat wil zeggen: de betrouwbare getuigen – "die werpe de eerste steen." En weer bukt Hij neer en Hij schreef daar op de grond, op die steen met Zijn vinger, opnieuw.

Weet u waar ik nou aan moet denken? Aan het feit dat de wet twee keer gegeven is. Je leest in Exodus 31, wat we zojuist lazen, dat God aan Mozes de stenen tafelen had gegeven, waarop Hij met Zijn vinger de tien woorden had geschreven. We hebben ook gezien wat er gebeurd is met die stenen tabletten: voordat ze beneden waren, waren ze al verbrijzeld. En dan lees je later dat God opnieuw stenen tafelen beschrijft. We hebben zelfs een Bijbelboek dat aan dat feit haar naam ontleent: Deuteronomium. Deutero betekent tweede en nomium betekent wet; de tweede wet.

Dan moeten we uiteraard naar Deuteronomium gaan, want wat lees je in Deuteronomium 10? "Toen zeide de HERE tot mij: Houw u twee stenen tafelen gelijk de eerste." Weer moesten er twee stenen tafelen komen, net als bij de eerdere gelegenheid. En wat lees je dan? Dan zegt de HERE: "Dan zal Ik op de tafelen de woorden schrijven", zoals Hij dat ooit bij de eerste gelegenheid al met Zijn vinger had gedaan. Die stonden op de eerste tafelen, welke gij verbrijzeld hebt. En dan: "En gij zult ze in de ark leggen." Dat wil zeggen: uiteraard niet de ark van Noach, maar die houten kist die feitelijk het hele middelpunt vormde van Israëls eredienst en het middelpunt vormde van de tempel. Alles draaide om die ark. Ik zei een houten kist, ja, het was een houten kist, maar hij was omkleed en overgoten met goud. Het was een gouden kist; een houten kist, maar dus verguld met recht, van goud verder gemaakt.

En in die ark – laat ik het zo doen: in de ark lagen de stenen tafelen. Ik heb ze veel te groot gemaakt natuurlijk, maar ik doe dit eventjes ter illustratie. Daar moest Mozes die wet neerleggen en daar zouden ze veilig zijn. Daar zouden ze niet verbrijzeld worden. Bij die eerste set was dat al gebeurd voordat Mozes beneden was gearriveerd. Die tweede set zou veilig blijven en die zou ook heel blijven. Waarom? Omdat ze in de ark werden gelegd. En ik zal het nog anders zeggen: ze werden gelegd in die ark en onder het verzoendeksel. Weet u hoe het verzoendeksel ook heet? De genadetroon. Dat is het verzoendeksel. De genade... u moet het maar eens nalezen in de Hebreeënbrief, daar wordt het ook genoemd: de genadetroon, het verzoendeksel.

Nou, laat ik u dit zeggen: het is een onderwerp op zich, maar ik kan het wel heel kort aangeven. Die ark – het kan niet missen – is een schitterend type van de Heer Jezus Christus. Die inderdaad ook uit de aarde voortkwam (hout), maar overkleed was met onvergankelijke goddelijke heerlijkheid (goud). Hij is degeen die de verzoening tot stand bracht. Hier kwam de hogepriester, want deze ark stond daar in het Heilige der Heiligen. Daar kwam geen mens ooit bij, alleen de hogepriester. Eenmaal per jaar, op Jom Kippoer, kwam hij bij die ark en dan werd op dat verzoendeksel het bloed van een geslachten bok gesprenkeld. Het verzoendeksel, wat uiteraard verwijst naar de verzoening, naar de bedekking, naar Golgotha, naar het feit dat de Heer Jezus Christus stierf. En Hij is als de ware Hogepriester ingegaan in het hemels heiligdom. Hij is die Hogepriester, Hij is het bloed, Hij is eigenlijk alles wat uitgebeeld wordt. Hij is die ark. Hij is het centrum van heel Israëls eredienst en van heel Gods gedachte.

Wat is karakteristiek voor die ark? In die ark bevond zich trouwens ook nog, weet u dat? De gouden kruik met manna en de staf van Aäron die gebloeid had. Die dode staf, zo heette hij wel, maar die amandelbloesem voortbracht. Die waren erbij, ja. Dat is een schitterend onderwerp, maar we laten ons niet verleiden om daar nu op verder te gaan. Eén ding moet duidelijk zijn: die ark spreekt van Christus. Weet u wel, dat was ook die ark die Israël moest navolgen toen ze door de Jordaan gingen. Altijd trouwens; altijd gingen de priesters met de ark voorop als ze door de woestijn gingen. En zo gingen ze ook het land in. Toen gingen ze door de Jordaan, weet u nog? Nog niet zo lang geleden hebben we het daarover gehad, dat Israël de ark ging navolgen. En dan zegt de HERE: "Ja, jullie volgen de ark na, maar er moet een afstand zijn van tweeduizend el." Eerst gaat de ark door de Jordaan en later wordt hij op een afstand gevolgd door Israël. Oh, het zit vol van typen en rijkdom en profetische heenwijzingen.

Die stenen tafelen, waar horen die? Waar zijn ze veilig? Wie heeft die wet vervuld? Dat is de Heer Jezus Christus. Als die gelegd worden op het volk, worden ze verbrijzeld. Als ze gelegd worden in de ark, in Christus, dan zijn ze veilig en daar blijven ze heel. Want in Christus wordt die wet compleet vervuld. Hij geeft inhoud aan alle details. Heel de wet spreekt van Hem. Zoals de profetie vervuld wordt, zo wordt ook de wet vervuld. De wet is eigenlijk ook gewoon profetie. Heel de wet spreekt profetisch van Hem die zou komen. In Hem is het veilig. Er staat ook profetisch van de Messias in Psalm 40: "Uw wet is in mijn binnenste." Ja, met recht; Hij was die ark. Het woord van God was in Zijn hart opgetekend.

Ik moet trouwens ook aan nog iets anders denken. Weet je wat er nou gebeurt? In de Galatenbrief wordt gesproken over het vervallen van de genade. Ik kwam daar van de week op en ik was er zo over aan het nadenken. In de Galatenbrief wordt gesproken over vervallen van de genade. Mensen denken dan dat het betekent dat je in zonde valt. Kijk het maar na: vervallen van de genade is het van de wet verwachten. Dat is vervallen van de genade; van je eigen prestaties. En wat er nou... dat wordt zo mooi geïllustreerd. Wat gebeurt er nou als je van die genade valt? Dan kom je bij die wet terecht. Ja, met recht. Daar bij die genadetroon, daar moet je wezen, bij de Heer Jezus Christus. Hij geeft genade; in Hem wordt de wet werkelijkheid. Heel die wet gaat niet over wat wij moeten doen, ook niet over wat Israël moet doen, maar over wat God gesproken heeft en wat in Christus werkelijkheid wordt. En over wat Hij bij machte is te doen in een mens, en hoe Hij Zijn woord vervult in Christus.

Goed, dat is die tweede set. Als de Heer Jezus twee keer schrijft op die stenen, dan verwijst dat naar die tweede set, naar genade. Nou, dat zullen we ook inderdaad zien: wat er nu zichtbaar wordt, is genade. Dat lees je: "Maar toen zij dit hoorden..." Dus ze hadden de Heer Jezus nu twee keer zien schrijven, ze hadden Hem horen zeggen: "Wie zonder zonde is, die werpe de eerste steen." Zij zouden als getuigen dat dan moeten doen. Nou, A: het is helemaal niet eens zeker of zij erbij waren. Waren zij getuigen? En B: áls zij getuigen waren, dan hadden ze man en vrouw moeten nemen. Dus ze waren onbetrouwbaar, het was onontvankelijk. Ze waren valse getuigen en weet u wat er met valse getuigen zou gebeuren? Hetzelfde als wat zij nu wensten voor deze vrouw. En dat wordt ineens duidelijk.

Want wat gebeurt er? Toen ze dit hoorden, gingen zij één voor één weg, te beginnen bij de oudsten, of letterlijk de ouderen. En ze lieten Jezus alleen en de vrouw in het midden. Geen rede heeft de Heer Jezus hier gehouden. Hij heeft alleen maar gesproken over dat wat er stond geschreven, maar Hij laat genade zien. En dat konden die mensen totaal niet handelen. Ze dropen gewoon af, want ze wisten het.

▶ 43:56 Geen Veroordeling: de Transformerende Kracht van Absolute Genade ↑ hoofdstukken

En Jezus richtte Zich op en Hij zei tot haar, tot die vrouw: "Vrouw, waar zijn ze? Heeft niemand u veroordeeld?" Er was immers helemaal niet gezegd dat zij die vrouw niet mochten stenen. Hij zei: "Wie van u zonder zonde is, werpe het eerst een steen." En de Heer vraagt Zich af, eigenlijk verbaasd aan die vrouw: "Waar zijn zij? Heeft niemand u veroordeeld?" En dan lees je: "En zij zeide: Niemand, Here." En Jezus zei: "Ook Ik veroordeel u niet. Ga heen, zondig van nu af niet meer."

Geen veroordeling. Kijk, dit is genade. Na de tweede keer dat de Heer daar op de grond had geschreven, in het steen, wordt genade zichtbaar. Geen veroordeling. Let trouwens op wat er staat, hè? Er staat niet: "Ga heen, zondig niet meer en Ik veroordeel u niet." Nee, want dat is hoe je er godsdienst van maakt. Dan zeggen we: "We veroordelen je niet, maar dan stellen we wel als voorwaarde dat je niet meer zondigt." Nee, zo staat het er niet. Er staat: "Ik veroordeel jou niet." Er is geen veroordeling, en dat is de basis om niet meer te zondigen. Dat is zo geweldig.

Mensen denken vaak — en dat is ongetwijfeld ook de reden waarom dit gedeelte zo moeilijk ligt in godsdienstig denken dat gestempeld wordt door veroordeling — dat dit allemaal maar 'makkelijk' is. Men denkt: "Geen veroordeling, dan kun je er maar op los zondigen." Het tegendeel is waar. Ik krijg altijd de reactie dat als je genade predikt en zegt dat er geen veroordeling is, dat er vrijspraak en genade is, mensen zeggen: "Ja, maar dan kan ik me raak zondigen." Dat kan inderdaad, en ik weet dat er mensen zijn die dat als een excuus gebruiken. Maar laat je niet misleiden door het feit dat mensen iets misbruiken; dat maakt de waarheid daarmee nog niet ongedaan.

Genade is de waarheid, en juist dat is de reden waarom een mens werkelijk geprikkeld wordt om Hem lief te hebben. Je kunt het je voorstellen bij deze vrouw: zij wordt helemaal niet veroordeeld. Zij ziet genade en vindt genade in de ogen van Degene die tot haar sprak. En juist die vrijspraak, dat 'geen veroordeling', maakt dat ze heengaat en niet — je zou kunnen zeggen — gewoon verder gaat met zondigen. Nee, het hele verhaal is: ze wordt niet veroordeeld. Ze vindt genade, ze vindt liefde en barmhartigheid. En dus heeft ze Hem lief, en gaat ze heen en zondigt ze niet meer. Niet omdat dat niet meer mag, maar gewoon omdat ze het niet meer wil. Dat is een verandering van binnenuit. Dat is precies wat genade is: je vindt Hem, je vindt liefde en genade, en dat overweldigt je en transformeert je van binnenuit. Dat is zoals genade werkt.

Let trouwens ook op wat er ook niet staat. Er staat ook niet: "Ik veroordeel u niet, ga heen, probeer vanaf nu niet meer te zondigen." Is dat het niet? Er staat: "Zondig vanaf nu niet meer." Dat is helemaal geen kwestie van proberen als je Hem kent. Als je weet wat genade is, dan word je veranderd. Dan is het helemaal niet meer een kwestie van eigen werken. Dan is Hij Degene die door Zijn genade jou verandert en jou vormt en jou 'knipt' — om eventjes in de woorden van Ton te spreken. Hij is Degene die jou voor Zijn rekening neemt. Hij is Degene die jou knipt en maakt zoals Hij dat wil. Hij maakt van jou iets nieuws en dan zeg je: "Heer, hier ben ik."

Zo zie je in dit gedeelte: geen veroordeling. Laat ik het zeggen met de woorden van de apostel Paulus in Romeinen 8, wat me een heel waardig slot van deze studie lijkt. Paulus schrijft daar, nadat hij trouwens in Romeinen 7 over de wet had gesproken die wel heilig en goed is, maar die niet werkt in de mens: "Zo is er dan nu geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn." U weet wel, die ark, hè? Daar is genade en daar is het woord van God veilig. Zo wordt ook Zijn woord en Zijn wil in ons uitgewerkt. Zo is er geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn. En ik stel voor dat we daar een mooi lied over gaan zingen: een lied van genade.