▶ 00:00 Introductie: Jacobs Verblijf bij Laban ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, beste vrienden. Ik wil u vanmorgen heel graag eens meenemen naar een geschiedenis die u aantreft in Genesis, het eerste Bijbelboek. Het betreft een geschiedenis die voor een aantal van u wellicht nauwelijks bekend is. Weliswaar is de figuur waar we het over hebben een zeer bekende: Jakob. We vinden dan ook een uitgebreide beschrijving van zijn, mag ik zeggen, memoires. Wellicht dat hij ze ook – daar ga ik tenminste vanuit, dat heb ik bij een andere gelegenheid ooit wel eens uitgelegd – zelf heeft opgetekend. Ik geloof dat de aartsvaders hun eigen geschiedenissen hebben opgetekend en dat ook Jakob daarop geen uitzondering is geweest. Zo is het boek Genesis een compilatie van levensverhalen die door de personen zelf zijn opgetekend en ooit later zijn verzameld en verder geredigeerd door Mozes.

Dit is een geschiedenis die we vinden in hoofdstuk 30 van Genesis. Jakob bevindt zich dan bij zijn oom Laban. U kent wellicht de voorgeschiedenis. Jakob had zich door zijn truken enorm in de nesten gewerkt vanwege het bedrog van zijn vader en ook van zijn broer. Hij dacht God een handje te moeten helpen. God had gewoon gezegd hoe het zou gaan en het eerstgeboorterecht was hem beloofd, maar Jakob dacht dat hij daarvoor wat moest betalen. Hij heeft zich inderdaad in de problemen gewerkt. Uiteindelijk moest hij vluchten vanwege ongeloof, want dat was het. Hij was wel heel erg actief en met werken bezig, maar het was ongeloof. Het bracht hem uiteindelijk in het buitenland bij zijn oom Laban – in elk geval was het familie.

Daar verblijft hij een hele tijd. Eerst moet hij zeven jaren werken voor Lea. Dat is ook nog een heel verhaal, want hij kreeg een koekje van eigen deeg toen hij daar in het buitenland ook werd bedrogen door zijn oom Laban. Hij moest in eerste instantie zeven jaar werken voor Lea, terwijl hij eigenlijk voor Rachel ging. U kent de uitdrukking: "maar zie, het was Lea." Later volgden er nog eens zeven jaren, en aan het einde van die periode bevinden we ons als we opslaan bij Genesis 30 vers 25. Aan het einde van die periode van veertien jaar dat hij daar verblijft, gaat hij een afspraak maken met zijn oom Laban. Het zou overigens nog zes jaar duren voordat hij daadwerkelijk zou terugkeren naar het land, zoals ik straks ook zal laten zien.

We stappen binnen in Genesis 30 vers 25 en daar lezen we: "Nadat Rachel Jozef gebaard had..." Rachel was de vrouw waar hij aanvankelijk voor ging, maar die hij als tweede kreeg en die bovendien onvruchtbaar bleek in eerste instantie. Maar zij baarde Jozef, en dan lees je dat Jakob tot Laban zei: "Laat mij nu vertrekken." Dit is inderdaad na die periode van veertien jaar. Mede door de ervaringen die hij bij Laban had opgedaan, wist hij dat hij te maken had met een zeer onbetrouwbaar man. Jakob zegt: "Laat mij vertrekken opdat ik naar mijn geboorteplaats en mijn land ga." Terugkeer dus. Laat ik u dit vertellen en u meteen al wat op het goede spoor zetten: dit zijn geschiedenissen die Jakob zelf heeft opgetekend, dingen die hij allemaal zelf heeft meegemaakt.

▶ 04:07 Profetische Waarheden over het Huis van Jacob ↑ hoofdstukken

Maar in die geschiedenissen zien wij profetische waarheden uitgebeeld; dingen die niet alleen maar gaan over Jakob, maar daar ver bovenuit reiken. En daar ook ver vooruit reiken. Dat wil zeggen, het zijn waarheden die in Jakobs leven manifest worden, maar uiteindelijk spreken van het huis van Jakob. Het huis van Jakob kwam ook in het buitenland terecht door ongeloof, omdat ze meenden te moeten werken. Ik bedoel gewoon de diaspora; Israël werd verstrooid onder de volkeren.

Voor een periode van twintig jaar lees je van Jakob... We hebben drie weken geleden, toen we hier waren, gezien dat het huis van Jakob voor een periode van 2000 jaar zou verblijven in de volkerenwereld. Maar u herkent de overeenkomst: 20 jaar en 2000 jaar. Jakob verbleef twintig jaar daar in het buitenland en zou dan weer terugkeren naar het land. In vers 26 leest u dat hij dat tegen Laban zegt; hij richt het woord tot hem: "Geef mij mijn vrouwen — want het waren er twee — en kinderen om wie ik u gediend heb. Opdat ik moge heengaan, want gij weet welke diensten ik voor u verricht heb." Het was gewoon eerlijk volgens afspraak allemaal gegaan.

Dan vers 27. Daarop zei Laban tot hem: "Mocht ik uw genegenheid gewonnen hebben." Letterlijk staat er — als u een Statenvertaling hebt, kunt u dat ook controleren en zien — letterlijk staat er: "Mocht ik genade vinden in uw ogen." We vinden van Laban niet veel goede uitspraken, maar dit is een hele goede. Hier is Laban heel deemoedig. Hij erkent toch wat het verblijf van Jakob voor hem betekend heeft. Hij zegt: "Ik heb waargenomen dat de HEER mij om uwentwil gezegend heeft." Dat wil zeggen, zodra Jakob daar kwam bij Laban, begon de zegen in het huis van Laban duidelijk en zichtbaar te worden. Ik heb dat waargenomen.

En dat zie je trouwens iedere keer in het boek Genesis. Je leest dat bij Abraham, en later lees je het ook van Jozef, die zojuist geboren was uit moeder Rachel. Van Jozef lees je ook in Genesis 39 dat hij bij Potifar is. Op het moment dat Jozef bij Potifar komt, lees je dat alles wat daar in het huis van Potifar plaatsvindt, gezegend wordt. En dan lees je er ook bij: het was om het verblijf van Jozef daar. Dat wil zeggen, Jozef verbleef daar en dat had een enorme zegenrijke uitwerking. Dat was met Jakob ook het geval.

Was dat nou zo'n brave vent of zo'n goede kerel? Nou, eerlijk gezegd, als je zo zijn verhaal leest, zeker in de eerste hoofdstukken, dan gaat mijn sympathie nou niet direct naar hem uit. Was het een goede vent? Nee, maar hij was iemand aan wie God Zijn belofte had verbonden. Niet op basis van zijn verleden of van zijn prestaties, of omdat het zo'n goede kerel was, maar omdat Gods keuze juist meestal gaat naar de gevlekte, naar de gestreepte en naar de zwarte schapen. Daarom; niet omdat hij zo goed was. En Jakob had inmiddels, dat moet ik er ook bij zeggen, zijn les geleerd. Hij had geleerd — hij moest nog meer leren — maar hij had geleerd dat het niet aankwam op zijn eigen trucs en zijn eigen bedenksels. Integendeel, daar liep hij alleen maar mee vast en zat hij God voor de voeten.

Jakob was daar bij Laban en het huis van Laban werd gezegend. Later trouwens — ik heb onlangs een kort stukje op mijn website daar ook nog aan gewijd — moet ik onwillekeurig denken aan 1 Korinthe 7. In 1 Korinthe 7 lees je van de vrouw die gelooft, maar een ongelovige man heeft, of de man die gelooft, maar een ongelovige vrouw heeft. Dat kan door omstandigheden zo zijn. Dan lees je dat in dat huis de ongelovige man en de kinderen geheiligd zijn, dat wil zeggen in die betekenis en context: gezegend. Gewoon vanwege het feit dat jij een gelovige mag zijn en Hem mag kennen. Daar gaat een impact van uit, daar gaat kracht van uit. Niet omdat jij iets doet, maar gewoon het loutere feit dat jij het Woord mag kennen en dat uit mag stralen.

Afijn, Laban had het gewoon ook waargenomen. Laban, die loog zo gemakkelijk, maar hier lees je dan toch in elk geval dat hij de waarheid spreekt: "Ik heb waargenomen dat de HEER mij om uwentwil gezegend heeft." En hij zei: "Bepaal wat uw loon bij mij zal zijn en ik zal het geven." Nou, dat klinkt heel royaal, maar dat bleek helemaal niet zo royaal te zijn hoor. Eigenlijk geeft hij een blanco cheque aan Jakob en hij zegt: "Nou, vul maar in. Wat wil je loon?" Dat zou mooi zijn, hè? Ja, ik zie sommige mensen dat denken: dat mijn werkgever zou zeggen: "Nou bepaal maar wat je loon is, jij mag het zeggen." "Bepaal wat uw loon bij mij zal zijn en ik zal het geven." Ja, dat klinkt aantrekkelijk, hè?

Maar goed, dan neemt Jakob weer het woord. En daarop zei hij tot hem: "Gij weet zelf hoe ik u gediend heb en hoe het met uw kudde bij mij gegaan is. Want wat gij bezat voordat ik kwam was weinig, maar het heeft zich uitgebreid in menigte." Dus veertien jaar geleden toen hij hier kwam, had je bijna helemaal niets, maar het heeft zich uitgebreid in menigte. Later lees je dat als Jakob inmiddels vertrekt — dat is dus nog weer een jaar of zes verder, aan het einde van die periode van twintig jaar — dat hij tegen Laban zegt: "Het is nu twintig jaar dat ik bij u geweest ben, en uw ooien en uw geiten hebben geen misdracht gehad." En dat kan duiden op de kwaliteit. Dat wil zeggen, het was een sterke kudde. Ja, dat is de ene kant, maar het betekent ook dat de kudde was uitgebreid in menigte. Geen misdracht.

Dus ja, Laban heeft dat waargenomen; hij zag dat het zo ging. En dan staat er nog bij: "De HEER heeft u gezegend, waarheen ik mijn voet ook wende." Ik heb het 'u' en 'ik' expres even in een boldface lettertype gezet. Waarom? Omdat het zo precies aangeeft hoe de lijn ligt. De HEER heeft u gezegend, waarheen ik mijn voet ook wende. Dat wil zeggen, de zegen liep via Jakob. Dus Jakob kwam daar en het huis van Laban werd gezegend, de kudde werd uitgebreid in menigte en er vond geen misdracht plaats. Onmiskenbaar was dat.

Nu dan, Jakob vervolgt zijn verhaal: "Nu dan, wanneer zal ik ook eens voor mijn eigen huis kunnen gaan werken?" Hij was de hele tijd in de weer geweest voor Laban, ook trouwens volgens afspraak — zeven jaar en nog een keer zeven jaar — maar nu wilde hij voor zijn eigen huis aan de gang. Dat wil zeggen, ik heb het even expres bijvermeld: dat is dus het huis van Jakob. Als Jakob dat zegt: "voor mijn eigen huis", het huis van Jakob. Maar ik hoop ook dat als ik het zo formuleer, dat u zegt: "Hé, het huis van Jakob, dat is toch de term die de profeten zo dikwijls hanteren wanneer het gaat over het volk van Israël?" Nou ja, ik zeg het volk van Israël, maar het is heel opmerkelijk dat het 'Jakob' wordt genoemd wanneer het nog gaat om iemand die zelf meent te moeten werken. Israël krijgt die naam wanneer het leeft in en uit geloof. Er staat ergens in Numeri geloof ik: "Er is een woord gezonden tot Jakob en het is gevallen in Israël." Hij zendt het tot Jakob, maar als het valt, dan heet het Israël.

Maar hier lees je dus over het huis van Jakob. En profetisch heeft het daar ook mee te maken. Die periode van twintig jaar in het buitenland heeft te maken met het huis van Jakob in de diaspora, in de verstrooiing. Maar Jakob maakt nu dus de afspraak met Laban: "Laban, ja ik wil nu ook voor mijn eigen huis wat aan de gang gaan." En vervolgens in vers 31 vroeg Laban: "Wat zal ik u geven?"

▶ 13:58 Jacobs Voorstel: Handelen in Geloof en Gerechtigheid ↑ hoofdstukken

Maar Jakob zeide: "Gij behoeft mij niets te geven." Daaruit blijkt trouwens ook dat Jakob inmiddels een les geleerd had. "Gij hoeft mij niets te geven," zegt hij tegen Laban. "Ik zal wederom uw vee weiden en hoeden; dat wil zeggen: zoals de voorgaande veertien jaren, volgens afspraak. Indien gij mij slechts dit wilt toestaan..."

En nu komt zijn voorstel. "Ik zal heden door al uw kleinvee gaan – uw kudde, zoals de vertaling dat heeft – en daaruit elk gespikkeld en gevlekt stuk kleinvee afzonderen, evenals elk zwart stuk onder de schapen. En wat gevlekt en gespikkeld is onder de geiten, dat – of zoals in de Statenvertaling staat: 'zulks' – zal mijn loon worden." Er staat eigenlijk 'worden'. Dat is belangrijk hoor!

Kijk, wat hier gezegd wordt, is dat die kudde van Laban, die in menigte was uitgebreid, nu gesorteerd wordt. Jakob zou daar, samen met Laban, alle gespikkelde, gevlekte en zwarte dieren uitselecteren. Alle bonte schapen en de zwarte schapen zouden eruit genomen en apart gezet worden. En dan staat er: "mijn eerlijkheid", maar als u een Statenvertaling hebt, staat het daar correct: "Mijn gerechtigheid zal morgen voor mij spreken."

Morgen betekent hier niet alleen de dag van morgen, maar gewoon: in de toekomst. Niet alleen heden, maar ook in de toekomst zal mijn gerechtigheid blijken. En wat is gerechtigheid in de Bijbel? Dat zou je eigenlijk aan de opa van Jakob moeten vragen. Daar lees je al: "Abraham geloofde God, en het werd hem tot gerechtigheid gerekend." Dat is hier ook het geval. Jakob doet hier een voorstel – ik zal straks precies uitleggen wat er gebeurt – maar daaruit blijkt Jakobs geloof. Want hij doet iets wat naar de mens gesproken niet slim is. Ook Laban dacht: "Hé, dat is een goed voorstel, daar moet ik op ingaan."

Maar Jakob zegt: "en mijn gerechtigheid..." Nee, het gaat niet om Jakobs eerlijkheid; het gaat om zijn gerechtigheid. Het gaat om het feit dat hij recht doet. Dat wil zeggen: hij doet recht aan het woord van God en aan Gods belofte. "En mijn gerechtigheid zal morgen voor mij spreken, wanneer gij mijn loon zult komen bezichtigen. Alles wat niet gespikkeld of gevlekt is onder de geiten, of zwart onder de schapen, dat zal als door mij gestolen gelden."

Kijk, het idee is dit: daar was de kudde van Laban. Daar worden alle bonte, gevlekte, gestreepte en zwarte schapen uit weggenomen. Dus alle witte schapen blijven voor Laban over. Laban betekent trouwens 'wit', weet u dat? Dat gebeurt er dus: die zwarte, gestreepte en bonte schapen worden allemaal uitgeselecteerd. Vervolgens wordt er afgesproken dat Jakob de witte kudde die is overgebleven gaat weiden. Alles wat daar de komende jaren vervolgens nog uit geboren zou worden, dat zou voor hem zijn. Dat wil zeggen: alles wat zwart, gespikkeld of gestreept zou zijn, dat zou voor Jakob zijn. Dat zou zijn loon worden.

Je zou zeggen: ja, dat is niet logisch en niet slim, want bij die witte schapen zal het 'witte gen' toch... Ik heb daar geen verstand van hoor, beste mensen, maar het witte gen zal toch dominant wezen? Daar zal niet veel gestreept, gevlekt of zwart uit voortkomen. Maar Jakob zegt: "Gij hoeft mij geen loon te geven." Nee? In wezen maakt hij God hiermee tot de Scheidsrechter. God zal mij loon geven. En het zal overduidelijk zijn: wat er in die witte kudde van Laban vervolgens nog aan zwart en gespikkeld vee geboren wordt, dat is dan onbetwistbaar voor Jakob.

Nou, en daarop lees je in vers 34: "Daarop zeide Laban: Zie, het geschiede naar uw woord." Laban dacht: "Ja, dat is precies wat voor mij voordelig is." Daarom ging hij daar ook direct mee akkoord. Toen zonderde hij – en dan gaat het over Laban – op die dag de gestreepte en de gevlekte bokken af, en alle gespikkelde en gevlekte geiten; alles waaraan iets wits was, benevens alles wat zwart was onder de schapen. En hij stelde het onder de hoede van zijn zonen. Dat wil zeggen: onder de hoede van zijn eigen zonen, de zonen van Laban dus. Jakobs zonen waren trouwens nog maar een paar jaar oud; de oudste was geloof ik pas zes of zeven jaar oud. Het gaat hier dus echt over Laban, ziet u?

In vers 36 lees je wat er vervolgens gebeurt: "En Laban bepaalde een afstand van drie dagreizen tussen zich en Jakob." Daar hebben we het al eens een keer over gehad, maar daar ga ik nu verder niet op in, want dat voert te ver. Laban bepaalde dus een afstand van drie dagreizen tussen zich en Jakob, en Jakob weidde het overige vee van Laban. Dus dit is het idee: alle gevlekte, gestreepte en zwarte schapen worden onder leiding van Labans zonen gesteld. Dan wordt er een afstand van drie dagreizen bepaald, zodat het vee zich niet met elkaar kan gaan vermengen; een hele duidelijke afstand. De witte kudde van Laban wordt vervolgens onder de hoede van Jakob gesteld, en alles wat hieruit aan gestreepte, gevlekte en zwarte dieren geboren zou worden, dat zou in het vervolg voor Jakob zijn. Naar de mens gesproken zou je zeggen: "Ik geef je weinig kans." Het is niet slim, maar het is Jakobs eigen voorstel.

▶ 21:04 De Staven: een Embleem van Opstanding en Nieuw Leven ↑ hoofdstukken

Nou, dan lees je: "Toen nam Jakob zich verse takken." Ik moet daar even iets bij zeggen, want dit wordt bijna altijd opgevat als een slimme truc van Jakob. Alsof hij dan toch weer heel sluw of slim, zelfs gemeen bezig zou zijn geweest. Maar dat is niet zo. Dit was, wat we in het vervolg ook lezen, geen slimme truc van Jakob; het is geloof. Het is gerechtigheid.

Maar voordat ik dat toelicht en kan uitleggen, wil ik eerst nog even iets rechtzetten. Het is namelijk zo jammer dat de vertaling dit weergeeft met "takken". Dat staat er niet. In de Statenvertaling staat er "roeden" — ik kom daar straks nog op terug — maar er staat letterlijk het woord "staven". Dat is het meervoud van "staf". Hier staat het woord dat elders ook weergegeven wordt met staf, zoals in: "Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij." Dat woord is het. De staf waarvan je ook leest dat Jakob, als hij inmiddels terugkeert en de Jordaan overgaat, deze in zijn hand houdt.

Een staf heeft in de Bijbel altijd te maken met opstanding. Dat kan ik op voorhand gewoon aangeven: het is iets waardoor je kunt opstaan en staande kunt blijven, en het heeft ook altijd te maken met het voortbrengen van nieuw leven. Vraag het maar eens een keertje na aan Aäron, die ook een staf had die levend werd bij het huis van zijn vader. Later lees je dat die staf van Aäron in het heiligdom neergelegd wordt, en als die staf er de volgende morgen vroeg uitgehaald wordt, wat blijkt dan? Die had witte amandelbloesem voortgebracht en zelfs vruchten. Een staf brengt leven voort; een staf spreekt altijd van leven. En dat is het woord dat hier gebruikt wordt.

Het is dus jammer dat men het heeft weergegeven met "takken". U zegt: "Het waren toch takken?" Ja, ongetwijfeld, dat blijkt wel uit de context. Maar het gaat er juist om dat het een "staf" heet. De staf verwijst naar Hem die nieuw leven voortbrengt. Dat blijkt ook al uit het bijvoeglijk naamwoord: bij "verse takken" staat er eigenlijk "sappige takken". In de Statenvertaling staat er "groene takken". Dat heeft alles te maken met nieuw leven.

We moeten eens opletten wat Jakob dan doet. "Toen nam Jakob zich verse staven van populieren, amandelbomen en platanen." Hier heb je de amandelbomen weer. En platanen. "En schilde daarop witte strepen door het wit aan de takken te ontbloten." Wat ben je nu aan het doen, Jakob? Denk je werkelijk dat dat gaat helpen? Ja, Jakob wist namelijk hoe het zat. Kijk wat hij hier doet; dat komt in de vertaling vaak niet helemaal goed uit de verf. Als u de Statenvertaling hebt, dan staat er: "ontblotende het wit, hetwelk aan die roeden was." Die staven dus.

Wat hier eenvoudigweg uitgebeeld wordt, is niets anders dan de besnijdenis. Wat Jakob doet, is de staf ontbloten, de roede. Ik hoop dat u begrijpt dat de woorden die ik nu gebruik dubbelzinnig zijn; de staf staat voor het mannelijk geslacht. Wat Jakob hier doet door het wit aan de takken te ontbloten, is als het ware die staven besnijden. Dat is wat hij doet. Vandaar dus deze handeling; dit is een embleem van de besnijdenis. De vrucht wordt zichtbaar gemaakt. En dat is geloof, hoor! Ik kan dat verder aantonen en laten zien. Want dan lees je in vers 38: "Hij legde de staven die hij geschild had in de troggen, in de drinkbakken waar het kleinvee kwam drinken." Vlak voor het kleinvee. Dan moet ik nog op iets wijzen.

▶ 26:11 Levend Water bij de Weggewentelde Steen ↑ hoofdstukken

Want als je een hoofdstuk terugbladert naar Genesis 29, dan lees je dat Jakob, nadat hij gevlucht is bij zijn familie, daar bij Laban aankomt. Hij ontmoet daar als eerste Rachel, die de kudde van haar vader hoedt en weidt. En wat lees je dan? Wanneer Jakob haar ziet – en die kudde zou geweid moeten worden bij de put – dan wacht Rachel daar om die kudde te drenken. Waarom? Omdat er bij die put een hele zware steen lag; de herders moesten die steen gezamenlijk wegwentelen, zodat de kudde gedrenkt kon worden. Maar op het moment dat Jakob Rachel ziet en haar ontmoet, dan lees je dat Jakob... Wij zeggen altijd dat hij zo'n huisman was en geen kracht had, maar dan lees je dat hij in zijn uppie alleen de steen wentelde. Want zo staat het er: Jakob wentelde de steen van de opening van de put en drenkte het vee van Laban.

Waarom haal ik dat hier aan? Omdat je hier eigenlijk een soortgelijk fenomeen ziet. Wat zie je? De kudde wordt gedrenkt. In eerste instantie bij een weggewentelde steen, en hier bij staven die 'besneden' zijn. Laat ik het in gewoon Nederlands zeggen, duidelijk en zonder beeldspraak: de kudde krijgt water bij de opstanding. Ze drinkt levend water. Want dat drinken van de kudde, het drinken van die schapen, spreekt van datgene waardoor ze gevoed worden. Het spreekt van het Woord van God; dat is immers levend water.

Hier blijkt ook dat het terecht levend water is; dat is de uitbeelding. Die staven waren besneden, en in de Bijbel is de besnijdenis ook een uitbeelding van dood en opstanding. Aan de ene kant wordt het mes in het vlees gezet – niets van de mens – maar wat zichtbaar wordt gemaakt, is de vrucht: nieuw leven. God had ook een belofte gegeven van nieuw leven: zaad uit een verstorven man, met de besnijdenis als teken. Nieuw leven, dat is wat de staf altijd uitbeeldt. Opstanding, dat hoef ik toch niet uit te leggen? Bij andere gelegenheden hebben we dat ook wel eens gedaan. Dat is wat Jakob wist en wat hij uitbeeldt. Het was geen truc, het was geloof.

Kijk, wij denken altijd heel causaal, in termen van oorzaak en gevolg: als je dit doet, gebeurt er dat. Maar in de Bijbel zie je een heel ander type denken: typologisch. Je legt dwarsverbanden. Je weet gewoon dat het ene met het andere te maken heeft. Wij zeggen: "Ja, maar wat voor invloed kan het leggen van een staf die je geschild en besneden hebt nu hebben op die kudde?" Als je puur exact denkt in de termen van de wetenschap, dan snap je het niet. Maar als je gelooft in een God die alles gemaakt heeft, waarbij alles met alles samenhangt en alles spreekt van één ding, dan geloof je niet dat er geen verband tussen het een en het ander zou bestaan.

Dat is namelijk wel degelijk het geval. Jakob was niet onkundig en haalde geen domme truc uit; hij handelde uit geloof. Hij beeldde de opstanding uit door die staven te besnijden. Hij legde dat bij het water van de kudde en wist dat het zijn uitwerking zou hebben. En dat had het ook: het werd als het ware levend water. Daarom haalde ik dat verhaal van die weggewentelde steen er ook even bij. Want als we denken aan een weggewentelde steen, dan denk ik onwillekeurig aan die ene morgen, tweeduizend jaar geleden, buiten de poorten van Jeruzalem, toen de grote steen werd weggewenteld. Juist, en uit dat graf komt levend water voort: het Woord, een levend en krachtig woord, een vitaal en levenskrachtig, vitaliserend woord.

Wel, dat gebeurde in Genesis 29. Daar werd de kudde gedrenkt bij een weggewentelde steen, en hier wordt de kudde gedrenkt bij staven die besneden zijn. Het is dezelfde betekenis en dezelfde gedachte. Wij begrijpen zulke dingen niet, maar wat we dan vervolgens doen... Je moest eens weten welke commentaren ik voorafgaand aan deze studie nog heb gelezen. Iedere keer denk ik – sorry, dat klinkt heel arrogant – dat men er niets van begrijpt. Men legt het altijd uit in termen van: "Ja, Jakob dacht dat toen nog." Zo van: Jakob was dom. Nee, wij zijn dom! Wij begrijpen niet meer waar het om gaat; dat meen ik echt serieus. Wij hebben geen idee meer van de betekenis van de natuur, van wat 'besneden zijn' uitbeeldt en wat een staf uitbeeldt.

Jakob wist het. Wat hij precies allemaal begrepen heeft, dat weet ik niet, maar in elk geval veel meer dan wij denken en veel meer dan waar de gewone Bijbellezer vandaag de dag benul van heeft. Dit zijn hooguit nog zondagsschoolverhaaltjes waar misschien een ethische les uit wordt getrokken, maar men heeft geen idee dat dit werkelijk gaat over de weggewentelde steen en over de opstanding.

Als je de kudde wilt drenken – en nu pas ik dat toe op onze tijd – weet je wat je dan moet doen? Dan moet je dat doen bij de weggewentelde steen. Men maakt zich altijd maar druk over de kudde. Ik heb van de week nog een heel verhaal gelezen over kerkverlating en over de trucs die men uit wil halen om het weer groter te maken. Weet je wat je moet doen? Je moet de kudde laten drenken. Dat wil zeggen: de mensen het Woord geven, het levende Woord. Het Woord van die weggewentelde steen, het Woord van die staf die vertroost en waar je op kunt leunen. Die besneden staf is een uitbeelding van Hem die opstond uit de dood als Eersteling. Dan moet je eens kijken wat er met de kudde gebeurt. Dat zie je trouwens ook; daar gaat het om.

Zo gaat een gedeelte zich ook voor je ontsluiten, wanneer je begrijpt dat heel de schepping spreekt van de Schepper. Jakob wist dat nog – wij niet meer – maar hij wist dat alles in de schepping van de Schepper spreekt en de 'genen' van de Schepper draagt. Alle dingen zijn voortgekomen uit het Woord van God, zoals in Johannes 1 staat: Hij sprak, en het was er. Het is dan toch logisch dat die schepping dezelfde boodschap uitdraagt en in zich heeft? Dat ze op allerlei manieren de Schepper uitbeeldt? In die schepping zie je de Schepper en Zijn gedachten, Zijn hart en Zijn plannen uitgebeeld. Dat is het machtige.

Kijk, dan krijgt het waarde om naar de dingen om je heen te kijken in de natuur. Waarom is de hemel blauw? Waarom zijn de blaadjes groen? Waarom heeft een tak een schors, om hem eraf te kunnen schillen? Als u begrijpt wat ik bedoel. Ik zit even te denken wat ik er nog meer over zou willen zeggen, maar we moeten verder gaan.

▶ 35:09 De Kudde Drenken bij de Besneden Staven ↑ hoofdstukken

Het gaat er nu eventjes om dat Jakob die kudde dus drenkt bij een embleem van leven. Dat moet u vasthouden. Hij legt die staven die hij geschild heeft in de troggen, in die drinkbakken waar het kleinvee kwam drinken. En dan staat erbij dat ze bronstig werden. Als u een Statenvertaling hebt, staat daar letterlijk dat ze 'warm' werden; zo gebruiken wij die termen ook. In de Statenvertaling staat inderdaad 'verhit' of 'hitsig'. U vraagt zich misschien af of die woorden in de Bijbel voorkomen? Ja echt, ik kan er nog wel wat meer voorbeelden van geven, maar er staat dus dat zij bronstig werden als zij kwamen drinken. Dat wil zeggen: als ze daar kwamen drinken, werden zij verhit, hitsig of bronstig.

In vers 39 lees je wat daarvan het gevolg was. Was het kleinvee bronstig geworden bij de takken, bij de staven, dan wierp het gestreepte, gespikkelde en gevlekte jongen. Ziet u dat het inderdaad werkt? Jakob handelde in geloof. Nogmaals, dit was geen truc; Jakob handelde in geloof. Hij heeft dit uitgebeeld, en wat het precies kon uitwerken, dat was niet zijn pakkie-an. Trouwens, in het volgende hoofdstuk lees je ook wat er echt gebeurde. Ik hoop daar bij een andere gelegenheid nog eens op terug te komen, want dat kan ik niet zo in twee minuten vertellen.

Maar in elk geval, als dat kleinvee dan bronstig werd bij die drinkbakken waar die staven lagen die geschild waren — die besneden staven, zal ik maar zeggen — dan wierp het gestreepte, gespikkelde en gevlekte jongen. Dat was dus voor Jakob. Vervolgens lees je in vers 40 dat Jakob de schapen afscheidde. Hij keerde de koppen van het kleinvee naar het gestreepte en naar al het zwarte onder Labans kleinvee, en zette die kudde voor zich afzonderlijk. Hij plaatste ze niet bij het kleinvee voor Laban. Ziet u wat hier gebeurt? Dit was de kudde die Laban aan het hoeden was en dit brachten zij voort wanneer zij bronstig geworden waren bij die drinkbakken met die besneden staven. Wetenschappelijk kun je hier helemaal niks mee, maar dat wist Jakob ook wel. Hij zei: "Laban, jij hoeft me ook geen geschenk te geven, God zal mij dat geven."

Dan lees je: "en telkens als het sterkste..." Ja, daar moet ik weer even een aanmerking op de vertaling leveren. In de NBG-vertaling staat dat het sterkste kleinvee bronstig werd. Dat is wel zo hoor, maar er staat letterlijk 'het vroege kleinvee'. Als het vroege kleinvee bronstig werd — dat wil zeggen de eerstelingen — dan is dat inderdaad het sterke deel van de kudde. De vertalers hebben het meteen voor ons verklaard en daarmee denken ze ons een dienst te bewijzen, maar dat doen ze niet. Natuurlijk is het vroege, de eerstelingen van de eerste worp, het beste. Dat is altijd zo; de eerstelingen zijn de sterkste. Maar wat hier staat is: "telkens als het vroege kleinvee bronstig werd".

Hoe staat het in de Statenvertaling? "Als de spade kudde hitsig werd." Nou ja, dat stond er wel mooi, hoewel ik even vergeten ben hoe het er exact stond. Maar inderdaad klopt het: 'spade' betekent gewoon de late. Nu haal ik het even door elkaar: vroeg en spa. Sommige mensen weten dat nog uit de beroemde berijmde psalm: "Men loov' U vroeg en spa", dat wil zeggen vroeg en laat. 'Spa' heeft niks te maken met dat bronwater, zoals de jongelui natuurlijk denken; 'spa' is 'spade' en dat is 'laat'. In die termen wordt hierover gesproken, zoals ook de vroege en de spade regen.

Dus als het vroege kleinvee bronstig werd, legde Jakob de takken voor de ogen van het kleinvee, zodat ze dat zagen in de troggen, opdat zij bij de staven bronstig zouden worden. Jakob geloofde in het verband tussen het een en het ander. Maar in vers 42 staat: "als het kleinvee zwak was" — in de Statenvertaling: "als de spade hitsig werd" — dan legde hij ze er niet in. Want dat was namelijk zwakker. Hij deed dat alleen bij de vroege worp. Aldus waren de late dieren voor Laban en de vroege voor Jakob. Inderdaad betekent dat zwak en sterk; dat is de consequentie, maar 'vroeg' en 'laat' is wat er letterlijk staat.

Nou, zo lees je dus dat Jakob zijn kudde verwerft. Hij krijgt dat gewoon: een witte kudde die allemaal zwarte, gestreepte, gevlekte en anderzijds bonte schapen, geiten en bokken voortbrengt. Is dat niet wonderlijk? Dit was een geschenk dat God hem gaf. Het was niet een loon van Laban, nee, van Godswege ontving hij dit.

▶ 41:31 Profetisch Perspectief: de Terugkeer van Israël ↑ hoofdstukken

En daar wil ik u nog op een ander ding wijzen, namelijk op Deuteronomium 30. Daar lees je een profetie over Israël dat zich zal bevinden onder de volkeren. Bij monde van Mozes wordt dit gezegd. En dan lees je dat Israël, het huis van Jakob, in de vreemde zou zijn, in de volkerenwereld. En dan staat er: "Wanneer gij u dan tot de Heere uw God bekeert en naar zijn stem zult luisteren..." Er wordt hier al aangekondigd dat Israël – moet u nagaan, Mozes zegt dit tegen Israël terwijl ze nog het beloofde land moesten intrekken – ooit door ongeloof er weer uitgezet zou worden.

Maar daar zou God het niet bij laten, want God verlaat nooit het werk van zijn handen. Het zou weer terugkeren naar het land. Wanneer zou dat gebeuren? Wanneer gij u dan tot de Heere uw God bekeert en naar zijn stem luistert. Ik heb dit plaatje er expres bij gedaan. Dat wil zeggen: jullie zullen gaan drinken van water. Levend water. Met recht levend water, gevitaliseerd water. Bij de weggewentelde steen, of zal ik het nog anders zeggen: bij die besneden staven.

Jullie zullen luisteren naar het woord van God. Dat wil zeggen: het woord van God ook werkelijk leren kennen. Het woord van God dat niet gaat over wat een mens zou moeten doen, maar over wat Hij gedaan heeft en hoe Hij leven voortbrengt uit de dood. Kijk, dat is gevitaliseerd water. Water, dat woord van God dat levenskrachtig is tot op de dag van vandaag. Drinkt het jodendom weliswaar uit de put? Water, jawel, maar het is niet levend. Ze kennen namelijk Hem niet van wie heel de Schrift spreekt; namelijk van Hem die is opgestaan uit de doden, de Levensvorst. Zolang je dat niet kent, is het geen levend water.

Maar goed, ze zullen naar zijn stem luisteren en dan zal de Heere uw God in uw lot een keer brengen en zich over u erbarmen. Hij zal u weer bijeenbrengen uit al de volkeren naar wie de Heere uw God u verstrooid heeft. Even terugkoppelend ook naar wat we de vorige keer bij de studiedag hebben gezien: het huis van Jakob zal na tweeduizend jaar weer terugkeren naar het land. En dan zullen ze het woord van God hebben ontdekt. Dan zullen ze levend water drinken. Levend waarom? Omdat ze Hem zullen kennen van wie dat woord van God van de eerste tot de laatste bladzijde spreekt. Namelijk van Hem die verrezen is uit het graf, de weggewentelde steen. En dat verandert alles.

En daarom haal ik het nu ook in dit verband aan: "En de Heere uw God zal uw hart en het hart van uw nakroost besnijden, zodat gij de Heere uw God liefhebt met geheel uw hart en met geheel uw ziel, opdat gij leeft." Ja, jullie zullen leven ontvangen. Waarom? Omdat het hart zal zijn besneden. Want uiteindelijk is die besnijdenis niets anders dan een beeld. De bedekking wordt weggenomen. Dat is met recht een ont-dekking. De bedekking wordt weggenomen, waarom? Opdat gij leeft!

Dan weet je meteen waar de besnijdenis van spreekt. En dan weet je ook meteen waarom Jakob verse of sappige staven nam en die besneed. Jakob wist hoe dat zat. Jakob wist waar het een beeld van was. En wat gebeurt er? God zegent zijn handeling. Niet omdat dat een slimme truc was, maar omdat het sprak van geloof. En God laat zich nooit onbetuigd als je steunt op zijn woord. En dan kan de hele wereld je voor gek verklaren. So what? Je zal toch maar 'normaal' zijn in de ogen van de wereld, denk ik dan. Ja, zo is het toch. Jakob heeft gehandeld in geloof. Het was gerechtigheid.

Maar straks zal dat ook gebeuren met Israël. Het huis van Jakob zal terugkeren. En hoe zal die kudde dan gevormd worden? Wel, die zal gevormd worden bij de drinkbakken. Bij levende drinkbakken. Ze zullen drinken van het woord van God dat ze dan zullen kennen, en het hart zal besneden worden. Ze zullen leven. Zo wordt de kudde van Jakob, het huis van Jakob, in die eindtijd gevormd. En zo zullen ze terugkeren naar het land.

▶ 46:21 De Zegen van God Maakt Rijk ↑ hoofdstukken

In het laatste vers van Genesis 30 lezen we hoe het afloopt: "Derhalve nam die man ten zeerste toe in zijn bezit." Jakob nam dus enorm toe in rijkdom. Hij had veel kleinvee gedurende die zes jaren waarin hij zijn kudde vormde. Dat ging zeer succesvol; hij wandelde in geloof. Hij had veel kleinvee, slavinnen, slaven – ja, dat was een andere tijd dan de onze, dat is duidelijk – en kamelen en ezels. Die man werd schatrijk, tegen de verdrukking in, want Laban maakte het hem ook die laatste zes jaar nog zeer zuur en zwaar. Jakob heeft het daar erg moeilijk gehad, maar desondanks werd hij gezegend.

Dat wil ik graag laten zien aan de hand van een laatste dia. In Genesis 31 lees je dat Jakob nog een keertje het woord richt tot zijn oom Laban. Hij is dan inmiddels vertrokken; het is aan het einde van die twintig jaar, wanneer Jakob weer terugkeert naar het land met de staf in zijn hand. In vers 42 van hoofdstuk 31 zegt hij tegen Laban: "Het is nu twintig jaar dat ik in uw huis geweest ben. Ik heb u veertien jaar gediend om uw beide dochters, en zes jaar om uw vee. En gij hebt mijn loon tien keer veranderd." Hieruit blijkt wel dat Laban inderdaad voor geen meter te vertrouwen was.

Jakob voegt daar nog iets aan toe: "Indien de God van mijn vader, de God van Abraham en de Vreze van Isaak – dat wil zeggen de God die mijn vader Isaak vreesde – niet met mij was geweest, dan zou jij mij nu voorzeker met lege handen hebben weggezonden." Ondanks de grootspraak van "bepaal jij mijn loon maar", was Laban niet te vertrouwen. Hij veranderde tien keer het loon en kwam altijd weer terug op zijn woord. Dat begon al bij Rachel en de hele geschiedenis met Lea; voortdurend bleek die man onbetrouwbaar te zijn.

Jakob zegt in het vervolg dan ook dat hij het zeer zwaar heeft gehad. Maar hij groeide, letterlijk en figuurlijk, tegen de verdrukking in. Mensen maakten het hem moeilijk, maar hij wist: indien de God van mijn vader niet met mij was geweest, dan zou ik nu met lege handen staan. Maar dat was niet zo; hij werd rijk. Waarom? Vanwege de zegen die God gaf en vanwege het feit dat hij wandelde in geloof.

Het was naar de mens gesproken misschien heel dom om aan Laban voor te stellen dat de witte kudde voor Laban zou blijven en dat Jakob alleen de zwarte, gespikkelde en gevlekte dieren zou krijgen. Dat was menselijk gezien onverstandig, maar Jakob wist: als God mij zegent en als God mij rijk wil maken, dan maakt Hij me rijk. Dan kan Hij gevlekte, gestreepte en zwarte schapen geven uit een witte kudde. Waarom niet? Als God dat wil, dan word ik rijk.

Later lees je dat ook in het boek Spreuken: de zegen van de HERE maakt rijk. Jakob heeft dat moeten leren; zwoegen en menselijke trucjes voegen er niets aan toe. Dat is een waarheid die ook nu nog steeds staat als een huis. De zegen is gelegen in Zijn belofte. "Indien de God van mijn vader niet met mij was geweest..." Ja, maar Die was wel met hem! Ik stel voor dat we daar nu een mooi lied over gaan zingen.