▶ 00:00 Introductie: de Impact van een Vertaalfout ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen heel graag bepalen bij het thema dat u hier ziet geprojecteerd: Eeuwigheid of aeonen? Het is alweer een hele tijd geleden dat ik specifiek een Bijbelstudie over dit thema heb gegeven. Het is misschien overdreven om te zeggen dat het een eeuwigheid geleden is, of een aeon geleden, maar het is toch wel alweer heel wat jaartjes terug. Eigenlijk is het eigenaardig hoe dat kan lopen, want het is een kleine twintig jaar geleden dat dit onderwerp bij mij insloeg als een bom.

Het werd mij duidelijk door een simpel artikeltje in het blad Christenen voor Israël, dat daar ten onrechte was ingeslopen. Nadat ik het gecontroleerd had en tot op de bodem had uitgezocht, werd het mij zonneklaar dat het woord 'eeuwigheid' in onze Bijbelvertalingen niet deugt. Dat sloeg in als een bom. Waarom? Omdat de consequenties gigantisch zijn. Het was een tijd dat ik ook veel Bijbelstudies gaf in evangelische kringen. Zo af en toe liet ik deze dingen dan weleens voorzichtig vallen, want ik wist hoe gevoelig en hoe explosief het materiaal was en is. Ik sprak daarover, maar dat kwam mij erg duur te staan, moet ik zeggen. In elk geval werd het niet erg gewaardeerd.

Hoe dat verder ook verlopen is... ik praat nu echt over de jaren '92, '93 en '94. Ik ben elders Bijbelstudies gaan geven, in de vrijheid. Veel keren heb ik in die jaren dit onderwerp, en alles wat daarmee samenhangt, aan de orde gesteld. Een aantal van u die ik hier nu zie zitten, heeft dat destijds ook allemaal meegemaakt. Die Bijbelstudies waren toen zo nieuw en het was zo geweldig. Het werd iedere keer uitgebreid in de bijeenkomsten aan de orde gesteld, totdat je een moment nadert dat iedereen zegt: het is nu duidelijk. Dan ga je weer verder. Zo gaat dat met nieuwe ontdekkingen die je doet: ze worden aan de orde gesteld, je kunt ze gaan bestuderen, je kunt ze voor het voetlicht brengen en op een gegeven ogenblik heb je dat gedaan.

In de jaren daarop heb ik het nog weleens een keertje vaker gedaan, want dan wordt er weer door mensen gevraagd die nieuw binnenkomen: "Jij hebt het daarover, maar hoe zit dat dan precies?" Dan kun je ze verwijzen naar artikelen op de website — trouwens, die was er in die tijd nog niet, maar goed, dan had je kleine brochuretjes geschreven of kon je naar andere boekwerken of cassettes verwijzen. Maar er bestond gewoon behoefte om dat nog eens een keertje duidelijk naar voren te brengen en te bespreken in samenkomsten. Zo blijft dat gaan, want ook in de loop van de afgelopen jaren zijn er weer nieuwe mensen bijgekomen. Die vallen dan zomaar binnen, en dan is het duidelijk dat je een werkelijk goed bericht te vertellen hebt.

Zeker als je een kerkelijke achtergrond hebt, een traditioneel-christelijke achtergrond, dan komen er vele vragen op die te maken hebben met dat woord 'eeuwigheid'. Er is dan ook diverse keren opnieuw het verzoek aan mij gedaan: "Kun je dat niet nog eens een keertje vertellen?" Nou, voor hen die dat mij vroegen is het niet 'nog eens een keertje', want voor hen is het juist nog nooit verteld. Het leek mij goed om dat inderdaad na zoveel jaren weer eens opnieuw aan de orde te stellen. Dan nemen we trouwens ook meteen mee wat voor ontdekkingen we op dit gebied in de laatste jaren ook weer hebben gedaan.

Ik vergelijk Bijbelstudie vaak met een rondje dat je draait. Het is inderdaad iedere keer hetzelfde rondje; je komt telkens weer uit bij dezelfde thema's en dezelfde Bijbelgedeelten. Maar het is geen cirkelgang, het is een spiraal. Dat wil zeggen dat je wel iedere keer hetzelfde rondje gaat, maar steeds op een hoger niveau. Je neemt mee wat je in de vorige rondes aan kennis, ervaringen, inzichten en ontdekkingen hebt opgedaan. Zo is het werkelijk een ontwikkeling. Je komt telkens weer in dezelfde passages en in dezelfde thema's, maar je doet telkens weer nieuwe ontdekkingen. Afijn, zelfs al zou je er geen nieuwe ontdekkingen over doen, dan nog is het zo essentieel — omdat dit namelijk fundamenteel is — om zulke onderwerpen, en zeker een thema als dit, bij herhaling door te geven. Om weer opgefrist te worden, om te weten waar het nu op aankomt en waar ook hier de grote trigger zit.

Eeuwigheid of aeonen?

▶ 05:58 Het Ware Evangelie: een Onvoorwaardelijk Goed Bericht ↑ hoofdstukken

Kijk, we vertellen het evangelie. En hoe is dat? Overal waar vandaag de kerkdeuren openstaan, daar wordt het evangelie verteld. Zo heet dat, zo noemen we dat. De boodschap die we in de Bijbel hebben gekregen is het evangelie en dat betekent letterlijk een goed bericht, een blijde boodschap.

En wat is die blijde boodschap? Nou, bijvoorbeeld dat God nooit laat varen de werken van Zijn handen. In het protestantse kerkdeel van ons land worden deze woorden ook elke zondagmorgen herhaald in deze formulering of een soortgelijke: God is de God die nooit laat varen de werken van Zijn handen. Dat wil zeggen dat wat Hij ooit gemaakt heeft, Zijn schepselen — dat zijn we allemaal van Hem, creaties die door Hem bedacht en gemaakt zijn met een bedoeling — daarvan wordt de verzekering gegeven: Hij laat dat nooit varen. Hij laat dat nooit los. Nou ja, Hij laat het misschien wel los, maar niet varen. Dat is nog iets anders, hè? Je kan iets loslaten om het vervolgens na verloop van tijd weer op te pakken. Deze woorden zijn trouwens ontleend aan Psalm 138 en ook aan Prediker 3, waar we lezen dat God weer opzoekt wat voorbijgegaan is. Dat is de God die we kennen, de God die de schepping gemaakt heeft met een doel; niets gebeurt voor niets.

Als je dit vertelt, kan niemand dat ontkennen. Je kan zeggen: "Nou, het lijkt mij stug dat dat waar is," maar niemand kan ontkennen dat dit werkelijk een blijde boodschap is. Dat er Iemand is die om ons geeft, om Zijn schepping geeft, gewoon omdat het het werk van Zijn handen is. Niet omdat ze zo goed zijn of omdat ze zulke prestaties hebben geleverd. Nee, louter om het feit dat het het werk van Zijn handen is, kunnen ze rekenen op Zijn trouw. Dat is dus een geweldig goed bericht, want het hangt namelijk niet van jezelf af.

Het evangelie is de boodschap dat Jezus Christus de Redder der wereld is. De Samaritaanse vrouw zei dat ooit, toen Jezus die twee dagen in Samaria was, buiten het gebied van Judea, buiten de Joodse kringen. Dan lees je dat die Samaritaanse vrouw getuigt van Hem die de 'Heiland der wereld' is, zoals het in uw vertaling staat. Maar dat betekent gewoon de Redder der wereld. Later herhaalt Johannes het ook in zijn brieven. Is dat een evangelie of niet? Dat Jezus Christus de Redder van de wereld is?

Of dat de losprijs is betaald voor allen? Er is ooit op Golgotha, tweeduizend jaar geleden, een dure prijs betaald. Hij gaf Zijn leven aan een kruis en daar bewees Hij hoeveel Hij van deze wereld, van het hele mensdom, houdt. En de prijs is betaald. Je bent gekocht en betaald, Zijn eigendom. Dat is evangelie. Of dat de dood wordt tenietgedaan, dat de dood niet het laatste woord heeft, maar dat het leven zal triomferen. Ik kan nog veel langer doorgaan, maar het scherm is nu vol, dus we laten het hier qua voorbeelden even bij.

Ik wil u gewoon een aantal voorbeelden geven waarvan niemand hier kan ontkennen dat, als je er gewoon zuiver en onbevooroordeeld tegenaan kijkt, dit werkelijk een goed bericht, een blijde boodschap is: dat al het verlorene weer zal worden gevonden. Waarom? Zoals die herder dat deed: die zocht dat schaapje dat verloren was. Hij zocht het verlorene, en hoe lang zocht hij het? Totdat hij het gevonden had.

Daar hebben we Esther. Een hele goede morgen, Esther. Goed dat je hier weer kunt zijn. We zijn alvast begonnen, als je het niet erg vindt. Maar laten we de draad weer oppakken. Laten we niet varen laten wat we begonnen zijn.

Dat evangelie, kijk, waarom zeg ik deze dingen? Omdat dit zo geweldig is. Te weten dat we een evangelie kennen, een boodschap die zo geweldig is dat je je er dagelijks in kunt verblijden en dankbaar omhoog kunt kijken, vooruit kunt blikken naar de toekomst. Dat is evangelie, dat maakt blij. Als je beseft wat hier staat, dan is dat zo geweldig; dat geeft licht in de ogen. Natuurlijk is Hij degene die de ogen van je hart daarvoor heeft te openen, maar het is zo'n stralend licht. Maar nu...

▶ 12:06 De Truc van de Slang: Aion Vertaald als Eeuwigheid ↑ hoofdstukken

Daar is een slang. Overigens moet ik erbij zeggen dat die slang door God is gemaakt; dat staat al in Genesis 3. Hij is een creatie van God, dus ook daar gaat helemaal niets mis en hij heeft een bedoeling. Ook zijn creatie heeft wel degelijk een bedoeling. Dat is nu verder niet het onderwerp, maar ik stel alleen vast: die slang is de oude slang, zoals hij wordt genoemd in het boek Openbaring. De slang van oudsher.

En wat is het kenmerkende van een slang? Dat is een mooi onderwerp. Dat hij glad is, dat hij kronkelt, dat is waar. En ook dat hij een gespleten tong heeft. Dat is in de Bijbel, en trouwens bij ons in het spraakgebruik ook, een aanduiding van het spreken met een dubbele tong. Dat wil zeggen dat je enerzijds dit en anderzijds dat zegt, maar het klopt niet; je liegt. Wat je met het een zegt, ontken je weer met het ander, of vice versa.

Wat heeft die slang gedaan? Dat is zo enorm fataal, maar tegelijkertijd een geweldige truc, waardoor dat geweldige evangelie waar we het over hadden, door een woord te verdraaien of er een dubbele klank aan mee te geven, volledig krachteloos wordt gemaakt. Het is het inbrengen van een virus waardoor, om het in computermen te zeggen, het hele computerprogramma lamgelegd wordt. Het resultaat is dat dit hele woord niet meer klopt. En dat is dit: het woordje aan de ene kant in onze bijbelvertalingen.

Wij lezen immers bijna allemaal – Theo Vrederik is een uitzondering, maar zelfs hij leest een Nederlandse vertaling – niet de oorspronkelijke Schriften in de grondtekst, het Hebreeuws en Grieks. Nee, we lezen een bijbelvertaling. En wat heeft hij gedaan? Ik beperk me nu voor het gemak even tot het Griekse Nieuwe Testament en tot één woord: het woordje aion.

Dat woord is in de bijbelvertalingen weergegeven aan de ene kant met 'eeuw' en aan de andere kant met 'eeuwigheid'. Bij 'eeuw' moet u trouwens niet zozeer denken aan een periode van honderd jaar, maar gewoon aan een tijdperk. Zoals de Gouden Eeuw bij ons trouwens ook niet strikt genomen honderd jaar was, maar het gouden tijdperk. In die zin gebruikt de Bijbel dat ook. Maar het gekke is dat ditzelfde woord aion, dat vele malen voorkomt in het Nieuwe Testament, wordt weergegeven met 'eeuw', maar ook met 'eeuwigheid'.

U herkent natuurlijk wel dat die woorden met elkaar te maken hebben; in 'eeuwigheid' zit ook het woordje 'eeuw'. Maar wat is dan het verschil? Bij ons zeggen we: 'eeuw' is een tijdperk, maar 'eeuwigheid' is een tijd zonder einde. Door dat element in te voegen, heb je deze boodschap helemaal tenietgedaan. Ik zal het u straks ook echt laten zien, maar ik wil nu eerst even uitgaan van dat wat vaststaat. Ik ga u straks de Bijbelse bonnetjes geven, maar ik wil u alvast vertellen dat wat ik hier ga zeggen over het woordje aion helemaal geen nieuwigheid is.

U kunt het gewoon in de naslagwerken en encyclopedieën nalezen. Dat is geen verzinsel van een paar buitenkerkelijke ketters of zoiets; nee, het is gewoon wetenschap en iedereen kan dit checken. Neem het woord aion in de Winkler Prins Encyclopedie – u kunt het zo nazoeken. Tegenwoordig heeft bijna niemand meer een encyclopedie, dus u gaat waarschijnlijk naar Wikipedia, maar ook daar kunt u het allemaal zien. Daar staat: aion of aeoon – dat is trouwens ook een Nederlands woord, kijk het maar na in de Van Dale – betekent wereldtijdperk. Dat betekent niet 'eindeloze duur', maar tijdperk. Weliswaar een lange tijd, een wereldtijd, maar niettemin een tijd met een begin en een einde. Conform de Bijbelse betekenis; daarover straks meer.

Ook de naslagwerken zijn daar volstrekt helder in. De Bijbelse Encyclopedie zegt hetzelfde: het Hebreeuwse woord olam, waarvan in het Oude Testament 'eeuwigheid' de vertaling is, heeft de betekenis van een zeer lange tijd. Niet van een eindeloze periode – een periode is sowieso niet eindeloos – maar van een zeer lange tijd. Een wereldtijdperk. De naslagwerken geven dat ook gewoon aan.

Maar als we de naslagwerken even terzijde leggen en we pakken gewoon een concordantie – een trefwoordenregister op de Bijbel – en we kijken hoe dat woord aion wordt vertaald, dan zul je ontdekken dat men het soms vertaalt met 'eeuw', maar meestal met 'eeuwigheid'. Terwijl dit de betekenis is: het is geen eindeloze duur, maar een tijdperk, een wereldtijdperk. En hoe tricky is het om dat te maken tot een eindeloze tijd?

▶ 18:46 Bijbelse Bewijzen: Aionen Hebben een Begin en een Einde ↑ hoofdstukken

Ik zal u een paar voorbeelden geven waarbij u meteen zichtbaar wordt geconfronteerd met het feit dat het woord aion geen eeuwigheid kan zijn, in de zin van een tijd zonder einde. En weet u wat dan toch ook wel weer aan de ene kant frappant, maar aan de andere kant ook weer gemeen is? Wanneer het overduidelijk is en in de context onmogelijk is om er een tijd zonder einde van te maken, dan geeft men het weer met "eeuw".

Ik zal u een paar voorbeelden geven. In 1 Korinthe 10 vers 11 zegt Paulus — en ik val nu midden in de zin — ter waarschuwing voor ons over wie de einden der eeuwen gekomen zijn. "De einden", hier staat weer dat woordje aionen. Over wie de einden der aionen gekomen zijn. Let op, er wordt hier gesproken over aionen, maar er wordt ook gesproken over het feit dat die aionen einden hebben. Stel je voor dat ze hier "eeuwigheid" hadden vertaald, of dan moet je ervan maken "eeuwigheden" in het meervoud. Dan had er gestaan: ter waarschuwing voor ons over wie de einden der eeuwigheden gekomen zijn. Dat kan niet, want het kenmerk van een eeuwigheid is juist dat het geen einde heeft, toch? Dus was men genoodzaakt dat woordje weer te geven met "eeuw". Volkomen terecht, maar waarom niet consequent? Waarom spreekt men met dubbele tong?

Ik zal u nog een voorbeeld geven, een hele mooie: 2 Timotheüs 1 vers 10. Daar lees je over de genade die ons, zo schrijft Paulus, is gegeven in Christus Jezus. En dan staat erbij: vóór de tijden der eeuwen. U ziet het gewoon in uw eigen Bijbelvertaling staan: vóór de tijden der aionen. Dit is helemaal mooi, want hier zie je namelijk nog iets: een aion heeft niet alleen een einde om weer opgevolgd te worden door een andere aion — alleen de meervoudsvorm geeft trouwens al aan dat het niet eindeloos kan zijn. Als een aion een einde heeft, dan kan die opgevolgd worden door een nieuwe aion. Maar een eeuwigheid die eindeloos is, kan niet opgevolgd worden door een andere eeuwigheid. In onze vertalingen spreken ze dan wel weer over "eeuwigheden", maar dat is vreemd. Want als een eeuwigheid al eindeloos is, kan daar dan nog iets op volgen? Zelfs die vertaling spreekt zichzelf op alle mogelijke manieren tegen.

Maar hier zie je nog iets. Er wordt gesproken over de genade die ons gegeven is in Christus Jezus. Dat ligt vast; dat lag al vast voordat de aionen een aanvang hadden. Let op, dat betekent dus dat die aionen niet alleen een einde hebben, maar ook een begin. Er is ooit een tijd geweest dat de aionen een aanvang hadden. Dat vind je trouwens op verschillende plaatsen. De aionen zijn gemaakt; ze zijn geformeerd, lees je. Hier lees je "vóór de tijden der aionen". Die aionen hebben een aanvang en je leest ook een meervoudsvorm.

En dan wil ik trouwens nog iets zeggen. Weet u wat men dan vaak zegt? "Eeuwigheid". Degenen die een traditioneel christelijke achtergrond hebben, weten dat maar al te goed: dan spreekt men over tijd en eeuwigheid. Tijd staat tegenover eeuwigheid. Het tijdelijke verwisselen met het eeuwige. Maar je moet eens opletten wat hier gebeurt. Hier wordt gesproken over aionen en tegelijkertijd valt dat samen met tijden: de tijden van de aionen. Hoezo zou aion het tegenovergestelde zijn van tijd? Nee, het zijn juist de tijden van de aionen. Stel je voor dat men hier had weergegeven: vóór de tijden van de eeuwigheden. Dus voordat de eeuwigheden aanvangen... dat kan niet. Want men zegt van de eeuwigheid dat het de tijd is die geen einde heeft én de tijd is die geen begin heeft. Het klopt van geen kant. Had men het gewoon consequent weergegeven met aionen of met eeuwen, dat maakt me niks uit, maar het gaat erom dat je het niet met een dubbele tong weergeeft. Niet gespleten, niet met twee woorden die elkaar uitsluiten. Want — en ik zal het straks laten zien — daarmee leg je de boodschap lam.

Vóór de tijden der eeuwen... Ik zal u nog een voorbeeld geven in Hebreeën 9. Ook daar gaat het me even niet om het verband, maar om de uitdrukking zelf. Daar wordt gesproken over de voleinding — de voltooiing — van de aionen. De aionen hebben een begin ("vóór de aionen") en de aionen hebben een einde. Hier lees je ook dat de aionen uiteindelijk een voltooiing zullen hebben: de voleinding van de aionen.

In Efeze 3 lees je dat God het voornemen der aionen heeft. Een andere vertaling zegt letterlijk: het plan der aionen. God werkt iets uit in tijden, in tijdperken. Zoals elke creator trouwens een plan maakt. Iemand die een huis bouwt, maakt eerst een tekening, een plan, een ontwerp waarbij vaststaat hoe het gaat gebeuren, maar dat ook het tijdpad aangeeft. Gedurende verschillende fasen gebeurt eerst dit, dan dat, dan dat, totdat het huis compleet en voltooid is. Dan is het af. En dat geldt voor de aionen ook. God heeft een plan der aionen. Hij is met die aionen, die tijdperken, begonnen. En gedurende die tijden werkt Hij iets alomvattend uit, de hemel en de aarde en alles betreffend, totdat uiteindelijk het werk af is. Dat is bij de voleinding der aionen.

Ziet u ook hier weer dat het woordje eeuwigheid niet kan? Bij de voleinding der eeuwigheden? Een eeuwigheid heeft al geen einde, dus eeuwigheden kan al niet, maar dan staat hier bovendien "de voleinding der eeuwigheden". Het is trouwens wel grappig: als men het consequent had weergegeven met eeuwigheid, dan had ik er nog geen problemen mee gehad. Nou ja, het is lastig, maar dan had je namelijk meteen geweten: "O, maar een eeuwigheid is niet eindeloos." Maar doordat men het dubbel vertaald heeft, komt er een compleet andere betekenis in beeld. De voleinding van de aionen.

Nu wil ik u een paar voorbeelden geven hoe men het óók heeft weergegeven, dus met eeuwigheid. Dat woord wat dus niet klopt, wat niet de betekenis is van dat woordje aion. Ik geef ook daarvan een paar voorbeelden.

▶ 27:33 De Aionen Der Aionen: Valse Vertalingen in Openbaring ↑ hoofdstukken

Openbaring 11. Die moet u even vasthouden, want straks aan het einde van deze studie wil ik daar nog op terugkomen. Daar wordt gesproken over het koningschap of het koninkrijk van de wereld. Dit is het boek Openbaring, wanneer de Heer Jezus straks zal terugkeren en Hij de heerschappij over deze wereld op Zich zal nemen. Dan lezen we dat er gezongen zal worden dat het koninkrijk over deze wereld is gekomen aan onze Heer en aan Zijn Gezalfde, Zijn Mashiach, Zijn Christus.

En nu komt het. In de gewone standaardvertaling staat dat Hij als koning zal heersen 'tot in alle eeuwigheden'. Ik heb dat dubbel doorgekrast. Waarom? Ten eerste staat het woord 'alle' er helemaal niet. Maar dat vind ik nog niet eens het grootste probleem. Er staat namelijk letterlijk: 'tot in de aionen der aionen'. Dat dubbele meervoud heeft men wegvertaald en men heeft van aionen eeuwigheden gemaakt. Hier wordt de indruk gewekt dat de Heer Jezus Christus als koning zal heersen tot in alle eeuwigheden zonder einde. Dat is wat elke bijbellezer bij zo'n tekst denkt.

Ik zal straks ook laten zien dat dit niet kan kloppen, want de Schrift zegt dat de Heer Jezus moet heersen totdat. Alleen al uit schriftvergelijking blijkt dus dat dit niet kan kloppen. Maar bovendien – en ik zeg het expres zo – men heeft het vals vertaald. Er wordt niet gesproken over eeuwigheden; er wordt gesproken over aionen: 'tot in de aionen der aionen'.

Weet u wat dat betekent? Het hele idee is dat er ook aionen zijn die al voorbij zijn. Efeze 3 spreekt daarover, al voert het te ver om dat nu ook te laten zien, maar de Bijbel spreekt inderdaad over de aionen die achter ons liggen. De Bijbel spreekt over de tegenwoordige aion en over de toekomende aion, maar ook over de komende aionen. En die komende aionen, die komende wereldtijdperken, zullen worden gekenmerkt door de heerschappij van Christus. Hij zal dan heersen. Daarom worden die tijdperken ook de 'aionen der aionen' genoemd. Dat wil zeggen dat het de overtreffende aionen zijn.

Dat is een typisch Bijbelse manier van spreken. Denk bijvoorbeeld aan de 'Koning der koningen'; dat wil zeggen dat Hij van alle koningen de overtreffende Koning is. Of het 'Heilige der heiligen'; van alle heilige dingen is dat het meest heilig. Of het 'Hooglied', het Lied der liederen; van alle liederen is dat het lied bij uitstek. Nou, die 'aionen der aionen' zijn de aionen die gaan komen. Van alle aionen die er zijn – vijf in totaal – zijn dat de overtreffende aionen en vandaar worden ze genoemd de aionen der aionen. Zo simpel kan het zijn.

Ik maak me sterk dat deze dingen bijna niet worden verteld. Maar als men het woord dat hierachter schuilgaat consequent weergegeven zou hebben met 'eeuw' of met 'aion', dan was dit zonneklaar geweest. Hij zal als koning heersen tot in de aionen der aionen.

Daar wil ik u nog iets over meegeven, want men heeft er nog iets anders van gemaakt dat afschuwelijk is. Begrijp me goed: ik wil niets wegpoetsen in de Bijbel. Integendeel. Ook het oordeel, de straf en de dood hebben allemaal hun plaats in de Bijbel. Maar niet met het idee van eeuwigheid als een tijd zonder einde, want dan verkeert het Evangelie in een afschuwelijk drama. En daar komen we eigenlijk nu op het spoor.

Hier waren we in Openbaring 11 vers 15, maar we komen nu in Openbaring 14 vers 11. Daar lees je: 'en de rook van hun pijniging stijgt op in alle eeuwigheden', zo staat het in onze vertaling. Dat staat er niet hoor. Er staat ook hier weer: 'stijgt op in de aionen der aionen'. Ik zal de zin even helemaal verder lezen: 'En zij hebben geen rust, dag en nacht, die het beest en zijn beeld aanbidden, en al wie het merkteken van zijn naam ontvangt.'

Waar het hier over gaat, is dat er straks een wereldleider – het beest – in het Midden-Oosten zal optreden en een heel regime zal vestigen. Hij zal eisen van zijn onderdanen dat ze een teken op hun hand of op hun voorhoofd krijgen en hem gaan aanbidden. Er zal een afgodsbeeld op het tempelplein in Jeruzalem geplaatst worden, enzovoort. De Bijbel spreekt daar heel veel over. Maar degenen die daar gehoor aan zullen geven, zal het heel duur komen te staan. Je leest namelijk dat ze getroffen zullen worden door vuur en zwavel, zoals dat ooit met Sodom en Gomorra is gebeurd.

En die rook... Let op: er staat trouwens niet dat die pijniging doorgaat tot in de aionen der aionen. Nee, daar wordt gesproken over de rook die zal opgaan, die zal opstijgen tot in die laatste tijdperken. De rook die herinnert aan hun pijn zal opstijgen. Stel je voor dat het waar zou zijn wat men ervan gemaakt heeft: 'de eeuwigheden'. Dan betekent dat dus – en ik ga er nu gemakshalve even vanuit dat de meeste Nederlanders een christelijke achtergrond hebben – dat we traditioneel groot zijn geworden met de gedachte van een eindeloze hel. Dat is wat hier wordt bevestigd in de vertalingen: de hele gedachte van een pijniging die voortduurt tot in alle eeuwigheden.

Denk erover na en je wordt gek. Ik weet het uit eigen ervaring, want ik heb deze dingen als kind al vreselijk serieus genomen en ik dacht: wat afschuwelijk. Dan hoef je nog niet eens bang te zijn voor jezelf, maar als dit het lot is van andere mensen, zonder perspectief... Kijk, dat er pijniging is en dat er oordeel is en dat er diepe dalen zijn, dat is een gegeven dat wij ook in dit leven kennen. Maar als je het idee hebt dat er een God is die Zijn schepselen in een eindeloze pijniging brengt zonder perspectief, wat er ook gebeurt, tot in alle eeuwigheden zonder einde... wat is er dan nog over van het Evangelie? Wat blijft er dan over van die dingen waar we zojuist mee begonnen?

Men spreekt ook wel over een 'eindeloze dood'. Men zegt dan over ongeloof: als je Hem ongehoorzaam bent, dan kom je terecht in de eeuwige dood. Ik heb zelf geen probleem met het woord 'eeuwige dood', als je eenmaal weet wat 'eeuwig' betekent. Maar zoals iedereen het opvat, denkt men aan een eindeloze dood. Maar wat als er een eindeloze dood is? Dan kun je het Evangelie wel gewoon op je buik schrijven. Want het Evangelie is juist de boodschap dat de dood tenietgedaan wordt. Het hele idee van een eeuwige dood in de zin van een eindeloze dood is gewoon een radicale rode streep door het Evangelie. Het is namelijk het één of het ander; beide kan niet. Maar de Bijbel spreekt niet over eeuwigheid, de Bijbel spreekt over aionen.

▶ 36:27 Mattheüs 25: Aionische Straf Versus een Eindeloze Hel ↑ hoofdstukken

Ik zal nog een voorbeeld geven dat heel dikwijls wordt opgevoerd door de oppositie. Want ik waarschuw u — maar de meesten hebben dat al lang ondervonden uit eigen ervaring — dat wanneer je deze dingen doorgeeft en spreekt over de hoop die je hebt leren kennen in Jezus Christus, en dat er een universele hoop is voor heel Zijn schepping, je altijd een bepaalde tegenwerking krijgt die steeds weer terugkomt. Eén daarvan is deze: Mattheüs 25 vers 46.

In Mattheüs 25 lees je over de tijd wanneer de Heere Jezus Christus terug zal komen en zal zitten op de troon van Zijn heerlijkheid. Je leest daar over de schapen en de bokken en dergelijke. Nou, daar moeten we het echt nog eens uitgebreid over hebben, maar waar het me nu even om gaat, is dat laatste vers van dat hoofdstuk. Daar lees je: "En dezen zullen heengaan" — dat wil zeggen de bokken — "naar de eeuwige straf, maar de rechtvaardigen naar het eeuwige leven." Zie je wel, dat is wat er dan verteld wordt. Als je het hele idee hebt van eindeloosheid, dan betekent dat dat er dus twee wegen zijn, twee bestemmingen, en daar komt dan geen verandering meer in. Want het is namelijk "eeuwig".

Maar er is hier geen sprake van een eindeloze straf. Met het woord "eeuwig" heb ik in principe geen moeite als je het gebruikt, mits je maar begrijpt dat het betrekking heeft op een eeuw. Dus in de zin van "eeuws", zoals wij spreken over twintigste-eeuws of 21e-eeuws. Trouwens, wat is "eeuwig" eigenlijk? Het is het bijvoeglijk naamwoord dat gekoppeld is aan eeuw. Zoals je "jaar" hebt en "jarig". Jarig heeft te maken met een jaar dat weer voorbij is. Zo is eeuwig in wezen de bijvoeglijke vorm van eeuw. Als je eenmaal weet hoe het zit, dan begrijp je wat eeuwige straf en eeuwig leven is: het heeft te maken met een eeuw, een aeon. Hier wordt letterlijk gesproken over de aeonische straf.

Even tussendoor moet ik hier iets zeggen over dat woord "straf". Hier wordt een woord gebruikt dat elders in de Bijbel, maar ook in het algemeen, gebruikt wordt in verband met opvoeding. Het woord straf, kolasis, betekent inderdaad opvoedend straffen: disciplinaire maatregelen. Welke opvoeder, welke ouder straft eindeloos? Dat is namelijk geen opvoedende straf. Dat is een demonisch idee: om iemand te folteren zonder perspectief, zonder dat er een eind aan komt. Opvoedende straf heeft altijd het oogmerk om iemand weer op het rechte pad te brengen. Inderdaad, je kunt soms harde maatregelen moeten nemen, maar altijd met het doel om de ander weer terecht te brengen. Dat is het gezonde, normale, Bijbelse en goddelijke idee van straf. Als je hier het woordje "eeuwigheid" aan koppelt, wordt het iets afschuwelijks en is het geen evangelie meer.

Maar, zegt men dan — en u bent gewaarschuwd — als die eeuwige straf tijdelijk is, wat betekent dat dan? Men zegt: "Oh, dat zou mooi wezen! Want ja, wie de bal kaatst, kan hem terugverwachten. Als de eeuwige straf tijdelijk is, dan is zeker het eeuwige leven ook tijdelijk? Dus dat leven kun je ook weer kwijtraken? Nou, mooie 'eeuwigheden' heb jij dan!" Maar het idee is ook hier dat er wordt gesproken over het aeonische leven, het leven van de eeuwen. Ik zal het straks laten zien: die eeuw gaat inderdaad voorbij. Gaat het eeuwige leven dan voorbij? Dan is het antwoord: de eeuw wel, maar dat leven niet. Een eeuw, een aeon, heeft een begin en een einde. Dat geldt ook voor dat aeonische leven, het leven van die toekomende eeuw. Die eeuw gaat voorbij, maar dat leven gaat niet voorbij. Sterker nog, de dood gaat juist uiteindelijk voorbij. Ook dat zal ik straks expliciet laten zien.

Ziet u, op dit hele idee van eindeloosheid en eeuwigheid is de hele verkondiging in de christelijke kerk gebaseerd. Kent u dit plaatje van de smalle en de brede weg? Hier heb je de smalle weg, die leidt naar het eeuwige leven. Als je het plaatje zou uitvergroten, dan krijg je ook nog een verwijzing naar Mattheüs 25 vers 46. Twee bestemmingen: de brede en de smalle weg. De smalle weg leidt naar het leven, het eeuwige leven dat men als eindeloos ziet, en de brede weg leidt naar het verderf, de vlammen, de rook en het vuur. En daar komt never nooit een einde aan. Eeuwig wel of eeuwig wee. Dit is een hele aantrekkelijke weg, en dit is een hele onaantrekkelijke weg, maar wel met een hele goede uitkomst. Dat is het idee.

Zie hier in een notendop wat er in allerlei gradaties verteld wordt. Soms wordt het met een heel expliciete hel en verdoemenis gebracht, maar dit hele idee ligt als achtergrond bij vrijwel alle prediking in de christelijke kerken. In de christenheid heeft dit ergens in de derde of vierde eeuw echt zijn beslag gekregen. Sindsdien heeft dit virus in de hele christenheid het evangelie lamgelegd. In de eerste eeuw was het nog anders, maar dat is weer een verhaal apart. Eeuwig wel, eeuwig wee; een doem. Hoezo "de Redder der wereld"? Hoezo de dood die tenietgedaan wordt? Hoezo "God laat niet varen de werken van Zijn handen"? Hoezo de losprijs is betaald voor allen? Hoezo "evangelie", oftewel goed bericht? Want dit is helemaal niet zo'n goed bericht! Kijk, als dit tijdelijk zou zijn, als dit straf zou zijn met het oog om weer terecht te brengen, dan wordt dit alsnog een goed bericht. Namelijk als een middel waardoor God Zijn doel bereikt; als een fase in een proces dat het doel heeft om alles tot een goed einde te brengen.

Maar het huidige idee is allemaal gebaseerd op die vertaling dat aeon "eeuwigheid" zou zijn. Hoezeer is het de tegenstander gelukt om het evangelie te verdraaien? Het is zijn werk. Het werk van de diabolos, de duivel, is inderdaad verdraaien. Dan hoef je maar één woord dubbel weer te geven en het hele evangelie is gewoon kapotgemaakt. Het is geen evangelie meer. Dat is zo funest. Het klopt niet, het is niet zo. Dit moet aan de kaak gesteld worden. Aeon is inderdaad geen eeuwigheid. En dat is niet alleen omdat de Winkler Prins en de Bijbelse Encyclopedie dat weten. Want waarom wordt het dan niet verteld? Als de predikanten in de theologische opleidingen en mensen die gestudeerd hebben dit weten, waarom wordt dit dan onder het tapijt geveegd? Dat was destijds ook mijn grote punt. Dit is gewoon een evident feit. Ieder die het wil checken, kan het verifiëren. Maar waarom wordt het niet verteld? Ja, dat is religie en dat is ook de truc van de slang: het verdraaien, het evangelie der heerlijkheid tenietdoen door simpelweg met een dubbele tong te spreken. Nou ga ik nog even terug naar dat woordje, dat eeuwige leven.

▶ 46:14 Johannes 3: het Aionische Leven in de Toekomende Eeuw ↑ hoofdstukken

Want ik zei u: dat ging over dat eeuwige leven. Is dat dan ook tijdelijk? Dan zeg ik ja, maar dan moet ik wel even met twee woorden spreken. Dat wil zeggen — maar dat deed ik al — de eeuw gaat voorbij, het leven niet. Er wordt bijvoorbeeld in Lukas 18:30 gesproken over de toekomende eeuw. De Heer Jezus spreekt daar tot de twaalven en zegt dat men vele malen meer zal ontvangen in deze tijd al — het verband doet er nu even niet toe — maar dan vervolgt Hij met: "en in de toekomende eeuw het eeuwige leven". Laten we het even echt correct zeggen: "en in de toekomende aion het aionische leven". Hier zie je dus duidelijk: waar hoort dat eeuwige leven, dat aionische leven, thuis? In de toekomende eeuw.

De vraag is vervolgens: komt aan die eeuw een einde? Jazeker, want de Bijbel spreekt ook over de toekomende eeuwen. Het eeuwige leven is het leven dat hoort bij die toekomende eeuw. Heel simpel. Dus als mensen vragen of daar dan ook een eind aan komt, dan zeg je: "Jazeker." Aan die eeuw komt wis en waarachtig een einde. Het aionische leven is namelijk het leven van de toekomende eeuw.

Ik wil nog een Schriftgedeelte noemen dat we allemaal kennen. Het wordt wel het evangelie in een nutshell genoemd, in een notendop: Johannes 3:16. Een schitterend Bijbelvers, maar de glorie wordt tenietgedaan door wat men ervan gemaakt heeft. Kijk naar Johannes 3:16; ik hoef niet eens naar het scherm te kijken om het voor te lezen of om het u door te geven: "Want alzo lief heeft God de wereld gehad..." Wat is er mooier om te vertellen dan dat God de wereld heeft liefgehad? Ik moet er trouwens bijzeggen dat dit ook in een tijdloze werkwoordsvorm staat. Gewoon dat we zeggen: Hij heeft de wereld lief. Het gaat er niet zozeer om dat Hij haar ooit liefgehad heeft en nu niet meer. Maar hopelijk begrijpt u dat ook wel: alzo lief heeft God de wereld, het werk van Zijn handen. Daarom houdt Hij ervan dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een ieder die in Hem gelooft — niet werkt, maar gelóóft — niet verloren ga, maar eeuwig leven hebbe.

Hier is weer dat eeuwige leven. Laten we weer oppakken wat we zojuist zagen: dat eeuwige leven is het leven van die toekomende eeuw. Welnu, wie nu gelooft, ontvangt dat leven van die toekomende eeuw. Degene die niet gelooft, ontvangt dat leven van die toekomende eeuw niet; die gaat voor die eeuw verloren. Ontkennen wij het oordeel? Ontkennen wij het feit dat mensen verloren zouden kunnen gaan? Nee, natuurlijk niet. Dat is een volstrekt evident Bijbels gegeven. Maar houd het wel zuiver. Maak hier geen eeuwigheid van. Het is het leven van de toekomende eeuw dat degene beërft die nu mag geloven. Degene die dat nu niet gelooft, die komt later inderdaad aan de beurt; die slaat dat over. Ik wou zeggen: die neemt de volgende trein. En dat is ook zo.

Maar het idee dat er schepselen zijn die verloren gaan en niet het eindeloze leven ontvangen, maar voor eeuwig in de hel terechtkomen — hoe men dat ook voorstelt — dat is afschuwelijk. Van het universele aspect dat juist in dit vers aan de orde komt, blijft dan niets over. Want uiteindelijk is het dan maar een handjevol. En inderdaad, het is selectief. Degenen die de toekomende eeuw gaan beërven, dat is een selectie; uitverkorenen, dat is waar. Maar God heeft het geheel op het oog. De wereld heeft Hij lief. Trouwens, weet u wat nu zo opmerkelijk is? Men leest nooit verder. Men leest alleen maar Johannes 3:16 met dat valse idee van eeuwigheid erin, waardoor het hele vers totaal verkleurt. Maar lees gewoon één vers verder. Kent u het? Johannes 3:17: "Want God heeft zijn Zoon niet in de wereld gezonden opdat hij de wereld veroordele, maar opdat de wereld door hem behouden worde."

Dat kent bijna niemand. Johannes 3:16 kent iedereen, maar vaak met die valse bril van 'eeuwigheid' die alles verkleurt. Vers 17 komt dan natuurlijk niet aan de orde, want dat kun je in dat kader niet plaatsen. God heeft Zijn Zoon niet in de wereld gezonden opdat Hij de wereld veroordeelt, maar opdat de wereld — het geheel, de kosmos staat hier — door Hem gered en behouden worde. De vraag is vervolgens: bereikt God Zijn doel? Als God Zijn Zoon daartoe in de wereld gezonden heeft, gaat Hij dat doel dan bereiken? Of is Hij een doelmisser? Of zou ik het nog anders zeggen: is Hij een zondaar? Want dat is wat 'zonde' is: het doel missen. Het woordje 'zondaar' betekent gewoon een doelmisser.

Als je dit niet gelooft — dat de wereld door Hem behouden zal worden — dan zeg je eigenlijk dat God een doelmisser is. Want dan heeft Hij tevergeefs Zijn Zoon in de wereld gezonden. Als Hij Zijn Zoon in de wereld zond opdat de wereld, de kosmos, door Hem gered zou worden en Hij bereikt Zijn doel niet, dan is God een doelmisser en wordt dus niet al het verlorene gevonden. Ziet u hoeveel hier op het spel staat? Hoe belangrijk het is om dit woord zuiver in beeld te hebben? Want als je aan dit woord het begrip 'eeuwigheid' koppelt, met alle associaties die daaraan vastzitten, dan heb je geen evangelie meer. Als dat in ieder geval duidelijk geworden is vanmorgen, dan heb ik mijn doel wel bereikt.

In Efeze 2:7 wordt gesproken over de komende aeonen. Dan zie je dat die komende eeuw niet de laatste is. Nee, de Bijbel spreekt ook over de komende eeuwen, over de eeuwen der eeuwen. Straks in de komende aeonen gaat God de overweldigende rijkdom van Zijn genade demonstreren. Ja, er valt nog zoveel te tonen voor Hem. Hij gaat Zijn genade in toenemende mate demonstreren en in de etalage leggen, en eenieder zal daarvan getuige zijn. Dat vind ik het geweldige van de Bijbel. Niet dat het straks bij de wederkomst 'eeuwig wel' of 'eeuwig wee' is en dat er daarna niets meer gebeurt omdat alles onveranderlijk is. Nee, er zijn tijdperken waarin God Zijn plan steeds overtreffender in beeld brengt, totdat uiteindelijk alles bereikt zal zijn. Dat wil zeggen dat die komende aeonen Zijn heil steeds meer gaan openbaren.

▶ 54:19 Het Plan Der Aionen: God Wordt Uiteindelijk Alles in Allen ↑ hoofdstukken

Als ik het nu even schematisch mag weergeven — en ik moet het heel kort doen — dan krijgt u het idee van de wederkomst. Ik noem het expres maar even zo, want de wederkomst is eigenlijk niet één moment, maar een hele periode waarin Hij zal verschijnen. Eerst voor de gemeente, dan voor Israël en voor de volkeren. Maar goed, de wederkomst.

Dan breekt de komende aion aan, als Israël als het zand zal zijn aangespoeld uit de zee. Degenen die het beeld kennen, die herkennen nu ook wat ik zeg. De komende aion. In die periode — u leest het in Openbaring 20 — dat zijn de duizend jaren waarin Satan gebonden zal zijn, waarin hij niet in staat zal zijn om de volkeren te verleiden. Ook daarvan heeft men gezegd: "Ja, we leven nu in die tijd." Want als je niet begrijpt dat die duizend jaren... Dan vragen ze: "Hoe lang duurt die periode?" "Ja, die duurt nu al tweeduizend jaar." Het is allemaal zo absurd. Lees gewoon wat er staat! Die duizend jaren zal Satan gebonden zijn en niet in staat om de volkeren te verleiden. Dat zie je nu uitdrukkelijk wel; ik zou zeggen: pak de krant en je weet het.

Dat is die komende eeuw, die duizend jaren. Dan lees je vervolgens in Openbaring 20 verder over de Grote Witte Troon. De doden zullen opstaan en de boeken zullen opengaan. Dat zijn onderwerpen op zich. En daarna krijg je Openbaring 21 en 22. Daar lees je over een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Elders wordt dat genoemd de "aion der aionen". Dit is het meest overtreffende wereldtijdperk dat... Ja, die gaat aan de wandel. Die denkt: "Nou ja, we hebben nog aionen te gaan, dus wie doet mij wat?" Dat is de meest overtreffende aion die nog gaat volgen.

Maakt iedereen in de nieuwe hemel en op de nieuwe aarde al deel uit van dat tijdperk? Dat wil zeggen: zal iedereen die vreugde smaken? Nee, velen zullen zich bevinden in wat in de Bijbel genoemd wordt de "tweede dood". Dat wil zeggen dat ze bij de Grote Witte Troon zijn opgestaan en opnieuw zullen sterven; vandaar de tweede dood.

Dat zijn de komende aionen. Is dat het laatste? Nee, want als je de aionen gehad hebt, dan krijg je uiteindelijk de voleinding der aionen. En dan zal de dood tenietgedaan worden. Dan klopt inderdaad alles. Geen eeuwigheid; niet een eeuwigheid die aanbreekt bij de wederkomst — "eeuwig wel, eeuwig wee". Nee, komende aionen waarin in toenemende mate en in overtreffende zin de heerlijkheid van Zijn genade zal worden gedemonstreerd en geopenbaard, totdat uiteindelijk inderdaad de dood zal zijn tenietgedaan.

Ik wil daar ook mee afsluiten, want ik zie dat het inmiddels wel weer tijd is, met de woorden die Paulus zelf heeft opgetekend. Want in het boek Openbaring vind je dat allemaal niet meer, over die voleinding van de aionen, maar Paulus spreekt er in 1 Korinthe 15 wel over. In vers 22 zegt hij — en ik heb dit expres met deze achtergrond gezegd — want het is dat steentje in de vijver dat steeds grotere kringen om zich heen zal verzamelen, totdat als het ware de hele vijver de randen gevonden heeft. Dat wil zeggen dat alles zal zijn bereikt.

Evenals in Adam allen sterven — dat is een feit — zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Maar, schrijft Paulus, ieder in zijn eigen rangorde, in zijn eigen afdeling. Christus als eersteling; dat is tweeduizend jaar geleden. Vervolgens die van Christus zijn bij Zijn komst. Dat wil zeggen de volgende afdeling van levendmaking: dat zijn wij, zij die geloven, in Zijn parousia, in Zijn komst. Daarna — dat wil zeggen de volgende levendmaking — dat zal pas zijn aan het einde, wanneer Hij het koningschap aan God de Vader over zal dragen, wanneer Hij alle heerschappij, alle macht en kracht onttroond zal hebben. Want, zo staat er, Hij moet als Koning heersen totdat Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gelegd heeft.

Ziet u trouwens dat die vertaling waar we het zojuist over hadden, in Openbaring 11 vers 15, vals is? Dat er staat dat Hij moet heersen "tot in alle eeuwigheden"? Dat is niet waar. Hij moet heersen tot in de aionen; Hij moet als Koning heersen totdat Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gelegd heeft. En de laatste vijand die onttroond wordt, is de dood, want alles heeft Hij aan Zijn voeten onderworpen. Maar wanneer Hij zegt dat alles onderworpen is, is blijkbaar Hij uitgezonderd die Hem alles onderworpen heeft — dat wil zeggen Zijn God en Vader Zelf.

Maar wanneer alles Hem onderworpen is, dan zal ook de Zoon Zelf Zich aan Hem onderwerpen die Hem alles onderworpen heeft — dat wil zeggen Zijn God en Vader — opdat God zij: alles in allen. En dan zijn ook de buitenste randen bereikt. Is er geen dood meer? Dan leven allen. Dan zijn allen gerechtvaardigd. En dan is Gods doel bereikt. Dat kun je alleen maar verstaan wanneer aionen aionen zijn en geen eeuwigheid, want anders klopt hier niets van. Dan heb je geen evenredigheid. En dat wilde ik u vanmorgen zo graag eens vertellen. Ik stel voor dat we een lied zingen.