▶ 00:00 Introductie en Culturele Context ↑ hoofdstukken

Wij gaan onze studie voortzetten en ik ben blij dat u hier allemaal weer bent. Ik weet dat een paar mensen helaas weg moesten gaan en dat is jammer, want zo'n gedeelte is toch een eenheid. Dat geldt niet alleen voor zo'n gedeelte, maar voor een hele brief. Je zou wellicht een verkeerde indruk kunnen krijgen als je alleen maar zou meenemen wat er vanmorgen verteld is, want er moeten echt nog een aantal dingen gezegd worden. Ik kan me ook voorstellen dat er in de loop van de studie van vanmorgen vragen bij u opgekomen zijn die nog niet beantwoord zijn. Ik hoop dat dat aan het einde van deze bijeenkomst inmiddels wel het geval zal zijn. Dat moet blijken natuurlijk, maar wij hadden inmiddels vers 7 bereikt.

Hoe vindt u trouwens dat plaatje? Even ter introductie: het is eigenlijk wel een heel veelzeggend plaatje. Je ziet daar verschillende culturen door elkaar lopen; in ieder geval twee totaal tegengestelde culturen. Aan de ene kant zie je een dame die er toch even anders bij loopt dan de andere dame. Zulke verschillen zien wij in onze wereld nu ook weer. Nederland mag dan een vrijgevochten land zijn, maar we hebben inmiddels heel veel buitenlanders in ons midden en die hebben ook hun gebruiken, hun cultuur en hun hele denkgoed meegebracht. De hiërarchische waarden die zij hebben en de ideeën over man en vrouw hebben zij ook meegenomen, zodat je een enorme diversiteit in onze samenleving hebt gekregen.

Ik moet zeggen dat er een grote tegenstelling is, want laten we wel wezen: de gedachten die deze mensen hebben meegenomen – en daar heb je ook weer soorten en maten in, dat weet ik – lijken heel erg sterk op het gedachtegoed dat in Nederland nog niet eens zo heel erg ver achter ons ligt. Een aantal decennia terug was er hier namelijk ook een totaal ander idee over het rollenpatroon en het gedrag van man en vrouw überhaupt. Wij denken tegenwoordig in termen van emancipatie; man en vrouw zijn gelijk. We denken in termen van unisex, ook in verband met de haardracht en de hoofdtooi, en we zijn daar allemaal door beïnvloed, in ons denken en in onze gebruiken.

Dat is natuurlijk ook de reden waarom een gedeelte als 1 Korinthe 11 vragen oproept. Paulus heeft dit gedeelte met een duidelijke achtergrond geschreven; hij schreef zo'n brief niet zomaar en bracht dit niet zomaar ter sprake. Hij wil dingen duidelijk maken als het gaat om de betekenis van man en vrouw en hoe die verhoudingen liggen. De achtergrond in Korinthe, en in de wereld van die dagen, was dat vrouwen in het algemeen hun hoofd bedekt hadden in het openbare leven. Kennelijk waren er in de gemeente van Korinthe vrouwen die, wanneer zij gingen bidden of profeteren, juist heel demonstratief hun hoofdtooi afgooiden. Tegen die achtergrond heeft hij 1 Korinthe 11 geschreven, en dat moet u toch even in gedachten houden.

▶ 04:14 De Man als Beeld en Heerlijkheid van God ↑ hoofdstukken

Afijn, wij pakken de draad gewoon weer op waar we hem vanmorgen hebben losgelaten: in vers 7, want dat is het laatste vers dat we hebben gelezen. Een man behoort — ik lees het maar meteen zoals het er staat — het hoofd niet te dekken. De logica daarvan had de apostel al laten zien: het hoofd van de man is namelijk een uitdrukking van Christus, die het beeld en de heerlijkheid van God is. En dat zou niet onder een autoriteit geplaatst moeten worden. Integendeel, want het is juist een uitbeelding van God Zelf.

De man is het beeld en de heerlijkheid van God, en dan staat er vervolgens: "maar de vrouw is de heerlijkheid van de man." Ga hier nu niet op kritiseren. Ik kan me voorstellen dat u als luisteraar denkt: "Ik kan me hier moeilijk in verplaatsen," maar dit is in wezen gewoon Bijbels ABC. Het is vrij letterlijk zelfs, want dit is al ontleend aan de eerste hoofdstukken van Genesis. Dat de man geschapen is naar het beeld en de heerlijkheid van God, staat in Genesis 1 vers 26 gewoon expliciet vermeld. Dat wij het misschien moeilijk vinden om te accepteren, is ons probleem, maar zo staat het er nu eenmaal.

Vervolgens lezen we dus dat de vrouw de heerlijkheid van de man is. En dan: "want de man is niet uit de vrouw, maar de vrouw uit de man." Ook dit is geen mening, dit is gewoon historie. Dit heeft te maken met hoe het gelegen is met de oorsprong van de mens. Wij in het Westen zijn inmiddels vertrouwd met een heel andere gedachte; wij denken dat alles is voortgekomen uit een grote oerknal en dat we uiteindelijk afstammen van de apen. Evolutionisten zullen het iets anders formuleren, maar eventjes gewoon onder ons gezegd: als je gelooft dat we van de apen afstammen, dan begrijp je hier helemaal niets van.

De Bijbelse gedachte is echter dat deze wereld een creatie van God is. God schiep de man naar Zijn beeld; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. Hoe dat gegaan is, staat allemaal in Genesis 2 als historie vermeld — dat was trouwens het thema van de vorige studiedag. De man is niet uit de vrouw, maar de vrouw uit de man. En daar volgt nog iets uit: de man is immers niet geschapen om de vrouw, maar de vrouw om de man. De één was er het eerst en de vrouw werd geschapen om de man, ter completering van hem. Want u weet het: hij was alleen en hij had een hulp nodig. Hij was als het ware hulpbehoevend.

Ja, de man is immers niet geschapen om de vrouw, maar de vrouw om de man. Daar moeten we even bij stilstaan. Want dan krijg je dus aan de ene kant de man die het beeld en de heerlijkheid van God representeert, en meer specifiek zijn hoofd. Daarbij moet ik ook zeggen dat dit beeld en de heerlijkheid van God in feite Christus is. Als je de rest van het Bijbelse denkgoed kent, valt dat allemaal op zijn plaats. Maar ook tussen de regels door kun je het in 1 Korinthe 11 al lezen, want het begon ermee dat het hoofd van de man Christus representeert. Aan de man behoort het beeld en de heerlijkheid van God, maar het Beeld Gods is juist Christus. Dat is juist Zijn heerlijkheid.

God is de Onzichtbare. Die ene God is de Onzichtbare en het is Christus, de eerstgeborene van elk schepsel, die God zichtbaar maakt. "De gestalte Gods" wordt Hij genoemd in Filippenzen 2. Het Woord, de Logos — het logo van God. Hij die God zichtbaar maakt, dat is Christus. Welnu, de man representeert dat feitelijk: het beeld en de heerlijkheid van God. Daarbij kun je inderdaad Christus invullen; dat is wat de man representeert. De vrouw daarentegen, zo lezen we hier, is de heerlijkheid van de man. De vrouw is ook uit de man en de vrouw is geschapen om de man.

▶ 09:55 Typologie: de Schepper en Zijn Schepping ↑ hoofdstukken

Maar dan ga ik u wat vertellen, alsof ik nu tot dusver helemaal niks gezegd heb, maar ik ga u nog eens wat vertellen. Ja, want als de man nou het beeld is van God, de Schepper, waar is de vrouw dan een beeld van? Aan het einde van de eerste bijeenkomst heb ik al even een hint in die richting gegeven, zodat u in elk geval weet waar ik vanmiddag naartoe wil. Maar dat is niet zo moeilijk: als de man een uitbeelding is van de Schepper, waar zou dan de vrouw een uitbeelding van zijn? Van de schepping.

Ziet u dat er trouwens ook – als ik het zo zeg, ik zal het straks ook laten zien en onderbouwen – maar op voorhand wil ik al even zeggen dat hier dus helemaal niets van minderwaardigheid in gelegen is. Het heeft te maken met typologie: dat wat het voorstelt, wat het representeert, waar het een beeld van is. En dat is zo belangrijk om niet alleen de Bijbel te verstaan, maar zelfs om de natuur te verstaan; gewoon om de hele wereld te verstaan. Want alles in de wereld is mannelijk of vrouwelijk en dat is zelfs niet eens een louter biologisch gegeven, zoals ik vanmorgen al eventjes aangaf. Het is ook zelfs in de hele wereld zo dat mannelijk en vrouwelijk staat voor het gevende en het ontvangende, voor de inhoud en voor de vorm. En zelfs in de linguïstiek is alles mannelijk of vrouwelijk. In het Nederlands is dat niet zo sterk het geval, maar in de meeste talen zijn woorden mannelijk of vrouwelijk. Alles is mannelijk en vrouwelijk.

Wel, dat staat ergens voor. Dat is niet zomaar. Als je dat niet begrijpt – dat de man staat voor de Schepper, voor God zelf, en de vrouw voor de schepping waar zij een beeld van is – ja, dan ga je de dingen door elkaar halen. Dan begrijp je ook niks meer van mannelijk en vrouwelijk. Het is de apostel Paulus die dat in Romeinen 1 vrij fundamenteel uiteenzet, ook met een enorme ernst. Wat hij in Romeinen 1 vertelt, is dat de wereld, hoewel ze weten van God – want iedereen weet dat er een God is – God niet als God verheerlijkt en gedankt heeft. Ik citeer even uit mijn hoofd: ze hebben God niet als God verheerlijkt en gedankt en daarom is het duister geworden in hun onverstandig hart. En God heeft hen overgegeven aan een verwerpelijk denken. Het eerste wat je dan leest, is dat het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk door elkaar gehaald wordt. Je leest daar ook die beschrijving van homoseksualiteit. Als je het verschil niet meer ziet tussen de Schepper en de schepping – want dat is wat hij in Romeinen 1 zegt – dan zie je ook niet meer het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk. Dat is alleen maar logisch als je weet dat het mannelijke een verwijzing naar en een type is van de Schepper, en het vrouwelijke een type is van de schepping. Als je de Schepper en de schepping door elkaar haalt, dan haal je feitelijk het mannelijke en het vrouwelijke door elkaar. Zie je het verschil niet meer? Dat heeft dus ook zijn consequenties in de seksualiteit; feitelijk is het een uitbeelding daarvan. Als je met zulke ogen Romeinen 1 leest, dan ga je de samenhang van dat geheel zien.

Goed, we gaan even verder op de leest waar we het zojuist over hadden: over de Schepper en de schepping. Als de man een uitbeelding is van de Schepper, dan is de vrouw een uitbeelding van de schepping. En dat is ook zo, want we volgen gewoon hetzelfde rijtje als wat we al zagen in 1 Korinthe 11. De schepping is inderdaad de heerlijkheid van de Schepper. Zoals de vrouw de heerlijkheid is van de man, zo is de schepping de heerlijkheid van de Schepper. Waarin zien we de heerlijkheid van de Schepper? Wel, in Zijn schepping. Het mooiste voorbeeld daarvan dat ik vanuit de Bijbel kan geven, is Psalm 19, waar we lezen – en dat begint zo triomfantelijk: "De hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel vertelt het werk zijner handen." Gods eer, dat is wat Hij gemaakt heeft als Schepper, wat Hij geformeerd, bedacht en gecreëerd heeft. Daar legt Hij Zijn heerlijkheid in.

We weten niet alleen uit de schepping dat er een Schepper moet zijn – dat is op zich al een geweldig onderwerp. Een schepping veronderstelt een Schepper, zoals een horloge een maker veronderstelt. Het horloge zie je, die maker zie je niet, maar het loutere feit dat zoiets ingenieus er is... dat 'intelligent design', om het zo te zeggen. Dat ontwerp, die intelligentie in het ontwerp verraadt een bedenker, een maker, een Creator. Dus de schepping veronderstelt een Schepper. Maar dat niet alleen; het mooie is dat die Schepper ook Zijn heerlijkheid, Zijn gedachten zelfs, Zijn plannen en Zijn ideeën uitdrukt in de schepping. De hele schepping is een uitdrukking van Gods gedachte, waar Hij eer in stelt. Ik vind dat een geweldig idee. Zoals een goede kunstenaar zichzelf legt in dat wat hij voortbrengt – en dan heb ik het niet alleen over een schrijver van een boek, maar ook over een beeldhouwer. De wijze waarop hij iets tot stand brengt, of een schilder met een schilderij; dat zegt iets over de wijze waarop zo iemand kijkt en hoe hij denkt. Hij legt zichzelf erin. Wat dacht u van de grote Creator, de Ontwerper en Bouwmeester, zoals Hij heet in Hebreeën 11? Hij heeft niet anders gedaan. Hij legt zichzelf in Zijn schepping. En het hele fenomeen van mannelijk en vrouwelijk dat we overal tegenkomen, is een uitdrukking van Gods diepste gedachten.

Ik kom er straks nog even op terug, maar het gaat er nu eventjes om: zoals de vrouw de heerlijkheid is van de man, zo is de schepping de heerlijkheid van de Schepper. En zoals de vrouw is uit de man, zo is ook de schepping uit de Schepper. Je kunt het allemaal zo naast elkaar leggen, dat loopt parallel. Het een is de uitbeelding van het ander. En zoals de vrouw geschapen is om de man, zo is de schepping geschapen om de Schepper. Niet omgekeerd, uiteraard. Die schepping is er tot Zijn eer, om Zijn heerlijkheid te openbaren. Eigenlijk kun je het nog anders zeggen: het is ook een completering. Dat wil zeggen: God is liefde, en liefde heeft een tegenover nodig. Daarom heeft Hij deze wereld ook geschapen om Zijn liefde bekend te maken en te demonstreren. Zelfs dat verklaart weer de weg die Hij gaat met deze wereld, en zelfs de rol van het kwaad en van het lijden enzovoorts. Daar zit 'intelligent design' achter, een ontwerp. Alles is in goede handen.

De vrouw is geschapen om de man, zo is de schepping geschapen om de Schepper. Ik kan het rijtje nog wel voortzetten, maar dan kom je ook op andere Bijbelgedeelten uit. Laat ik eventjes voor de vuist weg nog een paar voorbeelden eraan toevoegen. Zoals een vrouw ook verzorgd behoort te worden, zo zorgt de Schepper ook voor de schepping. De Schepper zorgt en staat garant voor Zijn schepping. De schepping is voor rekening van de Schepper. Wij hoeven onszelf niet te redden, nee, dat doet Hij. Laat dat maar aan Hem over. Wij hoeven deze wereld ook niet... ja, ik weet wel, als je de Schepper niet herkent, dan moeten wij dus de wereld in stand gaan houden. Wat je trouwens toch niet lukt. En dan krijg je van die grootscheepse acties om de aarde te redden enzovoort. Ja, dat soort in mijn ogen stupide ideeën krijg je op het moment dat je de Schepper wegredeneert. De Schepper zorgt voor de schepping, en niemand anders.

Ik vind het zo heerlijk: het idee dat je als schepseltje – ja, want dat zijn we toch? Een schepseltje – voor rekening bent van de Schepper. Je kunt je gewoon aan Hem overgeven; Hij zorgt voor je. Daarvoor ben je Zijn schepsel. Vertrouw daarop. Dat is het geweldige: de Schepper zorgt voor de schepping.

Ik kan nog wel voortzetten, want we gaan het rijtje door. Ik zeg niet dat ik het compleet ga maken, maar ik wil wel een aantal essentiële dingen noemen. Zoals in een vrouw nieuw leven verwekt wordt, zo doet de Schepper dat ook bij Zijn schepping. Hij heeft nieuw leven in deze schepping verwekt door de opstanding. De Bijbel spreekt ook over het ‘zaad der wedergeboorte’. Dat zijn feitelijk hele dubbelzinnige termen; dat staat ergens voor. God heeft inderdaad door opstanding – en zelfs dat zie je ook uitgebeeld in de seksualiteit – nieuw leven verwekt in deze schepping.

Met als gevolg dat deze schepping in blijde verwachting is. Nu weet ik dat dit ook een andere kant heeft, en daar heeft Huib vanmorgen al even op gewezen: dat deze schepping in barensnood is. Dat is Romeinen 8. Het begrip barensnood roept nou niet echt associaties op van blijdschap, maar aan de andere kant: het moet zo. Zo gaat dat. Er is geen andere weg. Maar deze schepping is in blijde verwachting, in afwachting.

Waarom? Wel, omdat de Schepper Zijn woord – en dat woord is dat zaad van de wedergeboorte – Zijn leven in deze wereld heeft gebracht. Of u nu denkt aan het Woord, de Schriften, wat leven is, of u denkt aan de beloften van God in het algemeen, of u denkt heel specifiek aan wat er tweeduizend jaar geleden buiten de poorten van Jeruzalem plaatsvond toen de steen werd weggewenteld en Hij opstond uit de dood en daarmee nieuw leven aan het licht bracht. Dat is nieuw leven dat de hele schepping eens zal verlichten en in bezit zal nemen.

Dat is waar. Het maakt namelijk niet uit in welke sfeer of in welke lijn je het volgt, je komt uiteindelijk bij hetzelfde uit, namelijk bij deze vaststelling: God, de Schepper, heeft in de schepping nieuw leven tot stand gebracht door opstanding. Sindsdien is de schepping in blijde verwachting en in afwachting van de verlossing. Dat is nog zo'n dubbelzinnig begrip, want wij verwachten de verlossing, maar verlossing is een begrip dat feitelijk altijd gebruikt wordt in verband met het einde van de zwangerschap. Dan wordt het kind verlost, of was het de moeder die wordt verlost? Ja, daar ben ik nog steeds niet helemaal uit, maar volgens mij kun je het beide zeggen. Wie wordt nu van wie verlost? Met een variatie op 'wie laat wie nu uit' uit dat liedje. We zijn in afwachting van de verlossing, want dat is het gegarandeerde einde van die blijde verwachting.

Het is zo'n prachtig, dubbelzinnig begrip dat zowel van toepassing is op de vrouw die in blijde verwachting is, als op de schepping in Romeinen 8. De schepping die in barensnood en in verwachting is; in verwachting namelijk van de verlossing. Zodat je ziet dat dit inderdaad de hele Bijbelse gedachte is: dat de man een uitbeelding is van God, de Schepper, zoals de vrouw een uitbeelding is van de schepping. Dat is een geweldige symboliek en dat zie je overal in terug.

▶ 24:02 De Taalkundige Betekenis van Man en Vrouw ↑ hoofdstukken

Feitelijk is het mannelijk-vrouwelijk – dit is nog even een uitstapje, maar ik wil u gewoon die parallellen laten zien tussen enerzijds mannen en vrouwen en anderzijds Schepper en schepping. Eigenlijk zijn de begrippen mannelijk en vrouwelijk seksuele begrippen. Wat is je geslacht? Wat is je sekse? Je bent mannelijk of je bent vrouwelijk, meer smaken zijn er niet. Maar feitelijk spreken die verschillen van opstanding en van nieuw leven. Dat is de opzet daarvan.

Het is heel mooi dat je dat in het Hebreeuws ook ziet. Niet alleen in het Hebreeuws, maar in beide talen waarin de Schrift tot ons gekomen is, zowel in het Hebreeuws als in het Grieks. Want het begrip mannelijk in het Hebreeuws is zachar. Dat betekent eigenlijk gedenken of herinneren, maar vandaaruit heeft het ook de betekenis van een gedenksteen, een monument, een opgericht teken. Jazeker, een opgericht teken. Dat is wat mannelijk dus eigenlijk is: een monument. Denk daar eens over door. In het Grieks is het niet anders. Mannelijk betekent daar arsen, wat 'omhoog komen' of 'oprichten' betekent. Het is dezelfde gedachte.

Dan over dat begrip vrouwelijk. Kun je daar iets soortgelijks over zeggen? In het Hebreeuws is dat nekebah, en dat betekent doorboren of indringen. Ik ga het niet verder toelichten; denk erover na, het spreekt voor zich. In het Grieks is dat trouwens ook treffend, want daar is het het woordje thelus, en dat betekent tepel, de moederborst. Al die begrippen en dat seksuele onderscheid tussen mannelijk en vrouwelijk hebben te maken met opstanding en met nieuw leven. Dat is wat het uitdrukt. In dat verschil tussen mannelijk en vrouwelijk worden we verwezen naar de Schepper die zo'n geweldig plan heeft en liefde heeft voor zijn schepping. Zoals de man de vrouw liefheeft, zo heeft de Schepper de schepping lief en verwekt Hij nieuw leven in die schepping. Dat zit uitgedrukt in die begrippen mannelijk en vrouwelijk.

Daarom vind ik het zo belangrijk om dit door te geven. Mensen praten altijd maar over de vorm als ze het hebben over mannelijk en vrouwelijk: hoe geven we daar uitdrukking aan, wie mag nou wat wel en wie mag nou wat niet? Dan zeggen ze: "Dat is trouwens een typisch vrouwelijke discussie." Dat bedoel ik niet onvriendelijk; daar hadden we het in de pauze ook nog even over. Even tussendoor wat betreft de tijd: zondag is een hele vrije dag, maar ik probeer om ongeveer twee uur af te ronden, echt waar.

Het is werkelijk zo dat – ja, hoe zeg je dat nou netjes? Ik zit even om woorden verlegen om dat goed te zeggen, want dit zijn gevoelige en precaire onderwerpen. Maar een man op de kansel wil helemaal niet zeggen dat er ook werkelijk een man op de kansel staat. En omgekeerd trouwens ook. Het gebeurt me regelmatig dat ik naar een prediking luister en dan kun je wel zeggen dat er een man staat, maar in wezen hoor ik een vrouwelijke boodschap. Het gaat allemaal over de vorm en heeft geen inhoud; het gaat vooral over emotie in plaats van over het 'hoofd', als ik het zo mag zeggen. Dat is echt waar. Dan kun je natuurlijk wel discussiëren over een man op de kansel of de vrouw die moet zwijgen, maar begrijp eerst nou eens waar mannelijk en vrouwelijk voor staan. Begrijp dat eerst eens.

Het is niet voor niets dat de vrouw in principe geacht wordt te zwijgen. Ik wil niemand op de teentjes trappen, ik wil gewoon de Bijbelse boodschap doorgeven. Normaal gesproken is het zo dat de vrouw zwijgt. Waarom? Omdat de prediking mannelijk zou moeten zijn: solide, niet door emotie overmeesterd. Want de kracht van de vrouw is de emotie en de gevoeligheid, maar dat is tevens haar zwakte. De prediking zou juist solide moeten zijn. Paulus zegt trouwens in 1 Korinthe 16: "Word sterk, mannelijk en krachtig." Dat is de bedoeling. Dat geldt ook voor de boodschap: dat er een mannelijke boodschap gebracht wordt. Dan heb ik het er niet over dat een vrouw bij gelegenheid best kan spreken, dat is het punt helemaal niet, mits er erkenning is van het feit dat het in wezen de taak is van de man. Maar daar wordt altijd alle aandacht aan gegeven. Kortom, het gaat over de vorm en niet meer over waar het werkelijk voor staat: de inhoud.

We hadden het zojuist niet alleen over onderwijs in de gemeente en over prediking, maar het geldt voor leiding in het algemeen. Ik denk heel vaak dat sommige leiders in werkelijkheid leidsters zijn. Ik zal de voorbeelden maar niet noemen die we in de lunch lieten horen. Het gaat mij niet om die vormen; ik hoop dat u begrijpt wat ik bedoel. Die begrippen mannelijkheid en vrouwelijkheid hebben hun betekenis verloren. Het is niet voor niets dat God het zo heeft gesteld dat de man inderdaad zo spreekt. Dan kun je altijd zeggen: "Je leest in de Bijbel toch heel vaak over een vrouw die spreekt? Hier in 1 Korinthe 11 toch ook?" Ja, dat is ook zo, zolang je je maar realiseert dat het een mannelijke taak is. Daar gaat het om.

En dat is niet voor niets. Weet u waarom? Omdat het Woord van de Man komt. Ik hoop dat u nu begrijpt wat ik echt zeg: het Woord komt van de Man, namelijk de Schepper. God is een mannelijk woord. De Schepper is inderdaad de Man en Hij spreekt zijn Woord. Dat is een mannelijke aangelegenheid. Hij heeft deze schepping onder zijn beheer, en ook dat is een mannelijke aangelegenheid. Als je de typologie ervan begrijpt, dan is dit zo logisch als wat. Ik ben inmiddels al heel vertrouwd met dit gedachtegoed, ondanks het feit dat het je nergens verteld wordt. Maar als je eenmaal vertrouwd bent met deze dingen, dan wordt het allemaal zo logisch. Het wordt ook ontdaan van de hele wettische sfeer; dat zijn echt bijzaken. De hoofdzaak is dat je weet waar de bron ligt, wie het hoofd is van wat, wie de eerste is en waar het mannelijke een uitbeelding van is, namelijk van de Schepper. Goed, nu moeten we weer even teruggaan.

▶ 32:08 Volmacht op het Hoofd Vanwege de Boodschappers ↑ hoofdstukken

Dit was eventjes een kleine excursie. We gaan nu weer even terug naar 1 Korinthe 11 vers 10. Paulus had dus uitgelegd: de man is het beeld en de heerlijkheid van God, en de vrouw is de heerlijkheid van de man. De vrouw is geschapen na de man; eerst was daar de man, daarna de vrouw, enzovoort.

Dan zegt hij ten slotte in vers 10 – en ik zeg maar weer: er staat hier niet 'moet', het woordje 'moeten' staat hier niet – er staat: "Daarom behoort de vrouw een macht op het hoofd te hebben." Weet u wat hier eigenlijk staat? Het Griekse woord exousia, en dat betekent volmacht. Een autoriteit die je gegeven is. Als u bijvoorbeeld een oproep krijgt om naar de stembus te gaan, ongeacht de vraag of u daaraan gehoor geeft, dan kunt u naar de stembus gaan, maar u kunt ook thuisblijven en gewoon uw partner of wie dan ook volmacht geven om voor u naar de stembus te gaan. Dat is volmacht. Je moet dan een handtekening zetten en dan heb je volmacht van de ander. Dat woord volmacht, exousia, is wat hier staat in 1 Korinthe 11 vers 10: "Daarom behoort de vrouw een volmacht op het hoofd te hebben."

Ditzelfde woord exousia komen we ook tegen in Handelingen 26 en daar wordt het inderdaad correct weergegeven met volmacht. Daar schrijft Paulus – het verband doet nu even niet ter zake, maar hij zegt: "En toen ik onder die omstandigheden naar Damascus reisde, met volmacht en opdracht van de overpriesters..." Dat wil zeggen dat hij vergunning had; hij had die autoriteit ontvangen door de opdracht van de hogepriester. Dat is het woord dat hij gebruikt.

En dan moet u even doorlezen: "...vanwege de engelen." Oei, daar is ook al een heleboel over te doen geweest hoor, over dit vers. Ik zal u de hele historie maar besparen. U zit helemaal vol, wellicht van het lunchpakket, en u kunt al die zware verhalen natuurlijk niet aanhoren. U wilt gewoon de 'light-versie', zeg maar. Nou, die wil ik wel geven.

Laat ik u dan dit zeggen: het woord dat hier staat, 'engelen', daar staat eigenlijk gewoon dit: 'boodschappers'. Het is jammer dat vertalers het met 'engelen' hebben weergegeven. Ik heb daar wel begrip voor, maar soms zet het je echt op een verkeerd spoor. Want bij engelen denken we namelijk per definitie aan hemelwezens. Dat kan, maar het woord angelos – dat is het Griekse woord – betekent gewoon boodschappers, ongeacht wie de boodschap doorgeeft. Of dat nu hemelwezens zijn of gewoon mensen.

Een treffend voorbeeld vinden we in Jakobus 2. Daar leest u over Rachab, u weet wel, die hoer, toen zij de boodschappers in huis nam en langs een andere weg liet heengaan. Dat waren gewoon die verspieders, maar hier staat gewoon hetzelfde woord als wat in 1 Korinthe 11 vertaald wordt met 'engelen'. Zodat vertalers feitelijk niet aan het vertalen zijn, maar aan het interpreteren. Ze zadelen u feitelijk op met een interpretatie waardoor u op zijn minst dreigt het spoor kwijt te raken. Want waarom zouden we in 1 Korinthe 11 moeten denken aan engelen en in Jakobus 2 aan boodschappers? Het woord betekent namelijk gewoon 'boodschappers'. Mannen die een boodschap doorgeven, want het is een mannelijk woord. Het zijn niet boodschapsters, maar boodschappers.

Had men dat concordant, dat wil zeggen eensluidend, één op één weergegeven met 'boodschappers', dan hadden er heel wat minder hoofdbrekens bestaan over dit gedeelte in 1 Korinthe 11. Want dan krijg je dit – en nu geef ik het weer zoals het veel correcter zou moeten worden weergegeven, zoals Paulus het heeft geschreven: "Daarom behoort de vrouw een volmacht op het hoofd te hebben vanwege de boodschappers." Het gaat niet over engelen, maar over boodschappers, namelijk de mannen die normaal gesproken de boodschap doorgeven.

Ik zei al: onderricht en gezag zijn in wezen een mannelijke aangelegenheid. Als de vrouw dat waarneemt: geen probleem. Het is dan weliswaar niet de regel, maar het is geen probleem. Maar Paulus zegt dat ze dat dan in elk geval zou moeten doen met erkenning van de man aan wie deze taak is toevertrouwd. Dus met autoriteit; een volmacht op het hoofd hebben. Zoals een politieagent ook een volmacht op het hoofd heeft, u weet wel, met dat plaatje wat ik eerder liet zien. "Die pet past ons allemaal", u kent het wel. Volgens mij niet hoor, maar die pet staat voor een volmacht en een autoriteit.

En dan hebben we het nog helemaal niet over de vraag wat die hoofdbedekking dan precies is. Waar het hier om gaat is dat als vrouwen een mannelijke taak waarnemen – bidden, profeteren, gewoon in het publiek spreken, onderricht geven of gezag uitoefenen – zij dat doen met volmacht van degene aan wie dat normaal gesproken toekomt: de boodschappers, namelijk de man.

▶ 38:32 Wederzijdse Afhankelijkheid in de Here ↑ hoofdstukken

Dat is heel logisch, maar ik lees even verder, want nu gaat Paulus nuanceren. Je kunt één aspect toelichten en duidelijk maken, maar nu laat Paulus ook de andere kant van het verhaal zien. Hij zegt: "En toch...", en dat suggereert al dat hij nu de andere kant van het verhaal belicht. Tot dusver heeft hij vooral de hiërarchische kant van het verhaal getoond. Dat wil zeggen: God, Christus, man, vrouw; de man die een uitbeelding is van Christus, het beeld van God. Dat is de ene kant van het verhaal.

De andere kant van het verhaal is dit: "En toch, in de Here is evenmin de vrouw zonder man iets, als de man zonder vrouw." Ik moest hierbij denken aan het symbool van een stekker. Dat is natuurlijk een vrij dubbelzinnig symbool, maar we hadden het er al even over in verband met elektriciteit. In de elektrotechniek spreekt men altijd over mannelijk en vrouwelijk. Zoals een stekker niets is zonder stopcontact, zo is een stopcontact niets zonder stekker. Het zijn dualiteiten die elkaar completeren. Het een betekent niets zonder het ander, en het ander betekent niets zonder het een. Het een ontleent juist zijn betekenis aan het ander.

Dat geldt trouwens ook in de verhouding tussen Schepper en schepping. Er bestaat nu eenmaal geen Schepper zonder schepping, en er is geen schepping zonder Schepper. Het een veronderstelt het ander. Dat is wat ik bedoel te zeggen: in de Here is evenmin de vrouw zonder man iets als de man zonder vrouw. Want gelijk de vrouw uit de man is, zo is ook de man door de vrouw.

Hoe wordt dit vers meestal uitgelegd? Meestal wordt het zo uitgelegd dat de vrouw van origine uit de man is, in de zin dat Eva is geformeerd uit de zijde — niet uit een rib, maar dat is een ander verhaal — van Adam. En mannen komen vervolgens ter wereld door de vrouw; wie hier ook zit, mannelijk of vrouwelijk, we komen allemaal voort uit de vrouw. Dat zou dan de betekenis zijn van dit vers, maar ik geloof niet dat dat volledig klopt. Ik denk dat het hier ook refereert aan Genesis 2. Gelijk de vrouw uit de man is — Eva geformeerd uit de zijde van Adam — zo is ook de man door de vrouw. Het gaat hier over dezelfde man en dezelfde vrouw.

De man wordt "man" vanwege de vrouw. In het algemeen is dat namelijk ook zo: de man is juist man vanwege de vrouw. Het begrip "mannelijk" betekent niets als er niet ook "vrouwelijk" zou zijn, zoals het begrip "schepping" niets betekent als er geen Schepper zou zijn. Ik kan dat ook demonstreren aan de hand van Genesis 2 vers 23, waar Adam zegt: "Deze zal mannin heten, omdat zij uit de man genomen is." Dat is interessant, want dit is de eerste keer dat het woordje "man" in de Bijbel voorkomt. Voordat Eva geformeerd was, heette Adam geen "man"; hij heette gewoon "mens". Pas op het moment dat de vrouw voortgebracht is uit de man, heet Adam een man. Adam is dus een man vanwege zijn wederhelft. Pas sinds en vanwege het feit dat er een vrouw is, is Adam een man.

In het Hebreeuws is dat een heel bijzonder fenomeen. We kennen het in het Nederlands ook nog wel. Het mannelijke woord is ish en het vrouwelijke woord is ishah. Eigenlijk is ishah een mannelijk woord met een vrouwelijke uitgang; in het Nederlands zou je dus kunnen zeggen dat een ish een man is en dat de vrouw een "mannin" is. Een vrouwelijke man. Zoals wij spreken over een boer en een boerin, een koning en een koningin, of een leeuw en een leeuwin.

Waar het om gaat is deze gedachte: "Gelijk de vrouw uit de man is, zo is ook de man door de vrouw." Dat wil zeggen dat een man een man is vanwege het feit dat er een vrouw is. Als er geen vrouw zou zijn, dan zou hij helemaal niet eens "man" heten. Adam werd pas een man sinds er een vrouw was; daarvoor was hij gewoon "mens". Tegenwoordig wil men graag af van al die vrouwelijke en mannelijke woorden en spreekt men liever in het algemeen over "de mens". Wij weten niet zo goed raad meer met het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk; we gooien het allemaal op één hoop en het verliest zijn betekenis. Maar goed: alles is echter uit God. Hij is degene die het bedacht heeft en de oorsprong daarvan is. Hij heeft het gecreëerd met een doel, zodat hoezeer dat verschil ook een rol speelt, het uiteindelijk allemaal uit God is.

▶ 44:58 Oordeelt Zelf: Geen Wet, maar Vrijheid ↑ hoofdstukken

Oordeelt zelf! Dit is mooi; dit zijn dingen die zo typerend zijn voor heel Paulus’ bediening en voor zijn brieven. Neem nou eens een keertje de moeite om die Korinthe-brief in zijn geheel te lezen, en de vrijheid komt je tegemoet. Je proeft de sfeer en de ruimte, de kaders waarbinnen hij opereert. De grenzen, inderdaad de enorme vrijheid die hem trouwens buitengewoon kwalijk genomen werd. Niet onder de wet, maar onder de genade leefde hij. Niet onder de vraag of iets geoorloofd is, want alle dingen zijn geoorloofd; hij zegt het in deze brief diverse keren.

Weet u wat hij dan bijvoorbeeld zegt in 1 Korinthe 10? Dat ging trouwens over het gebruik van brood en beker — een onderwerp apart trouwens — maar dan zegt hij: "Ik spreek immers tot verstandige mensen; beoordeelt dan zelf wat ik zeg." Paulus stelt zich hier niet op als een autoriteit. Hij geeft informatie van Gods wege, maar wat zij daarmee doen, dat laat hij helemaal aan hen over. Neem dat nou serieus. Hij zegt: "Beoordeelt zelf wat ik zeg." Denk er zelf over na, kijk wat je ermee doet, maar beoordeel het. Wees kritisch; luister of het logisch is of niet wat er nu gezegd wordt, en je mag zelf je conclusies trekken.

Ziet u hoe men ook in de mist is gegaan met de hele interpretatie van dit hoofdstuk doordat men dit totaal niet verdisconteerd heeft? Het wordt altijd wettig voorgeschreven alsof Paulus bepaalde gebruiken en wetten zou instellen in Korinthe, maar dat was totaal niet aan de orde. Paulus stelt geen wet in. Hij had te maken met bepaalde praktijken van met name vrouwen in dit kader, die hun vrijheid misbruikten en daardoor een struikelblok werden voor de maatschappij om hen heen. In dat kader plaatst hij dit gedeelte.

Het is de aanleiding voor hem om een hele fundamentele uiteenzetting te geven over wat mannelijk en vrouwelijk nu eigenlijk betekent en voorstelt. Maar hij zegt: "Oordeelt zelf!" Kijk, dat is nou de ruimte waarbinnen wij ons nu bewegen. Ik hoop ook dat u in ieder geval dat meeneemt als datgene wat u vandaag ook hier hebt opgestoken: oordeelt zelf. Is het voegzaam dat een vrouw met ongedekt hoofde tot God bidt? Oordeelt zelf, zegt hij. In die dagen was het een retorische vraag, want dat was absoluut niet voegzaam. Dat wil zeggen: niet behoorlijk, onbehoorlijk. Paulus legt hier geen wet op, maar hij zegt: "Oordeelt het zelf." Voor ons liggen deze dingen anders in een cultuur als de onze; wij hebben daar niet zo heel veel problemen mee als dat gebeurt. Nou ja, dat kan trouwens ook nog verschillen. Maar is het voegzaam dat een vrouw met ongedekt hoofde tot God bidt? Hij zet het voort.

▶ 48:30 Het Lange Haar als Eer en Natuurlijke Sluier ↑ hoofdstukken

Hij zegt: leert de natuur zelf u niet? Waarbij hij bij de natuur kennelijk denkt aan: zegt je eigen natuurlijke gevoel, je instinct, al niet dat het zo is? Leert de natuur zelf u niet dat indien een man lang haar draagt, dit een schande voor hem is? Hier moet ik echt een zeer kritische kanttekening bij de vertaling plaatsen. Want hier staat het woord 'schande' in onze vertaling, maar dat staat er niet. Het woord 'schande' kwam eerder in dit gedeelte voor – we hebben het al gelezen – bij dat kaalgeschoren hoofd; dat is een schande. Daar stond inderdaad het woordje schande. Maar hier staat een heel ander woord. Hier staat het Griekse woordje atimia en dat betekent letterlijk: zonder eer.

Dat kan iets schandelijks zijn, maar in wezen kan het een veel neutralere betekenis hebben. Bijvoorbeeld in Romeinen 9 komt hetzelfde woord voor. Daar lees je over de pottenbakker, dat is de Schepper. De pottenbakker die het ene voorwerp vervaardigt tot eervol, en het andere tot alledaags gebruik. Hier staat exact hetzelfde woordje, atimia: zonder eer. Iets alledaags is niet schandelijk, maar het betekent gewoon dat je iets een eervolle bestemming geeft en iets anders een minder eervolle, een alledaagse bestemming. Dat is niet schandelijk; die pottenbakker is niet bezig met iets schandelijks te formeren. Nee, hij formeert iets alledaags, iets wat wij 'banaals' zouden noemen. Iets zonder eer.

In 2 Timotheüs spreekt Paulus over vaten, eenzelfde beeldspraak. Daar zegt hij: deels met een eervolle, deels met een minder eervolle bestemming. Ook hier gebruikt hij dit woordje atimia. Hier wordt het vertaald met 'minder eervolle bestemming'. Het is soms een ramp met al die verschillende woordweergaves. Daarom zou je gewoon een concordante vertaling moeten hebben, waarbij woorden zoveel mogelijk één-op-één worden weergegeven. Nu hebben we dus dit: het wordt vertaald met 'schande', hier wordt het vertaald met 'alledaags' en daar wordt het weer vertaald met 'minder eervolle bestemming'. Zoek het maar uit. Zo zie je dat de vertalers je ongewild en wellicht onbedoeld – want dat laatste weet ik niet helemaal – in elk geval met interpretaties opzadelen waar je nou niet bepaald wijzer van wordt. Integendeel.

Maar het betekent dus: zonder eer. Als je het zo leest, dan gaat het er bij een man met lang haar niet om dat het een schande is, maar het is niet zijn eer. Lang haar is niet een eer voor een man; het heeft geen eer. Maar, en dat is wat hij zegt: doch dat indien een vrouw lang haar draagt, dit een eer – letterlijk een heerlijkheid – voor haar is. Voor een vrouw is het een heerlijkheid. En dat heeft nog een reden; behalve een cosmetische reden, zal een vrouw zich daarin herkennen. Maar begrijp me goed, ook hier legt Paulus geen wet op. Hij zegt aan de ene kant niet dat een man geen lang haar mág hebben, dat zegt hij niet. Hij zegt ook niet dat een vrouw geen kort haar mág hebben. Hij stelt het positief, namelijk dat lang haar een eer voor een vrouw is. Dat is wat hij zegt.

En dan zegt hij: oordeelt nu zelf. Welnu, ik geef het graag door. Paulus stelt hier trouwens gewoon vragen. Hij stelt vragen en diezelfde vragen die Paulus hier stelt, die geef ik vervolgens ook weer aan u door en ik leg ze aan mezelf en aan u voor. De tijden zijn veranderd, maar de logica is dezelfde gebleven. Dat is het mooie met logica. Emoties, culturen enzovoort, dat is allemaal zo beweeglijk, maar logica blijft altijd hetzelfde.

"Doch dat indien een vrouw lang haar draagt, dit een heerlijkheid voor haar is. Immers", zo staat er, "het haar is haar tot een sluier gegeven." Het haar is haar, ja. Dan zie je trouwens al dat het woordje 'haar' echt een vrouwelijk woord is. Het haar is haar tot een sluier gegeven. Hier staat in het Grieks een woord dat we allemaal wel kennen: anti. Dat is een voorzetsel en dat betekent: in plaats van. Wij Nederlanders zijn geneigd te denken dat anti 'tegen' betekent. Dat is ook wel zo, maar dan in een bepaalde zin. Bijvoorbeeld als ik zeg: tegen betaling van zeven euro krijgt u een lunch. Dat 'tegen' betekent gewoon 'in plaats van'. Je betaalt zeven euro en in plaats daarvan krijgt u een lunchpakket. Maar anti betekent letterlijk gewoon: in plaats van.

Wat Paulus hier zegt, is dat het haar – dat lange haar dat een eer voor een vrouw is – haar in plaats van een sluier is gegeven. Dat is ineens heel erg leuk, want nu moet je teruglezen en de hele passage nog eens overzien. Hij had het over hoofdbedekking; aan wat voor hoofdbedekking dacht hij dan? Welnu, aan elke willekeurige hoofdtooi dan ook. Maar hij zegt hier aan het einde al dat het lange haar zelf die functie al vervult, namelijk de functie van een sluier. Als een vrouw lang haar draagt, dan heeft dat de functie van een sluier.

Wat hij naar voren had gebracht, is dat als een vrouw bidt of profeteert – dat wil zeggen: een mannelijke functie uitoefent – het een behoorlijke zaak is dat ze daarin de man in het algemeen zou respecteren. Daarmee geeft ze aan: "Hoor eens, dit is eigenlijk niet mijn ding, dit is niet mijn pakkie-an. Ik speel hier de rol van een man." Dat geeft ze aan door haar hoofdbedekking. Maar die hoofdbedekking kan dus gewoon lang haar zijn. Want, zo staat er immers: "dat haar is haar in plaats van een sluier gegeven". Zo zegt hij dat. Lang haar vervult dezelfde functie als een sluier, als de hoofdbedekking waar hij het in het hele voorgaande gedeelte over heeft gehad.

Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit gedeelte – ik zal straks nog een samenvatting geven – maar hij zegt: "maar indien het er iemand om te doen is gelijk te hebben..." Dat vind ik een hele mooie afsluiting voor deze dag in het algemeen: indien het iemand erom te doen is gelijk te hebben. Wij hebben zulke gewoonten niet en evenmin de gemeenten Gods. Ik geef deze dingen door, en dat geldt voor mijzelf net zo, zonder mij daarmee ook maar enigszins in de schaduw te stellen van de apostel Paulus. Ik geef deze dingen door voor wat het waard is; beoordeelt u het zelf. De logica – en dat is één ding wat duidelijk is – is onmiskenbaar. Dat is wat hij zegt. En de typologie is schitterend: van mannelijk en vrouwelijk, van Schepper en schepping.

Paulus begint niet voor niets met dit gedeelte: "ik wil dat u dit weet, dat de verhoudingen zo liggen". Wat u ermee doet, beoordeelt u dat zelf, maar wees daarin eerlijk. Hij zegt aan het einde: maar indien het er iemand om te doen is gelijk te hebben, of er anders over meent te oordelen of te denken, of een andere praktijk nahoudt... Hij zegt: oké, wij hebben zulk een gewoonte niet en evenmin de gemeenten Gods. Paulus wilde hier in ieder geval geen twist of discussie over veroorzaken. Hij heeft gewoon zijn visie hierover gegeven, de logica ervan getoond en vervolgens gezegd: beoordeelt u dat zelf.

Waar het Paulus helemaal om gelegen is, is om een navolger te zijn van Christus en geen struikelblok te vormen voor de maatschappij om je heen, of voor de Joden meer specifiek, of voor de Grieken, of voor de gemeente Gods. Wees dat niet. Waarom? Omdat het erom gaat dat de gemeente van God wordt opgebouwd en dat je je niet verliest in dit soort uiterlijke toestanden. Het gaat erom dat je weet waar het een beeld van is. Want dan – en dat hoop ik daarmee vandaag getoond te hebben –

▶ 58:34 Samenvatting in Zeven Punten ↑ hoofdstukken

Ten slotte wil ik in zeven punten kort samenvatten wat ik vandaag heb gezegd. Zeven is een mooi getal, nietwaar? Om in zeven punten de kern weer te geven.

Ten eerste: Paulus voert geen wet in, maar hij wil geen struikelblok zijn voor Joden, voor Grieken of voor de Gemeente Gods. Punt twee: het gaat hier niet om gebruiken of om ethiek. 'Ethiek' is trouwens een Grieks woord dat letterlijk 'gebruiken' of 'gewoonten' betekent; daar komt het woord vandaan. Het gaat echter niet om uiterlijke gebruiken, maar om weten, om de informatie hoe het werkelijk zit. Ten derde: het hoofd van de man staat voor Christus, die het Beeld van God is. Punt vier: onderricht en gezag zijn mannelijke bezigheden. Wanneer een vrouw dit waarneemt, behoort haar hoofd dit te tonen. Punt vijf: zoals de man de Schepper representeert, zo representeert de vrouw de schepping. Ten zesde: lang haar vervult dezelfde functie als een sluier en is eervol voor een vrouw. En punt zeven: Paulus informeert zijn lezers en zij mogen vervolgens zelf oordelen over wat betamelijk is.

Ik hoop dat ik in deze zeven statements heb aangegeven wat ik vandaag in het algemeen heb willen doorgeven. Ik hoop daarmee ook — maar dat is aan uw eigen beoordeling overgelaten — recht te hebben gedaan aan wat Paulus in deze passage naar voren brengt. Ik hoop in elk geval dat we hiermee twee dingen bereikt hebben. Allereerst dat de wettische bril is afgezet. Ik hoop dat ik u die uit handen heb kunnen nemen, zodat u ziet dat het woordje 'moeten' en dat wettische element er totaal niet in zitten. Dat is het ene.

Het andere is dat u meer oog hebt gekregen voor de geweldige betekenis van mannelijk en vrouwelijk, voor waar dit naar verwijst en voor het plan dat God heeft met Zijn schepping, die Hij liefheeft. Daar wilde ik het graag bij laten. Ik stel voor dat we nog een lied gaan zingen.