▶ 00:00 Inleiding: een Steek Dieper Spitten in 2 Samuël 9 ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, vrienden. Goed u hier te treffen. Het is prachtig wat Ton zojuist heeft laten horen en ons al verteld heeft; dat is een heel mooie binnenkomer, vind ik. Hij sloeg ook de spijker op de kop, als u het mij vraagt, toen hij die schop liet zien om nog een steek dieper te spitten dan we gewoon zijn. Ik bedoel in het algemeen dat de verhalen en de dingen die in de Bijbel staan wel worden gelezen, maar inderdaad blijven we dikwijls — om even in het spraakgebruik te blijven — op de vlakte. Het blijft vaak heel oppervlakkig, terwijl ik vanmorgen werkelijk dieper met u wil gaan.

Ik wil u vanmorgen — ik loop wel erg hard van stapel door al 'vanmiddag' te zeggen — graag meenemen naar een geschiedenis waarvan ik trouwens vermoed dat als ik hier een onderzoekje zou plegen en zou vragen: "Wie is Mefiboset?", velen toch zouden zakken of een onvoldoende zouden krijgen als ze in één of twee zinnen zouden moeten aangeven wie hij in de Bijbel is. Ja inderdaad, het is een Bijbels figuur, dat klopt. Maar dan? "Een zoon van Jonathan", hoor ik hier. Ja, jij mag niet meedoen Theo, want jij bent een te grote Bijbelkenner. Wat zegt u? Hij was kreupel. Ja, dat klopt ook. En toch heb ik er nog wel wat meer over te melden. De geschiedenis is niet helemaal onbekend, moet ik erbij zeggen. Als u een beetje een Bijbelkenner bent, dan weet u wel het een en ander over deze Mefiboset te vertellen, met name in de geschiedenis van Saul en David.

Ik wil u vanmorgen meenemen naar één hoofdstuk: 2 Samuël 9. Dat zijn in totaal dertien verzen en die wil ik vanaf het begin tot het einde met u lezen en zo wat dingen naar voren brengen. U moet weten dat Mefiboset een zoon was van Jonathan, en Jonathan was weer een zoon van koning Saul. Koning Saul was op een smartelijke wijze omgekomen, mag ik wel zeggen, samen met drie zonen van hem, waaronder ook Jonathan. Na het koninkrijk van Saul, die veertig jaar over Israël geregeerd heeft, kreeg je het koninkrijk van David. Saul moest plaatsmaken voor David. Dat ging overigens niet allemaal zonder slag of stoot, want voordat David in Jeruzalem gaat regeren over alle twaalf stammen, zijn er nog zeven jaren aan voorafgegaan waarin hij in Hebron over de twee stammen heerste. Pas na die zeven jaar heerste hij over alle twaalf stammen.

In die transitie, in die overgang, speelt Mefiboset een rol. We gaan meteen de koe bij de horens vatten en we stappen in bij vers 1 van 2 Samuël 9. Dan zullen we zelf wel zien wat we allemaal nog op het spoor komen. Laat ik er dan ook dit over zeggen.

▶ 03:41 David als Type van de Komende Messias ↑ hoofdstukken

Nog even ter inleiding; de meesten van u die hier vaker komen of de studies volgen, zal dit niet verbazen. Wanneer ik spreek over David en de geschiedenissen van David — hij speelt uiteraard een grote rol in de Bijbelse geschiedenissen — dan denk ik niet alleen aan David, maar dan denk ik vooral aan de Zoon van David. Dat betekent in Bijbelse termen: de erfgenaam van David. Dat wil zeggen dat wat David ontving en wat hem toegezegd was, als erfenis overging op de zoon die pas duizend jaar later geboren zou worden uit het zaad van David.

De Heer Jezus Christus is een directe nakomeling van David en de parallellen stapelen zich op. Het is eigenlijk niet zo vreemd dat het Nieuwe Testament begint met het geslachtsregister van Jezus Christus, de Zoon van David. Dat is meteen het triomfantelijke begin, want daarmee weet je — zeker als je met Bijbelse, Hebreeuwse oren luistert — dat het hier gaat over de Messias. Hij die aangekondigd was, op wie zo lang was gewacht en van wie ook voorzegd was dat Hij geboren zou worden in dezelfde streek, in dezelfde velden waar David ooit als herdersjongen verbleef: in de velden van Efrata.

David kwam uit Bethlehem, 'het huis van het brood'. De hele geschiedenis van David laat zien dat hij een goede herder was, die zijn leven inzette voor de schapen. Ik noem nu slechts een paar dingen voor de vuist weg, waarbij je meteen al — als je met 'dubbelzinnige oren' luistert — in de gaten hebt dat dit niet kan missen. Dit gaat over Iemand die groter is dan hij. De jongen uit Bethlehem, u weet het wel, die vervolgens gezalfd wordt tot koning.

Hij werd weliswaar gezalfd tot koning, hij was de Gezalfde. In het Hebreeuws zeg ik dan: Hij was de Maschiach. In het Grieks zeg ik: Hij was de Christus. Maar dat betekent niet dat hij, nadat hij gezalfd was, ook meteen koning werd; daar ging nog een hele tijd overheen. Hij was eerst de verworpen koning, de verworpen Gezalfde. In die tussentijd had hij mensen om zich heen die zijn positie deelden. Dat was niet altijd even fraai volk. Bekend is de geschiedenis van Adullam, waar allerlei mensen zich om David heen verzamelden. Laat ik het maar gewoon zo zeggen: het was schorriemorrie dat zich daar verzamelde. Jawel, maar ze hadden wel de juiste persoon op het oog. Zij wisten inderdaad: hij is het. En daadwerkelijk kregen zij later ook allemaal een deel in het koninkrijk van David.

In elk geval, die David werd dus niet zomaar koning. Hij zou de koning zijn, maar voordat het zover was, werd hij verworpen en was hij een outcast. Bestemd voor de troon, maar zover was het nog lang niet. Die tussentijd spreekt ook van de periode waarin wij Hem nu kennen: de Goede Herder, de Gezalfde, de Christus. Maar Hij is nog niet daadwerkelijk de beloofde Koning die in Jeruzalem heerst over Zijn volk en de volkeren gaat onderwerpen. Dat deed David ook pas later. Daar zit nog een hele periode tussen.

Dat spreekt ook van de tegenwoordige tijd, zodat je ziet dat in de verhalen die je op de zondagsschool hoort, een geweldige laag zit — wat zeg ik, lagen — die allemaal schitterend verwijzen naar die ene Persoon die het grote centrum is van de Bijbel: Jezus Christus, bovenal de Zoon van God.

In die tijd van de verwerping had David een heel bijzondere verhouding met Jonatan. Jonatan was de zoon van Saul. Dat was een moeilijke positie voor Jonatan; aan de ene kant was hij loyaal aan zijn vader, maar aan de andere kant wist hij: het is David. David is de man naar Gods hart. Dat bracht hem in zijn leven vaak in een spagaat, wat hem in tweeën spleet, hoewel zijn hele hart uitging naar David.

Zo heb ik u in het voorbijgaan ook nog wat verteld over die achtergronden van Jonatan. Waar we het nu in 2 Samuël 9 over gaan hebben, is de zoon van deze Jonatan. Laten we het eens gaan lezen.

▶ 09:16 De Zoektocht Naar het Overblijfsel ↑ hoofdstukken

David vroeg: "Is er soms nog iemand over van het huis van Saul?" Ik moet daar trouwens nog even bij zeggen dat David inmiddels koning was geworden. Als u 2 Samuël 9 leest, ziet u dat hij zelfs al koning was over alle stammen en inmiddels al meer dan zeven jaar in Jeruzalem regeerde. En dan stelt hij die vraag: "Is er nog iemand over van het huis van Saul?" De term die hier in het Hebreeuws wordt gebruikt, is het woordje 'overblijfsel', of een 'rest'. Dat hangt er een beetje vanaf welke Bijbelvertaling je gebruikt, maar u moet weten dat die term, het overblijfsel, in de profetische passages in de Bijbel doorgaans verwijst naar het deel van het volk Israël dat is overgebleven. U moet het woord heel letterlijk nemen: een overblijfsel is dat wat is overgebleven.

In de nabije toekomst – en inmiddels is het al bijna zover – zal Israël in een hele zware tijd komen, in de tijd van benauwdheid voor Jakob, zoals het ook wordt genoemd. Er zullen velen omkomen; het is een tijd van grote verdrukking. Dan lees je inderdaad dat er een einde zal komen aan de huidige Joodse staat. Jeruzalem zal verwoest worden, maar er zal een deel overblijven en dat heet het gelovig overblijfsel. Welnu, dat woord 'overblijfsel' wordt hier gebezigd. Dat overblijfsel zal straks ook delen in het Koninkrijk van de Messias, die dan daadwerkelijk in Jeruzalem zal heersen op de troon van zijn vader David. Die troon is al millennia, duizenden jaren, vacant en leeg. Maar de Bijbel zegt dat de troon van David weer bezet zal worden. Die dynastie, dat koningshuis van David, staat al zo lang bekend als een vervallen hut, een bouwval waar niets van is overgebleven. Maar God gaat die vervallen hut van David herstellen en restaureren. Dat is het Koninkrijk van de Messias, en daar zal dat overblijfsel een grote rol in spelen.

Ik verwijs hier naar Jesaja 10 en neem u daar even in mee om meteen de toon te zetten voor deze studie. In Jesaja 10 lezen we: "En het zal te dien dage geschieden..." Dat is meestal de inluiding van het Messiaanse Koninkrijk dat zal aanbreken. "En het zal te dien dage geschieden dat de rest van Israël – hier heb je die 'rest' weer – en wat van Jakobs huis ontkomen is, niet langer zullen steunen op hem die ze sloeg, maar in waarheid steunen zullen op de HERE, de Heilige Israëls." Alles wat van de mens is, zal dan niet langer valide zijn. Dat is een rietstaf waar ze doorheen zakken. Ze zullen dan alleen nog maar in de uiterste nood kunnen roepen naar God Zelf. Dan zullen ze de Naam aanroepen – iets wat een Jood tot op de dag van vandaag nooit zal doen – de Naam van Yahweh. Hij zal komen in Zijn Zoon en daar zullen ze dan op steunen. Een rest zal zich bekeren, dat wil zeggen: dat wat overgebleven is. De rest van Jakob tot de sterke God.

Die term wordt hier dus diverse keren gebruikt: het overblijfsel, de rest. Wanneer David dus zegt: "Is er soms nog iemand over? Is er nog een overblijfsel van het huis van Saul?", dan zegt hij daarna: "Dan zal ik hem trouw bewijzen ter wille van Jonatan." Zoals ik zojuist al een beetje heb aangegeven, stond Jonatan aan de zijde van David in de tijd dat hij de verworpen koning was. Hij is een type, een voorafschaduwing en een beeld van het gelovig overblijfsel van Israël in de tegenwoordige tijd. Dat verzin ik niet; dat is een uitdrukking die je vindt in Romeinen 11. U moet het maar eens nalezen; ik heb er nu geen dia van, maar ik lever graag overal de bonnetjes bij zodat u dat zelf kunt controleren. David zegt dus: "Ik zal hem trouw bewijzen ter wille van Jonatan." Jonatan en David, die twee waren één ziel. Zo'n verknochtheid hadden zij. Daar komt bij dat ze ook een verbond hadden gesloten; David had een eed gezworen, waar ik straks nog even op terugkom.

Nu behoorde tot het huis van Saul een knecht die Siba heette. Ik ga niet op alle details en de betekenissen van namen in, want ik wil de rode draad vasthouden zodat we ons niet verliezen in details, maar zicht krijgen op het hele hoofdstuk. Men riep Siba bij David. Hij was degene die in het koningshuis van Saul de scepter zwaaide, om het zo maar te zeggen. Men riep hem bij David en de koning vroeg hem: "Zijt gij Siba?" Hij antwoordde: "Uw dienaar." Nu was hij niet langer de dienaar van Saul, maar: "Uw dienaar." Daarop zei de koning: "Is er soms nog iemand over?" Daar heb je weer die uitdrukking: het overblijfsel. "Is er soms nog iemand over van het huis van Saul? Dan wil ik hem de goedgunstigheid Gods bewijzen."

Let er even op wat David hier zegt. Hij zegt niet: "Ik wil hem mijn goedgunstigheid bewijzen." Nee, hij zegt: "Ik wil hem de goedgunstigheid van God Zelf doen en bewijzen." David weet op dat moment niet eens over wie hij het heeft. Hij weet niet eens of er überhaupt nog iemand is, laat staan wie die persoon is of of hij het wel waardig is. Nee, één ding deed ter zake: is hij uit het huis van Saul? Dan zal ik hem ter wille van Jonatan de goedgunstigheid van God bewijzen. Het Hebreeuwse woord chesed dat we hier lezen, wordt op veel verschillende manieren vertaald. We komen het straks nog een keertje tegen en dan wordt het weer vertaald met 'trouw'. Dat zit er ook allemaal in; het is ook geen kritiek op de vertaling. Dat Hebreeuwse woord heeft een enorme rijkdom aan gedachten. In de Concordant Version wordt het consequent vertaald met 'kindness', de vriendelijkheid. 'Goedgunstigheid' is wat ouder Nederlands, maar dat is precies de gedachte die erachter zit.

▶ 17:07 Jonathan: Yahweh Geeft uit Goedgunstigheid ↑ hoofdstukken

En toen sprak Siba, die antwoord geeft aan de koning: "Er is nog een zoon van Jonatan, die verlamd is aan beide voeten."

Die naam Jonatan is een prachtige naam. Ik weet niet of er iemand is – er zijn wel meer mensen hier die mooie Hebreeuwse namen dragen. In Huize Piet weten we er alles van. Nou ja, over de vraag of het mooie namen zijn, kun je natuurlijk altijd nog twisten. Maar is er nog een zoon van Jonatan?

Die naam Jonatan betekent: "JAH geeft". "Jo" is de verkorte vorm van Yahweh, en "Nathan" betekent "hij geeft". We kennen die naam trouwens ook in allerlei andere varianten. Wat dacht u van meneer Netanyahu, de premier van Israël? Netanyahu is qua betekenis exact hetzelfde als Jonatan, alleen krijg je dan de naam van God aan het eind. Of kent u de badplaats Netanya? Dat is hetzelfde als Jonatan. "Jo" staat voor de naam van God, JAH, en in het geval van die badplaats eindigt de naam ermee, maar het is exact dezelfde naam. Het verwijst naar Yahweh die geeft.

Daarmee wordt feitelijk ook precies aangegeven wie God is. Inderdaad, het heeft te maken met goedgunstigheid; het heeft te maken met het kennen van een God die geeft. Om niet. Als er één hoofdstuk is waarin dat blijkt en bewezen wordt, dan is het juist wel dit hoofdstuk. Jawel, Hij geeft. Waarom? Omdat Hij trouw is. Hij belooft, Hij zweert een eed. Dat doet God ook bij gelegenheid.

Enfin, toen sprak Siba tot de koning: "Er is nog een zoon van Jonatan." Op dat moment ging het hart van David bij wijze van spreken harder kloppen, want juist die Jonatan was, zoals gezegd, zijn vriend en zijn toeverlaat. En van die zoon van Jonatan wordt dit gezegd: hij is verlamd aan beide voeten. Dat is het meest bekende kenmerk van deze man.

En hoe kwam dat zo, dat hij verlamd was aan beide voeten? Dat is nou "leuk" – voor zover ik dat leuk mag noemen. Je moet altijd uitkijken met zulke formuleringen. Gisteravond waren we op een bruiloft en toen vertelde iemand dat hij ziekenbroeder was op een ambulance. Hij maakte vaak ernstige dingen mee, en toen ging het over de vraag: "Heb je een leuk beroep?" Ja, dat vond hij wel, maar hij moest dat meteen verdedigen. Want hoe kan zoiets nou leuk zijn als je vaak met zulke ernstige situaties te maken hebt?

Nou, het is "leuk" in die zin dat deze vermelding uiteraard een voorgeschiedenis heeft. Die was al eerder in dit boek toegelicht.

▶ 20:32 De Kreupele Zoon en de Haastige Vlucht ↑ hoofdstukken

Als je terugbladert, dan kom je deze man al eerder tegen en dat is in 2 Samuël 4 vers 4. En daar moeten we eventjes aandacht aan geven. Dan lees je dit – ik moet dan ook meteen even de context beschrijven, maar nee, dat hoef ik eigenlijk niet, want dat komt vanzelf aan het licht. Jonathan staat er dan, de zoon van Saul, had een zoon die verlamd was aan zijn voeten. Vijf jaar oud was hij, een zoon van de vijf jaren. Dat op zich is al heel hoopgevend als je zoiets leest; met de vijf, met genade, handreiking, met recht. Vijf jaren oud was hij, houd dat even in gedachten. Toen de tijding over Saul en Jonathan uit Jizreël binnenkwam. Ik zei al eerder dat koning Saul dus op een hele smartelijke manier aan zijn einde is gekomen, heel tragisch allemaal, en Jonathan dus ook, en twee andere broers van hem.

Nou, bij die gelegenheid, dus als Saul sneuvelt in de strijd tegen de Filistijnen, dan lees je dus dat zijn zoon vijf jaar oud was. En toen dit dus gebeurde, de tijding van Saul en Jonathan uit Jizreël binnenkwam, dan lees je verder: zijn voedster, niet zijn moeder maar degene die hem dus voedde en bemoederde zeg maar, zijn voedster had hem toen opgenomen en was gevlucht. Maar door haar haastige vlucht was hij gevallen – ik bedoel deze jongen van vijf jaar oud – en kreupel geworden.

Nou, voordat we nu verder lezen, wil ik eerst nog eventjes de schop pakken en even dieper spitten. Want waar hadden we het nou over hierin? We hebben het over het koninkrijk van Saul dat ten einde is gekomen nu. Er is sprake van een hele penibele situatie, een heel grote tragiek. En nu is de tijd gekomen dat David zijn koninkrijk gaat vestigen. En wat weten we nu? Ik heb eigenlijk al iets dergelijks aangegeven, dat als straks een einde gaat komen aan het huidige staat en bestel van Israël en van Jeruzalem en het volk in uiterste nood gekomen zal zijn en de naam van Yahweh zal aanroepen, dan zal de zoon van David ook acte de présence geven. Hij zal zich manifesteren, maar dan lees je ook dat er bij die gelegenheid in Jeruzalem, of buiten Jeruzalem, een vluchtweg gecreëerd wordt. Het volk moet vluchten. Er komt een moment dat er geen levende inwoner is – over dramatiek gesproken – dat er geen levende inwoner meer zal zijn in het land. En dat wat overblijft, het overblijfsel, moet dan vluchten. Maken dat ze wegkomen.

En je leest dat bijvoorbeeld in Zacharia 14 vers 5. Het overblijfsel van Israël zal vluchten bij de verwoesting van Jeruzalem voordat het koninkrijk van de Messias, de zoon van David, zal worden gevestigd. Dat komt dus perfect overeen. Hier is sprake van een vlucht vlak voordat David zijn koninkrijk gaat vestigen. Wel, Mefiboset is een beeld van dat Joodse overblijfsel van Israël dat bij die gelegenheid ook kreupel wordt. Dat wil zeggen dat ze geen – eigenlijk als ik het even oneerbiedig mag zeggen – geen poot meer hebben om op te staan. Van zichzelf niet staande kunnen blijven. Ik kom daar straks nog even op terug.

En dan nog even dit over zijn naam. Hij heette Mefiboset. En ja, het kan zijn dat als je dat in de woordenboeken en lexicons nakijkt, dat je wat verschillende weergaven vindt van de betekenis van zijn naam. Maar het heeft te maken met het woord voor mond, maar ook als je het ontleedt, met droogte. Maar dat woordje boset – er zijn trouwens heel wat namen in de Bijbel die eindigen met boset, zoals Isboset, dat was trouwens een broer van Jonathan – maar dat betekent meestal, men zegt dat het schande betekent. Dat klopt wel, maar dat is een afgeleide betekenis. De grondbetekenis van het woord is droogte. En daarom vandaar ook verdorren. Houd hem even vast, want we komen daar straks op terug. Die naam boset, dat heeft te maken met droogte en verdorren en vandaar als afgeleide betekenis ook te schande. Ik bedoel, denk even aan de omstandigheden in Israël, daar in het Midden-Oosten: dat als iets niet voorzien wordt van water, ja dat is droogte, dan sta je of dan ben je inderdaad te schande gesteld.

Dus zo heette hij, Mefiboset. En om volledig te zijn, want hij draagt dus twee namen. Dat is een mooie geschiedenis, maar dat parkeren we voor een andere gelegenheid. Maar in ieder geval had hij die naam ook nog. Wij noemen hem vandaag Mefiboset, want dat is zoals hij ook hier in 2 Samuël genoemd wordt. Enfin, we gaan weer even terug naar 2 Samuël 9. We weten nu dus wie die Mefiboset, die zoon van Jonathan is en hoe hij heet, maar we weten inmiddels nu dus ook hoe het zo komt dat hij verlamd was geworden. Dat was vanwege de vlucht toen ooit bij het einde van het koninkrijk van Saul. Afijn, de koning vroeg toen: "Waar is hij?". Hij had eerst gevraagd wie er overgebleven was en nu komt de vraag – daarop is het antwoord inmiddels gegeven – en nu is vervolgens de vraag: "Waar is hij?".

▶ 27:15 Lo-dabar: de Droge Plaats Zonder Woord ↑ hoofdstukken

En Siba antwoordde de koning: "Zie, hij is in het huis van Makir." Er is wat discussie over de betekenis, maar de meest waarschijnlijke afleiding is dat dit te maken heeft met het Hebreeuwse woord voor morgen: magar. Dat wil zeggen: de toekomst. Daar spreekt de dag van morgen; het heeft te maken met een nieuwe dag wanneer de nacht voorbij is en de zon weer zal opkomen.

Mefiboset verblijft dus in het huis van Makir, de zoon van Ammiël. Ik weet niet hoe u dat ervaart als u de Bijbel leest, vooral bij die geschiedenissen in het Oude Testament, maar vaak is het vermoeiend en struikel je erover als je telkens weer die namen leest. Daarbij wordt er iedere keer herhaald: de zoon van die, de zoon van die... Wij zouden zeggen: "Als je dat één keer vermeld hebt, is het wel mooi geweest; dan weten we het nu wel en hoeven we het verder niet meer te benoemen." Maar nee, iedere keer wordt er weer bijgezegd: de zoon van Ammiël, enzovoort.

Dat zie je in deze geschiedenis ook: Mefiboset, de zoon van Jonatan, de zoon van Saul. Dan weten we in ieder geval over wie we het hebben, maar het is meer dan alleen een mededeling. Als het louter een feit was, had men met één keer kunnen volstaan. Maar het feit dat het herhaald wordt, geeft aan dat er sprake is van een benadrukking. Het is een accent dat wordt gelegd. Denk erom: dit is de lijn. Het is ook het perspectief waarin je die naam moet lezen; iedere keer weer word je daarbij bepaald en eraan herinnerd: de zoon van Ammiël.

Als je een beetje Bijbelse verbanden gaat leggen, ook zonder dat je Hebreeuws kent, dan moet er een lichtje gaan branden bij het horen van zo’n naam. We kennen bijvoorbeeld de geschiedenis in het boek Hosea van Ammi en Lo-Ammi. "Mijn volk" wordt daar uitgelegd, en Lo-Ammi betekent "niet Mijn volk". Ammiël bestaat uit Ammi – wat te maken heeft met "mijn volk" – en El, wat verwijst naar God, Elohim. Het betekent dus: "Volk van mijn God". We hadden het over het overblijfsel van Israël, dat in de toekomst inderdaad weer "Mijn volk" zal worden.

En dan staat er nog bij: te Lo-debar. Ik noemde net al even Lo-Ammi, en hier is de gedachte dus ook: Lo betekent "niet" of "geen". Het woord debar kennen we misschien ook wel. Er zijn bijvoorbeeld gospelgroepen met die naam, of vroeger ging ik naar een koffiebar die zo heette: Dabar. Wie weet wat dat betekent? Woord, ja. De meest fundamentele betekenis van dabar is "woord". Maar ook hier geldt weer voor het Hebreeuwse woord dat er een veelheid aan gedachten aan vastzit. Dabar is "woord", maar ook een "zaak". Er is trouwens een heel bekende dame in de Bijbel die zo heette: Debora.

Lo-debar betekent eigenlijk gewoon "geen woord". Maar dit woord dabar heeft ook de betekenis van "weide". Dat is het mooie van de Hebreeuwse symboliek; die is heel associatief. Als dabar "woord" is, en een uitbeelding van het woord een "grazige weide" is, dan draagt dabar ook de gedachte in zich van weidegrond waar gegraasd kan worden en waar voedsel wordt verschaft. Ook daar kom ik straks nog op terug, maar hier wordt al iets getekend van wie deze Mefiboset is.

We weten inmiddels hoe hij een verlamde jongen is geworden, maar we weten nu ook waar hij verbleef. Hij was in het huis van Makir; ze waren gevlucht naar Lo-debar. Dat ligt in het Overjordaanse, in het huidige Jordanië. Daar was hij naartoe gevlucht omdat zij hun leven niet zeker dachten te zijn in het koninkrijk van David. Dat was de menselijke berekening: er zat nu een concurrent op de troon. Daarom was hij naar de andere kant van de Jordaan gegaan.

Maar het loutere feit dat het zo wordt aangewezen: hij bevindt zich in het huis van "morgen". Hij is de zoon in het huis van Makir, de zoon van Ammiël, het "volk van mijn God". En waar is hij? In Lo-debar. Er is geen woord. Het is tragiek. Er is geen weide. Ik neem u nu even mee naar Ezechiël 37.

▶ 32:59 Ezechiël 37: Leven voor Dorre Doodsbeenderen ↑ hoofdstukken

Om een plaatje eventjes helemaal compleet te maken: Ezechiël 37. Het is alweer een jaar geleden dat we het gedeelte over die dorre doodsbeenderen met elkaar hebben besproken. Het is een schitterende geschiedenis of een visioen dat Ezechiël kreeg. Ezechiël wordt dan verplaatst naar een vlakte met allemaal knekels, dorre beenderen. Je leest dat het zo troosteloos is, zo met recht doods om dat allemaal te zien. En dan wordt de vraag gesteld: "Zullen deze beenderen herleven?" En dan zegt Ezechiël heel verstandig: "Here HERE, Gij weet het." God is de God van het leven, Hij doet opstaan.

Er wordt dan ook uitgelegd over wie dat gaat. Waarop heeft dat betrekking? Dan krijgen we de uitleg. Ik ga er nu niet te diep op in, maar ik wil het in dit verband even aanwijzen. Voorts zeide Hij tot mij: "Mensenkind, deze beenderen zijn het gehele huis Israëls." We hoeven daar dus niet over te fantaseren, het wordt gewoon uitgelegd. Zie, zij zeggen: "Onze beenderen zijn verdord en onze hoop is vervlogen; het is met ons gedaan."

Dat is precies de situatie aan het einde van het koninkrijk van Saul, maar ook de situatie straks als de hele staat verwoest zal zijn, als Jeruzalem verwoest wordt en de Naam in uiterste nood aangeroepen zal worden. De Naam, ik bedoel Hashem, de God. En dat er dan een vluchtweg gecreëerd wordt. Men zal dan zeggen: "Het is met ons gedaan, onze beenderen zijn verdord, onze hoop is vervlogen, het is met recht met ons gebeurd." Lo-debar: geen woord, geen belofte, geen hoop. Het is over. Dit is dus met recht een beschrijving van Lo-debar. Waar is Mefiboset? Waar is het overblijfsel? Wel daar, in het Over-Jordaanse. Daar moet u ook even over nadenken: buiten het land. Het is met ons gebeurd, het is over.

Gisteren kwam ik op iets nieuws en dat vond ik zo'n mooie ontdekking. Ik vertelde u zojuist wat over die naam Mefiboset en dat de grondbetekenis van dat woordje 'boset' droogte is. Dat komt hier weer in voor. Hier staat de Hebreeuwse regel: "Zie, zij zeggen: de beenderen van ons zijn droog." Hier zie je de stam van het woord waarvan ook de naam Mefiboset is afgeleid. "Onze beenderen zijn bosjet", dat wil zeggen: Mefiboset, verdroogd. Wat hier overgebleven is, dat is Lo-debar, maar het is inderdaad ook droogte: Mefiboset. Je moet een laag dieper spitten, maar dan kom je dit soort dingen op het spoor. Dan zie je hier dezelfde grondbetekenis van Mefiboset terug.

Maar u weet: bij God bestaan er geen hopeloze situaties. Er is niets hopelozer dan wat Ezechiël hier in dit visioen ziet: een dorre vlakte van doodsbeenderen. Je zou zeggen: dat is over. Menselijkerwijs kan hier niets meer gebeuren. Maar als God gaat spreken... Hij is de levende God, Hij is de God van het leven. En als de mens aan het eind van zijn Latijn is, dan begint God. Ik vind het een mooie uitdrukking: "Ons plafond is Zijn vloer." Waar wij eindigen, daar begint Hij.

Als een mens totaal geen uitzicht meer ziet, als de deuren zijn dichtgedaan, weet u wat God dan doet? Dan opent Hij een venster. Dat is trouwens ook Hebreeuwse symboliek: na de dalet, de deur die dichtgaat, gaat Hij een venster openen, de hee, de vijfde letter, die staat voor genade. Kijk maar, want ik las zojuist vers 11 voor. Dan gaat God het woord doen. Als zij zeggen: "Onze beenderen zijn Mefiboset, onze hoop is vervlogen, het is met ons gedaan", klinkt het: "Daarom, profeteer en zeg tot hen: Zo zegt de Here HERE." Dat wil zeggen: zo zegt Adonai Yahweh.

"Dit is wat jullie zeggen, en naar de mens gesproken is dat volledig correct. Het is een vaststelling: bij die dorre doodsbeenderen valt helemaal niets meer te doen." Daarom zegt Adonai Yahweh: "Zie, Ik open uw graven en Ik zal u uit uw graven doen opkomen." Ook uit het graf der volkeren – ik ga nu niet verder op de diepere betekenis daarvan in – "Ik zal u uit uw graven doen opkomen, o Mijn volk, en u brengen naar het land Israël."

Weg uit Lo-debar, uit de droogte. Jullie zijn gevlucht, het vege lijf moest gered worden. En misschien kunnen jullie niet op je eigen benen staan – ik hoop dat u de beeldspraak begrijpt – maar Ik doe je opstaan. Jullie zijn kreupel, maar Ik doe je opstaan; Ik doe je uit je graven opkomen. Ik ben de God van het leven, de levende God. Die dorre doodsvlakte is niet het einde, het is Mijn begin. Jullie einde is Mijn begin; daar begin Ik.

We gaan weer even terug naar 2 Samuël 9. We weten nu dus waar die Mefiboset verblijft. Er is nog een overblijfsel. David wist het niet, maar er is een overblijfsel en we weten nu ook wie het is. Een jongetje dat op vijfjarige leeftijd kreupel is geworden. We weten nu ook waar hij is: in het huis van Makir, de zoon van Ammiel, in het hopeloze Lo-debar. Daarop...

▶ 40:04 Mefiboset voor de Troon van de Koning ↑ hoofdstukken

Daarop liet koning David hem halen uit het huis van Makir, de zoon van Ammiel uit Lo-debar. Dat hadden we in het vorige vers ook al gelezen, maar dit is nou precies wat ik zojuist bedoelde. En Mefiboset, de zoon van Jonatan, de zoon van Saul, kwam bij David. Hij wierp zich op zijn aangezicht en boog zich neer. Kunt u zich trouwens voorstellen wat er in het hoofd en in het hart van – pardon – Mefiboset gespeeld heeft? Hij was uit het huis van Saul, de grote vervolger van David. Nu had David het voor het zeggen als koning geworden. Die Mefiboset was eigenlijk kreupel geworden dankzij David, als je er even over doordenkt. In ieder geval hebben ze het vege lijf moeten redden en zijn ze gevlucht voor David naar die plaats in het Overjordaanse, naar Lo-debar. Daardoor was hij kreupel geworden. En nu wordt hij gehaald door David. Wat denk je dat Mefiboset gedacht zal hebben? Nou, die is zeer bang geweest, dat kan ik wel vertellen. Dat weet ik absoluut zeker. Zijn voedster, zijn moeder, heeft hem immers meegenomen en is juist gevlucht voor David, omdat het niet veilig was om daar in het land te verblijven.

Maar goed, hij komt dus bij David. Hij werpt zich op zijn aangezicht en buigt zich neer. Houd profetisch de gedachte vast waar we het over hadden: het overblijfsel van Israël dat zal vluchten naar buiten het land wanneer er geen hoop meer is. Maar ze mogen weer terugkomen. En wat zullen ze doen? Ze buigen inderdaad ook voor de Zoon van David, precies wat Mefiboset hier doet voor David. En David zei tegen Mefiboset: "Mefiboset!" Hij antwoordde: "Hier is uw dienaar." David sprak tot hem: "Vrees niet." Dat suggereert dus dat hij erg bang was, en dat is nogal logisch. Maar "wees niet bang", dat vind je vaker. Volgens mij ook in die geschiedenis waar jij het zojuist over had, Ton, als de Heer de storm stilt. Vrees niet, wees niet bang. Waarom? Omdat Hij een God van het leven is, die geen hooploze gevallen kent. Die de storm stilt, die de zee beheerst en die alles in Zijn hand heeft. Als je Hem kent, daarop spreekt David tot hem: "Vrees niet, want ik zal u voorzeker trouw bewijzen."

Ik herinnerde er zojuist al even aan dat dit woord "chesed" is. Dat is kindness, de vriendelijkheid. Maar hier wordt het dan weer vertaald met trouw. Dat zit er namelijk ook in: God houdt Zich aan Zijn woord. En in dit geval houdt ook David zich aan zijn woord. Waarom moet je niet bang zijn? "Ik zal u voorzeker," zegt David dan, "trouw bewijzen ter wille van uw vader Jonatan." Denk er even goed aan: dit had niets te maken met wie Mefiboset was. Wat Mefiboset op zijn kerfstok had, wel of niet, doet totaal niet ter zake. Het gaat er puur om dat David aan Jonatan dacht en aan zijn verbond met Jonatan. Daarom. Dit staat los van prestaties of wanprestaties van Mefiboset; het heeft er totaal niets mee te maken. Dat is genade. Dat is precies wat genade is. We worden aanvaard, niet op basis van wat wij zijn, nee, op basis van wat een ander voor ons geregeld en gedaan heeft. "Ik zal u voorzeker trouw bewijzen ter wille van uw vader Jonatan."

Ja, en dit herinnert dus ook aan de eed die David gezworen had aan Jonatan. De eed, niet zomaar een belofte. Nee, bij een eed roep je God er ook bij als een tweede getuige. Vandaar ook die opgeheven vingers: de eed. Laten we nog even naar 1 Samuël 20 gaan. Daar lees je dit. Dit is dus nog in de tijd dat David de verworpen koning is en hij moest komen bij zijn schoonvader. Om het nog wel even wat ingewikkelder te maken: Saul was niet alleen de koning en zijn concurrent, maar hij was ook nog eens een keer zijn schoonvader. David was immers getrouwd met de dochter van Saul. Bent u er nog allemaal? Als je niet goed opgelet hebt op de beroemde zondagsschool, dan raak je nu de draad kwijt, maar dat maakt niet uit. Het is een mooie geschiedenis in 1 Samuël 20, waarin David die belofte doet. Hij moest komen bij het offerfeest en hij verbergt zich twee dagen, om op de derde dag weer tevoorschijn te komen. Dat betekent verder niks hoor, maar in die geschiedenis maakt hij een heel wonderlijke afspraak met Jonatan in het veld. Met een steentje en een jochie dat erbij wordt geroepen om verborgen aanwijzingen te geven.

Mooie geschiedenis. Afijn, om een lang verhaal kort te maken: David en Jonatan ontmoeten elkaar en David doet een plechtige belofte, een eed. Dan vraagt Jonatan eerst nog dit aan David: "Zult gij mij niet, indien ik dan nog in leven ben... de goedgunstigheid van de HERE betonen, zodat ik niet sterf?" Dat vroeg hij dus, want ook Jonatan vreesde voor zijn leven omdat hij het op een akkoord had gegooid met David. Hij was dus ook niet veilig voor zijn eigen vader. "Gij zult mijn huis," zegt hij dan ook, "nimmer uw trouw onttrekken." Let op dit: "Gij zult mijn huis" – dus ook mijn kinderen en mijn huisgezin – "nimmer uw trouw onttrekken." Dat is precies waar hier in 2 Samuël 9, in de geschiedenis van Mefiboset, op gedoeld wordt. David had een belofte gedaan aan Jonatan, niet alleen over Jonatan zelf, maar ook over zijn huis. Dat hij nooit zijn trouw zou onttrekken, ook dan niet als de HERE alle vijanden van David van de aardbodem uitroeide.

Want zo zou het namelijk ook nog eens een keer gaan. Het zou heel goed denkbaar zijn dat David, als hij eenmaal koning geworden zou zijn, korte metten zou maken met zijn grote tegenstander en het hele huis van Saul. Maar Jonatan vraagt ook daar: "Zult mijn huis ook nimmer uw trouw onttrekken." En dan lees je: "En Jonatan liet David opnieuw zweren" – dubbel dus – "bij zijn liefde voor hem, want hij had hem lief als zichzelf." Dat zijn prachtige woorden in de Bijbel over die liefde tussen David en Jonatan. In de Statenvertaling kun je het ook nalezen: "Want hij had hem lief met de liefde van zijn ziel." Dat is die eed, die belofte die David vele jaren geleden aan Jonatan had gedaan. Maar goed, we gaan nu weer even terug naar 2 Samuël 9.

▶ 48:29 Pure Genade: een Dode Hond aan de Koningstafel ↑ hoofdstukken

Mefiboset staat daar op krukken, stel ik me zo voor. Hij valt voor David op zijn gezicht. En David zegt: "Wees niet bang. Ik gedenk mijn belofte aan Jonatan, aan jouw vader, die ik hem ooit gedaan heb. Ik zal u alle landerijen van uw vader Saul teruggeven en gij zult voortdurend aan mijn tafel eten." Laten we hier eerst even bij stilstaan. David zegt: "Ik zal u alle landerijen teruggeven." Dus het hele gebied, alles wat jouw grootvader Saul bezat, dat krijg jij. Dat is heel bijzonder. Dat is ook met recht chesed van God, dat wil zeggen: genade, goedgunstigheid en trouw van God. Want menselijkerwijs gesproken zou je zeggen: met dat huis van Saul maak ik korte metten, dat is over en uit. Maar nee, David zegt: "Jij bent het overblijfsel, jij krijgt alles wat de koning bezat, wat jouw opa bezat. Ik zal het je allemaal teruggeven en je zult voortdurend aan mijn tafel eten."

Dat "geregeld" in de vertaling is trouwens een magere omschrijving. Zoals je ziet in de Concordant Version staat er "voortdurend", niet "met enige regelmaat". Nee, je zult voortdurend aan mijn tafel eten. Je kunt bij mij binnenkomen wanneer je wilt; wanneer wij eten, hoor jij er helemaal bij. Meestal wordt dit woord in de Bijbel met "voortdurend" of "altijd" vertaald, en slechts een enkele keer met "geregeld". Dat is veel te mager; je zult voortdurend aan mijn tafel eten.

En toen boog hij zich neer. Je kunt het je voorstellen: hij was doodsbang, letterlijk en figuurlijk, toen hij bij David moest komen. En dan krijgt hij dit te horen. Hij boog zich neer en zei: "Wat is uw knecht, dat gij u bekommert om een dode hond als ik?" Een dode hond... dat is een onderwerp apart natuurlijk. Een hond was in de Bijbel — en bij ons thuis trouwens ook niet — niet zo’n geliefd dier. Geen huisdier. Een levende hond was al niet geliefd, laat staan een dode hond. Ik ken iemand die zei: "Ik heb maar één soort honden waar ik van houd, en dat zijn dode honden." Ik zie hier hondenliefhebbers zitten, sommigen zelfs werkzaam in de honden... maar even alle gekheid op een stokje: een hond in de Bijbel is geen geliefd huisdier, maar een straathond. Daar zit veel verachting in. En Mefiboset doet daar nog een schepje bovenop: hij zegt niet "hond", maar "dode hond". Nog minder dus. "Wat is uw knecht dat gij u bekommert om een dode hond als ik ben?"

Het ging niet om wie Mefiboset was. Het ging om Davids trouw en de eed die hij gezworen had. Dat is de reden. Het is een schitterende illustratie van wat Gods genade en Gods trouw is. Het heeft niets te maken met wie een mens is. Mefiboset heeft volkomen gelijk als hij vraagt: "Wie ben ik?" Hij is zo verbaasd. Hij buigt zich neer en vraagt vol verwondering dat de koning dit doet. Ik moest hierbij aan een ander denken: aan Paulus. Dat is geen gekke vergelijking, want Paulus heette eerst Saulus. En Saulus kwam uit dezelfde stam als waar koning Saul vandaan kwam: de stam Benjamin. Ook Mefiboset was uit de stam Benjamin. Mefiboset zei: "Ik ben een dode hond, meer niet." Weet je wat Paulus over zichzelf zei? Dat hij een misgeboorte was. Maar juist daarom was hij zo geschikt als etalage van Gods genade.

Ik lees verder in vers 9. Nadat David dit gesprek met Mefiboset heeft gehad, riep de koning Siba, de knecht uit het huis van Saul, en zei tegen hem: "Al wat aan Saul en aan zijn hele huis toebehoorde, dat geef ik aan de zoon van uw heer." Dat wil zeggen: aan de zoon van Jonatan. "Gij moet voor hem het land bewerken," zegt hij tegen Siba, "gij, uw zonen en uw knechten, en de oogst binnenhalen, opdat de zoon van uw heer te eten hebbe." Dat is nogal wat! Het wordt nu ook nog eens praktisch geregeld. Het is niet alleen dat Mefibosets leven gespaard wordt, nee, hij krijgt de hoogste plaats in het paleis aan de koningstafel. Maar dat is niet genoeg: hij krijgt alle landerijen van zijn opa, koning Saul, in bezit. En moet hij daar zelf voor werken? Helemaal niet. Hij krijgt het puur uit genade en er wordt voor hem gewerkt. Tegen Siba wordt gezegd: "Gij moet voor hem het land bewerken, met uw zonen en uw knechten, opdat de zoon van uw heer — Mefiboset dus — te eten heeft." En Mefiboset zelf zal voortdurend aan de tafel van de koning eten. Dat zijn de verhoudingen. "Weet dat goed, dit heb ik zo geregeld." Dit is omdat David ooit die eed had gezworen aan Jonatan. Daarom krijgt deze gehandicapte man, die naar menselijke maatstaven zeker in die tijd niet veel waard was, dit zomaar geschonken.

Siba had vijftien zonen — dat zullen er niet van één vrouw geweest zijn, stel ik me zo voor — en twintig knechten. Reken maar uit: dat betekent dat hij al 36 man personeel had. Siba zelf, zijn vijftien zonen en de twintig knechten... dat is zes kwadraat. Denk er eens over na: zoveel man personeel, zes maal zes. En Siba zei tot de koning: "Geheel zoals mijn heer de koning zijn knecht gebiedt, zal uw knecht doen." Siba stribbelt niet tegen, integendeel, hij gaat er helemaal mee akkoord. Dus at Mefiboset aan de tafel van David als een van de zonen van de koning. Hij was daar kind aan huis. En dit kreeg hij zomaar, om niet.

Er staat ook nog dat Mefiboset een jonge zoon had. Je moet even terugrekenen: hij was vijf jaar oud toen hij vluchtte. Toen werd David koning. Inmiddels was David koning in Jeruzalem, dus zijn we zeker zeven jaar verder. Hij is nu dus minstens twaalf. Het hoeft natuurlijk niet meteen in het eerste jaar van Davids regering in Jeruzalem te zijn geweest dat hij Mefiboset liet komen, maar al te lang kan het niet geduurd hebben. Mefiboset zal dus een puber zijn geweest, ergens tussen de twaalf en zeventien jaar. Hij kreeg een jonge zoon — in de tekst staat "kleine zoon", wat logisch is als je een zoon krijgt — en die heette Micha. Weet u wat Micha betekent? "Wie is als God?" Mefiboset heeft in de trouw die David hem bewees, in die goedgunstigheid, de chesed van God gezien. Er staat nog bij dat allen die in het huis van Siba woonden, knechten van Mefiboset waren. De "dode hond" uit Lo-Debar, die had moeten vluchten voor zijn leven en die niet op zijn eigen benen kon staan, was nu verheven tot deze koninklijke positie. Een geweldig bezit, personeel, een plaats aan de koningstafel... Waarom? Dat is genade.

Het laatste vers, vers 13: Mefiboset woonde nu te Jeruzalem. Hij was in Lo-Debar en nu in Jeruzalem, de stad van de belofte, de stad van vrede, Jeru-Shalom. Daar woonde hij, waar de troon van David was. Waarom? Omdat hij voortdurend aan de tafel van de koning at. En er staat nog bij — je zou zeggen dat het dubbelop is: "Hij nu was verlamd aan beide voeten." Ja, maar dat wisten we al! Lees dit nu eens Bijbels en niet als westerse journalistiek, want dan zou je zeggen dat dit overbodige informatie is.

▶ 59:29 Micha 4: het Kreupele tot een Overblijfsel ↑ hoofdstukken

Dan wil ik afsluiten met een woord uit Micha 4. Micha, u weet het? Zo heette de zoon van Mefiboset. Dit is trouwens een andere Micha, maar daar gaat het even niet om. De profeet Micha, weet u wat hij zei? Dit: "Te dien dage" – weer die profetische aanduiding die verwijst naar dat Messiaanse koninkrijk. "Te dien dage," luidt het woord van Yahweh, "zal Ik het kreupele verzamelen en het verstrooide bijeenbrengen."

Hier gaat het weer over dat overblijfsel van Israël. Dat wordt "kreupel" genoemd. En degenen over wie Ik kwaad heb doen komen – die oordelen, de gerichten – of iemand die tijdens een vlucht kreupel is geraakt. Ik zal het kreupele verzamelen en het verstrooide bijeenbrengen. En Ik zal het kreupele stellen tot een overblijfsel en het verdrevene tot een machtig volk.

Kijk, daar is God die aan het woord is. Je herkent natuurlijk onmiddellijk de vader van Micha: Mefiboset. En de Heere Yahweh zal Koning over hen zijn op de berg Sion, dat wil zeggen daar in Jeruzalem. En waar is die kreupele dan? Aan de tafel des Konings, in een koninklijke positie, puur om niet. Kijk, dat is genade. En ik stel voor dat we daar een lied over gaan zingen.